sluiten
×
Mogen wij u om een kleine bijdrage vragen om het werk van Crescas blijvend mogelijk te maken? Alle content op deze website is vrij toegankelijk: de wekelijkse columns, video’s, geluidsbestanden, artikelen, etc. Dat willen wij graag zo houden. U kunt ons daarbij helpen met een kleine, vrijwillige bijdrage. Ieder bedrag is welkom. Met de groene knop hiernaast is dat zó geregeld. Dankuwel.
inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Leo Mock

Leo Mock (1968) volgde een opleiding aan een talmoedhogeschool (jesjiwa) in Israël. Verder studeerde hij Joodse geschiedenis aan de Bar-Ilan Universiteit en oude geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). In december 2015 promoveerde hij cum laude aan de Tilburg University op een proefschrift, getiteld 'Het begrip Ruach Ra'a in de rabbijnse responsaliteratuur van na 1945: een case study in de relatie tussen kennis over de fysieke wereld en traditionele kennis'. Leo Mock heeft verschillende publicaties over jodendom op zijn naam en is betrokken bij het tijdschrift Tenachon, een uitgave van PaRDeS, een stichting die zich inzet voor het ontsluiten van Joodse bronnen voor een Joods en Christelijk publiek en het bevorderen van de interreligieuze dialoog. Voor Crescas verzorgt hij, naast zijn wekelijkse column op de website, diverse Rabbinica-cursussen. Sinds zomer 2012 is Leo Mock adviseur Joodse Zaken van Beth Shalom. Aan de Tilburg University is hij docent Judaica.

vrijdag 9 februari 2018

De wereld staat niet stil. Even een weekje geen column is dan ook best moeilijk als er zoveel is om over te schrijven. Neem nu dieselgate – dat bleek nog een apart vervolg te hebben. Het begon met een bericht in de pers dat in het kader van onderzoek naar de uitstoot van dieselauto’s dieren als proefkonijn werden gebruikt. Tien apen zouden in het kader van het onderzoek urenlang de uitlaatgassen van dieselauto’s hebben ingeademd – verontwaardiging alom. Vooral in Duitsland zelf, volgens de Telegraaf: “ ‘Tien apen urenlang moedwillig uitlaatgas te laten in ademen om zo aan te tonen dat de schadelijke uitstoot is afgenomen is belachelijk’, zei minister-president Stephan Weil van de Duitse deelstaat Nedersaksen” …

Maar daarmee was het verhaal nog niet helemaal rond, integendeel. Want er zouden ook experimenten op mensen zijn uitgevoerd. Ontoelaatbaar, vond men achteraf uiteraard, zoals onder andere op nu.nl viel te lezen: “VW-topman Matthias Müller heeft omstreden proeven met dieseluitlaatgassen op mensen onaanvaardbaar genoemd. De methoden die in de VS werden toegepast waren verkeerd, ze waren onethisch en walgelijk, zei Müller” …

Ook hiermee was echter nog niet alles gezegd. Want ook ons eigen RIVM deed onderzoek op mensen met uitlaatgassen, zoals wederom was te lezen in de Telegraaf. De proeven zouden plaats hebben gevonden in de jaren 2006-2012 in een samenwerking tussen het RIVM en de Zuyd Hogeschool in Heerlen. Een wat ‘ongemakkelijk’ experiment als je het mij vraagt, gezien de beschrijving ervan door Paul Borm, hoogleraar toxicologie: “We stopten twaalf mensen in een heel grote vrachtwagen, die kregen dan een uur lang een gasmasker op met omgevingslucht”, zegt Borm.

Nieuw zijn dit soort onderzoek op mensen niet, aldus de Volkskrant: “… in de jaren tachtig en negentig deed de Amerikaanse milieudienst EPA ook tests met menselijke proefpersonen. In de jaren negentig zijn aan de Zweedse universiteit van Umeå proeven uitgevoerd onder twaalf gezonde vrijwilligers. Die werden al fietsend in een afgesloten ruimte blootgesteld aan 'gefilterde en ongefilterde' dieseluitlaatgassen.”

Door dergelijk onderzoek zou nooit schade aan de deelnemers zijn ontstaan, is te lezen in het Volkskrant-artikel. Bovendien zou de ethische commissie van de Universiteit van Aken toestemming hebben gegeven voor het experiment. Maar zijn proeven op mensen niet altijd moreel-ethisch gezien ongewenst en fout? Los van de vraag of ze schade aan de deelnemers opleveren. Het lijkt in strijd van de waardigheid van de mens om iemand voor dit soort experimenten te gebruiken. In onze omgang met anderen dient altijd een hoger perspectief te worden gehanteerd dan zuiver instrumentele afwegingen. Anders bevinden we ons op een glibberig en hellend vlak qua moraal en ethiek.

Nou hebben ze ook voor wat drukke kinderen een opmerkelijke ‘oplossing’ gevonden bij onze oosterburen: zulke kinderen doe je een loodzwaar pak aan, gevuld met zand. Maar ook in Nederland zouden tevreden scholen de “verzwaarde harnasjes, gevuld met zand, luchtdruk of ballen” enthousiast aanschaffen. Enfin, lees het zelf maar.

Ondertussen was er in Israël veel te doen om enkele rabbijnen die protesteerden tegen geïntegreerde gevechtseenheden in het Israëlische leger, waarin mannen en vrouwen samen dienen. Onacceptabel in de ogen van rabbijnen Shlomo Aviner en Shlomo Eliyahoe. Ook de Sefardische Opperrabbijn van Israël – rabbijn Jitschak Josef – sprak zijn steun uit voor de standpunten van zijn collega-rabbijn Eliyahoe. Tot grote ergernis van minister van Defensie Lieberman, die hierop reageerde door de drie rabbijnen voortaan de toegang te ontzeggen bij evenementen van het Israëlische leger.

