sluiten
×
Mogen wij u om een kleine bijdrage vragen om het werk van Crescas blijvend mogelijk te maken? Alle content op deze website is vrij toegankelijk: de wekelijkse columns, video’s, geluidsbestanden, artikelen, etc. Dat willen wij graag zo houden. U kunt ons daarbij helpen met een kleine, vrijwillige bijdrage. Ieder bedrag is welkom. Met de groene knop hiernaast is dat zó geregeld. Dankuwel.
inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Leo Mock

Leo Mock (1968) volgde een opleiding aan een talmoedhogeschool (jesjiwa) in Israël. Verder studeerde hij Joodse geschiedenis aan de Bar-Ilan Universiteit en oude geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). In december 2015 promoveerde hij cum laude aan de Tilburg University op een proefschrift, getiteld 'Het begrip Ruach Ra'a in de rabbijnse responsaliteratuur van na 1945: een case study in de relatie tussen kennis over de fysieke wereld en traditionele kennis'. Leo Mock heeft verschillende publicaties over jodendom op zijn naam en is betrokken bij het tijdschrift Tenachon, een uitgave van PaRDeS, een stichting die zich inzet voor het ontsluiten van Joodse bronnen voor een Joods en Christelijk publiek en het bevorderen van de interreligieuze dialoog. Voor Crescas verzorgt hij, naast zijn wekelijkse column op de website, diverse Rabbinica-cursussen. Sinds zomer 2012 is Leo Mock adviseur Joodse Zaken van Beth Shalom. Aan de Tilburg University is hij docent Judaica.

vrijdag 20 oktober 2017

Na de intensieve feestdagen val je een beetje in een gat. Niet zomaar begint men op de eerste sjabbat na Soekot met het lezen van Berésjiet in het synagogale leesrooster. Alsof je allcs weer even opnieuw moet bekijken – je omgeving, je relaties, werk, en de wereld na drie weken van drukte en het opwekken van religieuze energie voor de rest van het jaar. En niet zomaar heet de nieuwe maand die een kleine week na Soekot begint niet chesjvan, maar mar-chesjvan – bittere chesjvan, om het katerige gevoel te beschrijven van een maand zonder feestdagen na de zo volle maand tisjri. In feite moeten we na Soekot twee maanden wachten op het volgende feest: Chanoeka. Best moeilijk dat afkicken van die rijke en (te?) overvloedige feestmaaltijden … En het korter worden van de dagen en het afnemende zonlicht helpen dan ook niet. In de moderne tijd denken we dat in het Westen uiteraard ‘op te lossen’ door massaal chips, chocolade en andere lekkernijen in te slaan, die ons deze feestloze periode tot Chanoeka moeten doorloodsen.

Overigens kwam ik op Internet nog wat aparte vraagjes tegen over Soekot op de website van Srugim – de site voor de gehaakte keppeltjes gemeenschap die echter best hardliner-standpunten innemen. Een beetje mosterd na de maaltijd, maar dan weet u ten minste wat u volgend jaar te doen staat …

Een van de rabbijnen die op die site prominent vragen beantwoord, is rabbijn Shlomo Aviner uit Beth-El, een belangrijke rabbijn uit het religieus-zionisme. Zo heeft hij een wat warrig antwoord op de vraag op je een niet-Joodse gastarbeider de soeka mag binnenlaten. Volgens mij is dat nooit een probleem geweest, maar de rabbijn verwijst naar kabbalistische bronnen waarin de soeka een echte sacrale ruimte wordt, waarin de zeven rechtvaardige gasten (Ushpizin) werkelijk aanwezig zijn en zich storen aan de niet-Joodse gastarbeider. Bovendien vertoef je in de ‘schaduw van het geloof’ (een uitdrukking uit de Zohar) en daar is natuurlijk geen plaats voor mensen met een ander geloof. Gelukkig wordt de kabbalistische soep minder heet gegeten dan hij wordt opgediend. Het is slechts een gewoonte uit vroomheid en geen halacha, die pas in de latere literatuur verschijnt. Het is dan ook niet verboden als er een reden is om de gastarbeider toe te laten in de soeka – bijvoorbeeld om schoon te maken of om een oudere te verzorgen.

