inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eldad Kisch

Vanaf het moment dat Eldad Kisch (1937) na een jarenlange carrière als arts in Israël van zijn welverdiende pensioen geniet, sloeg hij een andere weg in. Hij schreef zich in als eerstejaars student aan de Universiteit van Tel Aviv en ging vergelijkende taalkunde studeren. De studie was niet wat hij er van verwachtte, hij vond het ronduit een vervelend vak! Na een jaar haakte hij af en studeerde op eigen houtje verder in de immense bibliotheek van de universiteit. Zijn op- en aanmerkingen legt hij vast in, wat hij noemt, zijn taalkundige columns. Daarnaast is Eldad Kisch nog steeds actief als arts in de vredesbeweging. Ook over zijn ervaringen op dit gebied schrijft hij columns. Van deze columns verscheen in 2012 bij uitgeverij Boekscout zijn boek ‘Uit het Dagboek van een Vredestichtertje’.

vrijdag 4 oktober 2013

In een boek dat over een geheel ander taalkundig onderwerp ging, kwam ik een korte passage tegen over de gevoelswaarde van woorden die met een bepaalde lettercombinatie beginnen. In het specifieke geval ging het over de combinatie gl-, die in het Engels op licht zou duiden, met als voorbeelden glow, glass, glare.

Elders werd beweerd dat de Engelse klankcombinatie –ump, zoals in bump, clump, dump, hump, lump, en thump een onhandige botsing zou suggereren, en niemand minder dan George Orwell stelde dat plum- of plun-, zoals in plumb, plunge en plummet iets heeft van een bodemloos vat of een zee.

De klank van woorden heeft eigenlijk normaliter geen enkel verband met de betekenis van dat woord. De enige uitzondering hierop is de onomatopee, die fonetisch is ontstaan door nabootsing van een geluid of actie waar hij op duidt.

Bij zoeken op internet en in de universiteitsbibliotheek, nota bene in Amsterdam, kon ik niets over het onderwerp gevoelswaarde in het Nederlands vinden. Dus moest ik zelf op onderzoek uit.

In de eerste plaats natuurlijk begonnen met gl-. En warempel, het werkt ook in het Nederlands: glas, glans, glimmen, gloeien, gloren, gloed, glitter en misschien ook: glorie, glunder, glazuur.

Een woordbegin met wr- geeft een onaangename connotatie: wrat, wraak, wrak, wrang, wreed, wroeging, wringen, wriemelen, wrevel, wrijving, wrok. Woorden beginnend met dw-: dwaas, dwars, dwaling, dwang, dweil, dwepen hebben iets negatiefs, maar dwerg is neutraal.

Een andere combinatie, zw-, bevat een reeks woorden met een wat zwaarder-op-de-handse betekenis en een wat ongunstige connotatie: zwart, zwaar, zwak, zweer, zweet, zwavel, zwam, zwerk, zwoel, zwijn, zwijm, zweep, zwelgen, zwetsen, zwalken, zwikken, zwadder. Daarentegen doen zwaan, zwaluw, zwerm, zwellen, zweven, zwijgen, zwezerik weer neutraal aan.

De aanvangscombinatie kw- is niet altijd positief: kwab, kwal, kwaad, kwast (in de zin van aanstellerig persoon), kwibus, kwelling, kwijl, kwistig, kwijnen, kwebbel, kwetteren, kwezel, kwijt. Daarentegen is er niets tegen kwiek, kwik, kwartel of kwast (voor verf).
Woorden die beginnen met str- hebben iets negatiefs over zich: straf, streep, striem, stroef, streek, strop, strot, strak, stram, strik (om dieren te vangen), struif, stront. Niet alles is zo somber; er valt weinig kwaads te zeggen over stroop, stroom, straal, strik (in het haar van een jarig meisje), strelen, streven, strand.

Als een werkwoord op –ikken eindigt, betreft het een relatief kortdurende handeling: wikken, wrikken, mikken, bikken, slikken, stikken, tikken, likken, strikken, pikken, prikken.

Werkwoorden met –okken hebben iets onaangenaams: mokken, bokken, gokken, schrokken, wrokken, dokken, slokken, fokken, schokken.

Het is duidelijk dat veel lettercombinaties aan het begin of middenin woorden volledig neutraal zijn, en evenveel positieve als negatieve betekenissen opleveren met de bijbehorende associaties. Ik heb geprobeerd wat meer specifieke voorbeelden te vinden, waar de betekenis duidelijk overhelt in een bepaalde richting. Wat niet zeggen wil dat na diep nadenken er nooit iets in tegengestelde richting denkbaar is.