Aviner van zijn kant vindt het allemaal prima, zo is te lezen in een reactie van hem op de website van srugim.co.il. Het is de taak van rabbijnen om te waarschuwen voor wat in hun ogen spirituele gevaren zijn. De waarheid van de Tora is het allerbelangrijkste. Ook wanneer dat betekent dat je als rabbijn je baan kwijtraakt of subsidiegeld. Iemand het zwijgen opleggen leidt juist tot meer bekendheid van de persoon en diens standpunten. De rabbijn verwijst verrassend genoeg naar de Engelse filosoof John Stuart Mill en vat zijn vier redenen samen waarom de vrijheid van meningsuiting zo belangrijk is: 1. Misschien heeft de ander met zijn afwijkende mening wel gelijk. 2. Misschien bevat de andere mening ook waarheid, zodat men samen aan een nog volledigere waarheid bouwt. 3. Ook wanneer de ander geen gelijk heeft, wint de waarheid aan kracht als zij de leugen bestrijdt in het debat. 4. Waarheid verliest aan overtuigingskracht als deze gebruik moet maken van macht om de ander het zwijgen op te leggen.

En nu nog hopen dat ook rabbijn Aviner en zijn achterban deze argumenten van Mill internaliseren, net als hij van zijn tegenstanders verlangt.

Sjabbat sjalom!

Delen |

vrijdag 26 januari 2018

Het was weer een bewogen week. Allereerst was daar natuurlijk de harde storm die ons land teisterde en in één etmaal een schade van 90 miljoen euro aanrichtte, en waardoor drie mensen omkwamen. Het laat maar weer zien dat we soms nog redelijk hulpeloos zijn tegenover de machtige natuur. Vervelend was ook dat tientallen vrachtwagens omwaaiden – in veel gevallen doordat chauffeurs soms gedwongen door hun werkgever de weg op moesten. En wat als zo’n vrachtwagen omwaait en een grote kettingbotsing veroorzaakt waarbij tientallen mensen omkomen? Iedereen is dan terecht geschokt. Opeens vinden we dan dat de wetgever c.q. de staat toch moet ingrijpen en met een rijverbod moet komen tijdens storm. We vertrouwen maar even niet meer op de markt die dat voor ons gaat regelen, op zelfregulering en zo … Maar relaties tussen werkgever en werknemer zijn nooit neutraal gebied en dragen altijd een wederkerige ethische dimensie in zich – of iets nu goed misgaat of niet.

Verder kwam de Gezondheidsraad met het advies voor strengere regels die de kwaliteit van de lucht in Nederland moeten verbeteren. Niet de Europese waarden voor toegestane vervuiling moeten hierbij maatgevend zijn, maar de strengere waarden van de Wereldgezondheidsorganisatie, aldus de site van de NOS. Daar lezen we ook nog het volgende:
“Vrijwel overal in Nederland wordt voldaan aan de Europese normen, maar blootstelling aan fijnstof, stikstofdioxide en ozon maakt nog steeds mensen ziek. Het veroorzaakt of verergert klachten aan luchtwegen, longen, hart en bloedvaten en het leidt naar schatting tot zo'n 12.000 vroegtijdige sterfgevallen per jaar, zegt de raad.”

12.000 vroegtijdige sterfgevallen per jaar? Dan zou schone lucht toch een prioriteit van de hoogste categorie moeten zijn voor ons land, de samenleving en de regering? De vervuiling komt uit bekende bron: de industrie, veehouderij en het verkeer – allemaal menselijke constructen en factoren. Ongeacht je politieke kleur of de mate waarin je om het milieu geeft en ‘groen’ bent. Nee, het gaat gewoon om het erkennen van verantwoordelijkheid en het streven naar een betere werkelijkheid. Zelfs vanuit egoïstisch eigenbelang zou je dan nog voor de meest strenge regels inzake luchtkwaliteit moeten zijn.

Premier Rutte waarschuwde ook nog voor een nieuwe beeldenstorm. Op NOS.nl vat men dit als volgt samen:
“Premier Rutte noemt het risicovol om gebeurtenissen uit de 17e en 18e eeuw te veroordelen ‘met de bril van nu’. ‘Pas op met wat we aan het doen zijn’, zegt hij in zijn wekelijkse gesprek op de radio. ‘Laten we voorzichtig zijn met het plaatsen van onze huidige maatschappelijke opvattingen op de geschiedenis die verder weg ligt.’ ”

Natuurlijk heeft een beeldenstorm weinig zin. Vaak reiken die ook niet verder dan het symbolisch neerhalen van beelden, het omdopen van namen van straten en bruggen, of het veranderen van een vlag. Geregeld zie je dergelijke beeldenstormen in de context van een revolutie, die vaak een nieuwe situatie oplevert die op termijn weinig verschilt van de oude. Het ene beeld wordt verruild voor het andere afgodsbeeld. Soms vindt er zelfs een contrarevolutie plaats waardoor die de oude beelden en symbolen weer in oude glorie worden hersteld. Het innerlijk van de mens is hierdoor dus niets veranderd. Maar je bent dan vaak wel tienduizenden doden verder, of meer. Ook zou je bepaalde kwesties op een andere manier moeten bespreken dan vanuit een schuldperspectief, een zij-tegen-wij context of andere niet productieve wijzen die een samenleving meer verdelen dan bijeenbrengen. Zouden we allemaal niet moeten willen.

Maar waarom zouden we geen oordeel kunnen vellen over de geschiedenis vanuit het heden, met het doel dezelfde fouten niet nogmaals te herhalen en aan een betere samenleving te werken? Doen we dat met het herdenken van allerlei gebeurtenissen niet ook? Volgens premier Rutte is een dergelijke analyse van het verleden geen taak voor de politiek, aldus NOS.nl: “Het is een maatschappelijke discussie en het is prima dat die fel wordt gevoerd. Maar het is niet aan het kabinet om daar een mening over te hebben.” Waarom eigenlijk niet? Mogen politieke leiders zich nooit moreel uitspreken? En zouden politieke leiders zich niet juist moreel moeten uitspreken? Natuurlijk niet over elk wissewasje maar wel over heel fundamentele zaken waar iedereen het over eens zou moeten zijn en die de basis van onze samenleving vormen (zie onze Grondwet).

