inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Salomon Bouman

Salomon Bouman (1937) was gedurende 37 jaar correspondent voor NRC-Handelsblad, De Standaard en de Nederlandse radio in Israël. Alvorens zich in 1965 in Israël te vestigen was hij parlementair verslaggever van Het Parool. Bouman studeerde internationale betrekkingen aan Science Po in Parijs en aan de Johns Hopkins University, SAIS, School for Advanced International Studies in Bologna. Voor NRC-Handelsblad berichtte hij ook uit Washington, Cairo, Amman, Cameroen, Duitsland en de meeste Oost-Europese landen. Hij woont nu in Bilthoven. Bouman heeft een zoon en dochter in Israël en vier Israëlische kleinkinderen.

vrijdag 21 september 2018

Laat ik beginnen met de redactie van Crescas en de lezers sjana tova te wensen. Ik ben van mening dat de twee redactrices, Raya en Shirah, er telkens weer in slagen een boeiende en instructieve website te maken.

Omdat ik toch in de Joodse sfeer ben, wil ik een paar zinnen wijden aan een onverwacht bezoek aan de kleine, intieme sjoel in Middelburg, sjabbat 8 september.

Er zal geen minje zijn werd me gezegd bij het eerste vluchtige bezoek aan de sjoel, vrijdagmiddag. Dat weerhield mijn vrouw en mij er niet van sjabbat toch naar de sjoel te gaan, niet ver van ons hotel.

We wisten dat we naar een orthodoxe sjoel gingen, dat mijn vrouw, met liberaal Joodse opvattingen, naar de vrouwengalerij moest. De uitdaging was te boeiend om ons ervan te weerhouden naar de sjoel te gaan.

Inderdaad geen minje! Maar wel een orthodoxe dienst, zonder het lezen uit de Tora, want dan moeten er minstens tien mannen zijn.

Met verbazing heb ik geleken naar de warme manier waarop de zeven aanwezige leden van deze sjoel de dienst deden. Ze wisselden elkaar regelmatig af, wisten wat ze moesten doen. Echt orthodoxe kameraadschap. De akoestiek in deze kleine mooie sjoel is overweldigend. Zeven stemmen … het leek wel een koor.

Na de dienst een kidoesj, mannen en vrouwen samen aan een tafel met de bekende lekkernijen. Tijdens de Hoge Feestdagen, werd me verteld, is de sjoel wel vol, er kunnen maximaal tachtig mensen in. Dan komen Joden van heinde en verre. Er is zelfs een Amerikaanse Jood die ieder jaar komt om de diensten bij te wonen.

Ik kan u aanraden, als u in de buurt bent, de sjoel in Middelburg te bezoeken, en als u even tijd heeft ook een dienst bij te wonen.


Ik ben gewend voor Crescas bijna altijd over politieke zaken te schrijven. Dit keer niet. Later zal ik nog eens schrijven hoe de Palestijnen door Trump in de hoek worden gedreven en gestraft voor hun weigering zich aan een Amerikaans vredesvoorstel te onderwerpen.

Sjana tova

Deze column van Salomon Bouman wordt toch geplaatst, ook al is Rosj Hasjana reeds voorbij. Wij willen u zijn woorden niet onthouden.

Delen |

vrijdag 7 september 2018

Ik weet niet door welke kijker de Amerikaanse president Donald Trump naar het Midden-Oosten loert. Naar mijn observatie zijn de glazen van zijn verrekijker vuil en kan hij zich geen goed beeld vormen om een realistisch vredesproces in gang te zetten. Dat is toch zijn droom? Zijn schoonzoon Kushner is er dag en nacht mee bezig om een Israëlisch-Palestijnse vrede uit de sprookjeswereld tot een zaligmakend tastbaar resultaat te maken.

