inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eldad Kisch

Vanaf het moment dat Eldad Kisch (1937) na een jarenlange carrière als arts in Israël van zijn welverdiende pensioen geniet, sloeg hij een andere weg in. Hij schreef zich in als eerstejaars student aan de Universiteit van Tel Aviv en ging vergelijkende taalkunde studeren. De studie was niet wat hij er van verwachtte, hij vond het ronduit een vervelend vak! Na een jaar haakte hij af en studeerde op eigen houtje verder in de immense bibliotheek van de universiteit. Zijn op- en aanmerkingen legt hij vast in, wat hij noemt, zijn taalkundige columns. Daarnaast is Eldad Kisch nog steeds actief als arts in de vredesbeweging. Ook over zijn ervaringen op dit gebied schrijft hij columns. Van deze columns verscheen in 2012 bij uitgeverij Boekscout zijn boek ‘Uit het Dagboek van een Vredestichtertje’.
Juni 2016 is Eldad van start gegaan met een discussieforum voor (ex-)Nederlanders in Israël.

vrijdag 21 september 2018

Nu we even met vakantie in Amsterdam zijn, doen we soms ook wat anders dan familiebezoek, musea en verder amusement. In Het Parool viel mijn oog op een advertentie voor een lezing van de NVVE (Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig levenseinde, oorspronkelijk stond de E voor euthanasie) onder het kopje: Levensbeëindiging bij dementie. Dat leek me op verschillende manieren een leerzaam onderwerp, die vooral de voorlijkheid van Nederland lieten zien ten opzichte van de terughoudende theocratische sfeer bij ons in Israël. De lezing werd gehouden in het Barbizon hotel en de zaal bleek een oude kerk te zijn, de St. Olofskapel, heel stemmig.

De spreker was een advocaat die het brede onderwerp zeer duidelijk en toch fijngevoelig, met vermijden van het woord euthanasie, voor het voetlicht bracht. De toehoorders waren leken, voor een groot deel al toegewijde leden van de NVVE.

Dementie neemt een speciale plaats in bij de Nederlandse wetgeving over dit onderwerp omdat, in tegenstelling tot vele andere nare ziekten die zich goed lenen voor euthanasie, juist demente patiënten op het moment suprême hun duidelijke wens niet meer kunnen uiten. Er moet in dit speciale geval veel voorbereidend werk worden gedaan door de belanghebbende zelf, bij de huisarts en de directe omgeving, om in aanmerking te komen voor het wettelijk verlenen van toestemming voor deze beslissende stap naar het eindpunt van de rit.

Er wordt in Nederland in toenemende mate gebruikgemaakt van deze mogelijkheid, en als de huisarts niet mee wil werken, om welke reden dan ook, dan kun je je wenden tot de levensbeëindigingskliniek.

Na de lezing kon het publiek algemene vragen stellen, terwijl men met persoonlijke problemen ook meer privé bij de medewerkers van de NVVE terecht kon.

Het geheel werd besloten met een lekker kopje koffie – dat alles gratis.

Ik dacht dat het geen kwaad zou kunnen als er zo’n instelling komt in Israël, maar het zal nog wel even duren voor we in Israël zo open en bloot over dit medische probleem kunnen spreken. Het enige wat bij ons mogelijk is, is een verzoek om geen heroïsche ingrepen te verrichten als het zo ver is, en dan maar hopen dat de medische mensenredders dat briefje tijdig onder ogen krijgen en er wel of geen gevolg aan geven. Je kunt hier en daar wel eens een duwtje in de goede richting krijgen als je goed oppast dat het allemaal in stilte wordt uitgevoerd. En verregaande dementie hoort daar echt nog niet bij.

Delen |

vrijdag 17 augustus 2018

Over de nu al notoire wet op de natiestaat wet heb ik mij al elders druk gemaakt, en daar zullen onze politieke waarnemers zeker hun zegje over zeggen in de Crescas-nieuwsbrief, dus daar ga ik niet verder op in. Wel een woord over de meest recente grote demonstratie in Tel Aviv van zaterdagavond 11 augustus. Op de verzamelplaats van het Rabinplein waren weer tienduizenden demonstranten bijeen, ditmaal opvallend veel Arabieren, die samen met Joodse sympathisanten in de vochtige warmte met spandoeken en plakkaten van het Rabinplein liepen naar het Tel Aviv museumplein, waar de eigenlijke demonstratie plaats vond met een podium en toespraken. Deze demonstratie was georganiseerd door de Arabisch-Israëlische gemeenschap, met een ditmaal wat bescheidener Joods element dan de vorige week.