Overigens is het best interessant om te zien wat de Tora over slavernij zegt – een bron van 2500 jaar geleden en zelfs ouder volgens de Joodse traditie. In het Bijbelboek Sjemot (Exodus) lezen we daar het volgende:
20 “Wanneer iemand zijn slaaf of zijn slavin met een stok slaat, zodat deze onder zijn hand sterft, zal deze zeker gewroken worden.” 21 “Slechts indien hij een dag of twee in leven blijft, zal hij niet gewroken worden, want het is zijn eigen geld” (…) 26 “Wanneer iemand het oog van zijn slaaf, of het oog van zijn slavin, raakt en het vernielt, zal hij hem om zijn oog vrijlaten.” 27 “En indien hij een tand van zijn slaaf, of een tand van zijn slavin, uitslaat, zal hij hem om zijn tand vrijlaten.” (Sjemot / Exodus 21, NBG 1951)

Blijkbaar vond men het al lang geleden niet goed dat een meester zijn slaaf doodsloeg. De meester liep hier het risico zelf de doodstraf te krijgen (“gewroken worden”) indien het sterven van de slaaf direct op de mishandeling volgde. Wie als meester een ledemaat van zijn slaaf of slavin blijvend beschadigd – zelfs een tand! – diens slaaf verkrijgt de vrijheid. Zo dacht men er dus blijkbaar over in het Midden-Oosten van 2.500 tot 3.000 jaar geleden. In de rechtvaardige samenleving die men toen voor ogen had, bestond slavernij wel, maar niet op dezelfde wijze als in de Romeinse tijd of onze Gouden Eeuw. Misschien zou je de vraag moeten omkeren: hoe kan het dat deze Bijbelteksten in ons christelijke Europa de onmenselijke uitwassen van de slavernij niet wisten te voorkomen?

Enkele duizenden kilometers van ons land bracht vice-president Mike Pence van de Verenigde Staten een bezoek aan Israël, waar hij in Jeruzalem de Knesset toesprak. Een speech die veel indruk maakte in de Joodse wereld en die was geschreven op aanwijzingen van de voormalig opperrabbijn van Groot-Brittannië, Jonathan Sacks. De speech zat volgens de Times of Israel vol verwijzingen naar Tenach en duidde de actualiteiten in het licht van dit Bijbelse gedachtegoed - lees het verder zelf maar.

Volgens de website Srugim vergeleek de niet onomstreden Rabbijn Shmuel Eliyahu – recent nog in het nieuws vanwege zijn kritiek op gemengde legereenheden (mannen en vrouwen) – de woorden van Pence in de Knesset zelfs met het Lied van de Zee dat de Israëlieten zongen toen zij door de drooggevallen zee trokken en dat we deze sjabbat in de parasja lezen (Sjemot 15).

Sjabbat sjalom!

Delen |

vrijdag 19 januari 2018

Afgelopen maandag, 15 januari, was het weer zover, Blue Monday – de meest depressieve dag van het jaar volgens sommigen. Misschien heeft u er weinig van gemerkt omdat het quatsch is, of omdat u gewoon altijd een positief typetje bent – hoewel de undercover beelden van Rambam over (ogenschijnlijk) ontspoorde ontgroeningen bij studentenverenigingen u wel somber maken. Maar echt vrolijk van het weer word je ook weer niet …

Het weer in Israël wordt overigens ook steeds meer een religieus onderwerp. Juist in de moderne tijd lijkt het weer steeds beter voorspelbaar te worden dan voorheen – zeker de korte termijn voorspellingen. Aan de andere kant zeggen religieuze Joden minimaal twee keer per dag dat regenval toch echt in de handen van God is - aldus het tweede stuk van het Sjema (Dewariem 11:13-21). Dat leidt tegenwoordig tot interessante fenomenen. Neem nu de droogte in Israël. De afgelopen jaren is het daar best droog. Maar ja het hele Midden-Oosten heeft uiteraard een regenprobleem, al duizenden jaren lang. Regen is en blijft een onzekere factor in deze streken, in vergelijking met Noord-Europa bijvoorbeeld.

Ook dit jaar was het nog erg droog in Israël. De afgelopen decennia zijn we gewend geraakt aan rabbijnen die oproepen om speciaal om regen te bidden, bij voorkeur bij de Kotel. En zo deed zich twee weken geleden een nieuw fenomeen voor, toen de minister van Landbouw, de religieuze Uri Ariel, opriep tot een gebed bij de Kotel op de Vastendag van 10 tevet – geleid door de beide opperrabbijnen van Israël. Hij raadde de mensen aan paraplu’s mee te nemen “want samen zullen we de Hemelpoorten openbreken”- een nogal onbescheiden geloof in het eigen religieuze kunnen.

Nee, echt geloven in een wonder deed Ariel ook niet – maar “het schaadt niet en helpt misschien.” Hij erkent dat het waterprobleem ook met rationele oplossingen moet worden benaderd – zoals het zoeken naar nieuwe waterbronnen en het bouwen van ontziltingsinstallaties. Toch vind ik het een aparte combinatie van pre-moderne, religieuze denkbeelden en moderne inzichten. De vraag is namelijk óf God het weersvooruitzicht wel gaat veranderen vanwege onze gebeden als dat niet in de lijn van de natuurlijke verwachtingen ligt. Dat zou betekenen dat God opnieuw zichtbaar en openlijk in de natuur ingrijpt zoals dat in Bijbelse tijden gebeurde – in Egypte of de woestijnperiode.

De rabbijnen zelf waren minder overtuigd van zichtbaar Goddelijk ingrijpen in hun tijd, zoals Misjna Berachot 9:3 bewijst:
“Als iemands vrouw zwanger is en dan zegt: ‘Moge het Zijn wil zijn dat mijn vrouw een jongen baart’, dan is dat een voor¬beeld van een nutteloze smeekbede]. [Of] iemand is op [terug]reis naar huis en hij hoort in de stad een gejammer opstijgen, en hij zegt dan: ‘Moge het Zijn wil zijn dat het niet de leden van mijn huisgezin betreft’, ook dat is een nutteloze smeekbede.” (vertaling Z. Goldberg)

Bidden om iets dat al vaststaat, vonden de rabbijnen dus onzin en misschien zelfs een gotspe. Je kunt hoogstens bidden dat er de komende tijd meer regen zal vallen dan nu het geval is. Maar zeker op de korte termijn, waarin het weer grotendeels wel vaststaat (circa drie dagen), is dawwenen voor een grote verandering zinloos op basis van deze Misjna-tekst. Je kunt natuurlijk wel altijd bidden dat je zelf geen slachtoffer wordt van de weersomstandigheden. Of indien de vooruitzichten onzeker zijn, vragen aan God of er een milder scenario mogelijk is.