Ik wens hem het allerbeste. Maar dan moet hij zijn schoonvader in het Witte Huis niet pootje haken. Wat heeft hij bedacht en gedaan? Als een goede speler op Wall Street heeft Kushner uitgevonden dat UNRWA, de VN-organisatie die sedert 1948 zorg draagt voor miljoenen Palestijnse vluchtelingen, een dollars verspillend orgaan is. Voor dat soort argument is Trump hypergevoelig. Het kostte hem dan ook geen moeite zijn handtekening te zetten onder een presidentieel besluit om door de traditionele Amerikaanse hulp aan UNRWA een dikke rode streep te zetten. Weg er mee … In Haaretz schreef Gideon Levi dat “Amerika de oorlog heeft verklaard aan de Palestijnen.”

De Jordaanse minister van Buitenlandse Zaken Ayamin Safad kon zich ook niet zo goed beheersen. Naar zijn zeggen voedt dit Amerikaanse besluit het radicalisme en brengt het de veiligheid in het Midden-Oosten in gevaar.

Waar gaat het om?

Volgens UNRWA zijn er als gevolg van de Israëlisch-Arabische oorlog in 1948 door natuurlijke aanwas vijf miljoen Palestijnse vluchtelingen, verdeeld over Israël, de Westelijke Jordaanoever, Jordanië en Libanon. Jordanië telt twee miljoen Palestijnse vluchtelingen, op de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook naar schatting 1.7 miljoen en de rest in Libanon.

Voor gezondheidszorg en onderwijs zijn de vluchtelingen afhankelijk van UNRWA. Uit ervaring, opgedaan tijdens bezoeken aan Jordanië, de Westelijke Jordaanoever, de Gazastrook en Zuid-Libanon, kan ik het grote belang van UNRWA goed inschatten. Bijvoorbeeld: het niveau van het onderwijs op de UNRWA-scholen is weliswaar aanzienlijk lager dan dat in Nederland, maar levert toch leerlingen en studenten af die kunnen lezen, schrijven, vaak ook in het Engels. Ik herinner me dat ik kort na de oorlog in 1967 het Jabalya kamp in de Gazastrook bezocht en daar met jongeren sprak met wie ik op redelijk niveau kon conserveren in het Engels.

Het harteloze besluit van Trump om UNRWA onderuit te halen betekent niet het einde van deze organisatie. Duitsland en andere Europese landen hebben kenbaar gemaakt hun jaarlijkse donaties aan deze organisatie te verhogen. In Brussel wordt beter dan in Washington begrepen dat UNRWA een rem kan zijn op Palestijns radicalisme, anders gezegd op Palestijnse terreur.

Ik snap dan ook niet waarom de Israëlische premier Benjamin Netanjahoe zo in zijn nopjes is over het Amerikaanse besluit een mes in de rug van UNRWA te planten. Heeft hij dan ook geen oog voor het veiligheidsargument?

Is na het verplaatsen van de Amerikaanse ambassade naar Jeruzalem het laten vallen van UNRWA een fase in het Amerikaanse vredesplan, om de Palestijnen aan een hard vredesdictaat te onderwerpen, om hen op de knieën te brengen? Een vredesplan waarvan Netanjahoe misschien al de richtlijnen kent en dat de Palestijnse belangen ondergeschikt maakt aan Israëls greep op de grootste delen van de Westelijke Jordaanoever? Misschien blijft daar ruimte over voor een Palestijnse ministaat.

Blijft de vraag welke Palestijnse leider zijn handtekening zal (durven) zetten onder een dergelijk vernederende vredestekst. Ik ken hem niet.

Benjamin Netanjahoe ook niet en daarom is hij zo ingenomen met de in wezen anti-Palestijnse politieke ontwikkelingen in het Witte Huis.

Het Israëlische adagium dat ‘de tijd voor ons werkt’ is sedert 1948 van alle tijden.

Delen |

vrijdag 31 augustus 2018

Het is een bekend verhaal dat overlevenden van de concentratiekampen in Israël na 1948 geen gehoor vonden voor hun lijden. De eerste Israëli’s, pioniers, waren bezig met de opbouw van het land. Misschien was integratie in een land in opbouw, kort na de Onafhankelijkheidsoorlog, een vorm van natuurlijke therapie. In hun nieuwe vaderland kregen de overlevenden van Auschwitz en andere kampen weer hoop op een nieuw leven. Een gevoel dat ook werd gedragen door trots.

