sluiten
×
Mogen wij u om een kleine bijdrage vragen om het werk van Crescas blijvend mogelijk te maken? Alle content op deze website is vrij toegankelijk: de wekelijkse columns, video’s, geluidsbestanden, artikelen, etc. Dat willen wij graag zo houden. U kunt ons daarbij helpen met een kleine, vrijwillige bijdrage. Ieder bedrag is welkom. Met de groene knop hiernaast is dat zó geregeld. Dankuwel.
inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Leo Mock

Leo Mock (1968) volgde een opleiding aan een talmoedhogeschool (jesjiwa) in Israël. Verder studeerde hij Joodse geschiedenis aan de Bar-Ilan Universiteit en oude geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). In december 2015 promoveerde hij cum laude aan de Tilburg University op een proefschrift, getiteld 'Het begrip Ruach Ra'a in de rabbijnse responsaliteratuur van na 1945: een case study in de relatie tussen kennis over de fysieke wereld en traditionele kennis'. Leo Mock heeft verschillende publicaties over jodendom op zijn naam en is betrokken bij het tijdschrift Tenachon, een uitgave van PaRDeS, een stichting die zich inzet voor het ontsluiten van Joodse bronnen voor een Joods en Christelijk publiek en het bevorderen van de interreligieuze dialoog. Voor Crescas verzorgt hij, naast zijn wekelijkse column op de website, diverse Rabbinica-cursussen. Sinds zomer 2012 is Leo Mock adviseur Joodse Zaken van Beth Shalom. Aan de Tilburg University is hij docent Judaica.

vrijdag 7 juli 2017

Zo, het schooljaar zit er weer bijna op. Straks zwermen we weer in groten getale uit over de wereld, net als insecten, om vervolgens enkele weken later weer naar onze Nederlandse korf terug te keren. Want zomer = vakantie = zon = lol & plezier = relaxen = wijntje et cetera. Uiteraard heeft heel Nederland al maanden geleden, misschien zelfs een half jaar of eerder, zijn vakantiereis geboekt. Heel Nederland? Néé, één kleine Joodse nederzetting blijft moedig weerstand bieden aan de zomerse verleidingen … want laat nu net in die zomerse vakantiemaanden de jaarlijks terugkerende rouwweken voor de vernietiging van de Tempel worden herdacht, de Drie Weken.

Een rouwperiode die best ver gaat: niet trouwen, geen muziekevenementen, geen haren knippen gedurende drie weken – vooral de asjkenaziem houden zich aan deze verboden. In andere etnische Joodse groepen zijn de restricties doorgaans minder vergaand. Maar in de zogenaamde Negen Dagen (vanaf 1 Av tot 9 Av, Tisja Be’Av) wordt het allemaal nog strenger – geen kleren wassen, geen wijn drinken, geen vlees eten. Eigenlijk moet je ook minderen in zaken doen en dergelijke, hoewel men daar dan weer minder strikt mee is …

Hoe verhouden deze oude verboden zich met de moderne consumptiemaatschappij waarin de zomermaanden worden gevuld met leuke dingen en vakantie? Ook orthodoxe Joden gaan natuurlijk gewoon met vakantie, maar zullen deze – als de Drie Weken of Negen Dagen in de vakantie vallen – iets minder uitbundig vieren. Zo zijn er mensen die niet op vakantie vertrekken op de Vastendag van 17 Tammoez, of Tisja Be’Av. Men vindt dat niet in overeenstemming met het sobere en sombere karakter van beide dagen. Anderen gaan in de Drie Weken of Negen Dagen niet naar zee. Omdat dit niet past bij deze ingetogen tijd en bovendien gevaarlijk zou zijn. Allerlei gevaren werden van oudsher verbonden met deze Drie Weken.

Deze periode wordt ook als een periode van bezinning gezien, want het was natuurlijk geen historisch toeval dat de Tempel in Jeruzalem tot twee keer toe werd verwoest. De Eerste Tempel, van Salomo, zou verwoest zijn omdat Israël de drie kardinale verboden overtrad: er wérd gemoord, er wáren afgodendiensten en men pléégde overspel (Joma 9b). Maar de Tweede Tempel is verwoest vanwege een zonde die misschien wel nog moeilijker te ‘repareren’ is: zinloze haat. Oftewel een asociale samenleving, waarin mensen langs elkaar heen leven en waarin je afkeer hebt van mensen die anders zijn dan jijzelf – anders dan ‘ons soort mensen’. In het moderne Israël staat de laatste jaren – vooral na de moord op Jitschak Rabin z.l. – Tisja Be’Av vooral in het teken van het overbruggen van de kloof en verzoening brengen tussen seculieren en vromen in Israël.

Wat me overigens bij Tom Nisani en Sarah Lurcat brengt. Nooit van hen gehoord? Ik eigenlijk ook niet tot dat ene berichtje op de website van de JTA. Tom zou namelijk óp de Tempelberg zijn vriendin Sarah gehuwd hebben voor het oog van de camera en aanwezigen. En dat terwijl het uitvoeren van religieuze rituelen op de Tempelberg verboden is. Tom is leider van de Im Tirtzu-organisatie en prominent lid van de studentenorganisatie Students for the Temple Mount, waar ook Sarah actief in is. En ja, Sarah lijkt wel een beetje op een jongere versie van Cameron Diaz, maar dat terzijde …

Het nieuws werd op vele plekken gebracht, compleet met filmpjes: op de site van de rechts geörienteerde Arutz 7 (deze noemde het zelfs een Marranen-huwelijk), maar ook op de Amerikaanse orthodoxe site van de Jewish Press.
Ondertussen moet het vers getrouwde koppeltje bij de politie op het matje verschijnen en mogen ze hoogstwaarschijnlijk zes maanden niet de Tempelberg op, aldus een verontwaardigde Arutz 7.