Een ander onderwerp van de rabbijn betreft de ‘belangrijke’ vraag of het is toegestaan door de soeka te lopen als je hiermee de weg afsnijdt, een short cut maakt. Elders in de halachische literatuur vind je namelijk wel een verbod om de Tempelberg te betreden om daarmee je weg te bekorten (Misjna Berachot 9:5), of om de synagoge als short cut te gebruiken. De conclusie van de rabbijn is dat het is toegestaan en dat de soeka in deze niet te vergelijken is met de sjoel of de Tempelberg.

Beide vragen laten in mijn ogen echter wel zien dat de soeka-ruimte een grotere mate van sacraliteit krijgt toegedicht dan in het verleden – mogelijk onder invloed van de mystiek.

Ook rabbijn Aviner lijkt zich na Soekot te vervelen, gezien zijn antwoord op een vraag over de killerclowns die blijkbaar ook in Israël opduiken. De rabbijn benoemt het verschijnsel als een kwaad, omdat het volgens de Joodse ethiek en wet verboden is mensen bang te maken. Wanneer de clown een kind is, dan zijn de ouders er verantwoordelijk voor dat het een dergelijk gedrag niet vertoont. Zo verwijst Aviner naar rabbijnen die kinderen met Poerim verbieden vuurwerk af te steken, omdat dat mensen schrik aanjaagt. Voor het aanjagen van angst kan volgens de halacha echter geen schadevergoeding worden betaald – het is een zaak voor de Hemelse rechtbank. De rabbijn komt tot slot met een verrassende oplossing voor kinderen die bang zijn voor een killerclown: het kind moet worden getraind om niet bang te zijn. Hoe? Gewoon door jezelf – na afstemming met het kind – uit te dossen als (killer)clown en het net zo lang bang te maken tot het niet meer bang is …

Sjabbat sjalom en veel succes met het overbruggen van de periode tot Chanoeka!

Delen |

zondag 15 oktober 2017

Wanneer u deze column leest zijn Soekot, Sjemini Atseret en Simchat Tora alweer voorbij. Ook dit jaar echter was het weer een opgave om de soeka ongeschonden door het Nederlandse klimaat heen te krijgen. Wind en regen zijn nu eenmaal niet echt goed voor een soeka … Want de zomer is bij ons eigenlijk al eind augustus, begin september voorbij – de jaren uitgezonderd dat er nog een mooie nazomer volgt. Hier geen geleidelijke overgang van zomer naar herfst, zoals in een mediterraan klimaat of het Midden-Oosten. Bij ons is het vaak al herfstachtig nog voordat het jaargetijde van de herfst echt is begonnen. Maar ja, het was natuurlijk een feest dat bedoeld was om in Israël te vieren en niet per se Nederland. Hoe zegt de Tora het ook alweer:
“Maar, op de vijftiende dag van de zevende maand, wanneer u de opbrengst van het land inzamelt, zult u zeven dagen het feest van de Eeuwige vieren; op de eerste dag zal er rust [Sjabbaton] zijn en op de achtste dag zal er rust zijn” (Wajikra 23:39).
In eerste instantie bedoelde men met “de opbrengst van het land” natuurlijk het land Israël.

Ook dit jaar was het dus weer de vraag hoe de dakbedekking – de sgach (die moet aan allerlei halachische eisen voldoen) – droog te houden. Hiervoor maak je dus nog een extra dak bovenop deze dakbedekking. De meeste Soeka-bezitters zullen dit tweede dak openen wanneer het weer dat toestaat en sluiten als het regent. Je blijft dan wel de hele dag open en dicht doen. En wat voor dak heb je eigenlijk op je sgach? Sommigen gaan voor absolute, honderd procent zekerheid en bouwen robuuste luikconstructies. Nadeel is dat die zwaar zijn en in sommige gevallen met meerdere personen open en dicht moeten worden gedaan. Je blijft dan de hele Soekot heen-en-weer sjorren en hijsen aan touwen.

