inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eldad Kisch

Vanaf het moment dat Eldad Kisch (1937) na een jarenlange carrière als arts in Israël van zijn welverdiende pensioen geniet, sloeg hij een andere weg in. Hij schreef zich in als eerstejaars student aan de Universiteit van Tel Aviv en ging vergelijkende taalkunde studeren. De studie was niet wat hij er van verwachtte, hij vond het ronduit een vervelend vak! Na een jaar haakte hij af en studeerde op eigen houtje verder in de immense bibliotheek van de universiteit. Zijn op- en aanmerkingen legt hij vast in, wat hij noemt, zijn taalkundige columns. Daarnaast is Eldad Kisch nog steeds actief als arts in de vredesbeweging. Ook over zijn ervaringen op dit gebied schrijft hij columns. Van deze columns verscheen in 2012 bij uitgeverij Boekscout zijn boek ‘Uit het Dagboek van een Vredestichtertje’.

vrijdag 16 augustus 2019

Dezer dagen, nu de immigratie-politie op straat jacht maakt op Filipijnse vrouwen en hun kinderen, met de bedoeling ze uit te wijzen, kan ik niet ontkennen dat er bij mij pijnlijke associaties opborrelen. Het is feitelijk waar dat deze meestal jonge verzorgsters bij aankomst een verklaring hebben getekend dat ze bereid zijn bij zwangerschap Israël binnen drie maanden te verlaten, en dat hun uitwijzing wettelijk klopt, maar dat neemt niet weg, humanitair gezien, dat dit alles niet echt aanvaardbaar is. Israël is dan weliswaar ontstaan als vluchthaven voor Joden, er zou toch ook plaats moeten zijn voor deze kinderen, vaak met Israëlische vaders die hen meestal niet erkennen. Sommigen van die kinderen zijn hier jarenlang illegaal opgegroeid en naar school gegaan, en dit is het enige land dat ze kennen, Ivriet de enige taal die ze spreken.

Israël is een groot gebruiker van Filipijnse vrouwen voor ouderenzorg. Per jaar komen er zo'n achtduizend van deze meest jonge vrouwen het land binnen. 54.000 verblijven hier legaal, en 11.000 illegaal, op toeristenvisa. De vrouwen uit de legale groep mogen hier vijf jaar blijven, en uitzonderingen voor langer verblijf zijn mogelijk. Hun kans om officieel te immigreren is praktisch nihil, behalve na huwelijk met een Israëli.

Onze minister van Binnenlandse Zaken, Arje Deri, is verantwoordelijk voor dit onverkwikkelijke schouwspel en onze Hoge Raad heeft hem na lang touwtrekken gelijk gegeven in zijn activiteiten. Dus nu is het zover. Door eerdere protesten konden de zaken worden gerekt. Er is destijds zelfs over gesproken deze mensen te laten onderduiken, maar Internet is niet het juiste medium om dat te organiseren, want wij die actief zijn in de Vredesbeweging weten maar al te goed dat de geheime dienst gretig meeleest!

De werktijden van deze verzorgsters zijn onduidelijk afgegrensd en ze zitten officieel iets hoger dan het minimumloon, berekend naar normale werkuren en wettelijk voorgeschreven vrije dagen. Als we kijken naar werkelijk gemaakte uren zitten ze juist ver onder het minimumloon. Vergeleken met andere landen hebben wij deze hulp op een koopje. Vijftig procent van de ouderen hier kunnen zich dus een round the clock Filipijnsen permitteren, terwijl de vaklieden menen dat minder dan de helft van hen echt nodig is. De vermelde getallen zijn ontleend aan een artikel in Haaretz van 12 augustus.

Ik schaam me als Jood en ik ben even niet zo trots op dit door mij verkozen land.

Delen |

vrijdag 19 juli 2019

Bij het lezen van The New York Times stuitte ik op een citaat van Hannah Arendt dat zó past op onze situatie in de wereld dat ik het jullie niet wil onthouden. "If everybody always lies to you, the consequence is not that you believe the lies, but rather that nobody believes anything any longer (…) And a people that no longer can believe anything cannot make up its mind. It is deprived not only of its capacity to act but also of its capacity to think and to judge. And with such a people you can do what you please."

William Taubman citeerde dit in zijn bespreking van een nieuw boek over Vasily Grossman van de hand van Alexandra Popoff. Het citaat werd hier specifiek gebruikt om de situatie in de Sovjet-Unie aan te duiden, en het past op alle totalitaire regimes. Maar deze woorden zijn evenzo mooi en waarschuwend voor het Israël en Amerika van onze tijd, hoewel ze echt nog niet dictatoriaal zijn – alleen op weg. Zou Ehoed Barak ons de ogen openen?

