inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eldad Kisch

Vanaf het moment dat Eldad Kisch (1937) na een jarenlange carrière als arts in Israël van zijn welverdiende pensioen geniet, sloeg hij een andere weg in. Hij schreef zich in als eerstejaars student aan de Universiteit van Tel Aviv en ging vergelijkende taalkunde studeren. De studie was niet wat hij er van verwachtte, hij vond het ronduit een vervelend vak! Na een jaar haakte hij af en studeerde op eigen houtje verder in de immense bibliotheek van de universiteit. Zijn op- en aanmerkingen legt hij vast in, wat hij noemt, zijn taalkundige columns. Daarnaast is Eldad Kisch nog steeds actief als arts in de vredesbeweging. Ook over zijn ervaringen op dit gebied schrijft hij columns. Van deze columns verscheen in 2012 bij uitgeverij Boekscout zijn boek ‘Uit het Dagboek van een Vredestichtertje’.

vrijdag 14 maart 2014

Het woord balling komt van banneling, iemand die verbannen is. Die ballingschap kan gedwongen zijn, of zelfs als hij vrijwillig genoemd moet worden, zijn er toch vaak elementen in het verlaten vaderland, van leefklimaat, politiek of economisch, die ons noodzaken het vrijwillige element met een vraagteken te kwalificeren. Ik wil het hier hebben over die vormen van ballingschap in de ruimste zin, en dan specifiek over verbannen personen, die schrijvers werden of al waren, en die leerden zich perfect in de taal van hun nieuwe adoptief-land uit te drukken.

Het begon natuurlijk allemaal in het paradijs, maar er is sindsdien in de wereld zoveel verbannen, met zoveel pijn, dat zo'n onderwerp een heel boek kan vullen. Ik probeer me te concentreren op schrijvers die omstreeks de wereldoorlogen een goed heenkomen moesten vinden, en daaronder zullen noodzakelijkerwijs niet weinig Joodse auteurs figureren, en de lijst zal verre van volledig blijken. Dat is ook niet de bedoeling. Ik houd me ook niet bezig met diegenen die in den vreemde hun moedertaal bleven hanteren. Dat gebeurde trouwens in de meerderheid van de gevallen van verbannen en gevestigde schrijvers. Een goed voorbeeld is Stefan Zweig, die het Duits trouw bleef. Een bekende auteur als Lion Feuchtwanger achtte het niet mogelijk dat de ontheemde schrijvers ooit een voldoende mate van vloeiendheid in een tweede taal zouden kunnen bereiken. Het gaat mij dus in dit licht specifiek over het overstappen op het gebruik van een tweede taal, wat ook wel als een 'linguïstische metamorfose' werd beschreven. Buiten mijn tijdsbestek vallen vele beroemde voorbeelden; ik noem Joseph Conrad (te vroeg), die het Engels perfect leerde schrijven en zijn leven lang een zwaar accent hield. En Eva Hoffman (te laat) met Lost in Translation. Binnen de periode die ik mezelf stelde vallen Klaus Mann, Arthur Koestler, Vladimir Nabokov, George Tabori.

Klaus Mann, de zoon van Thomas, kwam in aanvaring met het nazi-regime in 1936 door zijn roman Mephisto (die in Amsterdam werd uitgegeven) en moest Duitsland verlaten. Na omzwervingen kwam hij in Amerika terecht. Zijn roman Der Vulkan was in 1939 nog in het Duits geschreven. Hij werkte daarna in het Amerikaanse leger, en zijn literaire productiviteit, weliswaar in het Engels, liep sterk achteruit.

Arthur Koestler was van Hongaarse origine en studeerde in Oostenrijk. Hij schreef zijn eerste beroemde boek, Darkness at Noon, nog in het Duits. Het werd in het Engels vertaald door zijn vriendin Daphne Hardy. Na dit grote succes ging hij over op het Engels met Scum of the Earth, over zijn internering in het Franse kamp Vernet.

Vladimir Nabokov zwierf vanaf 1917 door verschillende landen, via Engeland, terug naar Berlijn, in 1937 Frankrijk, tot hij uiteindelijk in 1940 in Amerika belandde. Daar schreef hij zijn beroemdste werken rechtstreeks in het Engels.

