inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eldad Kisch

Vanaf het moment dat Eldad Kisch (1937) na een jarenlange carrière als arts in Israël van zijn welverdiende pensioen geniet, sloeg hij een andere weg in. Hij schreef zich in als eerstejaars student aan de Universiteit van Tel Aviv en ging vergelijkende taalkunde studeren. De studie was niet wat hij er van verwachtte, hij vond het ronduit een vervelend vak! Na een jaar haakte hij af en studeerde op eigen houtje verder in de immense bibliotheek van de universiteit. Zijn op- en aanmerkingen legt hij vast in, wat hij noemt, zijn taalkundige columns. Daarnaast is Eldad Kisch nog steeds actief als arts in de vredesbeweging. Ook over zijn ervaringen op dit gebied schrijft hij columns. Van deze columns verscheen in 2012 bij uitgeverij Boekscout zijn boek ‘Uit het Dagboek van een Vredestichtertje’.

zondag 24 september 2017

Vertalen is een kunst op zichzelf. Het zal best opvallen dat Google Translate bijvoorbeeld van het Engels naar het Nederlands misschien niet erg literair is, maar nog best te begrijpen valt, omdat de talen verwant zijn. Daarentegen wordt er van het Hebreeuws naar het Nederlands, of vice versa, een rommeltje van gemaakt, een soort woordenbrij, omdat de grammaticale opbouw van de twee talen zo ver uit elkaar ligt.

Andere problemen rijzen als de brontaal en de doeltaal cultureel verschillen; dan moet de vertaler zorgen dat zijn of haar vertaling is aangepast aan de gebruiker en de lokale begrippen van de gebruiker. Dat wordt ook wel context genoemd.

Recent las ik in het Nederlands enkele boeken van eigentijdse populaire auteurs. Er wordt daarin nogal losjes omgesprongen met beschrijvingen van de paringsdaad en wat daarbij hoort, in bewoordingen die ik nauwelijks in het openbaar zou durven gebruiken. Ik ben duidelijk in mijn taalkundig-seksuele ontwikkeling achtergebleven. En deze boeken zullen als zodanig niet zonder enige bewerking in de talen van wat behoudender culturen kunnen worden vertaald.

Een relatief nieuw probleem is 'political correctness' (PC). In de tweede alinea zit daar een voorbeeld van, ingegeven door het feminisme. Een taal die nog niet zo beïnvloed is door PC, of veel minder dan de talen van West-Europa, is het Russisch. De vertaler uit een westerse taal, bijvoorbeeld van het Engels naar het Russisch zal moeite hebben met een woord als chairperson – dat bestaat nog niet in de doeltaal. Hij zal dus terug moeten vallen op chairman. Zo ook Afro-American voor negro, mede omdat in het Russisch het gebruikelijke woord voor neger niet die westerse negatieve ontwikkeling heeft ondergaan, en geen beledigende connotaties heeft. Evenals gipsy, dat in het westen is vervangen door Roma; dat woord is niet gebruikelijk in het Russisch, en de lezers van de vertaling zullen er van opkijken, terwijl het niet de bedoeling was van de auteur van het geschrift in de brontaal om het te laten opvallen.

Dit is pas het begin. Er zijn natuurlijk regimes die controleren wat er mag worden vertaald en censureren wat hen niet bevalt. Voorbeelden kan iedereen zelf bedenken, vanaf nazi-Duitsland, Franco's Spanje tot communistisch Rusland (en dat zijn de ergste voorbeelden).

Dan zijn er de vertalers die begrijpen wie hun boterham betaalt en uit zichzelf zaken beter verteerbaar opdienen. Dat kan voortvloeien uit de aard van de opdrachtgever, of wel vanwege hogere machten. Of beide.

Dat begon al met de Bijbelvertalingen. Wie officieel te werk was gesteld, kon zich aanpassen aan de eisen van de opdrachtgever. Wie autonoom bezig was, ging op de brandstapel, samen met zijn vertaling, wegens ketterij.

