inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Leo Mock

Leo Mock (1968) volgde een opleiding aan een talmoedhogeschool (jesjiwa) in Israël. Verder studeerde hij Joodse geschiedenis aan de Bar-Ilan Universiteit en oude geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). In december 2015 promoveerde hij cum laude aan de Tilburg University op een proefschrift, getiteld 'Het begrip Ruach Ra'a in de rabbijnse responsaliteratuur van na 1945: een case study in de relatie tussen kennis over de fysieke wereld en traditionele kennis'. Leo Mock heeft verschillende publicaties over jodendom op zijn naam en is betrokken bij het tijdschrift Tenachon, een uitgave van PaRDeS, een stichting die zich inzet voor het ontsluiten van Joodse bronnen voor een Joods en Christelijk publiek en het bevorderen van de interreligieuze dialoog. Voor Crescas verzorgt hij, naast zijn wekelijkse column op de website, diverse Rabbinica-cursussen. Sinds zomer 2012 is Leo Mock adviseur Joodse Zaken van Beth Shalom. Aan de Tilburg University is hij docent Judaica.

vrijdag 21 september 2018

Het waren weer twee lange dagen met Rosj Hasjana. Met veel praktische voorbereidingen, want traditioneel heb je altijd wel gasten op Rosj Hasjana. Familie, vrienden, kennissen of mensen die je eigenlijk niet zo goed kent, maar die je uitnodigt omdat ze thuis niets vieren. Ook de sjoeldiensten waren weer lang. Bij ons werd begonnen om 8:00 uur ’s ochtends en waren de gebeden rond 12:30 klaar. Zo’n vierenhalf uur dus. Niet mijn persoonlijke record overigens. Dat staat op de naam van de jesjiva Pachad Jitschak (De Vreze Izaaks), genoemd naar rabbijn Jitschak Hutner, die door zijn moraliserend-ethische verhandelingen met een soort van mystiek-filosofische insteek velen in de orthodoxe wereld wist te inspireren.

Eén keer besloot ik met Rosj Hasjana dus te gaan dawwenen in die Pachad-Jitschak jesjiva, in Har-Nof, Jeruzalem. De tefilot zouden daar heel bijzonder zijn, zo had men mij verteld; elk woord werd met intense aandacht uitgesproken. Dat laatste bleek inderdaad waar te zijn. Want we begonnen ik meen om 6:30 in de ochtend (!) en waren rond 14:30 klaar – zo’n acht uur dus … Uiteindelijk vond ik de sfeer te zwaar en te intens gedurende die acht uur om dit nogmaals te gaan beleven. Het bleef dus bij dat ene bezoek aan Pachad Jitshak, met toch een bijzondere (lange) ervaring.

Het valt ook niet altijd mee om inspiratie op te doen uit de teksten die we uitspreken. Ik merk dat ook bij sommigen in mijn orthodoxe omgeving. De thematiek in de gebeden zet best zwaar in op de Almachtige God tegenover de nietige mens en de schepping waar elk moment de stekker kan worden uitgehaald. Natuurlijk zijn er ook teksten over liefde en Gods onopgeefbare relatie en verbondenheid met de mens en de schepping, alleen lijken die een beetje te worden overschaduwd door deze zwaardere thematiek. Waarom vinden we zo weinig over het wonder van de schepping terug in de gebeden – over de verwondering dat er ‘iets’ is en niet niets? Een onderwerp overigens waar ook niet gelovigen mee bezig zijn, zoals filosoof Arnold Ziegelaar.

Terwijl ook de schepping wordt bezongen in Tenach en dit thema in verschillende teksten een belangrijke rol speelt. Bijvoorbeeld in Psalm 104, en tekst die zeker bruikbaar is voor overdenkingen op de Hoge Feestdagen:
10 Hij zendt de bronnen naar de beken, tussen de bergen vloeien zij daarheen;
11 Zij drenken alle dieren des velds, de wilde ezels lessen hun dorst.
12 Daarbij woont het gevogelte des hemels, van tussen de takken laat het zijn lied horen.
13 Hij drenkt de bergen uit zijn opperzalen, van de vrucht uwer werken wordt de aarde verzadigd.
14 Hij doet het gras ontspruiten voor het vee, het groene kruid ter bewerking door de mens, brood uit de aarde voortbrengende.
15 En wijn, die het hart des mensen verheugt, het aangezicht doende glanzen van olie; ja, brood, dat het hart des mensen versterkt.
16 De bomen van de Eeuwige worden verzadigd, de ceders van de Libanon, die Hij heeft geplant,
17 Waar de vogels nestelen. Des ooievaars huis zijn de cypressen,
18 De hoge bergen zijn voor de steenbokken, de rotsen een schuilplaats voor de klipdassen.
19 Hij heeft de maan gemaakt voor de vaste tijden,de zon kent de tijd van haar ondergang.
20 Beschikt Gij duisternis, dan wordt het nacht, dan roert zich al het gedierte van het woud;
21 De jonge leeuwen brullen om roof en begeren hun spijze van God.
22 Gaat de zon op, dan trekken zij zich terug en leggen zich neer in hun holen.
23 De mens gaat dan uit tot zijn werk, en naar zijn arbeid tot de avond toe.
24 Hoe talrijk zijn uw werken, o Eeuwige, Gij hebt ze alle met wijsheid gemaakt; de aarde is vol van uw schepselen. (naar NBG 1951)

En op Jom Kipoer moesten we ons ook dit jaar weer door twee delen van het machzor heen werken. Natuurlijk zijn er rabbijnen die stellen dat je niet alles hoeft te zeggen en dat je beter iets minder mét aandacht (kavana) kan zeggen dan veel gebeden, maar zonder kavana. Dat zijn keuzes die hoogstens op individueel niveau worden gemaakt, want in de praktijk gaat geen (orthodoxe) sjoel minder zeggen. En ook hier werkt de inhoud van de gebeden niet altijd mee voor het inlevingsvermogen van de moderne lezer: een gedetailleerde beschrijving van de Tempel-rituelen, verhalen over tien martelaren die op ellendige wijzen door de Romeinen werden doodgemarteld, of lange lijsten met zondes die worden beleden. En natuurlijk is er een populaire uitleg, die stelt dat we die zondes voor de anderen belijden die ze hebben begaan, of dat we zelf medeschuldig zijn aan andermans vergrijpen (verkeerd voorbeeld, niet terechtwijzen et cetera.).