In Engeland woonden een aantal minder bekende auteurs met Duitstalige achtergrond, die zich in hun nieuwe land toelegden op in het Engels geschreven detective- en misdaadromans met een anti-nazi ondertoon. Ook de belevenissen van vluchtelingen speelden daarin een rol. Het Britse publiek voor en in de Tweede Wereldoorlog was meer gediend van populistisch vertier dan van boeken met directe aanvallen op de Duitse politiek, en deze schrijvers richtten zich naar de vraag van de markt. Een van die minder bekende personages is George Tabori, Hongaar van geboorte; hij ontvluchtte de nazi's en vestigde zich in Engeland, later Amerika. Was actief als vertaler, scenarioschrijver en schrijver (in het Engels).

Ook in Israël hebben schrijvers zich na hun immigratie gewend aan het Ivriet als nieuwe taal voor hun literaire werk; een goed voorbeeld is Ephraim Kishon. Zoals een vriend van me eens zei toen we het hadden over immigranten en onze problemen met het integreren in een nieuwe en vreemde cultuur: “We are all displaced persons.”

Voor een anthologie met allerlei aspecten en citaten aangaande ballingschap, zie The Oxford Book of Exile, ed. J. Simpson, Oxford University Press 1995.

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
aug 2019Onze Filipijnse verzorgsters
jul 2019Losse flodders
jul 2019Verwarrende woorden
jul 2019De Sjoa en de tweede generatie
jun 2019Tentoonstelling Kabbala
mei 2019Dierbare democratie
mei 2019Eurovisie
mei 2019Alternatieve dodenherdenking
mei 2019De Sjoa en de Wiedergutmachung
apr 2019De Sjoa ruim zeventig jaar later
apr 2019De Yeshayahu Leibovitz Prijs
apr 2019Dieren zijn net mensen
mrt 2019Verkiezingen 2019
mrt 2019Huiskamerpropaganda
mrt 2019Goede raad
feb 2019Medische opleiding
feb 2019HalfJoden
jan 2019Kleinzielig
dec 2018Kroniek
nov 2018UNRWA
nov 2018Black Athena
nov 2018Reacties
nov 2018Meer BDS
okt 2018Een rondje olijvenpluk
okt 2018Frustration
okt 2018Racisme
sep 2018Impressies
sep 2018Levensbeëindiging
aug 2018Vlaggen
jul 2018Hervertaling (hertaling)
jul 2018Broodjes smeren
jun 2018Verjaardag
jun 2018Gaza en wij
mei 2018Israël en de vooruitgang
mei 2018Steun voor Gaza
mei 2018Daar gaan we weer Spelen met vuur
apr 2018Weer Jom HaSjoa
apr 2018Trots
apr 2018Hoe privé is e-mail?
mrt 2018Heeft het zin?
mrt 2018Redigeren
mrt 2018Een duwtje in de goede richting
mrt 2018Taalgebruik door winkels en op reclameborden
mrt 2018Een film van Rolf Orthel: ‘Ik ben mijn herinnering’
feb 2018Droogte
feb 2018Vluchtelingen
feb 2018Qasr el-Yahud
jan 2018Avondje demonstreren
jan 2018De geitenpest
jan 2018Code-switching
jan 2018Umm Zuqa
dec 2017Schokkende gehoorzaamheid
dec 2017Roerige tijden
dec 2017Gezondheidszorg in de Gazastrook
nov 2017Een ongewoon verhaal uit nazi-Duitsland
nov 2017De herdenking van de moord op Jitschak Rabin
okt 2017Vooruitgang
okt 2017Vloeken
sep 2017Politieke vertalingen
sep 2017Stilstand Of eigenlijk achteruitgang
sep 2017Vrijheid van meningsuiting
sep 2017De bewakers van Westerbork - een boekrecensie
aug 2017Roof en diefstal
aug 2017Het gewone leven
aug 2017Landruil
jul 2017Schone elektriciteit voor een Palestijns dorp
jun 2017De verdwenen Jemenitische kinderen
jun 2017Pollard vs Vanunu
jun 2017Tegen de bezetting en voor de vrede
mei 2017De Art Gallery van Umm Al Fachem
mei 2017Coca-cola
mei 2017Een avond van hoop
apr 2017De herdenking van de Sjoa in Israël
apr 2017De haggada van Pesach
apr 2017Hittegolf