Dat woorden een aangename of minder prettige betekenis hebben is hier niet aan de orde. Rozengeur is prettiger dan mestvaalt. Maar de kleur van een woordgeluid zelf is andere koek. Hierover is in het verleden onderzoek gedaan: Duitse onderzoekers boden aan proefpersonen twee tekeningen aan, een met vloeiende lijnen, en een andere met hoeken en puntige formaties. Daarna werden twee gefantaseerde 'vaktermen' aangeboden, die dit soort tekening beschrijven, namelijk takete en maluma. De proefpersonen moesten bepalen welke term op welke tekening paste. Het zachte, melodieuze woord maluma werd met overweldigende meerderheid gezien als passend voor de vloeiende lijnen, en het harde takete voor de hoekige tekening. Deze resultaten werden gedupliceerd in Amerika en in Tanganjika, dat wil zeggen dat dit gevoel voor coloriet van een woord mogelijk universeel is.

Ik houd me aanbevolen voor verdere gedachten en overtuigende voorbeelden op dit gebied.

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
aug 2019Onze Filipijnse verzorgsters
jul 2019Losse flodders
jul 2019Verwarrende woorden
jul 2019De Sjoa en de tweede generatie
jun 2019Tentoonstelling Kabbala
mei 2019Dierbare democratie
mei 2019Eurovisie
mei 2019Alternatieve dodenherdenking
mei 2019De Sjoa en de Wiedergutmachung
apr 2019De Sjoa ruim zeventig jaar later
apr 2019De Yeshayahu Leibovitz Prijs
apr 2019Dieren zijn net mensen
mrt 2019Verkiezingen 2019
mrt 2019Huiskamerpropaganda
mrt 2019Goede raad
feb 2019Medische opleiding
feb 2019HalfJoden
jan 2019Kleinzielig
dec 2018Kroniek
nov 2018UNRWA
nov 2018Black Athena
nov 2018Reacties
nov 2018Meer BDS
okt 2018Een rondje olijvenpluk
okt 2018Frustration
okt 2018Racisme
sep 2018Impressies
sep 2018Levensbeëindiging
aug 2018Vlaggen
jul 2018Hervertaling (hertaling)
jul 2018Broodjes smeren
jun 2018Verjaardag
jun 2018Gaza en wij
mei 2018Israël en de vooruitgang
mei 2018Steun voor Gaza
mei 2018Daar gaan we weer Spelen met vuur
apr 2018Weer Jom HaSjoa
apr 2018Trots
apr 2018Hoe privé is e-mail?
mrt 2018Heeft het zin?
mrt 2018Redigeren
mrt 2018Een duwtje in de goede richting
mrt 2018Taalgebruik door winkels en op reclameborden
mrt 2018Een film van Rolf Orthel: ‘Ik ben mijn herinnering’
feb 2018Droogte
feb 2018Vluchtelingen
feb 2018Qasr el-Yahud
jan 2018Avondje demonstreren
jan 2018De geitenpest
jan 2018Code-switching
jan 2018Umm Zuqa
dec 2017Schokkende gehoorzaamheid
dec 2017Roerige tijden
dec 2017Gezondheidszorg in de Gazastrook
nov 2017Een ongewoon verhaal uit nazi-Duitsland
nov 2017De herdenking van de moord op Jitschak Rabin
okt 2017Vooruitgang
okt 2017Vloeken
sep 2017Politieke vertalingen
sep 2017Stilstand Of eigenlijk achteruitgang
sep 2017Vrijheid van meningsuiting
sep 2017De bewakers van Westerbork - een boekrecensie
aug 2017Roof en diefstal
aug 2017Het gewone leven
aug 2017Landruil
jul 2017Schone elektriciteit voor een Palestijns dorp
jun 2017De verdwenen Jemenitische kinderen
jun 2017Pollard vs Vanunu
jun 2017Tegen de bezetting en voor de vrede
mei 2017De Art Gallery van Umm Al Fachem
mei 2017Coca-cola
mei 2017Een avond van hoop
apr 2017De herdenking van de Sjoa in Israël
apr 2017De haggada van Pesach
apr 2017Hittegolf
mrt 2017De Leibowitz prijs
mrt 2017Ellende in Gaza
mrt 2017Elor Azaria
feb 2017Gaza
feb 2017Gelijkheid en broederschap