Toch kunnen er wel wat halachische vraagtekens geplaatst worden bij de actie van Tom. Ten eerste is het door het Israëlische rabbinaat verboden een huwelijk in te zegenen en te voltrekken anders dan door een erkende rabbijn. Ik neem aan dat dit ook geldt voor de formule “Haré at mekoedesjet li betaba’at zè, kedas Mosje weJisraël” – “Zie, hiermee ben je aan mij gewijd naar de wet van Mozes en in Israël” – en voor het overhandigen van een ring die aan de vinger van de vrouw wordt gestoken in aanwezigheid van twee getuigen. Strikt halachisch gezien is dit voldoende om een juridische relatie tussen man en vrouw te scheppen – de zogenaamde kiddoesjien. Los daarvan is er de huwelijksceremonie – de choepa – waarna het huwelijk seksueel wordt geconsumeerd.

Of wacht, op het onderste filmpje hier, zie je ook een in het zwart geklede man die erbij staat en “mekoedesjet, mekoedesjet” (“geheiligd”, “geheiligd” = voltrokken, verbonden) lijkt te zeggen. Misschien was dat een bevoegde rabbijn, om het bovenstaande probleem te omzeilen?

Maar er is nog iets anders. Wie zegt dat je überhaupt een huwelijk op de Tempelberg mag sluiten? in de Misjna lezen we over het gedrag dat men moet tonen in de nabijheid van de Tempel en op de Tempelberg (vertaling Z. Goldberg):
“Men moet zich niet lichthoofdig gedragen tegenover de oostelijke poort [van de Tempel], want die is gelegen tegenover het Heiligste der Heiligen. Men betreedt de Tempelberg niet met zijn wandelstok of met zijn schoenen aan, noch met zijn geldbuidel of met het stof aan zijn voeten. Men gebruikt het niet om een weg af te snijden en spugen is zoveel te meer verboden.”
http://www.joodsleven.nl/Talmoed/Misjna/Zerajiem/01-Berachot/9/Misjna5.htm

De Tempel is een heilige, aan God gewijde plaats. Niet aan de mens en hij is ook niet ván de mens. Juist op die plek moet de mens iets van zijn menszijn en ego afwerpen en in diepe onderdanigheid staan voor het mysterie van het bestaan, de Oneindigheid, en God.

Een goede zomer en sjabbat sjalom!

Delen |

vrijdag 30 juni 2017

Paul Damen zei het vorige week al: “Schrijven over Israël is net als voetbal – iedereen heeft er verstand van.” Hoewel de toevoeging ‘meestal geen’ (verstand van) beter op zijn plaats zou zijn. Je kunt, als je de discussies tussen voor- en tegenstanders ziet, soms nauwelijks begrijpen dat men het over hetzelfde land, dezelfde samenleving, politiek en conflict heeft. Iedereen heeft wel zijn mening klaar over de Groene Lijn, (Oost-)Jeruzalem, de Tempelberg, de Golan-hoogtes, de Gazastrook, nederzettingen enzovoorts zonder de dingen (plekken) misschien ooit fysiek te hebben bekeken en onderzocht (wat uiteraard niet betekent dat je dus nooit een mening kan / mag hebben over zaken die je niet zelf persoonlijk hebt gezien of ervaren). Vaak geldt dan ook de stelregel: het is nooit zo slecht als de tegenstanders zeggen, maar ook nooit zo rooskleurig als de voorstanders beweren. Misschien moet men extreem kritische Israël-bashers een ticket geven naar Israël in de hoop dat men wat genuanceerder terugkomt, of in ieder geval gefundeerder qua mening. Want vanuit Nederland vanachter je beeldschermpje een mening vormen, is natuurlijk wel wat makkelijk …

Maar ook wie als buitenlander wel op vakantie komt in Israël, ziet doorgaans een ander Israël dan Israëli’s zelf. Als toerist verdiep je je tijdens je vakantie nu eenmaal niet in allerlei problemen van een land. Je zit lekker in een stad aan de kust, in een luxe hotel en ziet vooral veel andere toeristen. Je gaat uiteraard niet die gebieden bezoeken waar het wel eens spannend zou kunnen worden. Of een wat achtergebleven stadje in de Negev bezoeken waar weinig spectaculairs is te beleven. Waarom zou je een nieuwe ultra-orthodoxe stad als Beitar-Illit (buiten de Groene Lijn), of een ultra-wijk in Beth Sjemesj bezoeken als de reisgids zegt dat je voor authentiek ultra-orthodox leven in de Jeruzalemse wijken Me’a Sja’ariem en Ge’oela moet zijn (“Hier lijkt de tijd stil te hebben gestaan”, et cetera …)? Het blijven dus vooral toeristische uitstapjes die je maakt. Niets mis mee, maar niet per se de manier om een land echt te leren kennen.

Hoe vaak ben ik zelf eigenlijk in Oost-Jeruzalem, Nazereth, Bethlechem of dé ‘Bezette Gebieden’ geweest? – vroeg ik me af bij mijn recente bezoek aan Israël, afgelopen week, vanwege een familiebezoek omdat mijn vader werd geopereerd. Hoewel ik niet de doorsnee toerist ben, zie ik toch maar een klein gedeelte van Israël – zowel fysiek als qua ideeënwereld. Toch wil ik hier enkele van mijn observaties met u delen. Allereerst het ziekenhuis – of beter het enorme ziekenhuiscomplex van Tel-Hashomer / Shiba dat een kleine stad vormt. Je kan niet anders dan onder de indruk zijn van het enorm hoge niveau van de medische wetenschap in Israël. En dat in slechts een kleine zeventig jaar. In het herstellingsgedeelte waar mijn vader verblijft, zie je een doorsnede van de Israëlische samenleving: ultra-orthodoxe Joden, gehaakte keppeltjesdragers, Russen, seculiere sabra’s, Oriëntaalse en asjkenazische Joden, Ethiopiërs en Arabieren zitten gezamenlijk aan de maaltijd. Ieder aan een eigen tafeltje, maar toch … Gezondheid en ziekte behoren tot de universele menselijke zorgen en inspanningen.