Ondertussen heeft het alweer geregend in Israël en woensdag zelfs zeer overvloedig, vooral in Nahariya maar ook in Asjkelon. Voor donderdag en vrijdag wordt nóg slechter weer voorspeld, met veel regen, harde wind en mogelijk sneeuw – misschien zelfs een beetje in Jeruzalem. Ook de koude dagen van deze week houden sommige religieuzen in de ban. Want wat blijkt? Rabbijn Elijahoe Shapiro uit Praag schreef in zijn belangrijke werk Elijahoe Rabbah het volgende, volgens de website Srugim:
Ik heb in een ander werk gevonden dat altijd wanneer Rosj Chodesj sjewat op een woensdag valt, dat het dan in die winter heel koud is, met veel sneeuw … en dit is zo – onderzocht en beproefd gebleken.

En inderdaad valt dit jaar 5778 Rosj Chodesj op een woensdag en werd er voor komende vrijdag (19 januari) sneeuw voorspeld – hoewel ik dat nu niet meer terugvindt in de Israëlische weersvoorspellingen. Niettemin bracht de website Srugim deze belangrijke informatie met een sensationele kop: “De rabbijn die de koudegolf van het weekend al in de zeventiende eeuw voorzag”. Tja, wat is dan het nut van deze driehonderd jaar oude weersvoorspelling? Die had natuurlijk meer waarde in zijn tijd en doet denken aan bepaalde volkswijsheden in de almanak van vroeger, die soms redelijk bleken te kloppen. Maar wat moeten wij in de 21e eeuw met deze wijsheid, terwijl satellieten en weerstations ons tegenwoordig in staat stellen het weer goed te voorspellen? Als deze rabbijn de toekomst kon voorspellen dan is de vraag waarom hij de mensheid niet voor grotere rampen waarschuwde dan wat sneeuwval …

Tot slot kon u lezen over een zegel dat werd gevonden in Jeruzalem; het is 2700 jaar oud en verwijst mogelijk naar de gouverneur van Jeruzalem. Ook op dit zegel wordt uiteraard het oud-Hebreeuwse schrift gebruikt – een schrift dat in onze Tora-rollen niet mag worden gebruikt. Verder vraag ik me af wat er typisch Joods is aan de afbeelding: twee mannelijke figuren in horizontaal gestreepte kledij. Juist de latere Joodse traditie is strenger ten aanzien van het afbeelden van menselijke figuren – hoewel 2D-figuren volgens de meeste meningen wél mogen. Lees hier de ultieme lijst van verboden en toegestane figuren – van wassenbeeldenmuseum tot sneeuwpop!

Sjabbat sjalom!

Delen |

vrijdag 12 januari 2018

2018 is al weer bijna twee weken oud. Veel Joden in de diaspora vieren gewoon Oud en Nieuw, zeker in Nederland. Ja zelfs (sommige) orthodoxen vieren de jaarwisseling mee met oliebollen en vuurwerk – natuurlijk niet de ultra’s. Voor hen geldt slechts de Joodse kalender. In Israël wordt het gebruik van de niet-Joodse datum ook steeds meer tot een probleem gemaakt. Het zou volgens sommigen verboden zijn deze te gebruiken, behalve als het niet anders kan. Ook opmerkelijk is het wetsvoorstel van Shas om naast de niet-Joodse datum ook de Joodse datum af te drukken op producten. Het gaat hierbij dus om de houdbaarheidsdatum. De reden: de niet-Joodse kalender zou te onbekend zijn bij Israëli’s en daardoor leiden tot verwarring of zelfs gevaarlijke toestanden. Tja. Vroeger waren het juist de Farizeeërs die er geen probleem mee hadden op scheidingsakten de naam (en dus ook kalender) van de niet-Joodse machthebber te schrijven, terwijl juist de Sadduceeërs dit fout vonden (even scrollen naar hoofdstuk 4 van Yadayim, Misjna 8 – p. 10 dus).

Ook de Tempelberg stond weer in de belangstelling in de orthodoxe pers in Israël (vooral de sites Srugim en Kipa) – een onderwerp dat vaker terugkeert op Internet in vergelijking met vroeger, maar misschien is mijn indruk verkeerd. Misschien had het wat te maken met de recente vastendag van 10 tewet (28 dec 2017) – de dag waarop volgens de traditie het beleg van Jeruzalem door de Babyloniërs begon.

In ieder geval blijft settler-rabbijn Aviner één van de uitgesproken tegenstanders van een bezoek aan de Tempelberg, zoals blijkt uit de volgende vraag, gesteld door een soldaat op srugim.co.il. Deze vraagt of hij, wanneer hij op de Tempelberg is om beveiligingsredenen, van deze aanwezigheid gebruik mag maken om daar een gebedsdienst te houden samen met zijn collega’s. Aviner ziet daar helemaal niets in:
“Zeker niet. Men gaat daarnaar binnen enkel om levensgevaar [te voorkomen] en men verblijft daar slechts het minimale van het minimale [qua tijdsduur] (…) En zo schreef ook de geleerde Ben Zion Aba Shaul dat wie om veiligheidsredenen op de Tempelberg moet zijn, meteen na het beëindigen van zijn taak naar buiten moet rennen zonder zelfs één moment te wachten (…) Wie van te voren weet dat hij daar naar toe wordt opgeroepen moet eerst in een ritueel bad [mikwe], en het is gepast om strenger te handelen en geen genoegen te nemen met een [standaard] ritueel bad voor mannen, maar in een stromende bron en zeven schone dagen te tellen vanwege de zorg om onreinheid (…) En ook zoveel mogelijk zijn kleding onderdompelen en de voorwerpen die hij meeneemt [vanwege onreinheid] (…) Ook is het juist om elk kledingstuk of voorwerp dat niet strikt nodig zijn, te verwijderen [van zijn lichaam] …”

In het bijzonder het laatste gedeelte van dit antwoord lijkt erg onpraktisch en vooral didactisch bedoeld, om te illustreren hoe heilig de Tempelberg is en hoezeer een bezoek daar vooralsnog ongewenst is in de ogen van Aviner.

Een antwoord uit het ja-kamp liet niet lang op zich wachten. De voor mij verder onbekende Assaf Fried – al 25 jaar overtuigd Tempelberg-bezoeker – veegde op Srugim de vloer aan met deze halachische uitspraak van Aviner.