Het is misschien hoopvol om te vermelden dat van mijn naaste familie kinderen en kleinkinderen mee demonstreerden. Jong geleerd, oud gedaan.

Er is al eerder op gewezen dat er twee demonstraties waren, een week na elkaar. Omdat de situatie van de Druzen en de Arabieren in Israël duidelijk verschillend is, lopen hun interesses nogal uiteen. Ook bestaat er een oud antagonisme tussen deze twee groepen.

Het is duidelijk dat de sympathie van de Joodse bevolking groter is voor de Druzen dan voor de Arabische minderheid. Georganiseerd links had zich nogal afwijzend opgesteld ten aanzien van deze laatste demonstratie vanwege de verwachting dat de Arabieren zouden komen met leuzen en wensen die ver uit gaan boven de basiseis van gelijkheid van alle burgers binnen Israël.

Mede daarom deed de Zionistische Unie (voortzetting van de partij Ha'avoda) niet mee als organisatie. Eigenlijk heel jammer om geen gezamenlijk front te maken tegen de fascisten.
De organisatoren hadden dit gevaar ook wel ingezien en hadden specifiek gevraagd geen vlaggen te ontplooien bij deze gelegenheid.

Toch waren er opvallend veel Palestijnse vlaggen te zien. Ik vond dat geen goed idee, want de problematiek van de bezwaren tegen de natiestaat-wet betrof de discriminatie van onze minderheden, onder wie de Arabische Israëli's, en ditmaal niet het droeve lot van hun Palestijnse broeders in de bezette gebieden. Het zal dan ook niemand verbazen dat Netanjahoe deze vlaggen meteen aangreep om de hele demonstratie af te wijzen als Israël-vijandig en dus deze hele volksbeweging naast zich neer te leggen.

Delen |

vrijdag 27 juli 2018

Waarom worden eerder vertaalde meesterwerken in de loop der jaren zo vaak opnieuw vertaald? Retranslation van Sharon Deane-Cox gaat over dit onderwerp. Een van de boeken die daarin aan de orde komt, is Madame Bovary van Gustave Flaubert. Een ander boek dat uitvoerig wordt behandeld, is van de schrijfster George Sand (schuilnaam van Amantine Lucile Aurore Dupin), La Mare au Diable. Een werk dat de zaken nog ingewikkelder maakt omdat het veel lokale termen in dialect bevat, die zich in de oorspronkelijke uitgave al moeilijk lieten vangen in het gebruikelijke Frans, laat staan in (Engelse) vertalingen. Ook de door haar gebruikte stijl is nogal ongewoon en dat maakte nauwkeurig overzetten in vertaling, zonder verlies van de bedoelingen van de auteur, niet eenvoudig. De schrijfster zelf was in het behoudende Engeland van het begin van de negentiende eeuw een omstreden figuur toen ze bekend werd met haar uitbundige verhoudingen buiten het huwelijk.

Er zijn vele redenen dat een nieuwe vertaling op de markt komt. Ten eerste veranderingen in het socio-culturele karakter van de doelgroep en het gebruik van de doeltaal. Talen zijn levende organismen – woordgebruik verandert, en de eerdere vertalingen kunnen als ouderwets overkomen. Acceptatie van seksuele vrijheid wordt algemener, zodat er in de nieuwere vertaling geen doekjes om hoeven te worden gewonden. Tussen de eerste vertaling van een meesterwerk en de laatste, meest recente versie kan met gemak een eeuw liggen.

Maar ook de vertalers denken vaak dat ze het beter kunnen dan hun voorgangers. Of de uitgever vindt het tijd worden om een makkelijker leesbaar product voor een nieuw en ruimer lezerspubliek op de markt te brengen. Moderne vormgeving kan een rol spelen. En soms ook nieuwe inzichten in de oorspronkelijke tekst maken een nieuwe vertaling nodig en haalbaar. Daarnaast zijn er politieke redenen denkbaar: een bepaald taalgebied kan de indruk krijgen dat zijn culturele en literaire waarden onvoldoende gerepresenteerd zijn op de wereldmarkt, en de gelegenheid te baat nemen om zich op dat toneel in een beter licht te laten zien.

Een theorie dat elke volgende vertaling een verbetering is op haar voorgangers wordt in dit boek van Sharon Deane-Cox sterk bestreden.

