Archieven met geheimen

Eldad Kisch

vrijdag 5 maart 2021

Er bestaan geheime archieven, en met een beetje goede wil wéét je niet eens dat ze bestaan. Dat zijn de beste. Dan zijn er archieven met geheimen. Dat komt veel vaker voor: een belangrijk gebouw vermeldt met grote letters dat er een archief is, maar je mag niet alles inzien. Vaak gaat het om militaire geheimen, spionageaffaires, enzovoort, die na een redelijke of onredelijke termijn uiteindelijk verjaren. Maar vaker gaat het gewoon over blunders, waarvan de heerser niet wil dat je het naadje van de kous weet alvorens alle medeplichtige domoren zijn overleden.

Een mooi, zeer recent voorbeeld biedt ons eigen Israëlische archief, waar zojuist is besloten dat de beraadslagingen van onze verantwoordelijke ministeriële coronacommissie nog zo'n dertig jaar achter slot en grendel blijven, net zoals echte staatsgeheimen. Nu wrijf je je toch even de ogen uit. Moet dat nou? Jazeker, er zijn in die beraadslagingen door onze regeerders en hun incompetente meelopers zoveel domheden geponeerd dat het werkelijk gênant is. En de betaalde bedragen en verdere toezeggingen voor de vaccins, om iedereen voor te zijn, waren ook niet mis. Dus dan maar met de mantel van de geheimzinnigheid bedekken. Alsof we het niet weten.

Aanleiding voor deze column was een mailtje van een kennis over het Nederlandse Nationaal Archief, dat zichzelf geheel open en toegankelijk noemt, behalve natuurlijk in de tijd van de corona, nu er voor onderzoekers wel fysieke beperkingen gelden. Maar toen hij wat meer persoonlijke informatie wilde inwinnen, gaf er opeens niemand thuis. De informatie die hij zocht, betrof de onderduik van zijn ouders, die verraden werden. Daarvan konden sommige gegevens wél openbaar worden gemaakt, maar de naam van de verrader bleef beschermd.

Ik moest bij dat bericht wel even slikken, en ik heb ook geen panklaar antwoord. Wat stelt het archief zich voor? Dat mijn kennis met een keukenmes op pad gaat om de verrader alsnog, verlaat, de keel door te snijden? Geen slecht idee, trouwens. Laat dat soort maar angstig door het leven gaan.

Ik was zo verbaasd dat ik het Nationaal Archief om opheldering vroeg.
“Een kennis vertelde mij dat de naam van de verrader van zijn ondergedoken ouders, die daardoor het leven lieten, niet werd vrijgegeven, ‘Omdat die misschien nog in leven is’. Is dat echt uw policy?”

Antwoord binnen vijf werkdagen. Ik had de hoop bijna opgegeven, maar kreeg een buitengewoon vriendelijk antwoord.

"Bedankt voor uw bericht. Ik denk dat het in dit geval gaat om dossiers uit het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging en dat archief is inderdaad beperkt openbaar. Het is overigens met name de AVG die dit reguleert. Het betekent overigens doorgaans niet dat inzage van de stukken per definitie niet mogelijk is. Kunt u de naam van de persoon in combinatie met de geboortedatum naar mij sturen? Dan ga ik achterhalen wat de mogelijkheden voor inzage zijn."

Voor de oningewijden: de AVG is de Europese wet op de privacy, genaamd Algemene Verordening Gegevensbescherming, die ook in Nederland geldt.

Ik zal dit antwoord van het archief doorgeven aan mijn kennis.

8 + 3 = ?
Jaren terug kwam ik er achter dat mijn grootvader en tante medio 1943 door leden van de Amsterdamse ''Colonne Henneicke'' en ellendige Jodenjagers waren opgepakt. Door de inspanningen van onderzoekers en de journalistieke aanvullingen van Van Liempt werd algemeen bekend dat het Nederlandse Openbaar Ministerie direct na de oorlog serieuze zaak maakte van de vervolging van deze ellendige en misdadigers*. Daartoe werden door het OM uitgebreide dossiers gemaakt. Deze zijn in het Archief van de Bijzondere Rechtspraak (BR) terecht gekomen dat al geruime tijd in het Nationaal Archief berust. Destijds was dit Archief BR weliswaar niet niet openbaar toegankelijk maar op aanvraag en na instemming met en teken voor een geheimhoudingsverplichting wel. Zo heb destijds al de dossiers van de direct betrokken Jodenjagers kunnen inzien. Ik heb daarbij geenszins kunnen constateren dat er opzettelijkn iets uit was weggelaten dan wel onleesbaar gemaakt. Wellicht is het voor de betrokken nabestaande de moeite waard om het nog eens bij het Nationaal Archief. * vrijwel allen kregen na enige jaren gratie van de doodstraf en nadien rond 1955 gratie van levenslang; het idee was lang dat Koningin Juliana hier debet aan was; recenter is het idee dat toemalige ministers van Justitie van de Katholieke Volks Partij die we tussen 1945 en Van Agt hadden hiervoor verantwoordelijk waren
Dank voor deze interessante en waardevolle uitbreiding van het onderwerp van mijn column.
Eldad had me al geschreven dat hij mijn verhaal op de HOI e-maillijst zou gebruiken in zijn column. Hij wilde mij beslist niet met name noemen of de HOI erkennen als bron en dat heeft hij dan ook niet gedaan. Hij heeft mij gereduceerd tot zijn "kennis" (we kennen elkaar niet - nog nooit gesproken; alleen e-mails van hem ontvangen) en allerlei fictieve gegevens toegevoegd zodat het niet om mij lijkt te gaan. Overigens weet hij ook de inhoud van geheime kabinetszittingen dus dan weten we wel hoe waarheidsgetrouw dit alles is. Waarom staat er niet boven "de Fabels van Eldad"?
Een verwarde en quaerulante reactie op mijn column. De schrijver, die ik inderdaad nauwelijks ken, stuurde mij dit verhaal ongevraagd toe op mijn email, en ik heb nog nooit de HOI-lijst gezien of gelezen. Zijn bericht paste mooi bij het onderwerp van mijn column en het leek me interessant om het Archief te vragen hoe ze tegenwoordig met dit materiaal omgaan. Ik stuurde hun antwoord door aan van Zuiden. Discretie gebood geen namen te noemen. Als van Z. dat toch wil doen is dat zijn privilege.

Columns 2021

Columns 2020

Columns 2019

Columns 2018

Columns 2017

Columns 2016

Columns 2015

Columns 2014

Columns 2013

Doneren

Crescas kan niet zonder jouw steun. Met elke donatie, hoe klein ook, steun je onze activiteiten en zorg je dat wij nog meer voor Joods Nederland kunnen betekenen.