Een dieptepunt van het nee-kamp, dat de Tempel(berg?) van ons weg willen houden, stelt hij. En dat terwijl de terugkeer naar de Tempelberg en de Tempel juist nu in volle gang is. Ze gaan voorbij aan een lange rits rabbijnen die een bezoek aan de berg steunen of zelf de tocht maken. De plek waar de Tempel zelf stond, is namelijk maar een klein gedeelte van de Tempelberg – de rest is in hun visie bijna geen probleem (met enige voorbehoud). Hoe kan Aviner een soldaat op de Tempelberg dan verbieden daar een gebedsdienst te houden, ja zelfs eisen dat hij zo snel mogelijk weg moet? Ging de Hogepriester vroeger soms ook in sneltreinvaart het Allerheiligste van de Tempel uit, na het beëindigen van zijn rituelen daar? Je moet niet de Tempel vrezen, maar God die de bouw daarvan opdroeg!

Dit brengt ons bij het probleem dat elk onderwerp in het Jodendom wel verschillende kampen kent. De één zegt dit, de ander zus, de volgende zo. Een klus voor de gewone vrome orthodoxe – wie moet hij volgen?

Een recente vraag op yeshiva.org.il – één van de rabbijnse vraagbaken – gaat over het rabbijnse gezag. Hoe weet je nu of een rabbijn een échte rabbijn is – één wiens weg door God verlicht is?, aldus de vraagsteller. Een rabbijn is immers geen profeet aan wie God zich openbaart. Waaruit bestaat eigenlijk het gezag van de rabbijnen uit de oudheid, die de inhoud van de Misjna, Talmoed en halacha vaststelden? Bovendien: er zijn zoveel rabbijnen, naar wie moet je luisteren – naar allemaal? De beantwoorder – rabbijn Chaïm Schreiber – gaat niet in op de basis voor het rabbijnse gezag, maar geeft enkele kenmerken die meer over rabbijnen in het heden gaan. Een échte herken je aan de volgende punten:
- Zijn leer, hoe vernieuwend ook, is geen breuk met de traditie, maar is ingebed in deze traditie.
- Hij is in eerste plaats kenner van de normatieve teksten van het rabbijnse Jodendom zoals de Talmoed, halachische bronnen en dergelijke. Als hij ook kennis heeft van de mystieke leer dan is dat nog beter. Een rabbijn die echter voornamelijk esoterische kennis heeft, moet men mijden.
- Hij heeft goede karaktereigenschappen en manieren. Een echte rabbijn is eerlijk en oprecht, bescheiden en ingetogen. Het ontvangen van grote geldsommen voor religieuze diensten hoort hier niet bij.
- Hij doorgrondt zijn leerlingen (en vragenstellers) en geeft hun richtlijnen en uitspraken die bij hen passen. Hij laat ze groeien in een richting die ze zelf kiezen – hierbij gevoed door zijn wijze inzichten.

Op zichzelf best aardige criteria, maar of deze voldoen? Opvallend genoeg zag Jesjaja in zijn visioen een betere wereld, waarin de mens zelf direct wordt onderwezen door God: “En al uw kinderen zullen leerlingen zijn van de Eeuwige, en groot is de vrede voor uw kinderen” (Jes. 54:13).

Wel zo makkelijk en duidelijk …

Sjabbat sjalom!

Delen |

vrijdag 22 december 2017

Met het aansteken van het achtste kaarsje van de chanoekia zit het Lichtenfeest er al weer op dit jaar. We moeten een jaar wachten voordat we opnieuw de kaarsjes aansteken in de donkerste dagen van het jaar. Hun licht moet ons de lange winter doorhelpen tot de lente, waarin alles weer ontwaakt en de bevrijding zich aandient (Pesach). Dat licht is best nodig als je de krant een beetje doorleest – er is helaas genoeg ellende in de wereld die we vanuit ons kleine land niet kunnen oplossen. Dat wil overigens niet zeggen dat we niet ons deel kunnen bijdragen aan een betere wereld.

Maar ook in ons eigen land is het klimaat soms guur. In korte tijd stapelen vervelende incidenten zich op. Van het vernielen van de ruiten van een Israëlisch restaurant tot walgelijke spreekkoren bij de voetbalwedstrijd AZ-Ajax. Alsof het normaal zou zijn dat sport gepaard gaat met kwetsende en walgelijke spreekkoren. Zouden we niet moeten willen met zijn allen – Joods of niet-Joods zijnde … Of aangifte alleen de oplossing is, weet ik echter weer niet.

Het is ook jammer dat bij het incident bij het restaurant de nadruk alleen op de veiligheid van Joods Nederland is komen te liggen. Uiteraard is die zeer belangrijk. Maar als samenleving zouden we gewoon ook niet moeten willen dat conflicten in het buitenland naar ons land worden geïmporteerd – welk conflict dan ook. Zeker niet in een stad als Amsterdam, waar mensen uit zoveel culturen en nationaliteiten vreedzaam samen proberen te leven. Bovendien zou je ook dit soort eigenrichting niet moeten willen. In een rechtstaat als de onze zijn er genoeg vreedzame legitieme middelen om je ongenoegen – terecht of niet – te spuien. Het vernielen van ruiten en het stelen van vlaggen hoort daar niet bij. Er is al genoeg eigenrichting op Internet en de sociale media, soms ook in de ‘echte’ samenleving. Jammer ook dat juist Israël-kritische groepen dit incident niet aangrijpen om elke vorm van geweld en intimidatie af te keuren.

Blij word je ook niet van kamerlid Van Haga (VVD). Deze heeft een geschil met de gemeente Amsterdam inzake het verhuurbeleid van zijn panden, waarin Van Haga niet conform de wet lijkt te handelen. Boos op de controle van de gemeente verklaarde hij in de media dat de gemeente een razzia hadden gehouden. We lezen even in het Haarlems Dagblad:
“In de krant verwijt hij de Amsterdamse wethouder onvoldoende mededogen voor de verhuurder en spreekt zelfs van een ‘razzia’. Na de publicatie bood hij voor deze typering op Twitter excuus aan.”
Fijn hoor die excuses, maar hij heeft het ondertussen wel gezegd. Een misplaatste devaluatie van termen die met de jodenvervolgingen te maken hebben, zeker door een volksvertegenwoordiger in de Tweede Kamer.