Nou raakte ik ook een beetje in verwarring door wat ik in het NIW las over de Hoge Feestdagen, want daar is behalve over antisemitisme soms ook nog iets over religie te lezen. Neem nu de column ‘Samengebald oordeel’ van mijn goede vriendin Tamarah Benima (NIW nr. 1, p. 82.). Die vraagt zich af hoe alles er uit zou zien als de mens de tijd anders zou afbakenen, of zelfs niet zou afbakenen. Er zou volgens Benima mogelijk dan geen Rosj Hasjana bestaan, en “de angst ook voor ziekte of dood zal diffuser zijn” (?). Staat God zélf wel binnen de tijd en beleeft Hij de feestdagen wel, vraag je je dan af. En die zielen in het Paradijs – hoe beleven die de tijd en feestdagen?

Maar nu de menselijke tijd door ons wel wordt afgebakend, hangen we het oordeel over ons leven op aan Rosj Hasjana en Jom Kipoer, aan één “samengebald moment”. Een reden voor berusting volgens Tamarah: “Want de rekening is opgemaakt door de Eeuwige en zijn helpers en – zo zegt de legende – daar is niet veel meer aan te doen … het idee dat ergens op een hoger plan, een Rechtvaardige Rechter over de belangrijke zaken in ons leven beslist, geeft wel een zekere rust.”

Als er weinig meer aan te doen is, lijken de jaarlijks terugkerende Hoge Feestdagen weinig effectief. Waarom zou de gemiddelde persoon zich in vredesnaam voornemen zich voortaan ethisch en moreel te gedragen als het effect daarvan op God nihil is? En om welke “belangrijke zaken” gaat het dan – hoe zit het met de vrije wil van de mens, die een centraal idee is in het Jodendom? Worden niet veel belangrijke zaken in ons leven veroorzaakt door ons eigen handelen, dat van anderen, en de interactie tussen beiden?

Is niet juist de boodschap een radicaal andere, namelijk dat ook wanneer God een negatief oordeel heeft uitgesproken, de mens dit kan keren in een positief oordeel? Alles – of veel – ligt juist in de handen van de mens, en dát lijkt mij nu juist een geruststellende gedachte. We zeggen het ook in de gebeden: inkeer, gebed en goede daden doen het slechte besluit teniet. Echt niet alleen die goede daden die we gauw-gauw nog even voor de Hoge Feestdagen en de Tien Dagen van Inkeer uitvoeren. Nee, juist de toekomstige goede daden. God staat immers ook boven de tijd, of kent in ieder geval de toekomst, of een mogelijke toekomst voor die persoon in kwestie. Overigens schreef Maimonides al dat alleen God weet hoe het oordeel over de mens wordt opgemaakt …

Het valt niet altijd mee om je eigen, persoonlijke koers te bepalen met de Hoge Feestdagen …

Voor nu nog vele jaren en een goede Soekot gewenst!

Delen |

vrijdag 7 september 2018

Dit jaar worden we een beetje door Rosj Hasjana overvallen. Althans in Nederland. De late schoolvakanties en de vroege datum van Rosj Hasjana zijn de hoofdschuldige. Wie eind augustus terugkwam van vakantie, ontdekt opeens dat het al binnen een kleine twee weken Rosj Hasjana is. Dat is eventjes schakelen: eerst de overgang van de vakantie naar het gewone leven van werken, school, rekeningen betalen, en sociale verplichtingen – dit kan tot de bekende post-vakantiedip leiden. Met het gevoel dat je al een week na thuiskomst opnieuw vakantie nodig hebt. Je kijkt licht hopeloos de vakantiefoto’s door hopend op inspiratie. Ook kijk je al weer op de kalender wanneer de volgende vakantieperiode is. Misschien ga je alvast op Internet googelen naar goedkope vluchten, hotel of andere accommodaties.

Heb je jezelf net een beetje in het gareel gekregen en in het ritme van alledag, staan die Joodse feestdagen voor de deur. Hier wordt weer een beweging de andere kant op gemaakt: van het alledaagse naar het sacrale, bijzondere. Want zeker de Hoge Feestdagen moeten ons uit de vaste patronen en sleur halen, uit de business-as-usual-modus. Nee, er staat veel op het spel als we de traditie kunnen geloven: een oordeel over ons leven van het afgelopen jaar en de kwaliteit van leven het komende jaar. En natuurlijk de toekomst op nationaal gebied – het welzijn van het Joodse volk – en mondiaal: de toestand van de wereld. Geen zaken om eventjes met elkaar te bespreken aan de borreltafel is het idee.

Ook de inhoud van de gebeden draagt bij aan de niet-alledaagse modus waarin we onszelf moeten beschouwen. Het zijn veelal serieuze gebeden, met de nadruk op de nietigheid van de mens en de almacht van God. Geen thema’s waar de moderne mens per se warm voor loopt. Neem nu de inhoud van het moesaf-gebed (het extra toegevoegde gebed) van Rosj Hasjana. Hierin hebben drie thema’s een centrale rol die in een reeks gereciteerde Bijbelverzen worden beschreven in het gebed: Gods koningschap, Gods herinneren, en de sjofar.

Gods koningschap komt op verschillende niveaus naar voren: God is koning omdat hij volledig transcendent is, en omdat hij de schepping mogelijk maakt, omdat hij over de hele schepping heerst, over alle volkeren, en een speciale band heeft met het volk Jisraeel, dat Gods koningschap actief bevestigd door een persoonlijke relatie, en God die straks ergens in de toekomst weer koning is over de hele mensheid in de herstelde messiaanse wereld.