mrt 2017De Leibowitz prijs
mrt 2017Ellende in Gaza
mrt 2017Elor Azaria
feb 2017Gaza
feb 2017Gelijkheid en broederschap
feb 2017Een ontroerende bijeenkomst
jan 2017Umm al-Hiran
jan 2017De moderne wereld
dec 2016Komen giften bestemd voor Palestijnen terecht bij terreurorganisaties?
dec 2016De gevaren van het dichterschap
nov 2016Illusoire hoop
nov 2016Het verhaal van Rahieq
nov 2016De bekentenis – een toneelstuk van Motti Lerner
nov 2016Homoseksualiteit in de Bijbel
okt 2016Zo veel te lezen!
okt 2016Stolpersteine
sep 2016Mensen vol goede wil
sep 2016Een koddige discussie
aug 2016Profiling
aug 2016Landmijnen van vijftig jaar geleden
aug 2016Disturbing the Peace
jul 2016De settlers, een nieuwe documentaire van Shimon Dotan
jul 2016Onrustzaaiers
jun 2016Ramadan
jun 2016Het gedoe met de NGO's
mei 2016Choemoes
mei 2016De lessen van de Sjoa
mei 2016ITO-land
apr 2016Qaryut
apr 2016Leenwoorden
mrt 2016Breaking the Silence
mrt 2016BDS
feb 2016Naastenliefde
feb 2016De zwarte lijst
jan 2016Liefde voor het land
jan 2016De Bruiloft van de Haat
dec 2015Demonstratie en droom
dec 2015Na het stenen tijdperk
dec 2015Bestaat er een tweede en derde generatie sjoa-aandoening?
nov 2015Nieuwe CD met chazzanoet uit Groningen
nov 2015Volksverhuizing
nov 2015Rabin
okt 2015Demonstratie
okt 2015Israël nu
sep 2015Breaking the Silence
aug 2015W.G. Sebald
aug 2015Belangrijke beslissingen van het Nederlandse Ministerie van Financiën
aug 2015De Joodse ‘lente’
aug 2015Opruiing
jul 2015Monddood gemaakt
jul 2015Khader Adnan
jun 2015Cholot
jun 2015Geneeskunst
jun 2015Positief denken?
mei 2015Rechtshandhaving onder bezetting
mei 2015Apartheid
apr 2015Alternatieve herdenking van de gevallenen 2015
apr 2015Pesachproblematiek
mrt 2015Maar die kat kwam weer …
mrt 2015Demonstratie zaterdagavond 7 maart
mrt 2015Op naar de vrede
feb 2015Losse flodders
feb 2015Opruiming
jan 2015"Alles is in orde …!"
jan 2015Zekerheden
jan 2015Tunnelvisie
dec 2014Mensenrechten
dec 2014Boeken en kranten
nov 2014Ra'ad Moessa
nov 2014Rabinherdenking
okt 2014Een gewone vrijdag van protest en actie
okt 2014MachsomWatch
okt 2014Het nieuwe (Joodse) jaar
sep 2014Zinloze oorlog
aug 2014Onderhandelen met Hamas
aug 2014Situatie
aug 2014Vijgeblad
jul 2014Schuilkelder
jul 2014De Israël Vredesconferentie
jun 2014Het Klaaglied
jun 2014Meer petities
jun 2014Petitie
jun 2014Een golf van hongerstakers
mei 2014Documentaire over de oorlogsjaren in het N.I.Z.
mei 2014Israël en minderheden
mei 2014Open brief aan mezelf
mei 2014Globalisering en taal
apr 2014Israël boos
apr 2014Immigranten
apr 2014Afleiding
mrt 2014Namen
mrt 2014Het werk met mijn dokters
mrt 2014Ballingschap
mrt 2014Vertaalmachines
feb 2014Boycot en de rest
feb 2014Links actief
feb 2014Junk-mail
feb 2014De autobiografie
jan 2014Doof
jan 2014Een Joods concentratiekamp?
jan 2014De scheidingsmuur
dec 2013Twee ministers van Buitenlandse Zaken uit Nederland
dec 2013Een stukje geschiedenis - 75 jaar geleden
nov 2013Taalverwerving bij adoptie
nov 2013Vertrouwen bouwen
nov 2013Schaamte
nov 2013Woorden
okt 2013Makhoul
okt 2013Het nut van memoires
okt 2013De gevoelswaarde van lettercombinaties
sep 2013Sprekende dieren
sep 2013Een onrechtvaardige wet
sep 2013De spelling van het Nederlands
aug 2013De taal van conflicten
jul 2013Geen woorden, maar daden
jul 2013Voor de vakantie
jul 2013Nostalgie
jun 2013De biologie van de taal
jun 2013Altijd wat
jun 2013Kennismaking
mei 2013De talen van de Joden