Dan is er uiteraard de onvermijdelijke stereotiepe taxichauffeur. Zodra hij hoort dat ik uit Nederland komt, zegt hij dat “de moslims straks heel Europa gaan overnemen”. Vriendelijk leg ik uit dat islam en Arabieren toch een genuanceerder palet zijn aan opvattingen, culturele context en regionale oorsprong dan hij denkt. “Nou vooruit, dan niet alle moslims.” Om meteen terug te komen met de vraag of ik Joods of Nederlander ben. Ik zeg dat ik de vraag niet begrijp. “Gewoon, wat ben je het meest, Joods of Nederlander.” Tja, waarom is het of-of, waarom niet en-en, denk ik ondertussen. Ik revancheer door te vragen waar zijn familie eigenlijk oorspronkelijk vandaan komt. “Irak”, zegt hij. “O”, zeg ik plagerig, “dan ben je zelf ook een Arabier, of wacht een Irakees. Nee, Jood – of toch Israëli?” “Israëli”, bromt hij. Na nog enkele koetjes-en-kalfjes te hebben uitgewisseld, zegt hij bij het afscheid dat ik nog wel eens aan hem zal denken als het in Europa verkeerd gaat.

En dan is er natuurlijk dat kleine boekhandeltje in Rechovot, waar op de tafel met nieuwe boeken ook enkele kritische boeken liggen naar aanleiding van vijftig jaar na de Zesdaagse Oorlog. Boeken met het woord ‘bezetting’ in de titel, zoals de bundel 1967-2017: 50 schrijvers en schrijfsters uit de wereld schrijven over de bezetting (Engels: The Kingdom of Olives and Ash, Writers Confront The Occupation). Een bundel onder redactie van Michael Chabon en Ayelet Waldman, waarin ook een essay van Arnon Grünberg is opgenomen, waarvan eerder al een bewerking in NRC heeft gestaan. Deze bundel komt gelijktijdig in verschillende talen uit, waaronder Duits, Engels, Hebreeuws, Nederlands en Arabisch. In Joods -Nederland hoor en zie je weinig over dit soort boeken. Onterecht denk ik. Ook als denkbeelden je niet aanstaan, is het soms handig er toch kennis van te nemen, als was het maar om je eigen mening nog meer te verfijnen en conflicterende meningen adequaat te kunnen weerleggen en van repliek te kunnen dienen.

Sjabbat sjalom!

Delen |

vrijdag 23 juni 2017

Vorige week daagde het verhaal van de twaalf verspieders (Bemidbar 13) ons uit om na te denken over hoe we moeten omgaan met mensen die ons wereldbeeld en idealen niet per se delen. In plaats van een glorieuze toekomst gedrenkt in “melk en honing” zien zij vooral een dorre woestijn met veel beren op de zandwegen. Zoveel beren zelfs dat het hele gezamenlijk gekoesterde ideaal als onverantwoordelijke hersenspinsels wordt afgeschilderd. Vervelend, zulke miesmachers, is je eerste reactie, vooral ook omdat angst besmettelijk kan zijn. Straks gelooft niemand er meer in! Dus kiest men al te vaak voor het indammen van negatieve en demoraliserende meningen. Dit gaat vaak gepaard met het delegitimeren van aanhangers van de afwijkende standpunten. Er zijn toch ook wel minder radicale manieren om de zaak bij elkaar te houden? Inzichten van politicologie, psychologie, sociologie en andere wetenschappen zouden toch hier moeten helpen …

Op de korte termijn lijken de angst en de negatieve houding van de verspieders totaal ongerechtvaardigd – God heeft al verschillende malen zijn bescherming en zorg getoond voor het volk. Of het nu ging om manna, een waterbron, de Uittocht, de oorlog met Amalek of andere gebeurtenissen. Ook wordt het land Israël makkelijk en “vlekkeloos” ingenomen – althans naar bijbelse normen; de huidige lezer van het boek Jehosjoea is misschien minder enthousiast over het geweld dat met de inname van het land gepaard ging. En ja, dat kunnen we ook over de Hunnen, Romeinen en andere volkeren zeggen als we de oude literatuur nalezen. Julius Caesars decimering van de Galliërs zouden wij een zuivering of misschien wel genocide noemen …

Zo’n vierhonderd jaar na de Uittocht wordt in Jeruzalem de Tempel van Sjlomo (Salomo) gebouwd – een ware mijlpaal van architectuur, techniek en welvaart. Het rijk van Sjlomo was een zeer glorieuze periode in de collectieve herinnering: rijkdom, vrede, een groot rijk, goede relaties met naburige volkeren, en wijsheid. Maar o ironie, een generatie later is er al weinig over van deze glorie. De zoon van Sjlomo – Rechavam (hij die het volk ruimte geeft, of die het volk groot doet zijn) weet het rijk van zijn vader niet vast te houden: tien stammen onder leiding van Jeravam scheiden zich af. Het resultaat is dat het grote rijk van Sjlomo in tweeën wordt gesplitst, in een noordelijk en een zuidelijk rijk.

De rest is geschiedenis: het noordelijke rijk weet nog ruim tweehonderd jaar stand te houden, totdat de Assyriërs er in de achtste eeuw voor de gangbare jaartelling een einde aan maken. Een groot deel van de tien stammen wordt verbannen en meegenomen naar de uithoeken van het Assyrische rijk. De Assyriërs zetten nieuwe bewoners in het land, die de plaats innemen van de weggevoerde inheemse bevolking. Met het zuidelijke rijk lijkt het nog een tijdje goed te gaan, totdat in de eerste helft van de zesde eeuw voor de jaartelling ook daar het doek valt. Dan verwoesten de Babyloniërs Sjlomo’s Tempel in Jeruzalem en nemen een deel van de bevolking mee naar Babylon.