Aan de ontkenning van hun lijden en onverwerkt kampleven kwam een einde tijdens het proces tegen Adolf Eichmann, de nazioorlogsmisdadiger die door de Mossad in 1961 op last van David Ben-Goerion uit Argentinië werd ontvoerd. Tijdens het Eichmann-proces werden de gruwelijke moordpartijen in de concentratiekampen en daarbuiten voor alle Israëli’s gemeengoed.

Het gordijn werd voor hen opgetrokken, waarmee ik niet wil zeggen dat de Sjoa onbekend was. Maar door de via de radio uitgezonden verhoren van Eichmann, en van de vele getuigen, ontstond er meer begrip en kwam er ook hulp voor de Joodse overlevenden van de Sjoa. In Israël.

Tijdens een bijeenkomst van LJG Utrecht over het lot van de geïnterneerden in de Japanse kampen (in 1942 werd Nederlands-Indië door Japan veroverd) viel me de gelijkenis op tussen de ontvangst van de overlevenden uit de concentratiekampen in Israël en de wijze waarop de overlevenden uit de Japanse kampen in Nederland werden ontvangen. Ook voor hen was er weinig begrip. Ook de Nederlanders zeiden dat ze na Duitse bezetting bezig waren met de herbouw van hun land. De afgelopen jaren is er meer begrip en inzicht gekomen in de ontberingen die de geïnterneerde Nederlanders in de Japanse kampen ondergingen.

De Japanse bezetter maakte aanvankelijk geen onderscheid tussen Nederlandse Joden en niet-Joodse gevangenen. De blanke westerlingen waren hun doelwit. Dat is opmerkelijk, aangezien Japan en Duitsland in de Tweede Wereldoorlog bondgenoten waren. De rassentheorie van de nazi’s resoneerde echter niet bij de Japanners. Hitlers haatboek Mein Kampf was vrijwel onbekend in Japan.

Japan heeft bovendien nooit een ‘Joods probleem’ gehad, omdat er vóór 1942 slechts enkele honderden Joden in het land van de rijzende zon woonden en werkten. Tot 1853 was Japan hermetisch van de buitenwereld afgesloten, dus ook voor Joden.

In 1943 stuurde Hitler een afgezant naar de Japanse bezetter met de opdracht de Japanse heersers ervan te overtuigen de gevangen genomen Joden volgens de nazidoctrine te vermoorden. De Japanners hebben daar geen gehoor aan gegeven. Wel moesten Joden zich bij de bezetter aangeven waarna zij in gemengde kampen met andere blanke Nederlanders wel bruter werden aangepakt, maar een doelgerichte moordpartij op de Joden deed zich niet voor.

In de laatste fase van de oorlog werden wel Joodse vrouwen en kinderen ondergebracht in een apart kamp, Tangeran.

Getuigenissen van overlevenden uit de Japanse kampen schetsen een beeld van een buitengewoon wrede bezetter, die in wreedheid niet onderdeed voor de nazibeulen in de Duitse concentratiekampen. Kinderen werden van hun ouders gescheiden, mannen van hun vrouwen. Mensen stierven van de honger, mensen werden door sadistische bewakers gemarteld en zelfs onthoofd. Een vrouw die kamp Tangeran overleefde, vertelde tijdens de bijeenkomt in Utrecht dat ze als jong meisje getuige was van onthoofdingen in het kamp dat onder commando stond van een sadistische commandant. Ze was ook getuige van de begrafenissen van vrouwen en kinderen die in het kamp van de honger stierven en in grote kuilen werden begraven. Op een vraag of ze niet zodanig was beschadigd dat ze er eenmaal terug in Nederland goed aan zou hebben gedaan in therapie te gaan om haar afschuwelijke kampervaringen te kunnen verwerken, zei met de grootst mogelijke nadruk “nee”. Ze zei dat ze haar trauma’s had overwonnen.