Gods herinneren betekent zijn inzet voor de gehele fysieke schepping, voor de universele mensheid door Noach, voor een bijzondere band met bepaalde personen en hun nakomelingen (aartsvaders), en voor het gehele Joodse volk door de trouw van de woestijngeneratie (Jer. 2:2). Uiteraard moet deze herinnering God weer gunstig stemmen in het heden. Wat overblijft is de sjofar. Sjo far so good …

De sjofar is in die teksten niet zo maar een ramshoorn waar we een beetje op proberen te blazen. Het is een voorwerp dat herinnert aan de Goddelijke openbaring op de Sinaï. Maar ook aan Gods koningschap, want het blazen op de sjofar symboliseert ook het bejubelen van de heerschappij van een aardse koning. Wanneer een koning werd gekroond, werd er onder andere op een sjofar geblazen. Maar het is ook het geluid van de toekomst – het geluid van de messiaanse verlossing. Het geluid waarmee God zich in de wereld zal openbaren, zoals Zecharja 9:14 zegt: “Dan zal de Eeuwige hun verschijnen, en zijn pijl zal als de bliksem uitschieten, en de Eeuwige God zal de op de sjofar blazen en optrekken in zuiderstormen.” Voor sommigen ongetwijfeld zware kost …

Misschien kunnen we een wat modernere manier bedenken om naar deze drie centrale thema’s te kijken: koningschap, herinnering, sjofar. De toestand in de wereld wordt bepaald door de machtsverhoudingen (koningschap) – wie wel en geen toegang heeft tot sleutelposities, geld en invloed. Het zou niet slecht zijn als we daar een keer per jaar eens bij stil staan. Is de macht eerlijk verdeeld, zijn er genoeg controlemechanismes om te zorgen dat er een rechtvaardige samenleving ontstaat?

Dan herinnering. Veel dingen in de maatschappij en de heersende cultuur zijn ontstaan vanuit het verleden. Zo deden we het toen, dit is historisch zo gegroeid, dit gaat terug op oude afspraken tussen et cetera. Soms worden allerlei zaken in de samenleving gelegitimeerd vanuit de idee dat het onze gedeelde herinneringen zijn, onze nationale geschiedenis. Propaganda en misbruik liggen dan op de loer. Het verleden en herinneringen mogen geen excuus zijn voor onrechtvaardig gedrag in het heden.

Tot slot de sjofar. De sjofar zijn de kanalen in de samenleving die de collectieve herinnering en machtsverhoudingen communiceren aan de samenleving. Denk aan de media, politici maar ook aan allerlei organisaties en instituten. Van onderwijs tot de zorg. Van krant tot sportvereniging. Misschien is het maatschappelijke middenveld als sjofar te beschouwen? Reflectie op de samenleving en de eigen rol daarin lijkt me in elke tijd, maar zeker in onze tijden een goede en nodige zaak!

Ik wens u een sjana tova oemetoeka – een goed en gezond nieuw jaar!

Delen |

vrijdag 17 augustus 2018

Het was een opmerkelijke Tisja beAw dit jaar in Israël. Eigenlijk moet ik zeggen een Asiri beAw (de Tiende Aw), want omdat 9 Aw op een sjabbat viel werd de vastendag één dag verzet, naar de zondag erna (22 juli). Zoals ik al eerder schreef, is het ironisch hoe de herinnering aan de verwoeste Tempel samenvalt met de strijd in de moderne staat Israël om de Klaagmuur. Vrouwen en niet-orthodoxe groeperingen eisen hun recht op om net als de orthodoxie hun gebedsdiensten op deze historische plaats te houden. Hoewel, historisch? In de Middeleeuwen lijkt men die Klaagmuur nog niet te kennen en bidt men op andere plaatsen, zoals de Olijfberg, die op de Tempelberg uitkijken.

De verdeeldheid kwam die zondag nog duidelijker aan het licht. Terwijl een groot gedeelte van het land vastte en stil stond bij de verwoesting van de Tempel in Jeruzalem 1948 jaar geleden, demonstreerden duizenden elders de hele dag voor de rechten van de LGHB-community in Israël. Directe aanleiding was de nieuwe wetgeving op draagmoederschap die homoseksuele mannen en koppels het recht ontzegt op het verwekken van een kind via draagmoederschap. Het protest was vooral geconcentreerd rond Tel Aviv – de hoofdstad van seculier Israël, dat zichzelf minder sterk en vitaal ziet dan decennia geleden. Want religie is tegenwoordig alom in Israël aanwezig.

Dan was er nog dat mysterieuze blok steen van honderd kilo dat bijna op iemand viel daags na de vastendag. De steen miste een vrouw die in het gemengde gedeelte bij de Klaagmuur stond, dat Ezrat Jisraël heet – als onderdeel van de tegemoetkoming aan niet-orthodoxe groeperingen. De hand van God om aan te geven dat niet-orthodoxe groepen niet welkom zijn bij de Muur – zoals sommige reageerders beweren? Of gewoon het gevolg van vochtigheid, planten die de stenen met hun wortels langzaam losmaken, of achterstallig onderhoud zoals anderen beweren?

Het onderhoud van de Klaagmuur is een onderwerp op zichzelf, want alles is heilig. Hoe moet je de Muur dan onderhouden? Daar wordt in rabbijnse responsa over geschreven. Zo vroeg men zich ook nu af wat men verder nog moet doen met de gevallen steen. Moet de steen bewaard blijven – door hem te begraven als in een soort Geniza – of mag/moet hij worden teruggeplaatst in de Muur? In het laatste geval moeten er wel gaten in de steen worden geboord en mogelijk pinnen aan worden bevestigd, hetgeen mogelijk een inbreuk op de heiligheid van de steen. Opperrabbijn David Lau, de rabbijn van de Oude Stad en de rabbijn van de Klaagmuur bogen zich over de kwestie. In de tussentijd wordt de steen bewaard in het kantoor van de rabbijn van de Klaagmuur.