Deze week wordt in de parasja opnieuw de orde verstoord door een groep mensen: Korach en zijn aanhangers (Bemidbar 16). Zij richten zich dit keer op Mosje en Aharon als leiders. Hen wordt verweten zelf uit te zijn op macht en privileges – Mosje als leider en profeet die pretendeert de stem van God te vertolken en Aharon als hogepriester die de baas is over de eredienst. Kliekjesvorming, nepotisme, Torentjesoverleg, achterkamerpolitiek, wantrouwen jegens de elite, grachtengordelarrogantie, kloof tussen de politiek en de burger et cetera. Nee, zegt Korach – het hele volk is heilig. Iedereen stond samen aan de voet van de Sinaï en hoorde het Goddelijke woord. Alle Menschen werden Priester! Ook met deze opstandelingen loopt het slecht af. De aarde verzwelgt Korach en zijn kliek, terwijl andere sympathisanten door een bolbliksem worden getroffen.

Maar op de langere termijn gaat het niet echt lekker met het priesterschap in Israël, lees bijvoorbeeld over de zonen van Eli de hogepriester (I Sjmoeëel 2):
“12 De zonen van Eli nu waren nietswaardige lieden; 13 zij rekenden niet met de Eeuwige, noch met het recht der priesters tegenover het volk. Telkens wanneer iemand een slachtoffer bracht, kwam, zodra men het vlees ging koken, de knecht van de priester, met een drietandige vork in zijn hand 14 en stak die in de pot of in de pan of in de ketel of in de kookpot; al wat de vork naar boven bracht, nam de priester voor zich. Zo behandelden zij alle Israëlieten, die daar te Silo kwamen (…) 22 Eli nu was zeer oud. Wanneer hij hoorde, wat zijn zonen geheel Israël al niet aandeden en dat zij sliepen bij de vrouwen die dienst deden bij de ingang van de tent der samenkomst, 23 zeide hij tot hen: Waarom doet gij dergelijke dingen, dat ik het gehele volk over die wandaden van u hoor spreken?”

En ook de rabbijnen zullen later kritisch zijn over de priesters die de dienst uitmaken aan het einde van de tweede Tempel-periode.

Hadden de negatieve verspieders en Korach en diens aanhangers toch ergens een punt? En had de loop van de geschiedenis anders kunnen zijn als men het wel bruikbare deel van hun kritische visie had onderkend? Het gaat hier in mijn ogen om veel meer dan alleen politiek. “Wie is wijs? Hij die van elk mens leert …”

Sjabbat sjalom!

Delen |

vrijdag 16 juni 2017

Een oud gebruik in het rabbijnse jodendom, dat al in de Talmoed wordt genoemd (Berachot 8a), is het tweemaal doorlezen van de tekst van de parasja, aangevuld met de Aramese vertaling (Targoem). Toen de kennis van het Aramees afnam en in Europa zelfs geheel verdween, vonden sommigen dat het weinig zin had een Aramese vertaling te lezen. Dus liever een Jiddisje vertaling lezen (vooral door vrouwen) of later ook in een andere taal – althans volgens modernere geesten. Anderen bleven namelijk stug vasthouden aan het Aramees, dat een mystieke lading kreeg, mogelijk doordat ook de Zohar in het Aramees was geschreven. Een andere oplossing, die uiteindelijk populairder werd in strengere orthodoxe kringen, was het lezen van de uitleg van Rasji op de parasja als alternatief voor de Aramese Targoem. Wie immers Rasji leest over de parasja, weet precies hoe de rabbijnse traditie de tekst interpreteert.

Zo leefde men dus de gehele week met de parasja totdat men deze in real life voorgelezen hoorde in sjoel. Laten we ook niet vergeten dat oorspronkelijk iedereen die voor de Tora werd geroepen zélf het desbetreffende stuk voorlas, en niet door een ba’al-koré, een voorlezer. Dat was volgens sommigen ook de reden dat je de tekst van de parasja de hele week tot sjabbat moest doornemen. Want stél je wordt opgeroepen en je staat daar maar een beetje te stuntelen… Al eeuwenlang leest men niet meer zelf voor uit de Tora als men wordt opgeroepen, zelfs niet als je het stuk wél kan laajnen. De reden dat men niet meer individueel elk een stuk laajnde was om de ongeletterden en minder geleerden niet voor het hoofd te stoten en hen toch een manier te geven om mee te draaien in de lezing uit de Tora.

In sommige Oriëntaalse kringen (zoals bij Jemenitische Joden) gaat men gewoon door met het voorlezen uit de Tora, door een ieder die wordt opgeroepen (een alija krijgt). Maar in die kringen leert inderdaad iedereen als kind bij een leraar – een mori – de tekst van de Tora feilloos lezen en zingen. Ziehier een foto van een Jemenitische school waar ongetwijfeld ook de Tora-tekst minutieus werd ingestudeerd. En te zien aan deze foto van een Jemenitische school in Zichron Ja’akov, ging dat in het verleden wel met enige dwang gepaard – zoals ook in het Westen lijfstraffen in het onderwijs in het verleden normaal werden gevonden.

In chassidisch-mystieke kringen wordt er daarom soms een link gelegd tussen de tekst van de parasja die deze hele week centraal stond. Zo zei een bekende chassisdische rebbe – rabbi Schneur Zalman uit Liadi – eens tegen zijn leerlingen en toehoorders, dat men “met/ bij de tijd moet leven”. Zij begrepen dit niet totdat dit als volgt werd uitgelegd:
“One must live with the times’ means that every day one should ‘live with’ and experience in one’s own life the Torah portion of the week and the specific section of the week’s portion which is connected to that day.” Bron: Chabad. Enfin, u kunt het korte artikel hierover op de site van Chabad lezen.