De inleider van de avond was wel in therapie gegaan om zijn kampverleden te verwerken. Hij was heel openhartig over de invloed op zijn van de normen afwijkende gedrag: drank en drugs. In het Jodendom zo zei hij “heb ik rust gevonden.”

De meeste Nederlandse en Joods-Nederlandse gevangen zouden van de honger zijn omgekomen als Japan na de twee atoombommen op Nagasaki en Hiroshima in augustus 1945 niet had gecapituleerd. De meeste gevangen waren aan het eind van hun krachten. Ook de Joden.

Delen |

vrijdag 24 augustus 2018

Waarom heeft Israël afgezien van een grote militaire interventie in de Gazastrook in reactie op de aanhoudende provocaties met raketten en brandballonnen? Waarom heeft de verbaal strijdbare premier Benjamin Netanjahoe zich laten strikken door een bestand met Hamas? Wat is er onder zijn leiding aan de hand met Israël?

Ik denk dat ik het antwoord weet en deel dat graag met de lezers van de Crescas-nieuwsbrief.

Het tamme Israëlische gedrag, zo strijdig met het Israëlische karakter, is het gevolg van de nieuwe strategische situatie in het Midden-Oosten. Israël is openlijk en in het geheim verbonden met soennitische Arabische landen – Saoedi-Arabië, Qatar en anderen – tegen Iran. Dat is naar mijn idee het geheim van de voor velen onbegrijpelijk zachte Israëlische politiek ten aanzien van Gaza. Ik zal in het kort uitleggen hoe ik tot deze conclusie ben gekomen.

Een nieuwe Israëlische militaire invasie van Gaza zal ongetwijfeld leiden tot honderden en misschien nog meer Palestijnse slachtoffers. Dat is een te zware belasting voor de soennitische bondgenoten van Israël, dat ondermijnt het gezag van de leiders in die landen, dat leidt tot binnenlandse spanningen.

Anders gezegd: Israëls vrijheid van handelen ten aanzien van Gaza en de Palestijnen is door de ongeschreven alliantie met de soennitische vijanden van Iran min of meer ingeperkt! Dat is een nieuw gegeven in de machtsverhoudingen in dit deel van de wereld, waaraan – naar ik heb gemerkt – zelfs door zeer ervaren kenners van dit gebied voorbij wordt gegaan. Ik ben van mening dat deze situatie ook van invloed zal zijn op de verhouding tussen Jeruzalem en Ramallah. Misschien zitten elementen van deze gedachtegang in het vredesplan dat in Washington in de maak is voor de oplossing van het Israëlisch-Palestijns geschil en dat wellicht in september zal worden gepresenteerd. Wie weet?

Ik wil nog een kronkel in het denken over het Midden-Oosten recht strijken.

Onlangs verscheen in het Engels een dik boek van de hand van de Ron Bergman, de Israëlische specialist op het gebied van de geheimen van de Mossad. In dat opzienbarende boek doet Ron uit de doeken hoe, wanneer en waarom de Mossad uit naam van de staat Israël sedert 1948 Arabische geleerden die werkten aan dodelijke wapens tegen Israël, uit de weg heeft geruimd. Duitse raketspecialisten in Egypte werden geliquideerd, evenals Iraanse atoomspecialisten en Palestijnse leiders. De lijst is lang en indrukwekkend, Waarom kreeg Ron toegang tot de geheime van de Mossad en waarom werd dit boek nú gepubliceerd? Een kundige waarnemer van het Midden-Oosten met wie ik sprak, was verbijsterd over de onthullingen over deze vorm van Israëlische terreur. Wat hij niet door had, was dat dit boek is verschenen, in het Engels in de VS, als een waarschuwing voor geleerden die zich in de Arabische wereld inzetten voor wapenontwikkeling tegen Israël. Via Bergmans boek zijn ze gewaarschuwd. In zijn boek is de Mossad aan het woord.