De uitgebreide protesten van de Ethiopiërs in ons land tegen politiegeweld wijzen op racisme binnen de politie. Het is mogelijk dat het juist ditmaal, het laatste geval, minder duidelijk was, en dat de dodelijke kogel niet rechtstreeks op de jongeman was gericht. Dat neemt niet weg dat er te veel Ethiopische jongeren slachtoffer worden van wapengeweld, waar er mogelijk minder doden zouden vallen bij beter begrip en overleg tussen de partijen. Ik neem aan dat de twijfels over het werkelijke Jodendom van de Ethiopiërs ook niet in hun voordeel werkt.

De Arabieren staan toch nog lager op de ranglijst.

Het protest tegen de uitwijzing van kinderen van illegale werkers hier is ook nog in volle gang. Dit maakt minder hoge golven dan het krachtige protest van de Ethiopiërs. Sommige kinderen die op de lijst voor uitwijzing staan, zijn in Israël geboren en getogen en hebben geen enkele band met het land van herkomst van hun ouders, spreken zelfs de taal niet. Geen mooi hoofdstuk in onze geschiedenis.

Soms vragen vrienden of ik wel door ga met het werk op de Westelijke Jordaanoever, want ik schrijf er niet elke keer over en er gebeurt ook niet steeds iets nieuws. Inderdaad was ik er weer afgelopen zaterdag, en wel in een dorp, Deir Istiya, in de buurt van Salfit, dat zelfs op Google te vinden is vanwege zijn Turkse architectuur. Een bezoek waard. Meestal is er niets te beleven in die morsige dorpen.

Wij waren nogal onderbemand: de orthopeed was niet op komen dagen, en een algemene arts ontbrak ook – beiden waren onbereikbaar. Het is in deze vakantietijd moeilijk een voldoende gevarieerd palet van specialismen op te trommelen bij deze tochten. Voor de orthopeed kan ik echt niet meer inspringen na vijftig jaar werken in mijn eigen straatje, maar ik heb ooit interne geneeskunde geleerd, en ik kreeg, bij gebrek aan beter, veel meer algemene klachten dan ik in al die jaren gewoon ben geweest te behandelen, zoals maagzweren, keelpijn, buikpijn en andere vage aandoeningen, en dat viel me niet mee. Gelukkig weet ik er toch nog wel iets van. Ik hoop dat mijn aarzelingen niet al te zeer opvielen.

Delen |

vrijdag 12 juli 2019

Alle talen kennen woorden die makkelijk kunnen worden misverstaan, vanwege verschillende betekenissen of onjuiste splitsing van onderdelen van hun componenten. Dit laatste treedt vooral op bij samengestelde woorden.

Normale, geoefende lezers herkennen woorden in hun geheel, zonder spellen of ontleding, soms zelfs reeksen van meerdere woorden tegelijk. Zo vliegt men door een krant heen, of een oninteressant boek. Als je terechtkomt bij een onduidelijk woord, of een woord met verschillende mogelijkheden tot interpretatie, dan stokt die stroom even. Als er aanvankelijk een fout beeld is gevormd, neemt dat even tijd tot het inzicht zich heeft hersteld. Hé, hier klopt iets niet! Dat is heel goed meetbaar bij taalonderzoek.

Het Engels heeft een hele serie van homoniemen, woorden met dubbele of zelfs meerdere betekenissen: crane, foil, date, leaves.

Het Hebreeuws is bij uitstek verwarrend door het uitvallen van de klinkers. Een eenvoudig woord als s-p-r kan boek, kapper of grensgebied betekenen. De context lost het raadsel natuurlijk op, maar we moeten wel even afremmen. Wie hier niet op school is gegaan, haalt die achterstand nooit meer in, wij immigranten blijven woorden spellen. En ik denk dat zelfs de tsabres niet zo snel lezen als mensen die met voluit gespelde talen – inclusief klinkers – zijn grootgebracht. (Laten de lokale taalkundigen mij maar eens met feiten van mijn ongelijk overtuigen).

Het Nederlands kent ook verwarrende woorden. Een schoolvoorbeeld is 'bedelen'. Dat kan zijn: bédelen of bedélen. Natuurlijk lost de context het probleem op. Ik moet altijd aan mijn grootvader denken, die bij het bekendmaken van de 'Nieuwe spelling' van na de Tweede Wereldoorlog, toen het woord bedeelen zijn dubbele e kwijtraakte, altijd schamper opmerkte dat de taal werd verknoeid door die nieuwlichterij. En dan dat andere woord: voorkomen, met de uitleg via de klemtoon. Dubbele betekenis kent het Nederlands ook: bank, kussen, val, sloop en nog vele andere.