Dan nog een mathematische vraag. Wat hebben de volgende cijfers met elkaar gemeen: 1290-1421-1492-2018? Hij is moeilijk, maar kenners van de Joodse geschiedenis zien het meteen:
1290 verdrijving Joden uit Engeland
1421 verdrijving Joden uit Oostenrijk
1492 verdrijving Joden Spanje
2018 Verdrijving Joden Deventer

Deventer – OMG! Wat onderbelicht is gebleven in deze pijnlijke gebeurtenis is het feit dat sinds het interieur van de sjoel in een A-Team busje werd meegenomen, de inwoners van Deventer hun spraak kwijt zijn. Er kan niet meer worden gecommuniceerd! Een soort Toren van Babel-fenomeen maar dan op eigen bodem! Dit filmpje laat zien wat hiervan de reden is. Tussen 2 minuut 12 en 2 minuut 15 is duidelijk te zien hoe de Joden van Deventer het alfabet en de cijfers meenemen uit Deventer, met alle gevolgen van dien. In Raalte is daarentegen sinds kort een spraakwaterval gesignaleerd …

Dat er overigens geen regels zouden bestaan over het verhuizen van een sjoel, zoals Fürstenberg claimt, is onzin. De halacha legt precies vast onder welke voorwaarden een sjoel mag worden verkocht en hergebruikt. Hoe om te gaan met het inventaris wordt ook beschreven. Ook voor het vervoer van een Tora-rol bestaan gebruiken. Volgens sommigen moeten er tien mannen aanwezig zijn die de rol begeleiden. Anderen vinden drie mensen ook genoeg, terwijl één persoon ook mag volgens weer andere rabbijnen. De Tora-rol moet idealiter in een extra omhulling worden vervoerd – afgezien van de mantel rond de rol dus – en daar wordt meestal een talliet voor gebruikt.

Het spektakel van Deventer drukt ons wel pijnlijk met de neus op de vraag wat er met de vele leegstaande sjoelgebouwen moet gebeuren, nu meer dan zeventig jaar na de oorlog. Leeg laten staan en niet gebruiken of verkopen lijkt mij een te makkelijke oplossing. Waarom niet om te beginnen jaarlijks een herdenkingsdienst in die synagogen voor de gemeentes die meestal door niet natuurlijke oorzaken aan hun einde kwamen? Vervolgens kunnen we nadenken hoe we sommige van deze gebouwen misschien als een soort ‘ambassades’ voor de nog levende naoorlogse Joodse gemeenschap in Nederland kunnen gebruiken.

Sjabbat sjalom!

Delen |

vrijdag 10 augustus 2018

Op een zondag liep ik weer eens op de Dam met mijn familie. Het was er druk en gezellig – met mooi weer is Nederland een heel ander land. Tussen de duiven, toeristen en straatkunstenaars zie ik een vlag wapperen met een halve maan en sterren. Turkije, dacht ik eerst. Later bleek het om de vlag van Turkmenistan te gaan en om een protest over wat China met de Turkmenen doet. Veel begreep ik er niet van, maar wel rees bij mij de vraag of dit protest wel op de Dam thuishoort. Hoe dan ook is het waarheidsgehalte op een warme zondagmiddag niet snel vast te stellen, en al helemaal niet als je in de ontspan- en recreatiemodus staat. Terwijl ik naar rechts keek, viel mijn oog echter op een andere, gele, vlag. Dit keer ging het om een protest van de Falun Gong, die in China zouden worden vervolgd. Nu had ik daar ergens al wel eens iets over gelezen. Maar ja, moet dat dan ook op de Dam, vroeg ik me opnieuw af.

Ik was nog aan het mijmeren over deze vraag toen ik een man zag die was gehuld in de Israëlische vlag en een spandoek met daarop de tekst: “Jodenhaters komen en gaan maar het volk Israël met zijn morele wetten blijft bestaan.” Het bleek om de vaste Dam-ganger Michaël Jacobs te gaan, zal ik later thuis gewapend met Internet vaststellen. Ik besluit een praatje met de gedreven man te houden. Welke morele wetten bedoelt hij – in de Bijbel of van de staat Israël? Want we hadden de afgelopen weken net gelezen hoe de oude Israëlieten de Midjanieten decimeerden … Waarom staat Jacobs eigenlijk op de Dam vraag ik hem, wat denkt hij te bereiken? “Zolang híj daar staat, sta ik hier”, zegt hij gedecideerd en transpirerend. Wie is die híj? Jacobs wijst naar de overkant, waar een corpulente man in een scootmobiel zit, met daaraan bevestigd twee Palestijnse vlaggen en bord met tekst.

Ik was best negatief met mijn vragen, vindt Jacobs. “Jij hecht veel waarde aan je mening”, zegt hij geïrriteerd, “maar de waarde van een persoonlijke mening is maar zeer beperkt.” “Tja”, jij-bak ik terug, “dat is ook weer een mening, toch?” Of ik wel weet waar meningen van gemaakt zijn. Nou, vraag ik? “Van gedachten – en dus lucht!” Maar zijn eigen tekst op dat spandoek is toch ook zijn mening, vraag ik nog. Nee, dat ligt allemaal heel anders. Als ik hem vraag waarom hij zijn lichaam eigenlijk in een vlag hult, en dat ik daar eigenlijk niet vrolijk van wordt, vindt hij het genoeg geweest en beëindigt hij het gesprek, want te negatief.

Aan de overkant is het nóg erger. De man in de scootmobiel is nóg sterker overtuigd van het eigen gelijk. Aanvankelijk wil hij niet eens met me praten. “jij hebt eerst met Jacobs staan praten, dus dan heb je je mening al gevormd.” Lekker open-minded is het hier op de Dam, denk ik terwijl ik me het vermoeiende gesprek met Jacobs weer voor de geest haal. Op het bord dat de man vasthoudt, prijkt een Israëlische vlag met een streep door de Davidster. Beleefd vraag ik hem waarom die streep door de Davidster staat – op deze manier is het ook op te vatten als gericht tegen Joden en Jodendom, waarvan de ster immers al enkele eeuwen het symbool is. “O, dus je noemt me een antisemiet?”, zegt hij meteen op luide toon. Niet per se zeg ik en herhaal mijn vraag. “Dat hebben wij niet bedacht, maar dat hebben we overgenomen van Joden zelf.” Het blijkt inderdaad te gaan om een spandoek dat eerder door anti-zionistische ultra-orthodoxe Joden werd gebruikt bij verschillende demonstraties. Wat overigens geen antwoord was op mijn vraag. Het feit dat anti-zionistische orthodoxe Joden iets doen wil niet zeggen dat dat daarmee goed is, en al helemaal niet dat anderen dat kunnen overnemen.