In de parasja van deze week, Sjelach Lecha (Bemidbar 13:1–15:41) lezen we het bekende verhaal van de missie van de twaalf verspieders/verkenners (let op het verschil in lading van beide woorden). Een verhaal dat draait om spreken en taal – een centraal element in de Tora, van de schepping door Gods spreken, tot de Tien Woorden van de Openbaring, en het belang van het lezen en leren van de Tora-teksten. Het verhaal draait om positieve taal die verbindt en negatieve taal die verdeeldheid zaait. Vandaar dat Mosje, Kalev en Jehosjoe’a de helden zijn – zij geloven met rotsvast vertrouwen in Gods beloftes en macht. Zoals Hij dat al eerder bij de Exodus en in de woestijn meerdere keren heeft getoond. Tot zover geen probleem – maar wat is de boodschap voor de lezers in later tijden, gaat het misschien niet ook om de grenzen van kritiek en meningsuiting? Worden de woorden van de negatieve verspieders niet te absoluut verworpen en als zondig en negatief voorgesteld? En zijn de mensen met de mooie woorden soms niet ook gevaarlijk omdat ze in een ideële wereld leven?

Toevallig (of niet) speelt deze week net in Israël de discussie rond een controversiële ethische code die op de Israëlische universiteiten moet worden ingevoerd, en waartegen deze zich verzetten. Volgens deze code moet het universitaire docenten verboden worden over hun politieke meningen te spreken zonder dat er een academische noodzaak voor is. Een heikele zaak, want de code kan ook worden gebruikt om Israëlische academici de mond te snoeren vanwege hun (vermeende) impopulaire (linkse?) meningen. Anderzijds moet een academische cursus geen massieve indoctrinatie zijn in één of ander politiek gedachtegoed wanneer dit helemaal niets met de lesstof te maken heeft. Maar mag een docent ook niet terloops reflecteren op iets wat hem of haar zeer hoog zit vanuit ethisch of moreel opzicht? Is dat soms niet óók een ondankbare taak van academici, en waar ligt de grens? Lastige materie – lees er hier twee artikelen over: één in de Yediot op Ynet en één in JTA.

Laten we om te beginnen – zoals de parasja dat zegt – “niet je ogen en je hart klakkeloos achterna lopen” (Bemidbar 15:39), maar vooral altijd eerst goed zelf nadenken.

Sjabbat sjalom!

Delen |

vrijdag 26 mei 2017

Woorden en taal zijn rare dingen. Neem nu de berichten van de laatste tijd over de zalmprijs, zoals in de Volkskrant van 1 mei:
“Chileense algen en Noorse zeeluizen drijven de prijs op van zalm in de schappen van Nederlandse supermarkten. Door toenemende vraag en tegenvallende productie is de prijs van een kilo zalm volgens de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN (FAO) 'historisch hoog’.”

De prijs van de zalm wordt als iets natuurlijks gepresenteerd, net als regenval, temperatuur, of luchtdruk, die kunnen fluctueren naar gelang de klimatologische situatie verandert. Alsof het niet mensen zelf zijn – of door mensen beheerde bedrijven – die de prijs omhoog drijven. Alsof het mechanisme van vraag en aanbod buiten onszelf om gebeurt, en even ‘hard’ is als een natuurwet, zoals de zwaartekracht. De hoeveelheid zalm blijft echter gelijk – of je de prijs nu wél of niet verhoogt. Door de prijs te verhogen komt er echt niet opeens zalm bij. Zo kan taal iets onthullen of verdoezelen, oprechte communicatie en vermommunicatie om het op zijn Koot & Bie’s te zeggen.

Zo ergerden we ons vroeger rot aan uitspraken waarin werd gerept van ‘omgekomen Joden in de Tweede Wereldoorlog’, terwijl dit natuurlijk ‘vermoorde Joden’ had moeten zijn. Ah, de Godwin is er weer vroeg bij deze week …

Over een week is het Sjawoeot, dat ook direct met taal en woorden is verbonden. De naam Sjawoeot – weken – verwijst immers naar het tellen van de zeven weken vanaf Pesach tot Sjawoeot. Dit tellen moet volgens de rabbijnen niet in het hoofd gebeuren, maar worden uitgesproken: “vandaag is het dag X van de Omer”, et cetera. Volgens de Noam Elimelech is Omer (met een ajin) verwant aan Omer van spreken (met een alef). In deze zeven weken tot Sjawoeot zuiveren we onze spraak, onze taal en woorden. Totdat deze is gezuiverd en we in staat zijn de Goddelijke taal in ons op te nemen en te verwoorden. Deze Goddelijke taal werd op de Sinaï uitgesproken in de Tien Woorden met daarin de Goddelijke opdracht voor de mensheid. Deze opdracht wordt door de mens in taal aanvaard: na’aseh wenisjmah – we zullen deze woorden uitvoeren, zodat we ze begrijpen.

Ook op een andere manier is Sjawoeot met spraak en taal verbonden. Een andere naam van het feest is immers Jom Habikkoeriem, dag van de eerstelingen, vanwege de eerste broden van de nieuwe tarweoogst die met Sjawoeot in de Tempel worden geofferd (Wajikra 23:16-17):
“Tot de dag na de zevende week zult u tellen, vijftig dagen; dan zult u een nieuw spijsoffer de Eeuwige brengen. Uit uw woonplaatsen zult u twee broden van heffing meebrengen; uit twee tienden efa fijn meel zullen zij bereid worden, gezuurd zullen zij gebakken worden, eerstelingen [bikkoeriem] voor de Eeuwige.”