Dan blijft het knagende probleem of de vertaler altijd trouw moet blijven aan de bedoelingen van de auteur. Het succesvolle kinderboek Nils Holgerssons wonderbare reis, van Selma Lagerlöf, waar niet weinigen van ons mee zijn opgegroeid, moest Zweedse kindertjes oorspronkelijk tot lering strekken over de aardrijkskunde van Zweden, en wel in opdracht van de Zweedse bond van leraren, ja zeker. Dat werd wat veel van het goede voor kinderen elders op de wereld, en de vertalers hebben dus drastisch in die droge materie gekapt om het verteerbaarder te maken voor hun jonge lezertjes. Legitiem? Waarschijnlijk wel.

Wat ik niet wist, was dat Selma Lagerlöf een boek heeft geschreven, Jeruzalem, over een Zweedse familie, waarvan een tak in 1894 emigreert naar Jeruzalem. De schrijfster bracht voor onderzoek naar de couleur locale van haar boek in 1900 een bezoek aan het American Colony Hotel bij een Zweeds echtpaar dat gedeeltelijk model heeft gestaan voor haar roman.

Dan is er een probleem van het literaire karakter van vertalingen. Dat probleem speelt vooral bij kinderboeken – het wordt te zwaar. Er bestaat nu veel meer de neiging om 'gewoon' te doen. Dat is de reden dat er tegenwoordig nogal wat wordt hertaald. Myriam Du-Nour (of Di-Nur) heeft dit specifieke proces beschreven voor vertalingen van kinderboeken uit de grote wereld naar het Ivriet in de laatste zeventig jaar. De eerdere vertalingen treffen de moderne lezer als archaïsch.

Het onderwerp van 'gewone taal' is tegenwoordig ook zeer in de mode bij Bijbelvertalingen, maar dat komt elders ter sprake.

Delen |

vrijdag 13 juli 2018

Het is nu zomer en heet, dus ik houd het even licht.

Als ik de indruk heb gewekt dat mijn activiteiten in dienst van het streven naar vrede alleen bestaan uit medische werken, dan is dat misschien niet helemaal juist. We demonstreren heel wat af, helpen soms bij de olijvenpluk van de Palestijnen en ik schrijf ook hier en daar een column. Maar vanmorgen was toch echt iets anders: ik heb broodjes gesmeerd.

Even uitleggen: twee dames uit Ramat Hasharon huren in de zomervakantie – geheel op eigen initiatief, zonder enig georganiseerd verband, maar wel in losse samenwerking met MachsomWatch – drie maal per week een bus om Palestijnse kindertjes van de Westelijke Jordaanoever (met bijbehorende moeders) die nog nooit hun dorp uit zijn geweest, een dagje mee te nemen naar zee. Zij doen dit al tien jaar, kiezen elke keer andere dorpen. Dit is totaal vrijwilligerswerk, en de dames hebben een heel netwerk van jonge medewerkers opgebouwd. Zij maken deze minimale bewegingsvrijheid mogelijk door de benodigde vergunningen van het leger te verzorgen en tijdig alle vereiste identiteitspapieren in te dienen. Zij schakelen vrienden en bekenden in om financiële bijdragen te verlenen voor dit werk, en verzoeken van tijd tot tijd ook willige medestanders om eten en drinken te klaar te maken voor dit uitje.

Zo zat ik dus vanmorgen, samen met mijn vrouw Annelien, veel broodjes te smeren met chocoladepasta, en veel pita's met humus. Dit alles onvermijdelijk onder het neuriën van “’K zag twee beren” etc.

Zodra we klaar zijn, brengen we dit alles, netjes verpakt, naar het strand, waar de kinderen vol verwondering de zee zien en voorzichtig pootjebaden. En als het lukt wordt de dag besloten met een boottochtje op zee.

Dit mooie initiatief mag niet worden verward met een ander uitje, waarbij Ilana Hammerman kinderen en moeders meeneemt naar zee, zonder toestemming van het leger te vragen; ze 'smokkelt' haar gasten Israël binnen. Dit gebeurt niet in bussen, maar met auto's van vrijwilligers. Dat initiatief is veel politieker getint, want het aanvragen van die toestemming zou mogelijk erkenning inhouden van het 'recht' van de bezetter, en dat is verre van de bedoeling van deze organisatrice. Er komt daarbij altijd even een moeilijk moment, vóór de controleposten, wanneer iedereen zijn (of juister: haar) hoofddoekje af moet doen. Ik verzeker u dat die Palestijnen er met losse haren precies als Joden uitzien en er wordt ze dan ook geen strobreed in de weg gelegd.

Mooi werk, en die uitjes naar zee zijn altijd een feest.