Een aardig voorbeeld van aangepaste vertaling geeft het boek van Ayaan Hirsi Ali, welbekend in Nederlandse politieke kringen, die zich zeer kritisch uitlaat over de plaats van de vrouw in de islam. Haar boek werd in 2005 door een Duitse uitgever vertaald in het Duits en in het Turks. Het zal u niet verbazen dat er hier en daar wat werd gerommeld in de Turkse editie. Men mag de lezer tenslotte niet voor het hoofd stoten, of het boek zou gewoon kunnen worden verboden en dat geeft een financiële strop, nietwaar.

Een nauwkeurige lezing van een vroege vertaling van het dagboek van Anne Frank leverde een kleine maar aardige wijziging op in de Duitse versie; Anne schrijft over de vijandschap tussen Duitsers en Joden. Dat werd vertaald als vijandschap tussen sommige Duitsers en Joden. Voor het goede gevoel van de lezer, neem ik aan.

Vertalingen in het voormalige Oost-Duitsland en de opleiding van de vertalers daar stonden geheel in dienst van de Marxistisch-communistische leer. Al het onwelgevallige werd verzacht, onderdrukt of gewoon weggelaten.

De bekende stripboeken van Asterix werden vertaald en uitgegeven in Kroatië, en dit vertaalwerk werd op subtiele manier gebruikt om de negatieve gevoelens tegen de Servische vijand te versterken. Altijd handig.

Een ander terrein van vertalingen, die hier versies worden genoemd, is te vinden in Verenigde Naties. Neem resolutie 242 van de Veiligheidsraad van 1967. Wat dat voor gedonder heeft gegeven en nog steeds geeft. De Engelse versie spreekt van “terugtrekken van Israëlische legerkrachten uit gebieden die bezet zijn gedurende het recente geschil.” De andere versies hadden meer specifieke uitdrukkingen zoals “terugtrekken (…) uit DE (mijn kapitalen, ek) gebieden” … Wat een lidwoord al uitmaakt!

Een aardige reden voor sommige landen om het nasynchroniseren van films in de landstaal te prefereren boven ondertiteling was het simpele feit dat met nasynchroniseren de originele tekst volledig is verdwenen, terwijl ondertitels de kijkers die de vreemde taal beheersen, in staat stellen eventuele subversieve meningen tóch te horen. Je moet ook aan alles denken.

Er zijn nog vele voorbeelden te noemen hoe vertalingen in de politiek niet altijd geheel onafhankelijk worden geboren.

Delen |

Reacties

Martin Hopman

zondag 24 september 2017
Dank Eldad.Interessant artikel. Ik merk duidelijk dat je liefde en intellectuele inspanning uitgaat naar taal en het ge(mis)bruik ervan in politieke en religieus/sociale context. Als ras polemist(ik kan niet anders) zou ik er graag mijn tanden inzetten, maar kom bij jou niet aan mijn trekken omdat ik het volledig met je eens ben. Misschien mag ik je toch nog wel op een mij nogal ergerend nieuw fenomeen wijzen in de door jouw PM zo geliefde USA - hij was de enige van 194 soortgenoten die bij iedere nieuwe dwaasheid vanaf het spreekgestoelte in de VN gedebiteerd - met groot enthousiasme zijn instemming zat te betuigen. Genoemde DT is een verklaard klimaat scepticus, die dreigt uit het klimaatakkoord van Parijs te stappen. Echt zuiver zijn zijn motieven ook nog niet eens: Als een blinde stier wil hij werkelijk ieder besluit of zelfs wet, genomen in de afgelopen 8 jaar door de door hem zo gehate, gekleurde Democraat Obama, te niet doen, ongeacht de inhoud. Bovendien gaat hij uiteindelijk toch niet uitstappen, maar laat zich door de hele wereld aan zijn voeten liggend, langdurig biddend en smekend, toch 'bekeren'. Dát natuurlijk slechts tegen de helft of minder van de reeds aangegane financiële en hervormings verplichtingen, met nog altijd de stok achter de deur. Om op je taalartikel terug te komen: DT heeft in zijn hele bestuur en administratie het gebruik - verbaal of in geschrifte - van het woord 'climate change' of ieder daarmee verband houdend woord of begrip keihard verboden. Er bestaat een omtalingsboekje dat op alle ministeries gebruikt moet worden. Ieder hem in zijn waanzin storende verwijzing naar het cc-woord is door een neutraal en nietszeggende term vervangen. Ik heb helaas nog niet de hand weten te leggen op het gewraakte boekje, maar het is ten hemel schreiend. Ik dacht dat het bovenstaande wel aardig bij jouw artikel aansloot. Groet van Martin.