Delen |

vrijdag 17 augustus 2018

Ik vind het steeds moeilijker mijn gedachten over Israël met de lezers van de Crescas-nieuwsbrief te delen. Van nature ben ik geen klager, geen zwartkijker maar een vrolijk optimistisch mens.

Het Israël van nu doet me helaas pijn. Ik herinner me nog zo goed de dag waarop David Ben-Goerion in 1948 de staat Israël uitriep. Ik zat in Amersfoort aan de radio gekluisterd, Voor mij, ik was toen 11 jaar, was het duidelijk dat mijn toekomst in Israël lag. Een land waar Joden zich na de ramp konden verdedigen in plaats van weerloos te worden afgemaakt. Ik had toen geen notie van de gecompliceerdheid van het nieuwe staatskundige begin van het Joodse volk na een onderbreking van tweeduizend jaar. (Sinds de vernietiging van de tweede tempel door de Romeinen en het begin van de grote verstrooiing.)

Ik zal mijn hele verhaal op deze pagina niet uit de doeken doen. Ik wist dat ik naar Israël zou gaan. Tijdens mijn opkomst voor militaire dienst in Nederland moest ik voor hoge officieren in Ossendrecht verschijnen. “Waarom wil je officier worden”, vroeg de kolonel. “Omdat ik later naar Israël zal gaan en ik dan een militaire training achter me heb die ik daar zou kunnen gebruiken”, antwoordde ik. Waarop de kolonel zei: “Wij zijn natuurlijk geen opleidingscentrum voor het Israëlische leger.” Voor mij was het op dat moment duidelijk dat ik geen officier zou worden. En toch werd ik voor de SRO (School Reserve Officieren) geselecteerd! Dat kon toen nog. In 1954 was Israël nog geliefd hier!

Omdat ik ook werd gedreven door een sterke wil de wereld te verkennen om de wereld te begrijpen besloot ik buiten Nederland te studeren. Ik studeerde internationale betrekkingen aan het Sciences Po in Parijs, een van de beste universiteiten op deze aardbol, en daarna aan de School for Advanced International Studies (SAIS) bij de Johns Hopkins University.

Om journalistieke ervaring op te doen werkte ik twee jaar bij Het Parool, waarvan één jaar als parlementair verslaggever met uitzicht op een mooie carrière bij deze uit het verzet voortgekomen krant.

Mijn gevoelens gingen echter nog steeds onweerstaanbaar naar Israël uit. In 1965 installeerde ik me als correspondent in Tel Aviv, vanwaar ik onder andere bijna veertig jaar werkte voor NRC, De Standaard en de Nederlandse en Belgische radio. De Verenigde Staten, delen van Afrika en het Midden-Oosten en Oost-Europese landen waren mijn werkgebied.

Ik trouwde in Israël en werd er vader van Dan en Irith. Mijn zoon is op weg rechter in Israël te worden, mijn dochter heeft, na het overwinnen van een levensgevaarlijke kanker, filosofie gestudeerd aan de universiteit van Tel Aviv en is professioneel vertaalster geworden. Ik heb vier Israëlische kleinkinderen.

Tegen de achtergrond van dit persoonlijke verhaal ben ik verdrietig dat het naar mijn inzicht niet goed gaat met Israël. Ja, de economie draait goed, Israël is in het onzekere Midden-Oosten veiliger dan ooit. De soennitisch-Arabische wereld heeft wegens haar angst voor Iran openlijk en minder openlijk voor Israël gekozen. Hoe lang nog? Van een echte alliantie, van mens tot mens, is geen sprake. De islam in zijn verschillende vormen staat broederschap met de Joodse staat in de weg. Voorlopig is het goed zo.

Wat me in de eerste plaats zorgen baart, is de vervorming van het zionisme tot een voor mij onaanvaardbaar exclusief Israëlische nationalisme. Getuige de zo omstreden en volstrekt overbodige wet die van Israël een exclusief Joodse staat maakt met getolereerde minderheden. Druzen en Israëlische Arabieren hebben in het centrum van Tel Aviv tegen deze vorm van discriminatie in een op papier democratische staat gedemonstreerd.