Delen |

vrijdag 29 juni 2018

Na het einde van de islamitische vastenmaand Ramadan – waarin ik liever niet mijn diabetische patiënten op de Westelijke Jordaanoever bezoek, omdat alles met tijden van eten en innemen van medicijnen dan zó in de war raakt dat er geen touw aan vast te knopen is – was ik weer op pad met mijn dokters. Het bleek dat een van de lokale heren in het dorp Al-Fandakoemiah (ten zuidwesten van Jenin) op die dag zijn verjaardag vierde. Bij onze verwelkoming werd een grote taart aangevoerd, waar we allemaal een stuk van kregen. Eerst werd er ‘Happy Birthday to You’ gezongen in het Engels, daarna in het Arabisch. En dan kijk je die kring rond, met Palestijnen en Israëli's, deze laatsten een mix van Arabieren en Joden, en dan dringt het zich zo op: dit moet toch samen kunnen! Zo verschillend zijn we echt niet. Hier is een microkosmos van begrip en waardering voor elkaar, waar samenwerking als vanzelfsprekend gewoon is. Het is jammer dat we niet in staat zijn deze gevoelens om te zetten in een politieke realiteit.

Op weg naar dit punt op de Westelijke Oever hoorden we van onze coördinator Salah dat de vastentijd van Ramadan een periode van giften is bij de moslims, en dat er gul geld is geschonken en ingezameld voor medische hulp aan de Palestijnen in de Gazastrook. Van dit geld heeft PHR vrachtwagens vol medicijnen en apparatuur gekocht en verstuurd naar de ziekenhuizen aldaar, die verstoken zijn van bijna alles wat nodig is. Dat lijkt heel wat, maar het is een druppel op de gloeiende plaat wanneer je hoort hoe schrijnend de situatie daar is. Ik ga niet in op de schuldvraag, die ons momenteel geen spat verder helpt.

Een oud vrouwtje had een opmerkelijk hoge suikerwaarde in haar bloed. Bij navraag bleek dat sommige vrome moslims nog wat meer blijven vasten dan is voorgeschreven, om in een goed blaadje te komen staan bij de hogere machten. Ik had daar nooit eerder over gehoord. Over de hogere machten wil ik geen mening hebben, maar ik stelde haar via mijn tolk voor toch maar weer gewoon overdag te gaan eten, en de nachtelijk eetpartijen van vooral zoete heerlijkheden achterwege te laten. Je weet onder deze omstandigheden nooit of dat gezonde advies wordt opgevolgd.