Dan heb je de zeil-aanhangers die gewoon zeil over het dak heen spreiden. Nou ja, gewoon? Hoe maak je dat zeil vast? Wij leggen het zeil er gewoon overheen en verzwaren het dan met wat planken. Doorgaans prima, tot de windvlagen en regenbuien van vorige week toch te belastend bleken. Omdat alles plat ligt, verzamelt zich veel water op je dak dat dan instort en je mooie rieten matten mee naar beneden trekt, zo je soeka in.

Anderen houden van hellende vlakken en spannen het zeil schuin van boven over de soeka heen – vanuit een raam, vanaf een balkon of ander uitsteeksel boven de soeka. Nadeel: je houdt het niet droog binnen, omdat het blijft kieren aan de zijkant door het hellende vlak.

Na onze half ingestorte soeka bekeken te hebben, besloot ik jaloers naar de soeka van een overbuurman te kijken. Die had óók zeil plat over de soeka gespreid, maar die van hem was niet ingestort! Spiekend vanuit mijn bovenraam zag ik draden schuin omhoog lopen naar de pui toe. Ook meende ik wat draad of touwwerk in de randen of hoeken te bespeuren. In sjoel besloot ik de stoute schoenen aan te trekken en het hem subtiel op de man af te vragen. “Hé, hoe doe jij dat met het zeil – waarom is dat niet weggewaaid of ingestort?” De man bleek een ingenieus systeem bedacht te hebben waardoor het zeil van boven, aan de zijkanten en hoeken vastgezet is – maar toch makkelijk te verwijderen. Met flessen vol water die als contragewicht aan de hoeken hangen (aan touwen) zal elke zuidwester op afstand worden gehouden. Maar goed, de man is dan ook een bèta …

Twee andere oplossingen voor dit netelige probleem werden me nog tijdens de kidoesj in sjoel aangereikt. “Golfplaat. Gewoon golfplaat gebruiken – dan heb je geen enkel probleem meer. Geen zeil – maar golfplaat”, verzekerde een bezoeker die het product aanprees alsof het om een tv-reclame ging. Een ander kwam met een verbluffend eenvoudige oplossing: gewoon je dakbedekking open laten tijdens de regen. Geen tweede dak erover, alleen bij storm. Zo simpel als maar kan. Geen waterplassen meer die zich op je zeil ophopen, geen instortend dak. En dat natte riet, de dunne latjes of takken zijn zo weer droog … echt! Dit jaar hebben we deze laatste optie naar tevredenheid uitgeprobeerd – a mechaje …

Verder vond ik op Internet nog de opblaasbare soeka voor u. Volgens de uitvinder goedgekeurd door de rabbijnen en op te zetten in 46 seconden. Maar of dit nu de authentieke soeka-sfeer geeft is de vraag… en waar is de lol gebleven van het zelf bouwen? Maar kijk zelf hier op het filmpje – even door scrollen naar beneden, op de tweede foto klikken.

Tot slot vond ik ook nog de overzichtelijke tabel hieronder die laat zien wat er gebeurt met een mens gedurende drie weken van feest.

Chag sameach!

Delen |

zondag 8 oktober 2017

Na de horde van Jom Kipoer is Soekot nu echt zichtbaar geworden. Misschien heeft u zelfs al meteen uitgaande Jom Kipoer een begin gemaakt met het opbouwen van de soeka. Uw felbegeerde setje met de loelav, mirtetakken, wilgenbladeren en etrog stond wellicht al in (en naast) een vaas ongeduldig te wachten op het moment dat u de mitswa ging vervullen donderdagochtend. Een nieuwe lading honingcake werd ook nog net op tijd gefabriceerd om de verwachte gasten die uw soeka komen bewonderen, iets te eten voor te zetten. De machzoriem werden gelukkig ook net op tijd in de kast gevonden en afgestoft – wat kan een jaar toch veel stof doen opwaaien. En dat mooie antieke boekje met de Tikkoen voor Hoshanna Rabbah – waar lag dat ook al weer? Nee, Soekot gaat ook dit jaar niet vanzelf …