Maar de onvrede en verwarring in de diaspora over dit initiatief van premier Benjamin Netanjahoe is groot. Deze vorm van nationalisme strookt niet met de gevoelens van Joden in de diaspora. Om het scherp te stellen: van onderscheid gevrijwaarde democratie is het beste veiligheidsschild dat Joden zich kunnen wensen.

Die wet heeft iets dieps in de Joodse diaspora geraakt. Dame Vivien Duffield, waarschijnlijk de grootste donor van Israël door de jaren heen (het gaat om honderden miljoenen dollars) uitte haar teleurstelling op zelfs voor mij onaanvaardbare wijze: “Mijn Israël is dood”, zei ze. Israël is niet dood, maar zit wel in een diepe identiteitscrisis die de Joodse staat langzaam maar zeker verwijdert van de diaspora.

Die ongelukkige wet op de Joodse natiestaat is niet de enige reden. Het afwijzen en vernederen van de vormen van het liberale Jodendom is ook een van de oorzaken. Ik kan er meer noemen, bijvoorbeeld Netanjahoe’s toenadering tot het naar fascisme neigende Hongarije.

Wat is er aan de hand? Israël is aan het veranderen. Na zeventig jaar onafhankelijkheid ontstaat er een nieuw Joods (Israëlisch) volk: de Israëli. De diaspora is zover weg, het verleden verzandt. Van de bijna negen miljoen Israëli’s komt slechts een klein percentage uit het democratische westen. De Joden uit de Arabische wereld zijn uit een autocratische wereld gekomen, de Joden uit de voormalige Sovjet-Unie uit een dictatuur en de charediem kunnen het begrip democratie niet rijmen met de Tora.

In de loop van zeventig jaar heeft deze mix van achtergronden een ander Israël geschapen dan David Ben-Goerion in 1948 voor ogen had!

Laat ik het zo zeggen: in zijn isolement in een vijandelijke omgeving is Israël Joodser geworden. De politieke strijd om Judea en Samaria, de Westelijke oever van de Jordaan, is ook een belangrijke factor, waardoor de religieuze en politieke emotie wordt gericht op het verre verleden toen daar de Joodse staat Judea was.

En dan: over een halve eeuw of eerder is de helft van de Israëlische bevolking Arabier of charedi.

Ik kan niet in de toekomst kijken, maar wel op de toekomst van Israël speculeren. Ik hoop op een nieuw wonder voor de Joodse staat Israël en het Joodse volk.