Enkele taalhoekjes specialiseren zich in verwarrende woorden. Soms is dat nogal gezocht. Ik noem niet alle voorbeelden, een paar goede zijn: 'massagebed', 'carnavalshit', 'operatietje', en 'groepsexpositie'. De foutieve (?) interpretatie van de laatste twee voorbeelden heeft mogelijk te maken met onze belangstellingen. Let op dat dit overwegend betrekking heeft op samengestelde woorden. Een ander voorbeeld behoeft mogelijk meer uitleg: 'balkanker' kan zijn 'bal-kanker', een nare ziekte, of 'balk-anker' zoals bij de bouw in gebruik.

De bekende neerlandicus Ewoud Sanders vertelt ons dat wij bij samengestelde woorden de neiging hebben het zwaartepunt te zoeken bij de tweede helft van de samenstelling, of wel dat het laatste woord als belangrijker wordt herkend. Ik neem aan dat hij gelijk heeft, en het is een interessante veronderstelling. Zo is operagebouw duidelijk het gebouw waar opera's ten gehore worden gebracht, en de tramremise is waar de trams 's nachts opgeborgen zijn. Als voorbeeld voor verwarring gaf hij: 'racismerel'. Hij las dat als 'racis-merel' en dacht dat er een nieuw vogeltje was ontdekt. Het ging natuurlijk over een 'racisme-rel' bij zijn buren. Hij beschrijft heel aardig dat als je eenmaal op het verkeerde spoor zit, het niet zo makkelijk is om daarvan los te komen.

Delen |

vrijdag 5 juli 2019

Is het mijn verbeelding of heeft de tweede generatie bij het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd inderdaad de gelegenheid gevonden zich te wijden aan het opschrijven van haar herinneringen – noodzakelijkerwijs uit de tweede hand – over de Sjoa? Met natuurlijk, waar relevant, de emotionele nawerking via de ouders op de schrijvers zelf, bij wie zwijgen of juist te veel verhalen hun effect hebben. En ik wil vooral niet te licht denken over het opgroeien in de schaduw van een vermoord ouder broertje of zusje.

Ik kreeg zojuist een kleine en toevallige selectie onder ogen van wat er in Nederland hierover verschijnt en was er in grote lijnen niet van onder de indruk. De getuigenissen van de beroemde overlevenden raakten mij directer, en daar hoort zeker de kortgeleden bekroonde Marga Minco bij.

Ontegenzeggelijk heeft het onderwerp van de Sjoa tijd nodig om te rijpen. Als ik kijk naar mijn omgeving in Israël, dan kwam dit onderwerp in de sociale ontmoetingen en de gesprekken tijdens onze eerste jaren hier helemaal niet aan de orde. Daar is de laatste decennia geleidelijk verandering in gekomen. Niet overal – in het Nederlandse ouderenhuis Beth Juliana heerst zelfs een soort verbod om de Sjoa te behandelen in lezingen of films, met uitzondering van de nationale herdenkingsdag zelf. Daar is eigenlijk geen ontkomen aan, met de twee minuten durende gejengel van sirenes, weliswaar op 'veilig', in tegenstelling tot de herdenking in stilte in Nederland, met getjilp van vogeltjes op de achtergrond.

Evenzo de gewoonte, of zelfopgelegd gebod, in het tijdschrift voor Nederlandse immigranten alhier, de Aleh, dat een deel van het geschrift van de maand april, dus rond die herdenkingsperiode, aan de Sjoa wijdt.

Wat er bij conversaties binnenskamers gebeurt, kan ik natuurlijk niet echt nagaan, en ik wil aannemen dat er ook daar met de jaren een soort ontdooiing plaats vond.

Juist terwijl ik dit schreef, kwam er een bericht bij mij binnen over een artikel van dr. Dan Michman dat raakt aan deze column en dat zeer interessant is voor de lezers van Crescas. Het betreft een tweedelig artikel van zijn hand in het Griekse e-journal Historein, dat over de Sjoa in Nederland en Griekenland gaat.

Delen |

vrijdag 28 juni 2019

Het onderwerp Kabbala kreeg een uitvoerige plaats in het Amsterdamse Joods Historisch Museum. De minimale verlichting was aangepast aan het onderwerp, en diende zeker om de waardevolle boeken daar tentoongesteld te beschermen. Daardoor bleek de uitleg niet altijd even goed
leesbaar te zijn. Na oplettend alles bekeken te hebben, ben ik niet dieper binnengedrongen in dit verheven onderwerp.