Ook Wilders weet op de valreep naar het nieuwe jaar nog de media te halen met een bedenkelijk incident. Aspirant PVV-lijsttrekker voor de gemeenteraadsverkiezingen in Rotterdam Geza Hegedüs werd na een dag alweer vervangen wegens negatieve informatie over zijn persoon: racistische uitspraken en koketteren met Holocaust-ontkenner Irving. Voortaan zullen we nieuwe kandidaten beter googlen, verklaarde Wilders. En daarmee lijkt de kous helaas af. Hebben we dit soort fouten nodig in de politiek?

Maar ook Baudet weet weer de media te halen. Eveneens op negatieve wijze. Hij zou een gezellig treffen van vijf uur hebben gehad met de abject racistische Amerikaan Taylor. Onze ijdele Baudet weet dat weer met vernuftige filosofische nuanceringen goed te praten, zoals viel te lezen in de Telegraaf:
“ ‘Wij spreken dagelijks tientallen mensen, waarmee we het soms eens en soms zeer oneens zijn’, aldus de verklaring van Forum. ‘Als politieke partij vinden we het belangrijk ons grondig te informeren en allerlei visies tot ons te nemen. Van links tot rechts, van mainstream tot minder mainstream.’”

De vraag is of je ook zo relaxed en open minded zou zijn als jijzelf (of je familie) potentieel gevaar kon lopen het slachtoffer te worden van dit soort gedachtegoed, of in het verleden werkelijk slachtoffer was van extreem ideologisch gedachtegoed. Als witte, hoogopgeleide, niet-semitische man loopt Baudet uiteraard weinig gevaar … Enigszins zorgwekkend ook dat juist Baudet uitgeroepen is als politicus van het jaar. Althans volgens de deelnemers van het EenVandaag-opiniepanel.

Zou een politicus niet juist voorzichtiger moeten zijn met zijn woorden dan een ‘gewone’ burger en zich bewust moeten zijn van zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid?

Laten we proberen het licht van Chanoeka – en dat van de andere lichtfeesten – echt te laten schijnen in onszelf, en in onze relaties met anderen en de wereld.

Sjabbat sjalom en alvast een goed 2018!