De man in scootmobiel blijkt overtuigd BDS-aanhanger te zijn, tegen het bestaansrecht van de staat Israël – die moet maar naar de VS worden overgeplaatst (hij laat een afbeelding zien met daarop de Israëlische vlag geplaatst op het grondgebied van de Amerikaanse Staten, Israël als één van de federale staten) – en spuugt ondertussen een zooi oneliners, eenzijdige informatie, verdraaiingen, onwaarheden en quatsch uit. Uiteindelijk komt hij bij de Joodse Raad uit “die ook lekker heeft meegeholpen in de Tweede Wereldoorlog.” Wat heeft de Joodse Raad er in vredesnaam mee te maken, vraag ik, om vervolgens een onbegrijpelijk verhaal terug te krijgen. Positief over Joden en Israël is het allemaal niet. Antisemitisch? Misschien, maar daar gaat het mij niet alleen om.

Het is vervelend dat dit allemaal maar kan op de Dam. En dat mensen die minder feitenkennis hebben, worden bestookt met allerlei info die ter plaatse nauwelijks te verifiëren valt. Politieke colportage in de openbare ruimte: willen we dat wel? Geef mij maar een zoveel mogelijk neutrale openbare ruimte met zo min mogelijk commerciële, religieuze en politieke symbolen.

Sjabbat sjalom!

Delen |

vrijdag 13 juli 2018

Rustig in de zon op een stoeltje, genietend van de warme stralen van de fysieke bron van al het aardse leven. Is er iets fijners dan dat? De cynicus Diogenes – die in een ton leefde volgens de overlevering – zou ooit een legendarische ontmoeting hebben gehad met Alexander de Grote. Alexander de Grote kwam de excentriekeling – en volgens sommigen zelfs een schokkend ongemanierde man – in Athene opzoeken. Alexander vroeg Diogenes wat hij voor hem zou kunnen doen. Deze machtigste man van de regio kon natuurlijk elke wens van hem in vervulling laten gaan. Tot diens verbazing antwoordde de rare Diogenes: “Ga een beetje uit mijn zon staan.” Aan deze anekdote moet ik soms stiekem denken als ik al soezend in de zon wordt aangesproken door een voorbijganger. Soms volgt dan een dooddoener als “Lekker hè, die zon.” Of: “Zo, jij zit lekker.” Uiteraard sta ík iedereen wel beleefd te woord, want ik ben geen cynicus …

Dit keer was het een vriendelijke buurman die wilde weten of ik voetbal zou gaan kijken die avond. “Je weet toch wel wie er spelen, hè?” Nou kan je zo een vraag uiteraard bijdehand pareren met een “Tja, ik weet dat er iets van een sportevenement gaande is in Rusland.” Maar ik vind een praatje op zijn tijd prima – daar wil ik best wat zongenot aan opofferen. Geheel naar waarheid antwoord ik dat ik wel stukken ga kijken, maar geen hele wedstrijd – zo interessant vind ik het nu ook weer niet. “Voor wie ben jij dan, België of Frankrijk?”, vraagt hij. “Eh, ik ben voor geen van beiden”, zeg ik. Ik zie dat het antwoord de man teleurstelt. “Het gaat pas leven als je voor één partij bent”, meent hij. Zelf was hij voor België, had hij besloten – zijn vader kwam immers uit het zuiden. “Volgens mij is het juist veel leuker om te kijken als je voor niemand bent. Juist omdát de uitslag er niet toe doet”, pareer ik op een wat filosofische toon. Daarna mompel ik nog dat er hoe dan ook “veel te veel geld omgaat in die uit de hand gelopen hobby.” Niet echt een gemeenschappelijke basis voor een goed gesprek over het WK, want het gesprek is kort daarna alweer afgelopen – uiteraard allemaal wel in harmonische sfeer … Maar ja, ik ben nu eenmaal wat wereldvreemd.

Aanstaande vrijdag beginnen de Negen Dagen weer. Voor orthodoxe Joden wereldwijd een reden om stil te staan bij een gebeurtenis van bijna 2000 jaar geleden: de verwoesting van de Jeruzalemse tempel door de Romeinen in het jaar 70 van de gangbare jaartelling. Een verwoesting die op de 9de Av zou hebben plaatsgevonden. Maar behalve deze traumatische gebeurtenis worden vervolgens andere tijden van ellende uit de Joodse geschiedenis aan deze periode en specifiek de dag van de 9de Av verbonden: het mislukken van de intocht in Israël in de woestijntijd (het debacle van de Verspieders), de verwoesting van de eerste Tempel van Salomon, de Kruistochten, de Sjoa en specifieke pogroms et cetera. Een weinig optimistisch perspectief, en al helemaal als de enige uitweg de komst van de Masjiach is die alles weer in oude luister zal herstellen.

Stilstaan bij het verleden is niet verkeerd, zolang je maar niet met je rug naar de toekomst staat. Zo kan deze periode ook betekenis hebben voor alle stromingen in het Jodendom. Als we vragen stellen als: wat bindt ons als Joden in al onze verscheidenheid, welke geschiedenis delen we met elkaar, hoe denken we over de toekomst? Vragen die ook in Israël – of juist in Israël – nu relevant zijn, in een maatschappij die stevig gepolariseerd is. En waar – o ironie – juist de Klaagmuur inzet wordt van een verhitte strijd en politiek gesteggel.

In de oude wereld was het allemaal wat makkelijker. De Negen Dagen en Tisja Be’Av gingen vooral over concrete, beheersbare halachische vragen: mag je muziek luisteren, mag je je haar knippen, mag je wel of niet schone kleren aantrekken op sjabbat – vragen die ook nu nog actueel zijn in de orthodoxie.