Met Soekot in aantocht heeft de herfst in onze Lage Landen zich meestal ook al aangediend. Compleet met de gebruikelijke wind, regen, verkleurende en vallende bladeren, spinnen en paddenstoelen. Paddenstoelen zijn rare dingen: met hun mooie kleuren zien ze er verleidelijk uit, zoals ik zelf kon vaststellen tijdens een boswandeling …

Maar paddenstoelen hebben ook iets raadselachtigs, unheimisch. De uitdrukking ‘als paddenstoelen uit de grond schieten’ heeft meestal geen positieve bedoeling. Al eeuwenlang werden ze behalve als voedselbron ook gebruikt om vergif mee te bereiden. Bovendien vond men het raar dat paddenstoelen opeens verschenen – schijnbaar uit het niets. Vandaar dat men al snel paddenstoelen met magie en hekserij in verband bracht, denk aan de heksenkring.

Hoe zit het eigenlijk met paddenstoelen in Tenach? Ogenschijnlijk vinden we nergens in de Tora iets dat op paddenstoelen lijkt. Als je dieper gaat zoeken, vind je wel wat in het verhaal van de profeet Elisja (II Melachiem 4:39):
“Daarop ging er een naar het veld om groenten te plukken; en hij vond een wilde slingerplant en plukte daarvan wilde kolokwinten, zijn kleed vol. Toen hij teruggekomen was, sneed hij die in stukjes in de moespot; want zij kenden ze niet” (NBG 1951).

Deze kolokwinten zijn volgens sommigen de vertaling van het Hebreeuwse pakoe’ot in het vers. De Redak (r. Kimchi) zegt echter dat het een soort paddenstoel is die op de druivenstok groeit. Enfin, ga nooit zelf plukken …

Tot slot: voor wie wil rondtrekken en een soeka nodig heeft – of gewoon geen grote soeka wil – is er nu deze Safari soeka, die u gewoon kunt meenemen en opzetten waar u wilt.

Een andere oplossing is om van je auto een soeka te maken – op de foto hieronder kan je zien hoe dat gaat.

Chag sameach!

Delen |

zondag 1 oktober 2017

Met de eerste trits aan feestdagen, bestaande uit twee dagen Rosj Hasjana en aansluitend een ‘gewone’ sjabbat, is de feestperiode van de herfst weer begonnen. Je zou haast vergeten – hoewel je beginnende stoppelbaardje op sjabbat Sjoewa je weer scherp houdt – dat Rosj Hasjana in de Tora toch gewoon maar één dag is, geen twee:
“En de Eeuwige sprak tot Mozes: Spreek tot de Israëlieten als volgt: In de zevende maand, op de eerste der maand, zult u een rustdag hebben; door bazuingeschal ter herinnering, een heilige samenkomst. Generlei arbeid zult u verrichten en u zult de Eeuwige een vuuroffer brengen …” (Wajikra 23:23-25, naar NBG 1951)

Waarom dan toch twee dagen? Want hoewel we er wel aan gewend zijn dat de feestdagen in de diaspora al eeuwenlang twee dagen duren in plaats van één dag – op één of andere manier staat het aan het begin van het jaar wat raar. Wat weifelend …

Het halachische Jodendom verwijst inderdaad naar de gebruikelijke tweede dag Jom Tof, die in de diaspora al lang een feit is. Dit heeft volgens de rabbijnen te maken met een probleem van de kalender in de diaspora. Omdat de kalender in Jeruzalem en Israël wordt bepaald, lag je in de diaspora dus altijd wat achter qua informatie. De bepaling van een nieuwe maan werd volgens de rabbijnen immers op basis van getuigenissen gedaan. Wie de nieuwe maan had gezien, moest dat in een rabbinaal gerechtshof verklaren waarna de maand werd ingezegend. Dat bracht de nodige onzekerheid, omdat de nieuwe maan niet altijd goed zichtbaar was en de getuigen soms reistijd nodig hadden.