Delen |
feb 2018Experimenten en spirituele gevaren
jan 2018Verantwoordelijkheid
jan 2018Het weer, het weer
jan 2018De enige onderwijzer
dec 2017Waarachtig licht
dec 2017Eenheid in verscheidenheid
dec 2017Banoe chosjech legaresj
dec 2017Twintig vrouwen
nov 2017Weggesleept
nov 2017Zeepsop bij de koffie
okt 2017Sjabbat Halloween
okt 2017Twee maanden van ‘abstinentie’
okt 2017Bouwoverwegingen
okt 2017Loofhutten en paddenstoelen
okt 2017De tweede dag
sep 2017Het juist gekozen perspectief
sep 2017Bikoeriem uit Noord-Holland
sep 2017Vakantielogistiek
aug 2017Joden in den vreemde
jul 2017Trouwen op de Tempelberg?
jun 2017De vele gezichten van Israël
jun 2017Het nut van kritische visies
jun 2017De grenzen van kritiek en meningsuiting
mei 2017De allerhoogste openbaring op Sjawoeot
mei 2017Een feestje maken
mei 2017Vrijheid is ons hoogste goed
mei 2017Her-denken
apr 2017Veel is een geschenk
apr 2017Op zoek naar een bloesemboom
mrt 2017Zoeken naar duiding en betekenis
mrt 2017Nooit meer vergeten
mrt 2017Een Rotterdams Poeriem-sjpiel
mrt 2017De waarde van een stem
mrt 2017Een rechtvaardige samenleving
feb 2017Veiligheid in vele facetten
feb 2017Sneeuwmuziek en stemgekrakeel
feb 2017De status van de deuropening
jan 2017Empathie in plaats van een versteend hart
jan 2017Risjes en Messiaanse tijden?
jan 2017‘Klein’ nieuws
dec 2016Het speciale licht van Chanoeka
dec 2016Egyptisch geloof 2.0
dec 2016Over kanaries
dec 2016De ‘zegeningen’ van internet
nov 2016Gezocht: tolerantie en nuchterheid
nov 2016Die supermaan kunnen wij zelf zijn
nov 2016Zoals gewoonlijk zaten de peilingen er weer eens ver naast
nov 2016De ideologische veren van Ben-Gurion
okt 2016Een treintje van soekot
okt 2016De zondebok en het toeval
okt 2016Het verlangen en de uitvoering
sep 2016Windmolens, zoemhout en de sjofar
sep 2016Wat is ónze rol in de samenleving?
sep 2016Gerechtigheid
sep 2016Kleine en grote opmerkelijkheden
aug 2016Jeruzalem in beeld
aug 2016Zuivere koffie of zuivere lucht
aug 2016Een nieuwe zonnebril
aug 2016Mensenvlees
jul 2016Woorden als zegen of als vloek
jul 2016Het hoofd koel houden ...
jun 201621 Juni
jun 2016De stem van God of de stem van Satan?
jun 2016Polarisatie of eenheid
jun 2016Tsores en cheese cake
mei 2016Wij zijn allen vreemdelingen
mei 2016Klachten ...
mei 2016Een week vol gedonder
mei 2016Lente
apr 2016Pesach-mijmeringen van een trouwe lezer
apr 2016Verwacht: de Pesach-app!
apr 2016Versjteerd
apr 2016Wat geven we onze aandacht?
mrt 2016(Ver)kleden
mrt 2016Bonobo of chimpansee?
mrt 2016Wat telt meer?
mrt 2016Pink washing en het welles-nietes patroon
feb 2016Tellen en generaliseren
feb 2016Zalm uit de vaatwasser
feb 2016Gevoelige antenne voor foute ontwikkelingen
feb 2016Ruggengraat
jan 2016Vruchten plukken, geen vluchtelingen
jan 2016Negatieve informatie
jan 2016Best tolerant?
jan 2016Joden en Christenen
dec 2015Ober, één dogma-vrij orthodox jodendom!
dec 2015Hoezo is vrijheid gevaarlijk?
dec 2015Terrorisme dat weinig aandacht krijgt
nov 2015Klimaatcrisis en morele crisis
nov 2015Stoere oorlogstaal wakkert angst juist aan
nov 2015Voedsel, gezondheid en dierenleed
okt 2015Wajeera: Sjabbat en gastvrijheid
okt 2015Het doorgaans stille Amstelveen en andere gehuchten
okt 2015Voetbal, geweld en corruptie
okt 2015Gewoon even genieten
sep 2015Inkeer, gebed en goede daden
sep 2015Tumult en stof
sep 2015De kracht van woorden
aug 2015Een Tora van liefde
aug 2015Chatsor Hagelilit
aug 2015Een museum van tolerantie, gebouwd op graven?
aug 2015Joden welkom
jul 2015Ardennen
jul 2015Vakantie – Tempel - zomer
jul 2015Gaat Wilders nu de Ilias verbranden?
jun 2015De weg kwijt
jun 2015Ontroerende universele wensen
jun 2015De dissidente verspieders en de vooruitgang
jun 2015Verbinden
mei 2015Rare dingen
mei 2015Herschepping
mei 2015Aap of microbe ...
mei 2015Lag Ba'Omer
mei 2015Ouderwets gezellig?
apr 2015Herdenken
apr 2015Herdenken en rechtvaardigheid
apr 2015Geprivatiseerde macht
mrt 2015Dit was de week die was...
mrt 2015Zaaien ...
mrt 2015Wolven en andere actualiteiten
mrt 2015Een goede haardag
feb 2015Kommer en kwel op universiteit en internet
feb 2015Hoe meer internet, hoe moeilijker het kaf van het koren te scheiden
feb 2015Poeriem Puber-tijd
feb 2015Wijze lessen van bomen
jan 2015Fris en minder fris ...
jan 2015Ontmoetingen en tegenstellingen
jan 2015'Daarom zwijgt de verstandige in die tijd'
jan 2015Afscheid en vooruitblik
jan 2015De Joodse zonnewende?
dec 2014Wonderlijk ...
dec 2014Chanoeka
dec 2014Bananen, bacteriën en Jak-melk ...
nov 2014Telefoon op sjabbat
nov 2014Als de Masjiach komt
nov 2014Zwarte Piet en de openbare orde
nov 2014De oude traditie van Sjabbat Halloween
okt 2014Talmoed op de snelweg
okt 2014Droissen-veldert
okt 2014Een Soeka van zeven bij twee kilometer ...
okt 2014Soekot
okt 2014Goud of geen goud, dat is de vraag
sep 2014Rosj Hasjana: wat wel en wat niet mag, of toch weer wel ...
sep 2014Fouten rechtzetten
sep 2014Inkeer
sep 2014A Jid darf leben mit der Zeit
aug 2014Was vroeger alles beter?
aug 2014Zinkend schip?
aug 2014Ondanks alles...
aug 2014Hamatsav
jul 2014Vakantie
jul 2014Joodse archeologie in Nederland
jun 2014Het lot-orakel
jun 2014De gelederen der spotters
jun 2014Mysterieuze ossen
jun 2014Slenteren door Amsterdam
mei 2014De ketting van de opperrabbijn
mei 2014Van Ostadestraat
mei 2014Orthodox vandalisme
mei 2014Diverse engerds
mei 2014Belachelijke kritiek?
apr 2014Chameets in de Pesachweek
apr 2014Wat doet een wc-bril in de Haggada?
apr 2014Weg met de chameets-hysterie!
mrt 2014De Rode Koe
mrt 2014Na Poeriem
mrt 2014Gemengde berichten ...
mrt 2014De ultra's en de dienstplicht
feb 2014Dom
feb 2014De Olympische Spelen
feb 2014Europees erfgoed
feb 2014De knikkers van Anne Frank
jan 2014Dat was de week die was...
jan 2014Gelukkig of ongelukkig op Knuffeldag
jan 2014Kasjroet-vervalsingen
jan 2014Koken op sjabbat
jan 2014De substitutieregel
dec 2013Joden en kerst
dec 2013Korte dagen