Delen |
sep 2018Naar sjoel
sep 2018UNRWA
aug 2018Indië
aug 2018Krom denken
aug 2018Overpeinzingen
aug 2018Hitler
jul 2018Israël rechts
jun 2018Zuurstof
jun 2018Ballon
jun 2018Diner
jun 2018Sjoel Deventer
mei 2018Anne
mei 2018Toch
mei 2018Geen akkoord
mei 2018Ze doen ons niets
apr 2018Moed
apr 2018Iran
apr 2018Weer
mrt 2018Haggada
mrt 2018Kim en Trump
mrt 2018Boek Hinke Piersma
mrt 2018Syrië
feb 2018Grossman
feb 2018Israël en Poetin
feb 2018Netanjahoe
feb 2018Protesten
jan 2018Impressie
jan 2018Film
jan 2018Dr. Aref
jan 2018Israëlische Arabieren
dec 2017Ambassadeurs
dec 2017Fiddler
dec 2017Trump
dec 2017Koeweitse schrijver
nov 2017Storm
nov 2017Aardbeving
nov 2017Herdenking Rabin
nov 2017Verwarrend
okt 2017Hightech perikelen
okt 2017Netanjahoe
okt 2017De Iraanse deal
okt 2017Trump moment
okt 2017Duitsland
sep 2017RM in Londen
sep 2017Mossad
sep 2017Channa
sep 2017Generaals
aug 2017Angst
aug 2017Kritiek
aug 2017Kushner
jul 2017Twitter
jun 2017Vrouwen
jun 2017Leugendetector
jun 2017Dan Bavly
jun 2017Fake News
mei 2017Geld stinkt niet
mei 2017Torpedo
mei 2017Onmacht
mei 2017Vrede?
apr 2017Sjoa
apr 2017Explosie
apr 2017Assad
mrt 2017Hamas
mrt 2017Merkel
mrt 2017Trump de Messias?
mrt 2017God
mrt 2017Een zwarte lijst
feb 2017Verwarring
feb 2017Witte Huis
feb 2017Zaken doen met Trump
feb 2017Trump behagen
jan 2017Ma’alé Adomiem
jan 2017Net Trump
jan 2017Vijf ex-chef-stafs
jan 2017Donald en Benjamin
dec 2016Friedman
dec 2016Ronit
dec 2016Pijnlijk
dec 2016Brand in Israël
nov 2016Israël en Trump
nov 2016Trump
nov 2016Qatar
okt 2016Israëlische Arabieren
sep 2016Peres
sep 2016NYT
sep 2016Nir
sep 2016Hillary
sep 2016China
aug 2016Poetin-Netanjahoe
aug 2016Hedy
aug 2016Ankie
jul 2016Bloeme Evers
jul 2016Dyab Abou Jahjah
jun 2016Asscher
jun 2016Trump
jun 2016De tijd dringt
jun 2016Lieberman
mei 2016Harakiri
mei 2016Een naar gevoel
apr 2016Moeilijk
apr 2016Andere wind
mrt 2016EU-crisis
mrt 2016Dustin
mrt 2016Zege Sanders
mrt 2016Joden in de familie
feb 2016Mead
feb 2016Olmert
feb 2016Bernie Sanders
feb 2016Vrouwen bij de Klaagmuur
jan 2016Joodse gezanten
jan 2016Gelijk
jan 2016Angst
jan 2016Geld
dec 2015Silvan
dec 2015Zee
dec 2015Sarid
dec 2015IDFA
nov 2015Nogmaals ISIS
nov 2015ISIS
nov 2015Tot de vulkaan uitbarst
nov 2015Rabin
okt 2015Eurotherapie
okt 2015TV-beelden
okt 2015Kafka
sep 2015Hek
sep 2015Barenboim
aug 2015Onthullingen
aug 2015Boemerang
aug 2015Doodstraf
aug 2015Gay Parade
jul 2015Turkije
jul 2015Wenen
jul 2015Drie maal schaamte
jul 2015Michael Oren
jun 2015Druzen
jun 2015EU – Griekenland – VS - Rusland
jun 2015Voet
jun 2015Rivlin
mei 2015Goochelen
mei 2015Nieuwe regering
mei 2015Anne Frank
apr 2015Getallen
apr 2015KNVB
apr 2015Pesach
mrt 2015Telefoontje
mrt 2015Rozen met doornen
mrt 201517 Maart
mrt 2015Bibi in de Senaat
feb 2015Angst
feb 2015Vete
feb 2015Machtsevenwicht
jan 2015Arabische partij
jan 2015Vrouwen
jan 2015Moord
jan 2015Livni
dec 2014Islammacht
dec 2014Hillary
dec 2014Democratie
nov 2014Komedie
nov 2014Sarona
nov 2014Moord
nov 2014Ha’aretz
okt 2014Intifada?
okt 2014Dollars voor Gaza
okt 2014ISIS
okt 2014Monster
sep 2014Sjana tova!
sep 2014Dialoog