Na dit offer van twee broden zullen nu alle boeren hun eerstelingen van hun vruchten – de bikkoeriem – naar de Tempel brengen, tot Soekot of eventueel Chanoeka. Een belangrijk onderdeel hiervan bestond uit een uit te spreken verklaring:
“Wanneer u komt in het land, dat de Eeuwige, uw God, u ten erfdeel geven zal en u het in bezit neemt en daarin woont, Dan zult gij van de eerstelingen van alle vruchten van de bodem, die u zult inzamelen van het land, die de Eeuwige, uw God, u geven zal, nemen, en in een mand doen en naar de plaats gaan, die de Eeuwige, uw God, verkiezen zal om daar zijn naam te doen wonen.
“En gekomen bij de priester, die er dan wezen zal, zult u tot hem zeggen: ik verklaar heden voor de Eeuwige, uw God, dat ik gekomen ben in het land, waarvan de Eeuwige aan onze vaderen gezworen heeft, dat Hij het ons zou geven. Dan zal de priester de mand van u aannemen en die voor het altaar van de Eeuwige, uw God, zetten.
“Daarna zult u voor het aangezicht van de Eeuwige, uw God, betuigen: Een zwervende Arameeër was mijn vader; hij trok met weinige mannen naar Egypte en verbleef daar als vreemdeling, maar werd er tot een groot, machtig en talrijk volk.
“Toen de Egyptenaren ons mishandelden en verdrukten en ons harde slavenarbeid oplegden, Riepen wij tot de Eeuwige, de God van onze vaderen, en de Eeuwige hoorde onze stem en zag onze ellende, moeite en verdrukking. Toen leidde ons de Eeuwige uit Egypte met een sterke hand, een uitgestrekte arm en grote verschrikking, door tekenen en wonderen.
“Hij bracht ons naar deze plaats en gaf ons dit land, een land, vloeiende van melk en honing. En nu, zie, ik breng de eerstelingen van de vrucht van het land, dat U, Eeuwige mij gegeven hebt. U zult ze neerzetten voor het aangezicht van de Eeuwige, uw God; u zult u voor het aangezicht van de Eeuwige, uw God, neerbuigen.” (Dewariem 26:1-10).

En uiteraard staat het lernen – het leren van Tora – centraal op Sjawoeot, doordat we op deze feestdag een leernacht houden, of in ieder geval een leeravond. En lernen doe je niet alleen met je hoofd, maar ook vooral met je mond – door de spreken, te discussiëren, en te lachen. Want lernen is ook vreugde. En uiteraard door cheesecake te eten, de allerhoogste openbaring op Sjawoeot …

Sjabbat sjalom en Chag sameach!