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
aug 2019Onze Filipijnse verzorgsters
jul 2019Losse flodders
jul 2019Verwarrende woorden
jul 2019De Sjoa en de tweede generatie
jun 2019Tentoonstelling Kabbala
mei 2019Dierbare democratie
mei 2019Eurovisie
mei 2019Alternatieve dodenherdenking
mei 2019De Sjoa en de Wiedergutmachung
apr 2019De Sjoa ruim zeventig jaar later
apr 2019De Yeshayahu Leibovitz Prijs
apr 2019Dieren zijn net mensen
mrt 2019Verkiezingen 2019
mrt 2019Huiskamerpropaganda
mrt 2019Goede raad
feb 2019Medische opleiding
feb 2019HalfJoden
jan 2019Kleinzielig
dec 2018Kroniek
nov 2018UNRWA
nov 2018Black Athena
nov 2018Reacties
nov 2018Meer BDS
okt 2018Een rondje olijvenpluk
okt 2018Frustration
okt 2018Racisme
sep 2018Impressies
sep 2018Levensbeëindiging
aug 2018Vlaggen
jul 2018Hervertaling (hertaling)
jul 2018Broodjes smeren
jun 2018Verjaardag
jun 2018Gaza en wij
mei 2018Israël en de vooruitgang
mei 2018Steun voor Gaza
mei 2018Daar gaan we weer Spelen met vuur
apr 2018Weer Jom HaSjoa
apr 2018Trots
apr 2018Hoe privé is e-mail?
mrt 2018Heeft het zin?
mrt 2018Redigeren
mrt 2018Een duwtje in de goede richting
mrt 2018Taalgebruik door winkels en op reclameborden
mrt 2018Een film van Rolf Orthel: ‘Ik ben mijn herinnering’
feb 2018Droogte
feb 2018Vluchtelingen
feb 2018Qasr el-Yahud
jan 2018Avondje demonstreren
jan 2018De geitenpest
jan 2018Code-switching
jan 2018Umm Zuqa
dec 2017Schokkende gehoorzaamheid
dec 2017Roerige tijden
dec 2017Gezondheidszorg in de Gazastrook
nov 2017Een ongewoon verhaal uit nazi-Duitsland
nov 2017De herdenking van de moord op Jitschak Rabin
okt 2017Vooruitgang
okt 2017Vloeken
sep 2017Politieke vertalingen
sep 2017Stilstand Of eigenlijk achteruitgang
sep 2017Vrijheid van meningsuiting
sep 2017De bewakers van Westerbork - een boekrecensie
aug 2017Roof en diefstal
aug 2017Het gewone leven
aug 2017Landruil
jul 2017Schone elektriciteit voor een Palestijns dorp
jun 2017De verdwenen Jemenitische kinderen
jun 2017Pollard vs Vanunu
jun 2017Tegen de bezetting en voor de vrede
mei 2017De Art Gallery van Umm Al Fachem
mei 2017Coca-cola
mei 2017Een avond van hoop
apr 2017De herdenking van de Sjoa in Israël
apr 2017De haggada van Pesach
apr 2017Hittegolf
mrt 2017De Leibowitz prijs
mrt 2017Ellende in Gaza
mrt 2017Elor Azaria
feb 2017Gaza
feb 2017Gelijkheid en broederschap
feb 2017Een ontroerende bijeenkomst
jan 2017Umm al-Hiran
jan 2017De moderne wereld
dec 2016Komen giften bestemd voor Palestijnen terecht bij terreurorganisaties?
dec 2016De gevaren van het dichterschap
nov 2016Illusoire hoop
nov 2016Het verhaal van Rahieq
nov 2016De bekentenis – een toneelstuk van Motti Lerner
nov 2016Homoseksualiteit in de Bijbel
okt 2016Zo veel te lezen!
okt 2016Stolpersteine
sep 2016Mensen vol goede wil
sep 2016Een koddige discussie
aug 2016Profiling