feb 2017Een ontroerende bijeenkomst
jan 2017Umm al-Hiran
jan 2017De moderne wereld
dec 2016Komen giften bestemd voor Palestijnen terecht bij terreurorganisaties?
dec 2016De gevaren van het dichterschap
nov 2016Illusoire hoop
nov 2016Het verhaal van Rahieq
nov 2016De bekentenis – een toneelstuk van Motti Lerner
nov 2016Homoseksualiteit in de Bijbel
okt 2016Zo veel te lezen!
okt 2016Stolpersteine
sep 2016Mensen vol goede wil
sep 2016Een koddige discussie
aug 2016Profiling
aug 2016Landmijnen van vijftig jaar geleden
aug 2016Disturbing the Peace
jul 2016De settlers, een nieuwe documentaire van Shimon Dotan
jul 2016Onrustzaaiers
jun 2016Ramadan
jun 2016Het gedoe met de NGO's
mei 2016Choemoes
mei 2016De lessen van de Sjoa
mei 2016ITO-land
apr 2016Qaryut
apr 2016Leenwoorden
mrt 2016Breaking the Silence
mrt 2016BDS
feb 2016Naastenliefde
feb 2016De zwarte lijst
jan 2016Liefde voor het land
jan 2016De Bruiloft van de Haat
dec 2015Demonstratie en droom
dec 2015Na het stenen tijdperk
dec 2015Bestaat er een tweede en derde generatie sjoa-aandoening?
nov 2015Nieuwe CD met chazzanoet uit Groningen
nov 2015Volksverhuizing
nov 2015Rabin
okt 2015Demonstratie
okt 2015Israël nu
sep 2015Breaking the Silence
aug 2015W.G. Sebald
aug 2015Belangrijke beslissingen van het Nederlandse Ministerie van Financiën
aug 2015De Joodse ‘lente’
aug 2015Opruiing
jul 2015Monddood gemaakt
jul 2015Khader Adnan
jun 2015Cholot
jun 2015Geneeskunst
jun 2015Positief denken?
mei 2015Rechtshandhaving onder bezetting
mei 2015Apartheid
apr 2015Alternatieve herdenking van de gevallenen 2015
apr 2015Pesachproblematiek
mrt 2015Maar die kat kwam weer …
mrt 2015Demonstratie zaterdagavond 7 maart
mrt 2015Op naar de vrede
feb 2015Losse flodders
feb 2015Opruiming
jan 2015"Alles is in orde …!"
jan 2015Zekerheden
jan 2015Tunnelvisie
dec 2014Mensenrechten
dec 2014Boeken en kranten
nov 2014Ra'ad Moessa
nov 2014Rabinherdenking
okt 2014Een gewone vrijdag van protest en actie
okt 2014MachsomWatch
okt 2014Het nieuwe (Joodse) jaar
sep 2014Zinloze oorlog
aug 2014Onderhandelen met Hamas
aug 2014Situatie
aug 2014Vijgeblad
jul 2014Schuilkelder
jul 2014De Israël Vredesconferentie
jun 2014Het Klaaglied
jun 2014Meer petities
jun 2014Petitie
jun 2014Een golf van hongerstakers
mei 2014Documentaire over de oorlogsjaren in het N.I.Z.
mei 2014Israël en minderheden
mei 2014Open brief aan mezelf
mei 2014Globalisering en taal
apr 2014Israël boos
apr 2014Immigranten
apr 2014Afleiding
mrt 2014Namen
mrt 2014Het werk met mijn dokters
mrt 2014Ballingschap
mrt 2014Vertaalmachines
feb 2014Boycot en de rest
feb 2014Links actief
feb 2014Junk-mail
feb 2014De autobiografie
jan 2014Doof
jan 2014Een Joods concentratiekamp?
jan 2014De scheidingsmuur
dec 2013Twee ministers van Buitenlandse Zaken uit Nederland
dec 2013Een stukje geschiedenis - 75 jaar geleden
nov 2013Taalverwerving bij adoptie
nov 2013Vertrouwen bouwen
nov 2013Schaamte
nov 2013Woorden
okt 2013Makhoul
okt 2013Het nut van memoires
okt 2013De gevoelswaarde van lettercombinaties
sep 2013Sprekende dieren
sep 2013Een onrechtvaardige wet
sep 2013De spelling van het Nederlands
aug 2013De taal van conflicten
jul 2013Geen woorden, maar daden
jul 2013Voor de vakantie
jul 2013Nostalgie
jun 2013De biologie van de taal
jun 2013Altijd wat
jun 2013Kennismaking
mei 2013De talen van de Joden