Delen |
jul 2017Trouwen op de Tempelberg?
jun 2017De vele gezichten van Israël
jun 2017Het nut van kritische visies
jun 2017De grenzen van kritiek en meningsuiting
mei 2017De allerhoogste openbaring op Sjawoeot
mei 2017Een feestje maken
mei 2017Vrijheid is ons hoogste goed
mei 2017Her-denken
apr 2017Veel is een geschenk
apr 2017Op zoek naar een bloesemboom
mrt 2017Zoeken naar duiding en betekenis
mrt 2017Nooit meer vergeten
mrt 2017Een Rotterdams Poeriem-sjpiel
mrt 2017De waarde van een stem
mrt 2017Een rechtvaardige samenleving
feb 2017Veiligheid in vele facetten
feb 2017Sneeuwmuziek en stemgekrakeel
feb 2017De status van de deuropening
jan 2017Empathie in plaats van een versteend hart
jan 2017Risjes en Messiaanse tijden?
jan 2017‘Klein’ nieuws
dec 2016Het speciale licht van Chanoeka
dec 2016Egyptisch geloof 2.0
dec 2016Over kanaries
dec 2016De ‘zegeningen’ van internet
nov 2016Gezocht: tolerantie en nuchterheid
nov 2016Die supermaan kunnen wij zelf zijn
nov 2016Zoals gewoonlijk zaten de peilingen er weer eens ver naast
nov 2016De ideologische veren van Ben-Gurion
okt 2016Een treintje van soekot
okt 2016De zondebok en het toeval
okt 2016Het verlangen en de uitvoering
sep 2016Windmolens, zoemhout en de sjofar
sep 2016Wat is ónze rol in de samenleving?
sep 2016Gerechtigheid
sep 2016Kleine en grote opmerkelijkheden
aug 2016Jeruzalem in beeld
aug 2016Zuivere koffie of zuivere lucht
aug 2016Een nieuwe zonnebril
aug 2016Mensenvlees
jul 2016Woorden als zegen of als vloek
jul 2016Het hoofd koel houden ...
jun 201621 Juni
jun 2016De stem van God of de stem van Satan?
jun 2016Polarisatie of eenheid
jun 2016Tsores en cheese cake
mei 2016Wij zijn allen vreemdelingen
mei 2016Klachten ...
mei 2016Een week vol gedonder
mei 2016Lente
apr 2016Pesach-mijmeringen van een trouwe lezer
apr 2016Verwacht: de Pesach-app!
apr 2016Versjteerd
apr 2016Wat geven we onze aandacht?
mrt 2016(Ver)kleden
mrt 2016Bonobo of chimpansee?
mrt 2016Wat telt meer?
mrt 2016Pink washing en het welles-nietes patroon
feb 2016Tellen en generaliseren
feb 2016Zalm uit de vaatwasser
feb 2016Gevoelige antenne voor foute ontwikkelingen
feb 2016Ruggengraat
jan 2016Vruchten plukken, geen vluchtelingen
jan 2016Negatieve informatie
jan 2016Best tolerant?
jan 2016Joden en Christenen
dec 2015Ober, één dogma-vrij orthodox jodendom!
dec 2015Hoezo is vrijheid gevaarlijk?
dec 2015Terrorisme dat weinig aandacht krijgt
nov 2015Klimaatcrisis en morele crisis
nov 2015Stoere oorlogstaal wakkert angst juist aan
nov 2015Voedsel, gezondheid en dierenleed
okt 2015Wajeera: Sjabbat en gastvrijheid
okt 2015Het doorgaans stille Amstelveen en andere gehuchten
okt 2015Voetbal, geweld en corruptie
okt 2015Gewoon even genieten
sep 2015Inkeer, gebed en goede daden
sep 2015Tumult en stof
sep 2015De kracht van woorden
aug 2015Een Tora van liefde
aug 2015Chatsor Hagelilit
aug 2015Een museum van tolerantie, gebouwd op graven?
aug 2015Joden welkom
jul 2015Ardennen
jul 2015Vakantie – Tempel - zomer
jul 2015Gaat Wilders nu de Ilias verbranden?
jun 2015De weg kwijt
jun 2015Ontroerende universele wensen
jun 2015De dissidente verspieders en de vooruitgang
jun 2015Verbinden
mei 2015Rare dingen
mei 2015Herschepping
mei 2015Aap of microbe ...
mei 2015Lag Ba'Omer
mei 2015Ouderwets gezellig?
apr 2015Herdenken
apr 2015Herdenken en rechtvaardigheid
apr 2015Geprivatiseerde macht
mrt 2015Dit was de week die was...
mrt 2015Zaaien ...
mrt 2015Wolven en andere actualiteiten
mrt 2015Een goede haardag
feb 2015Kommer en kwel op universiteit en internet
feb 2015Hoe meer internet, hoe moeilijker het kaf van het koren te scheiden
feb 2015Poeriem Puber-tijd
feb 2015Wijze lessen van bomen
jan 2015Fris en minder fris ...
jan 2015Ontmoetingen en tegenstellingen
jan 2015'Daarom zwijgt de verstandige in die tijd'
jan 2015Afscheid en vooruitblik
jan 2015De Joodse zonnewende?
dec 2014Wonderlijk ...
dec 2014Chanoeka
dec 2014Bananen, bacteriën en Jak-melk ...
nov 2014Telefoon op sjabbat
nov 2014Als de Masjiach komt
nov 2014Zwarte Piet en de openbare orde
nov 2014De oude traditie van Sjabbat Halloween
okt 2014Talmoed op de snelweg
okt 2014Droissen-veldert
okt 2014Een Soeka van zeven bij twee kilometer ...
okt 2014Soekot
okt 2014Goud of geen goud, dat is de vraag
sep 2014Rosj Hasjana: wat wel en wat niet mag, of toch weer wel ...
sep 2014Fouten rechtzetten
sep 2014Inkeer
sep 2014A Jid darf leben mit der Zeit
aug 2014Was vroeger alles beter?
aug 2014Zinkend schip?
aug 2014Ondanks alles...
aug 2014Hamatsav
jul 2014Vakantie
jul 2014Joodse archeologie in Nederland
jun 2014Het lot-orakel
jun 2014De gelederen der spotters
jun 2014Mysterieuze ossen
jun 2014Slenteren door Amsterdam
mei 2014De ketting van de opperrabbijn
mei 2014Van Ostadestraat
mei 2014Orthodox vandalisme
mei 2014Diverse engerds
mei 2014Belachelijke kritiek?
apr 2014Chameets in de Pesachweek
apr 2014Wat doet een wc-bril in de Haggada?
apr 2014Weg met de chameets-hysterie!
mrt 2014De Rode Koe
mrt 2014Na Poeriem
mrt 2014Gemengde berichten ...
mrt 2014De ultra's en de dienstplicht
feb 2014Dom
feb 2014De Olympische Spelen
feb 2014Europees erfgoed
feb 2014De knikkers van Anne Frank
jan 2014Dat was de week die was...
jan 2014Gelukkig of ongelukkig op Knuffeldag
jan 2014Kasjroet-vervalsingen
jan 2014Koken op sjabbat
jan 2014De substitutieregel
dec 2013Joden en kerst
dec 2013Korte dagen
dec 2013Jodendom en mensenrechten
dec 2013Rabbijnen in het NIW
nov 2013Chanoeka
nov 2013Afscheiden
nov 2013Vrouwen en auto's
nov 2013Nerds
nov 2013Synchroniciteit
okt 2013Zwarte Piet
okt 2013Nieuwe koelkast
okt 2013Na het overlijden van Rabbijn Ovadia Josef
okt 2013Bidden voor Ovadia Josef