aug 2016Landmijnen van vijftig jaar geleden
aug 2016Disturbing the Peace
jul 2016De settlers, een nieuwe documentaire van Shimon Dotan
jul 2016Onrustzaaiers
jun 2016Ramadan
jun 2016Het gedoe met de NGO's
mei 2016Choemoes
mei 2016De lessen van de Sjoa
mei 2016ITO-land
apr 2016Qaryut
apr 2016Leenwoorden
mrt 2016Breaking the Silence
mrt 2016BDS
feb 2016Naastenliefde
feb 2016De zwarte lijst
jan 2016Liefde voor het land
jan 2016De Bruiloft van de Haat
dec 2015Demonstratie en droom
dec 2015Na het stenen tijdperk
dec 2015Bestaat er een tweede en derde generatie sjoa-aandoening?
nov 2015Nieuwe CD met chazzanoet uit Groningen
nov 2015Volksverhuizing
nov 2015Rabin
okt 2015Demonstratie
okt 2015Israël nu
sep 2015Breaking the Silence
aug 2015W.G. Sebald
aug 2015Belangrijke beslissingen van het Nederlandse Ministerie van Financiën
aug 2015De Joodse ‘lente’
aug 2015Opruiing
jul 2015Monddood gemaakt
jul 2015Khader Adnan
jun 2015Cholot
jun 2015Geneeskunst
jun 2015Positief denken?
mei 2015Rechtshandhaving onder bezetting
mei 2015Apartheid
apr 2015Alternatieve herdenking van de gevallenen 2015
apr 2015Pesachproblematiek
mrt 2015Maar die kat kwam weer …
mrt 2015Demonstratie zaterdagavond 7 maart
mrt 2015Op naar de vrede
feb 2015Losse flodders
feb 2015Opruiming
jan 2015"Alles is in orde …!"
jan 2015Zekerheden
jan 2015Tunnelvisie
dec 2014Mensenrechten
dec 2014Boeken en kranten
nov 2014Ra'ad Moessa
nov 2014Rabinherdenking
okt 2014Een gewone vrijdag van protest en actie
okt 2014MachsomWatch
okt 2014Het nieuwe (Joodse) jaar
sep 2014Zinloze oorlog
aug 2014Onderhandelen met Hamas
aug 2014Situatie
aug 2014Vijgeblad
jul 2014Schuilkelder
jul 2014De Israël Vredesconferentie
jun 2014Het Klaaglied
jun 2014Meer petities
jun 2014Petitie
jun 2014Een golf van hongerstakers
mei 2014Documentaire over de oorlogsjaren in het N.I.Z.
mei 2014Israël en minderheden
mei 2014Open brief aan mezelf
mei 2014Globalisering en taal
apr 2014Israël boos
apr 2014Immigranten
apr 2014Afleiding
mrt 2014Namen
mrt 2014Het werk met mijn dokters
mrt 2014Ballingschap
mrt 2014Vertaalmachines
feb 2014Boycot en de rest
feb 2014Links actief
feb 2014Junk-mail
feb 2014De autobiografie
jan 2014Doof
jan 2014Een Joods concentratiekamp?
jan 2014De scheidingsmuur
dec 2013Twee ministers van Buitenlandse Zaken uit Nederland
dec 2013Een stukje geschiedenis - 75 jaar geleden
nov 2013Taalverwerving bij adoptie
nov 2013Vertrouwen bouwen
nov 2013Schaamte
nov 2013Woorden
okt 2013Makhoul
okt 2013Het nut van memoires
okt 2013De gevoelswaarde van lettercombinaties
sep 2013Sprekende dieren
sep 2013Een onrechtvaardige wet
sep 2013De spelling van het Nederlands
aug 2013De taal van conflicten
jul 2013Geen woorden, maar daden
jul 2013Voor de vakantie
jul 2013Nostalgie
jun 2013De biologie van de taal
jun 2013Altijd wat
jun 2013Kennismaking
mei 2013De talen van de Joden