In de staat Israël – de enige plek waar Joden zelf verantwoordelijk zijn voor de staat, de publieke ruimte en de wetten – gaat het om niets minder dan andere ‘oude’ vraagstukken: wat is een rechtvaardige Joodse samenleving, hoe leven we samen in één staat ondanks grote verschillen in opvatting, hoe verhouden we ons tot Joden in de Diaspora, en hoe zit het met Tikoen Olam – die betere wereld waar we allemaal naar willen streven? Met deze vragen voor ogen wordt deze serieuze periode ook een tijd van uitdagingen onder ogen zien.

Om alvast een beetje in de sfeer te komen dit mooie YouTube-filmpje van enkele weken geleden van een gezamenlijk zingen van Joden, christenen en moslims (‘One Love’ van Bob Marley) bij de David Toren in Jeruzalem. Wel voor het weekend luisteren uiteraard …

Sjabbat sjalom!

Delen |
sep 2018Een eigen, persoonlijk oordeel
sep 2018Koningschap, herinnering, sjofar
aug 2018Stenen en letters
aug 2018Neutrale openbare ruimte graag
jul 2018Let's Get Together and ...
jun 2018Koosjere wijn?
jun 2018Het Mousetrap-effect en Elburg-gevoel
jun 2018Nieuw, nieuwer, nieuwst of meer van hetzelfde
mei 2018Niet na-denken!
apr 2018Mooie tradities en slechte gewoontes
apr 2018De rook van tradities
mrt 2018Bevrijding van het woord
mrt 2018De esthetische ervaring van een bloesemboom
mrt 2018De ene gids is de andere niet
feb 2018Experimenten en spirituele gevaren
jan 2018Verantwoordelijkheid
jan 2018Het weer, het weer
jan 2018De enige onderwijzer
dec 2017Waarachtig licht
dec 2017Eenheid in verscheidenheid
dec 2017Banoe chosjech legaresj
dec 2017Twintig vrouwen
nov 2017Weggesleept
nov 2017Zeepsop bij de koffie
okt 2017Sjabbat Halloween
okt 2017Twee maanden van ‘abstinentie’
okt 2017Bouwoverwegingen
okt 2017Loofhutten en paddenstoelen
okt 2017De tweede dag
sep 2017Het juist gekozen perspectief
sep 2017Bikoeriem uit Noord-Holland
sep 2017Vakantielogistiek
aug 2017Joden in den vreemde
jul 2017Trouwen op de Tempelberg?
jun 2017De vele gezichten van Israël
jun 2017Het nut van kritische visies
jun 2017De grenzen van kritiek en meningsuiting
mei 2017De allerhoogste openbaring op Sjawoeot
mei 2017Een feestje maken
mei 2017Vrijheid is ons hoogste goed
mei 2017Her-denken
apr 2017Veel is een geschenk
apr 2017Op zoek naar een bloesemboom
mrt 2017Zoeken naar duiding en betekenis
mrt 2017Nooit meer vergeten
mrt 2017Een Rotterdams Poeriem-sjpiel
mrt 2017De waarde van een stem
mrt 2017Een rechtvaardige samenleving
feb 2017Veiligheid in vele facetten
feb 2017Sneeuwmuziek en stemgekrakeel
feb 2017De status van de deuropening
jan 2017Empathie in plaats van een versteend hart
jan 2017Risjes en Messiaanse tijden?
jan 2017‘Klein’ nieuws
dec 2016Het speciale licht van Chanoeka
dec 2016Egyptisch geloof 2.0
dec 2016Over kanaries
dec 2016De ‘zegeningen’ van internet
nov 2016Gezocht: tolerantie en nuchterheid
nov 2016Die supermaan kunnen wij zelf zijn
nov 2016Zoals gewoonlijk zaten de peilingen er weer eens ver naast
nov 2016De ideologische veren van Ben-Gurion
okt 2016Een treintje van soekot
okt 2016De zondebok en het toeval
okt 2016Het verlangen en de uitvoering
sep 2016Windmolens, zoemhout en de sjofar
sep 2016Wat is ónze rol in de samenleving?
sep 2016Gerechtigheid
sep 2016Kleine en grote opmerkelijkheden
aug 2016Jeruzalem in beeld
aug 2016Zuivere koffie of zuivere lucht
aug 2016Een nieuwe zonnebril
aug 2016Mensenvlees
jul 2016Woorden als zegen of als vloek
jul 2016Het hoofd koel houden ...
jun 201621 Juni
jun 2016De stem van God of de stem van Satan?
jun 2016Polarisatie of eenheid
jun 2016Tsores en cheese cake
mei 2016Wij zijn allen vreemdelingen
mei 2016Klachten ...
mei 2016Een week vol gedonder
mei 2016Lente
apr 2016Pesach-mijmeringen van een trouwe lezer
apr 2016Verwacht: de Pesach-app!
apr 2016Versjteerd
apr 2016Wat geven we onze aandacht?
mrt 2016(Ver)kleden
mrt 2016Bonobo of chimpansee?
mrt 2016Wat telt meer?
mrt 2016Pink washing en het welles-nietes patroon
feb 2016Tellen en generaliseren
feb 2016Zalm uit de vaatwasser
feb 2016Gevoelige antenne voor foute ontwikkelingen
feb 2016Ruggengraat
jan 2016Vruchten plukken, geen vluchtelingen
jan 2016Negatieve informatie
jan 2016Best tolerant?
jan 2016Joden en Christenen
dec 2015Ober, één dogma-vrij orthodox jodendom!
dec 2015Hoezo is vrijheid gevaarlijk?
dec 2015Terrorisme dat weinig aandacht krijgt
nov 2015Klimaatcrisis en morele crisis
nov 2015Stoere oorlogstaal wakkert angst juist aan