Wat ik wel aardig vond waren sommige van de filmpjes op kleine schermen, waaronder een prachtig getekend verhaal, ‘De poortwachter’, gebaseerd op een verhaal van Kafka. Verder de afdeling amuletten, met onderhoudende getuigenissen over hun nuttige werking. De verhalen over hedendaagse beroemdheden die zich interesseren voor de Kabbala, zoals bijvoorbeeld Madonna en vele anderen, wier werk daardoor is beïnvloed, waren eveneens onderhoudend.

Een mooi en voor mij nieuw beeld was de synagoge van Frank Lloyd Wright in Elkins Park, Pennsylvania, die hij bouwde in hechte samenwerking met de rabbijn aldaar, Mortimer J. Cohen. Wat een prachtig resultaat. Een andere uitstalling was van Sigalit Landau, die een jurk had laten uitkristalliseren door langdurige onderdompeling in de Dode Zee om zo de formatie van zoutkristallen aan de stof te bevorderen. Het verband met de Kabbala ontging mij, maar het idee was prachtig.

Zelfs voor ongelovigen aan te raden.

Delen |
aug 2019Onze Filipijnse verzorgsters
jul 2019Losse flodders
jul 2019Verwarrende woorden
jul 2019De Sjoa en de tweede generatie
jun 2019Tentoonstelling Kabbala
mei 2019Dierbare democratie
mei 2019Eurovisie
mei 2019Alternatieve dodenherdenking
mei 2019De Sjoa en de Wiedergutmachung
apr 2019De Sjoa ruim zeventig jaar later
apr 2019De Yeshayahu Leibovitz Prijs
apr 2019Dieren zijn net mensen
mrt 2019Verkiezingen 2019
mrt 2019Huiskamerpropaganda
mrt 2019Goede raad
feb 2019Medische opleiding
feb 2019HalfJoden
jan 2019Kleinzielig
dec 2018Kroniek
nov 2018UNRWA
nov 2018Black Athena
nov 2018Reacties
nov 2018Meer BDS
okt 2018Een rondje olijvenpluk
okt 2018Frustration
okt 2018Racisme
sep 2018Impressies
sep 2018Levensbeëindiging
aug 2018Vlaggen
jul 2018Hervertaling (hertaling)
jul 2018Broodjes smeren
jun 2018Verjaardag
jun 2018Gaza en wij
mei 2018Israël en de vooruitgang
mei 2018Steun voor Gaza
mei 2018Daar gaan we weer Spelen met vuur
apr 2018Weer Jom HaSjoa
apr 2018Trots
apr 2018Hoe privé is e-mail?
mrt 2018Heeft het zin?
mrt 2018Redigeren
mrt 2018Een duwtje in de goede richting
mrt 2018Taalgebruik door winkels en op reclameborden
mrt 2018Een film van Rolf Orthel: ‘Ik ben mijn herinnering’
feb 2018Droogte
feb 2018Vluchtelingen
feb 2018Qasr el-Yahud
jan 2018Avondje demonstreren
jan 2018De geitenpest
jan 2018Code-switching
jan 2018Umm Zuqa
dec 2017Schokkende gehoorzaamheid
dec 2017Roerige tijden
dec 2017Gezondheidszorg in de Gazastrook
nov 2017Een ongewoon verhaal uit nazi-Duitsland
nov 2017De herdenking van de moord op Jitschak Rabin
okt 2017Vooruitgang
okt 2017Vloeken
sep 2017Politieke vertalingen
sep 2017Stilstand Of eigenlijk achteruitgang
sep 2017Vrijheid van meningsuiting
sep 2017De bewakers van Westerbork - een boekrecensie
aug 2017Roof en diefstal
aug 2017Het gewone leven
aug 2017Landruil
jul 2017Schone elektriciteit voor een Palestijns dorp
jun 2017De verdwenen Jemenitische kinderen
jun 2017Pollard vs Vanunu
jun 2017Tegen de bezetting en voor de vrede
mei 2017De Art Gallery van Umm Al Fachem
mei 2017Coca-cola
mei 2017Een avond van hoop
apr 2017De herdenking van de Sjoa in Israël
apr 2017De haggada van Pesach
apr 2017Hittegolf
mrt 2017De Leibowitz prijs
mrt 2017Ellende in Gaza
mrt 2017Elor Azaria
feb 2017Gaza
feb 2017Gelijkheid en broederschap
feb 2017Een ontroerende bijeenkomst