dec 2013Jodendom en mensenrechten
dec 2013Rabbijnen in het NIW
nov 2013Chanoeka
nov 2013Afscheiden
nov 2013Vrouwen en auto's
nov 2013Nerds
nov 2013Synchroniciteit
okt 2013Zwarte Piet
okt 2013Nieuwe koelkast
okt 2013Na het overlijden van Rabbijn Ovadia Josef
okt 2013Bidden voor Ovadia Josef
sep 2013De grootste soeka
sep 2013Soekot voor iedereen
sep 2013Een liefdevolle Jom Kipoer
aug 2013Bietjes voor Rosj Hasjana
aug 2013Vakantiegevoel
aug 2013In het Heilige Land
jul 2013Sjabbat Chazon
jul 2013Trier
jul 2013Slavernij en de sjabbat
jun 2013Elijahoe haNavi
jun 2013Loodgieten
jun 2013Eer hem, maar wantrouw hem
jun 2013Treuren in of om Tammoez
mei 2013Gelatine kosjer?
mei 2013Een nieuwe ijstijd
mei 2013Vrijheid
mei 2013Gebed voor het Koninklijk Huis
apr 2013Vliegen in een plastic zak
apr 2013Belieber
apr 2013Sehacheles
apr 2013Alleen mannen?
mrt 2013Priesterzegen
mrt 2013Pesach - het is weer feest!
mrt 2013Rook
mrt 2013Wegwerpartikelen
mrt 2013Grap? Of niet?
feb 2013De Poeriem-rav
feb 2013Hongarije
feb 2013Pruiken en zoenen
feb 2013Limor zoekt haar soul-mate
jan 2013Stemmen
jan 2013Winter is niet zo jood
jan 2013Kinderen met Down
jan 2013Leuke kerstliedjes
dec 2012Vrouwen
dec 2012Vreedzaam omgaan met diversiteit
dec 2012Psycholoog of rabbijn?
nov 2012Een ironische gebeurtenis
nov 2012Een teken
nov 2012Zuur
nov 2012Pratende dieren
nov 2012Natuurverschijnselen
okt 2012Boom der Kennis
okt 2012Leesrooster
okt 2012Pas goed op uw smartphone!
okt 2012Back to normal
sep 2012Balans
sep 2012Vreedzame paden
aug 2012Fata morgana, of de kunst van het kijken
aug 2012Luxemburg
jul 2012Leuk hotelletje
jul 2012Impulsief
jun 2012Vogels kijken in de polder
jun 2012Leraren
jun 2012Sport
jun 2012Verdwenen stoel
jun 2012Bacteriën
mei 2012Verslapen
mei 2012Achterstand ingehaald
mei 2012Echt?
mei 2012Jom HaMalka-drukte
apr 2012Een warm bad
apr 2012Post-Pesach dilemma’s
apr 2012Nog even over Pesach
apr 2012Stroomstoring
mrt 2012De waarde van getallen
mrt 2012Lente
mrt 2012Een ingewikkeld parcours
feb 2012Rekenkunst met verrassende uitkomst
feb 2012Crisisverhalen
feb 2012De seculiere inwoners van Kiriat haJovel
feb 2012Waterdamp
jan 2012Werken is gezond
jan 2012Schwer zu sein a Jid
jan 2012Beth Sjemesj
dec 2011Chanoeka-overpeinzingen
dec 2011De 25e van de maand
dec 2011Buitenaards
dec 2011Seizoensperikelen
nov 2011Andere maten
nov 2011Weet wat je eet
nov 2011Over een etrog, een rebbe, rabbijnen en de zon
okt 2011Over voorspellingen en hoofdrekenen
okt 2011Een einde en een begin, maar wel blijven bidden!
okt 2011Reizigers houden niet van regen
okt 2011Introspectie
sep 2011Kabbala-les
sep 2011Troonrede en Miljoenennota
sep 2011SpongeBob
sep 2011Nog eens over inkeer
sep 2011Inkeer
aug 2011Protesteren in Rechovot
jul 2011Awoide zorre
jul 2011Sjocheet van Oranje
jul 2011Bio-industrie en sjechita
jun 2011Moeten wij dieren eten?
jun 2011Cottage cheese
jun 2011Gevaren
jun 2011Onverdoofd
mei 2011Onze voeding
mei 2011Moleculair kasjroet
mei 2011Mei
mei 2011De Masjiach
apr 2011Tussen Amsterdam en Rechovot
apr 2011Vegen met beleid
apr 2011Noden en verboden
apr 2011Chameetsologie en andere Pesachwetenschap
apr 2011SMS uw vraag!
mrt 2011Elke dag Poeriem!
mrt 2011Het einde van de wereld?
mrt 2011Elke dag Poeriem
mrt 2011Teruggeven
feb 2011De zon
feb 2011Woestijngodsdienst
feb 2011Stadswandeling
feb 2011Gekke wereld
jan 2011Liberale Joden of Christenen voor Israël?
jan 2011Het Kohnstamm Instituut en etnische groepen
jan 2011Niets aan de hand
jan 2011Terug in Nederland
dec 2010Instant-religie
dec 2010Wat een gekte allemaal...
dec 2010Vasten voor regen
nov 2010De lichtjes van Chanoeka
nov 2010Schaarste
nov 2010Een drukke zondag
nov 2010Amsterdammer in de provincie
okt 2010Carlebach
okt 2010Mark Rutte, Yona Metzger en UFO’s
okt 2010Informatie-'overkill'
okt 2010Triest en oppervlakkig
okt 2010De bittere maand
sep 2010Met plantjes zwaaien
sep 2010Hufterigheid
sep 2010Xenofobie
sep 2010Een tzaddiek
aug 2010Wat doen we op sjabbat?
aug 2010Een ontspannen vakantie
jul 2010Paul
jul 2010Keppeltjesdag
jun 2010Een echte held
jun 2010Politici laten zich niet horen
jun 2010Bowlen
mei 2010Jesaja 53:5
mei 2010Eten
mei 2010Koninginnedag
apr 2010Lag Be'omer
apr 2010Feestvieren en herdenken
apr 2010Dóórpakken
apr 2010Ben jij nog in?
apr 2010Pesach: waar gaat het echt om?
mrt 2010Méér dan vier vragen ...
mrt 2010Insecten
mrt 2010De langste Poeriem ooit
mrt 2010Herken de Poeriemgrap!
feb 2010Rare vragen, rare antwoorden
feb 2010Rabbijn Elon in problemen
feb 2010Gescheiden buslijnen
feb 2010Nogmaals de diboek
jan 2010Diboek
jan 2010Natuurrampen
jan 2010Een boek kopen
jan 2010Uitvinding van de bakker
jan 2010Oud-en-Nieuw
dec 2009Taal
dec 2009Halachisch veroorzaakte kinderloosheid
nov 2009Dawwenen op het juiste moment
nov 2009Kosjer
nov 2009Bidden om regen
nov 2009Het wisselen van de seizoenen
okt 2009Leerhuizen in de mediene
okt 2009Een boek uitlezen
okt 2009Onze minhag
okt 2009Een soeka in de Diaspora
okt 2009Soekotmelancholie
sep 2009Jom Kippoer
sep 2009Leeuwen en beren
sep 2009Woordeloze haast
sep 2009De 'midrechov' in Jeruzalem
aug 2009Tatoeages, een beladen imago
aug 2009Op bezoek bij S
jun 2009Vakantie
jun 2009Generatiekloof
mei 2009Cheesecake
mei 2009Keukenhof
mei 2009Varkensgriep
apr 2009Vakantie
apr 2009Chameets
mrt 2009Een jesjiva-gave
mrt 2009Wie zonder zonde is, wordt immuun voor .....
mrt 2009Economie
mrt 2009Poeriem
feb 2009Taal en getallen
feb 2009Internet-tribalisme
feb 2009Verkiezingen
feb 2009De taxichauffeur en de zoon van de rabbijn
jan 2009Liefde
jan 2009Oppassen voor slangengif!
jan 2009Cafépraat
jan 2009Veel boeken – en een goed huwelijk
dec 2008Een ongeluk of dood door schuld?
dec 2008De Israëlische State Controller
dec 2008De periferie
nov 2008Zending
nov 2008Kromme komkommers
nov 2008Actie en reactie
nov 2008De regenmaker
okt 2008Slechte gedachtes
okt 2008Hosjanna Rabbah
okt 2008Soekot
okt 2008Onze zondes
okt 2008Een oud kabbalistisch gebed