nov 2015Voedsel, gezondheid en dierenleed
okt 2015Wajeera: Sjabbat en gastvrijheid
okt 2015Het doorgaans stille Amstelveen en andere gehuchten
okt 2015Voetbal, geweld en corruptie
okt 2015Gewoon even genieten
sep 2015Inkeer, gebed en goede daden
sep 2015Tumult en stof
sep 2015De kracht van woorden
aug 2015Een Tora van liefde
aug 2015Chatsor Hagelilit
aug 2015Een museum van tolerantie, gebouwd op graven?
aug 2015Joden welkom
jul 2015Ardennen
jul 2015Vakantie – Tempel - zomer
jul 2015Gaat Wilders nu de Ilias verbranden?
jun 2015De weg kwijt
jun 2015Ontroerende universele wensen
jun 2015De dissidente verspieders en de vooruitgang
jun 2015Verbinden
mei 2015Rare dingen
mei 2015Herschepping
mei 2015Aap of microbe ...
mei 2015Lag Ba'Omer
mei 2015Ouderwets gezellig?
apr 2015Herdenken
apr 2015Herdenken en rechtvaardigheid
apr 2015Geprivatiseerde macht
mrt 2015Dit was de week die was...
mrt 2015Zaaien ...
mrt 2015Wolven en andere actualiteiten
mrt 2015Een goede haardag
feb 2015Kommer en kwel op universiteit en internet
feb 2015Hoe meer internet, hoe moeilijker het kaf van het koren te scheiden
feb 2015Poeriem Puber-tijd
feb 2015Wijze lessen van bomen
jan 2015Fris en minder fris ...
jan 2015Ontmoetingen en tegenstellingen
jan 2015'Daarom zwijgt de verstandige in die tijd'
jan 2015Afscheid en vooruitblik
jan 2015De Joodse zonnewende?
dec 2014Wonderlijk ...
dec 2014Chanoeka
dec 2014Bananen, bacteriën en Jak-melk ...
nov 2014Telefoon op sjabbat
nov 2014Als de Masjiach komt
nov 2014Zwarte Piet en de openbare orde
nov 2014De oude traditie van Sjabbat Halloween
okt 2014Talmoed op de snelweg
okt 2014Droissen-veldert
okt 2014Een Soeka van zeven bij twee kilometer ...
okt 2014Soekot
okt 2014Goud of geen goud, dat is de vraag
sep 2014Rosj Hasjana: wat wel en wat niet mag, of toch weer wel ...
sep 2014Fouten rechtzetten
sep 2014Inkeer
sep 2014A Jid darf leben mit der Zeit
aug 2014Was vroeger alles beter?
aug 2014Zinkend schip?
aug 2014Ondanks alles...
aug 2014Hamatsav
jul 2014Vakantie
jul 2014Joodse archeologie in Nederland
jun 2014Het lot-orakel
jun 2014De gelederen der spotters
jun 2014Mysterieuze ossen
jun 2014Slenteren door Amsterdam
mei 2014De ketting van de opperrabbijn
mei 2014Van Ostadestraat
mei 2014Orthodox vandalisme
mei 2014Diverse engerds
mei 2014Belachelijke kritiek?
apr 2014Chameets in de Pesachweek
apr 2014Wat doet een wc-bril in de Haggada?
apr 2014Weg met de chameets-hysterie!
mrt 2014De Rode Koe
mrt 2014Na Poeriem
mrt 2014Gemengde berichten ...
mrt 2014De ultra's en de dienstplicht
feb 2014Dom
feb 2014De Olympische Spelen
feb 2014Europees erfgoed
feb 2014De knikkers van Anne Frank
jan 2014Dat was de week die was...
jan 2014Gelukkig of ongelukkig op Knuffeldag
jan 2014Kasjroet-vervalsingen
jan 2014Koken op sjabbat
jan 2014De substitutieregel
dec 2013Joden en kerst
dec 2013Korte dagen
dec 2013Jodendom en mensenrechten
dec 2013Rabbijnen in het NIW
nov 2013Chanoeka
nov 2013Afscheiden
nov 2013Vrouwen en auto's
nov 2013Nerds
nov 2013Synchroniciteit
okt 2013Zwarte Piet
okt 2013Nieuwe koelkast
okt 2013Na het overlijden van Rabbijn Ovadia Josef
okt 2013Bidden voor Ovadia Josef
sep 2013De grootste soeka
sep 2013Soekot voor iedereen
sep 2013Een liefdevolle Jom Kipoer
aug 2013Bietjes voor Rosj Hasjana
aug 2013Vakantiegevoel
aug 2013In het Heilige Land
jul 2013Sjabbat Chazon
jul 2013Trier
jul 2013Slavernij en de sjabbat
jun 2013Elijahoe haNavi
jun 2013Loodgieten
jun 2013Eer hem, maar wantrouw hem
jun 2013Treuren in of om Tammoez
mei 2013Gelatine kosjer?
mei 2013Een nieuwe ijstijd
mei 2013Vrijheid
mei 2013Gebed voor het Koninklijk Huis
apr 2013Vliegen in een plastic zak
apr 2013Belieber
apr 2013Sehacheles
apr 2013Alleen mannen?
mrt 2013Priesterzegen
mrt 2013Pesach - het is weer feest!
mrt 2013Rook
mrt 2013Wegwerpartikelen
mrt 2013Grap? Of niet?
feb 2013De Poeriem-rav
feb 2013Hongarije
feb 2013Pruiken en zoenen
feb 2013Limor zoekt haar soul-mate
jan 2013Stemmen
jan 2013Winter is niet zo jood
jan 2013Kinderen met Down
jan 2013Leuke kerstliedjes
dec 2012Vrouwen
dec 2012Vreedzaam omgaan met diversiteit
dec 2012Psycholoog of rabbijn?
nov 2012Een ironische gebeurtenis
nov 2012Een teken
nov 2012Zuur
nov 2012Pratende dieren
nov 2012Natuurverschijnselen
okt 2012Boom der Kennis
okt 2012Leesrooster
okt 2012Pas goed op uw smartphone!
okt 2012Back to normal
sep 2012Balans
sep 2012Vreedzame paden