jan 2017Umm al-Hiran
jan 2017De moderne wereld
dec 2016Komen giften bestemd voor Palestijnen terecht bij terreurorganisaties?
dec 2016De gevaren van het dichterschap
nov 2016Illusoire hoop
nov 2016Het verhaal van Rahieq
nov 2016De bekentenis – een toneelstuk van Motti Lerner
nov 2016Homoseksualiteit in de Bijbel
okt 2016Zo veel te lezen!
okt 2016Stolpersteine
sep 2016Mensen vol goede wil
sep 2016Een koddige discussie
aug 2016Profiling
aug 2016Landmijnen van vijftig jaar geleden
aug 2016Disturbing the Peace
jul 2016De settlers, een nieuwe documentaire van Shimon Dotan
jul 2016Onrustzaaiers
jun 2016Ramadan
jun 2016Het gedoe met de NGO's
mei 2016Choemoes
mei 2016De lessen van de Sjoa
mei 2016ITO-land
apr 2016Qaryut
apr 2016Leenwoorden
mrt 2016Breaking the Silence
mrt 2016BDS
feb 2016Naastenliefde
feb 2016De zwarte lijst
jan 2016Liefde voor het land
jan 2016De Bruiloft van de Haat
dec 2015Demonstratie en droom
dec 2015Na het stenen tijdperk
dec 2015Bestaat er een tweede en derde generatie sjoa-aandoening?
nov 2015Nieuwe CD met chazzanoet uit Groningen
nov 2015Volksverhuizing
nov 2015Rabin
okt 2015Demonstratie
okt 2015Israël nu
sep 2015Breaking the Silence
aug 2015W.G. Sebald
aug 2015Belangrijke beslissingen van het Nederlandse Ministerie van Financiën
aug 2015De Joodse ‘lente’
aug 2015Opruiing
jul 2015Monddood gemaakt
jul 2015Khader Adnan
jun 2015Cholot
jun 2015Geneeskunst
jun 2015Positief denken?
mei 2015Rechtshandhaving onder bezetting
mei 2015Apartheid
apr 2015Alternatieve herdenking van de gevallenen 2015
apr 2015Pesachproblematiek
mrt 2015Maar die kat kwam weer …
mrt 2015Demonstratie zaterdagavond 7 maart
mrt 2015Op naar de vrede
feb 2015Losse flodders
feb 2015Opruiming
jan 2015"Alles is in orde …!"
jan 2015Zekerheden
jan 2015Tunnelvisie
dec 2014Mensenrechten
dec 2014Boeken en kranten
nov 2014Ra'ad Moessa
nov 2014Rabinherdenking
okt 2014Een gewone vrijdag van protest en actie
okt 2014MachsomWatch
okt 2014Het nieuwe (Joodse) jaar
sep 2014Zinloze oorlog
aug 2014Onderhandelen met Hamas
aug 2014Situatie
aug 2014Vijgeblad
jul 2014Schuilkelder
jul 2014De Israël Vredesconferentie
jun 2014Het Klaaglied
jun 2014Meer petities
jun 2014Petitie
jun 2014Een golf van hongerstakers
mei 2014Documentaire over de oorlogsjaren in het N.I.Z.
mei 2014Israël en minderheden
mei 2014Open brief aan mezelf
mei 2014Globalisering en taal
apr 2014Israël boos
apr 2014Immigranten
apr 2014Afleiding
mrt 2014Namen
mrt 2014Het werk met mijn dokters
mrt 2014Ballingschap
mrt 2014Vertaalmachines
feb 2014Boycot en de rest
feb 2014Links actief
feb 2014Junk-mail
feb 2014De autobiografie
jan 2014Doof
jan 2014Een Joods concentratiekamp?
jan 2014De scheidingsmuur
dec 2013Twee ministers van Buitenlandse Zaken uit Nederland
dec 2013Een stukje geschiedenis - 75 jaar geleden
nov 2013Taalverwerving bij adoptie
nov 2013Vertrouwen bouwen
nov 2013Schaamte
nov 2013Woorden
okt 2013Makhoul
okt 2013Het nut van memoires
okt 2013De gevoelswaarde van lettercombinaties
sep 2013Sprekende dieren
sep 2013Een onrechtvaardige wet
sep 2013De spelling van het Nederlands
aug 2013De taal van conflicten
jul 2013Geen woorden, maar daden
jul 2013Voor de vakantie
jul 2013Nostalgie
jun 2013De biologie van de taal
jun 2013Altijd wat
jun 2013Kennismaking
mei 2013De talen van de Joden