Delen |
sep 2018Levensbeëindiging
aug 2018Vlaggen
jul 2018Hervertaling (hertaling)
jul 2018Broodjes smeren
jun 2018Verjaardag
jun 2018Gaza en wij
mei 2018Israël en de vooruitgang
mei 2018Steun voor Gaza
mei 2018Daar gaan we weer Spelen met vuur
apr 2018Weer Jom HaSjoa
apr 2018Trots
apr 2018Hoe privé is e-mail?
mrt 2018Heeft het zin?
mrt 2018Redigeren
mrt 2018Een duwtje in de goede richting
mrt 2018Taalgebruik door winkels en op reclameborden
mrt 2018Een film van Rolf Orthel: ‘Ik ben mijn herinnering’
feb 2018Droogte
feb 2018Vluchtelingen
feb 2018Qasr el-Yahud
jan 2018Avondje demonstreren
jan 2018De geitenpest
jan 2018Code-switching
jan 2018Umm Zuqa
dec 2017Schokkende gehoorzaamheid
dec 2017Roerige tijden
dec 2017Gezondheidszorg in de Gazastrook
nov 2017Een ongewoon verhaal uit nazi-Duitsland
nov 2017De herdenking van de moord op Jitschak Rabin
okt 2017Vooruitgang
okt 2017Vloeken
sep 2017Politieke vertalingen
sep 2017Stilstand Of eigenlijk achteruitgang
sep 2017Vrijheid van meningsuiting
sep 2017De bewakers van Westerbork - een boekrecensie
aug 2017Roof en diefstal
aug 2017Het gewone leven
aug 2017Landruil
jul 2017Schone elektriciteit voor een Palestijns dorp
jun 2017De verdwenen Jemenitische kinderen
jun 2017Pollard vs Vanunu
jun 2017Tegen de bezetting en voor de vrede
mei 2017De Art Gallery van Umm Al Fachem
mei 2017Coca-cola
mei 2017Een avond van hoop
apr 2017De herdenking van de Sjoa in Israël
apr 2017De haggada van Pesach
apr 2017Hittegolf
mrt 2017De Leibowitz prijs
mrt 2017Ellende in Gaza
mrt 2017Elor Azaria
feb 2017Gaza
feb 2017Gelijkheid en broederschap
feb 2017Een ontroerende bijeenkomst
jan 2017Umm al-Hiran
jan 2017De moderne wereld
dec 2016Komen giften bestemd voor Palestijnen terecht bij terreurorganisaties?
dec 2016De gevaren van het dichterschap
nov 2016Illusoire hoop
nov 2016Het verhaal van Rahieq
nov 2016De bekentenis – een toneelstuk van Motti Lerner
nov 2016Homoseksualiteit in de Bijbel
okt 2016Zo veel te lezen!
okt 2016Stolpersteine
sep 2016Mensen vol goede wil
sep 2016Een koddige discussie
aug 2016Profiling
aug 2016Landmijnen van vijftig jaar geleden
aug 2016Disturbing the Peace
jul 2016De settlers, een nieuwe documentaire van Shimon Dotan
jul 2016Onrustzaaiers
jun 2016Ramadan
jun 2016Het gedoe met de NGO's
mei 2016Choemoes
mei 2016De lessen van de Sjoa
mei 2016ITO-land
apr 2016Qaryut
apr 2016Leenwoorden
mrt 2016Breaking the Silence
mrt 2016BDS
feb 2016Naastenliefde
feb 2016De zwarte lijst
jan 2016Liefde voor het land
jan 2016De Bruiloft van de Haat
dec 2015Demonstratie en droom
dec 2015Na het stenen tijdperk
dec 2015Bestaat er een tweede en derde generatie sjoa-aandoening?
nov 2015Nieuwe CD met chazzanoet uit Groningen
nov 2015Volksverhuizing
nov 2015Rabin
okt 2015Demonstratie
okt 2015Israël nu
sep 2015Breaking the Silence
aug 2015W.G. Sebald
aug 2015Belangrijke beslissingen van het Nederlandse Ministerie van Financiën
aug 2015De Joodse ‘lente’
aug 2015Opruiing
jul 2015Monddood gemaakt
jul 2015Khader Adnan
jun 2015Cholot
jun 2015Geneeskunst
jun 2015Positief denken?
mei 2015Rechtshandhaving onder bezetting
mei 2015Apartheid
apr 2015Alternatieve herdenking van de gevallenen 2015
apr 2015Pesachproblematiek
mrt 2015Maar die kat kwam weer …
mrt 2015Demonstratie zaterdagavond 7 maart
mrt 2015Op naar de vrede
feb 2015Losse flodders
feb 2015Opruiming
jan 2015"Alles is in orde …!"
jan 2015Zekerheden
jan 2015Tunnelvisie
dec 2014Mensenrechten
dec 2014Boeken en kranten
nov 2014Ra'ad Moessa
nov 2014Rabinherdenking
okt 2014Een gewone vrijdag van protest en actie
okt 2014MachsomWatch
okt 2014Het nieuwe (Joodse) jaar
sep 2014Zinloze oorlog
aug 2014Onderhandelen met Hamas
aug 2014Situatie
aug 2014Vijgeblad
jul 2014Schuilkelder
jul 2014De Israël Vredesconferentie
jun 2014Het Klaaglied
jun 2014Meer petities
jun 2014Petitie
jun 2014Een golf van hongerstakers
mei 2014Documentaire over de oorlogsjaren in het N.I.Z.
mei 2014Israël en minderheden
mei 2014Open brief aan mezelf
mei 2014Globalisering en taal
apr 2014Israël boos
apr 2014Immigranten
apr 2014Afleiding
mrt 2014Namen
mrt 2014Het werk met mijn dokters
mrt 2014Ballingschap
mrt 2014Vertaalmachines
feb 2014Boycot en de rest
feb 2014Links actief
feb 2014Junk-mail
feb 2014De autobiografie
jan 2014Doof
jan 2014Een Joods concentratiekamp?
jan 2014De scheidingsmuur
dec 2013Twee ministers van Buitenlandse Zaken uit Nederland
dec 2013Een stukje geschiedenis - 75 jaar geleden
nov 2013Taalverwerving bij adoptie
nov 2013Vertrouwen bouwen
nov 2013Schaamte
nov 2013Woorden
okt 2013Makhoul
okt 2013Het nut van memoires
okt 2013De gevoelswaarde van lettercombinaties
sep 2013Sprekende dieren
sep 2013Een onrechtvaardige wet
sep 2013De spelling van het Nederlands
aug 2013De taal van conflicten
jul 2013Geen woorden, maar daden
jul 2013Voor de vakantie
jul 2013Nostalgie
jun 2013De biologie van de taal
jun 2013Altijd wat
jun 2013Kennismaking
mei 2013De talen van de Joden