aug 2012Fata morgana, of de kunst van het kijken
aug 2012Luxemburg
jul 2012Leuk hotelletje
jul 2012Impulsief
jun 2012Vogels kijken in de polder
jun 2012Leraren
jun 2012Sport
jun 2012Verdwenen stoel
jun 2012Bacteriën
mei 2012Verslapen
mei 2012Achterstand ingehaald
mei 2012Echt?
mei 2012Jom HaMalka-drukte
apr 2012Een warm bad
apr 2012Post-Pesach dilemma’s
apr 2012Nog even over Pesach
apr 2012Stroomstoring
mrt 2012De waarde van getallen
mrt 2012Lente
mrt 2012Een ingewikkeld parcours
feb 2012Rekenkunst met verrassende uitkomst
feb 2012Crisisverhalen
feb 2012De seculiere inwoners van Kiriat haJovel
feb 2012Waterdamp
jan 2012Werken is gezond
jan 2012Schwer zu sein a Jid
jan 2012Beth Sjemesj
dec 2011Chanoeka-overpeinzingen
dec 2011De 25e van de maand
dec 2011Buitenaards
dec 2011Seizoensperikelen
nov 2011Andere maten
nov 2011Weet wat je eet
nov 2011Over een etrog, een rebbe, rabbijnen en de zon
okt 2011Over voorspellingen en hoofdrekenen
okt 2011Een einde en een begin, maar wel blijven bidden!
okt 2011Reizigers houden niet van regen
okt 2011Introspectie
sep 2011Kabbala-les
sep 2011Troonrede en Miljoenennota
sep 2011SpongeBob
sep 2011Nog eens over inkeer
sep 2011Inkeer
aug 2011Protesteren in Rechovot
jul 2011Awoide zorre
jul 2011Sjocheet van Oranje
jul 2011Bio-industrie en sjechita
jun 2011Moeten wij dieren eten?
jun 2011Cottage cheese
jun 2011Gevaren
jun 2011Onverdoofd
mei 2011Onze voeding
mei 2011Moleculair kasjroet
mei 2011Mei
mei 2011De Masjiach
apr 2011Tussen Amsterdam en Rechovot
apr 2011Vegen met beleid
apr 2011Noden en verboden
apr 2011Chameetsologie en andere Pesachwetenschap
apr 2011SMS uw vraag!
mrt 2011Elke dag Poeriem!
mrt 2011Het einde van de wereld?
mrt 2011Elke dag Poeriem
mrt 2011Teruggeven
feb 2011De zon
feb 2011Woestijngodsdienst
feb 2011Stadswandeling
feb 2011Gekke wereld
jan 2011Liberale Joden of Christenen voor Israël?
jan 2011Het Kohnstamm Instituut en etnische groepen
jan 2011Niets aan de hand
jan 2011Terug in Nederland
dec 2010Instant-religie
dec 2010Wat een gekte allemaal...
dec 2010Vasten voor regen
nov 2010De lichtjes van Chanoeka
nov 2010Schaarste
nov 2010Een drukke zondag
nov 2010Amsterdammer in de provincie
okt 2010Carlebach
okt 2010Mark Rutte, Yona Metzger en UFO’s
okt 2010Informatie-'overkill'
okt 2010Triest en oppervlakkig
okt 2010De bittere maand
sep 2010Met plantjes zwaaien
sep 2010Hufterigheid
sep 2010Xenofobie
sep 2010Een tzaddiek
aug 2010Wat doen we op sjabbat?
aug 2010Een ontspannen vakantie
jul 2010Paul
jul 2010Keppeltjesdag
jun 2010Een echte held
jun 2010Politici laten zich niet horen
jun 2010Bowlen
mei 2010Jesaja 53:5
mei 2010Eten
mei 2010Koninginnedag
apr 2010Lag Be'omer
apr 2010Feestvieren en herdenken
apr 2010Dóórpakken
apr 2010Ben jij nog in?
apr 2010Pesach: waar gaat het echt om?
mrt 2010Méér dan vier vragen ...
mrt 2010Insecten
mrt 2010De langste Poeriem ooit
mrt 2010Herken de Poeriemgrap!
feb 2010Rare vragen, rare antwoorden
feb 2010Rabbijn Elon in problemen
feb 2010Gescheiden buslijnen
feb 2010Nogmaals de diboek
jan 2010Diboek
jan 2010Natuurrampen
jan 2010Een boek kopen
jan 2010Uitvinding van de bakker
jan 2010Oud-en-Nieuw
dec 2009Taal
dec 2009Halachisch veroorzaakte kinderloosheid
nov 2009Dawwenen op het juiste moment
nov 2009Kosjer
nov 2009Bidden om regen
nov 2009Het wisselen van de seizoenen
okt 2009Leerhuizen in de mediene
okt 2009Een boek uitlezen
okt 2009Onze minhag
okt 2009Een soeka in de Diaspora
okt 2009Soekotmelancholie
sep 2009Jom Kippoer
sep 2009Leeuwen en beren
sep 2009Woordeloze haast
sep 2009De 'midrechov' in Jeruzalem
aug 2009Tatoeages, een beladen imago
aug 2009Op bezoek bij S
jun 2009Vakantie
jun 2009Generatiekloof
mei 2009Cheesecake
mei 2009Keukenhof
mei 2009Varkensgriep
apr 2009Vakantie
apr 2009Chameets
mrt 2009Een jesjiva-gave
mrt 2009Wie zonder zonde is, wordt immuun voor .....
mrt 2009Economie
mrt 2009Poeriem
feb 2009Taal en getallen
feb 2009Internet-tribalisme
feb 2009Verkiezingen
feb 2009De taxichauffeur en de zoon van de rabbijn
jan 2009Liefde
jan 2009Oppassen voor slangengif!
jan 2009Cafépraat
jan 2009Veel boeken – en een goed huwelijk
dec 2008Een ongeluk of dood door schuld?
dec 2008De Israëlische State Controller
dec 2008De periferie
nov 2008Zending
nov 2008Kromme komkommers
nov 2008Actie en reactie
nov 2008De regenmaker
okt 2008Slechte gedachtes
okt 2008Hosjanna Rabbah
okt 2008Soekot
okt 2008Onze zondes
okt 2008Een oud kabbalistisch gebed