sep 2014Intern zielsdebat
sep 2014Opiniepeiling
aug 2014Voor afwijkende meningen is geen plaats
aug 2014Moord
aug 2014Bovenmenselijke moed
aug 2014Bestand
jul 2014Gaza-oorlog
jul 2014Te lang
jun 2014Israël en de Palestijnse economie
jun 2014Pius de Twaalfde
jun 2014Houthakker gezocht
jun 2014Rivlin
mei 2014Paus Franciscus
mei 2014Anti-Defamation League
mei 2014Amos Oz
mei 2014Hamas
apr 2014De woede van Obama
apr 2014Geen vrede
apr 2014Corruptie en bezetting
mrt 2014Staking bij ‘buitenlandse zaken’
mrt 2014Heidegger en Arendt
mrt 2014CIDI en antisemitisme
mrt 2014Kerry als piloot
feb 2014Alice Herz-Sommer
feb 2014Water
feb 2014Premier Lieberman
feb 2014Kerry
jan 2014Shulamit Aloni
jan 2014Ivriet
jan 2014Van Bommel
jan 2014Ontboezeming
jan 2014Nieuwjaar
dec 2013De Russen komen
dec 2013Afrikanen
dec 2013Druk op Bibi
dec 2013Arik Einstein
nov 2013Iran-akkoord
nov 2013Het gewicht van de geschiedenis
nov 2013Kinderen van Teheran
nov 2013Christenen in Jeruzalem
nov 2013Goed en slecht nieuws
okt 2013Qatar
okt 2013Spijkerbroek en Twan
okt 2013Peres in Nederland
sep 2013Robama
sep 2013Bach
sep 2013Een ander Midden-Oosten
aug 2013Advies aan minister Timmermans
jul 2013Ron Demer
jul 2013Spionage
jun 2013Bedoeïenen
jun 2013Peres
jun 2013Yoram Kaniuk
jun 2013Haat
mei 2013Hannah Arendt
mei 2013Vluchten
mei 2013Koninkrijk
apr 2013Conclusie
apr 2013Voices of the Levites
apr 2013Islam
apr 2013Gas
mrt 2013Obama tovert
mrt 2013Obama in Israël: 'Yes you can'.
mrt 2013Kritiek op Nederland
mrt 2013Foto
mrt 2013Lincoln
feb 2013IJsjes
feb 2013Hartman
feb 2013Obama naar Israël
feb 2013Egypte
jan 2013Er is toekomst
jan 2013Amerikaans isolationisme
jan 2013Nieuwe verhoudingen
jan 2013Peres
dec 2012Emoties
dec 2012Omroep
dec 2012Straffen
nov 2012Verrassingen
nov 2012Als tropische regen
nov 2012Van Agt
nov 2012Indianenverhaal
nov 2012Tafelgesprek
okt 2012De Palestijnse kwestie slaapt
okt 2012Fiets
okt 2012Vervroegde algemene verkiezingen
okt 2012Voetbal
sep 2012China – Japan
sep 2012Wilders en koosjer slachten
aug 2012Schiphol
aug 2012WC in Keulen
jul 2012Atoombom op Teheran
jun 2012Mosri
jun 2012Wonder
jun 2012Vandalisme
jun 2012Tussen hoop en angst
jun 2012Dibi
mei 2012Robben
mei 2012De val van het Nederlandse kabinet
mei 2012Benzion Netanyahoe
mei 2012Gas
apr 2012Dhimmi en Wilders …
apr 2012Macht en fictie
apr 2012Philip Mok is niet meer
apr 2012Rabbijn en Islamiet
mrt 2012Verrader
mrt 2012Barak’s appartement
mrt 2012Beurs omhoog, raketten naar beneden
mrt 2012Obama en Netanyahoe
mrt 2012Paranoia
feb 2012NRC
feb 2012Besnijdenis
feb 2012Syrië
feb 2012Birobidjan
jan 2012Netanyahoe en de pers
jan 2012Goed nieuws uit Israël
jan 2012Charedisch vogeltje
dec 2011Internet
dec 2011Minaret
dec 2011Geen reden voor Israëlische angst
dec 2011Brug te ver
nov 2011Naakt
nov 2011Angst
nov 2011Na de vrijlating van Gilad Shalit
okt 2011Knoop
okt 2011Hoofdstad
sep 2011De geest van Netanyahoe
sep 2011Grote risico’s
sep 2011Zoveel dreigementen
sep 2011Zuur Turks fruit
aug 2011Nog meer lente …
jul 2011Leve de waarheid!
mei 2011Het ene geluid is het andere niet ...
apr 2011Vrijheid van godsdienst