sep 2013De grootste soeka
sep 2013Soekot voor iedereen
sep 2013Een liefdevolle Jom Kipoer
aug 2013Bietjes voor Rosj Hasjana
aug 2013Vakantiegevoel
aug 2013In het Heilige Land
jul 2013Sjabbat Chazon
jul 2013Trier
jul 2013Slavernij en de sjabbat
jun 2013Elijahoe haNavi
jun 2013Loodgieten
jun 2013Eer hem, maar wantrouw hem
jun 2013Treuren in of om Tammoez
mei 2013Gelatine kosjer?
mei 2013Een nieuwe ijstijd
mei 2013Vrijheid
mei 2013Gebed voor het Koninklijk Huis
apr 2013Vliegen in een plastic zak
apr 2013Belieber
apr 2013Sehacheles
apr 2013Alleen mannen?
mrt 2013Priesterzegen
mrt 2013Pesach - het is weer feest!
mrt 2013Rook
mrt 2013Wegwerpartikelen
mrt 2013Grap? Of niet?
feb 2013De Poeriem-rav
feb 2013Hongarije
feb 2013Pruiken en zoenen
feb 2013Limor zoekt haar soul-mate
jan 2013Stemmen
jan 2013Winter is niet zo jood
jan 2013Kinderen met Down
jan 2013Leuke kerstliedjes
dec 2012Vrouwen
dec 2012Vreedzaam omgaan met diversiteit
dec 2012Psycholoog of rabbijn?
nov 2012Een ironische gebeurtenis
nov 2012Een teken
nov 2012Zuur
nov 2012Pratende dieren
nov 2012Natuurverschijnselen
okt 2012Boom der Kennis
okt 2012Leesrooster
okt 2012Pas goed op uw smartphone!
okt 2012Back to normal
sep 2012Balans
sep 2012Vreedzame paden
aug 2012Fata morgana, of de kunst van het kijken
aug 2012Luxemburg
jul 2012Leuk hotelletje
jul 2012Impulsief
jun 2012Vogels kijken in de polder
jun 2012Leraren
jun 2012Sport
jun 2012Verdwenen stoel
jun 2012Bacteriën
mei 2012Verslapen
mei 2012Achterstand ingehaald
mei 2012Echt?
mei 2012Jom HaMalka-drukte
apr 2012Een warm bad
apr 2012Post-Pesach dilemma’s
apr 2012Nog even over Pesach
apr 2012Stroomstoring
mrt 2012De waarde van getallen
mrt 2012Lente
mrt 2012Een ingewikkeld parcours
feb 2012Rekenkunst met verrassende uitkomst
feb 2012Crisisverhalen
feb 2012De seculiere inwoners van Kiriat haJovel
feb 2012Waterdamp
jan 2012Werken is gezond
jan 2012Schwer zu sein a Jid
jan 2012Beth Sjemesj
dec 2011Chanoeka-overpeinzingen
dec 2011De 25e van de maand
dec 2011Buitenaards
dec 2011Seizoensperikelen
nov 2011Andere maten
nov 2011Weet wat je eet
nov 2011Over een etrog, een rebbe, rabbijnen en de zon
okt 2011Over voorspellingen en hoofdrekenen
okt 2011Een einde en een begin, maar wel blijven bidden!
okt 2011Reizigers houden niet van regen
okt 2011Introspectie
sep 2011Kabbala-les
sep 2011Troonrede en Miljoenennota
sep 2011SpongeBob
sep 2011Nog eens over inkeer
sep 2011Inkeer
aug 2011Protesteren in Rechovot
jul 2011Awoide zorre
jul 2011Sjocheet van Oranje
jul 2011Bio-industrie en sjechita
jun 2011Moeten wij dieren eten?
jun 2011Cottage cheese
jun 2011Gevaren
jun 2011Onverdoofd
mei 2011Onze voeding
mei 2011Moleculair kasjroet
mei 2011Mei
mei 2011De Masjiach
apr 2011Tussen Amsterdam en Rechovot
apr 2011Vegen met beleid
apr 2011Noden en verboden
apr 2011Chameetsologie en andere Pesachwetenschap
apr 2011SMS uw vraag!
mrt 2011Elke dag Poeriem!
mrt 2011Het einde van de wereld?
mrt 2011Elke dag Poeriem
mrt 2011Teruggeven
feb 2011De zon
feb 2011Woestijngodsdienst
feb 2011Stadswandeling
feb 2011Gekke wereld
jan 2011Liberale Joden of Christenen voor Israël?
jan 2011Het Kohnstamm Instituut en etnische groepen
jan 2011Niets aan de hand
jan 2011Terug in Nederland
dec 2010Instant-religie
dec 2010Wat een gekte allemaal...
dec 2010Vasten voor regen
nov 2010De lichtjes van Chanoeka
nov 2010Schaarste
nov 2010Een drukke zondag
nov 2010Amsterdammer in de provincie
okt 2010Carlebach
okt 2010Mark Rutte, Yona Metzger en UFO’s
okt 2010Informatie-'overkill'
okt 2010Triest en oppervlakkig
okt 2010De bittere maand
sep 2010Met plantjes zwaaien
sep 2010Hufterigheid
sep 2010Xenofobie
sep 2010Een tzaddiek
aug 2010Wat doen we op sjabbat?
aug 2010Een ontspannen vakantie
jul 2010Paul
jul 2010Keppeltjesdag
jun 2010Een echte held
jun 2010Politici laten zich niet horen
jun 2010Bowlen
mei 2010Jesaja 53:5
mei 2010Eten
mei 2010Koninginnedag
apr 2010Lag Be'omer
apr 2010Feestvieren en herdenken
apr 2010Dóórpakken
apr 2010Ben jij nog in?
apr 2010Pesach: waar gaat het echt om?
mrt 2010Méér dan vier vragen ...
mrt 2010Insecten
mrt 2010De langste Poeriem ooit
mrt 2010Herken de Poeriemgrap!
feb 2010Rare vragen, rare antwoorden
feb 2010Rabbijn Elon in problemen
feb 2010Gescheiden buslijnen
feb 2010Nogmaals de diboek
jan 2010Diboek
jan 2010Natuurrampen
jan 2010Een boek kopen
jan 2010Uitvinding van de bakker
jan 2010Oud-en-Nieuw
dec 2009Taal
dec 2009Halachisch veroorzaakte kinderloosheid
nov 2009Dawwenen op het juiste moment
nov 2009Kosjer
nov 2009Bidden om regen
nov 2009Het wisselen van de seizoenen
okt 2009Leerhuizen in de mediene
okt 2009Een boek uitlezen
okt 2009Onze minhag
okt 2009Een soeka in de Diaspora
okt 2009Soekotmelancholie
sep 2009Jom Kippoer
sep 2009Leeuwen en beren
sep 2009Woordeloze haast
sep 2009De 'midrechov' in Jeruzalem
aug 2009Tatoeages, een beladen imago
aug 2009Op bezoek bij S
jun 2009Vakantie
jun 2009Generatiekloof
mei 2009Cheesecake
mei 2009Keukenhof
mei 2009Varkensgriep
apr 2009Vakantie
apr 2009Chameets
mrt 2009Een jesjiva-gave
mrt 2009Wie zonder zonde is, wordt immuun voor .....
mrt 2009Economie
mrt 2009Poeriem
feb 2009Taal en getallen
feb 2009Internet-tribalisme
feb 2009Verkiezingen
feb 2009De taxichauffeur en de zoon van de rabbijn
jan 2009Liefde
jan 2009Oppassen voor slangengif!
jan 2009Cafépraat
jan 2009Veel boeken – en een goed huwelijk
dec 2008Een ongeluk of dood door schuld?
dec 2008De Israëlische State Controller
dec 2008De periferie
nov 2008Zending
nov 2008Kromme komkommers
nov 2008Actie en reactie
nov 2008De regenmaker
okt 2008Slechte gedachtes
okt 2008Hosjanna Rabbah
okt 2008Soekot
okt 2008Onze zondes
okt 2008Een oud kabbalistisch gebed