Het rare met Rosj Hasjana is echter dat deze ook in Israël soms twee dagen werd gevierd, wanneer de getuigen te laat aankwamen. Om het niet te verwarrend te maken, werd in de loop van de tijd besloten om maar altijd twee dagen aan te houden. Maar zo aan het begin van het jaar heeft Rosj Hasjana zo een wat ambigue karakter gekregen – is een begin uit twijfel wel een echt begin?

De kabbalisten hebben er natuurlijk weer een andere verklaring voor. De beide Rosj Hasjana-dagen vertegenwoordigen twee soorten van oordeel: een hard oordeel en een zacht oordeel. De eerste dag staat in het teken van het harde oordeel, de tweede in het teken van het zachte. De eerste dag is voor de echte rechtvaardigen – zij kunnen dit harde oordeel aan. De tweede is voor de gemiddelde mens, die een zachter oordeel nodig heeft. De tweede dag is zo dus een extra concessie aan de mens, een daad van barmhartigheid.

Andere verklaringen bestaan er uiteraard ook. Het harde oordeel gaat over het begaan van flagrante wandaden, waarbij elementaire principes worden geschonden: niet moorden, niet stelen, niet de lichamelijke integriteit van een ander schenden, et cetera. De tweede dag gaat over negatieve uitkomsten van ons handelen waarvan we geen weet hebben, die we niet kennen, maar theoretisch wel hadden kunnen voorkomen. Een voorbeeld dat ik hoorde, om dit uit te leggen.

Een man op een station of straat klampt ons aan of we asjeblieft een euro voor hem hebben. We weigeren en lopen stug door. De man was zijn kaartje kwijt en had daarom geld nodig. Verslagen blijft hij op straat achter, hopend op wat geld om alsnog naar huis te gaan. Het is intussen middernacht geworden en hij komt helaas minder vredelievende lieden tegen op dit late uur, die hem zo mishandelen dat hij zwaargewond achterblijft. Misschien is hij zelfs wel de rest van zijn leven invalide.

Een simpele daad van ons had dit mogelijk kunnen voorkomen. Uiteraard hebben we dit niet gewild, maar onze daden hebben soms verreikende consequenties. Zo hebben we beide dagen Rosj Hasjana nodig om schoon schip te maken in onze ziel.

Weer andere rabbijnen leggen het nog iets anders uit: op de eerste dag wordt men beoordeeld om wie je bent en wat je doet, afgezet tegen je potenties. Dit is een hard oordeel, dat meestal alleen de grote rechtvaardigen kunnen doorstaan. De tweede vorm van oordeel is algemener en beziet het individu in relatie tot het collectief en zijn omgeving. Wat draagt iemand bij aan anderen, aan grotere structuren – wie is er van hem afhankelijk, voor wie betekent hij wat? Hoe draagt hij bij aan het grotere welzijn? Dit is een veel milder oordeel, dat men wel kan doorstaan. Er is uiteraard niemand die met zijn daden niet iets bijdraagt aan het collectief.

Maar hoe zat dat dan in Bijbelse tijden? Met de aanwezigheid van de Tempel – toen alles nog in ideale perfectie functioneerde – was de heiligheid van de Tempel zó groot dat het algehele spirituele niveau van de Joden hoog was. Men kon het harde oordeel van de eerste dag succesvol doorstaan, omdat men doorgaans slechts kleine vergrijpen te verzoenen had. Met de val van de Tempel – zowel fysiek als spiritueel (volgens de rabbijnen functioneerde de Tempel al ver voor zijn fysieke val in spiritueel opzicht al niet meer goed) – en de ballingschap werd Israëls spirituele niveau lager en had men voortaan steeds twee dagen van Rosj Hasjana nodig. Zo maakte men van een nood een deugd …

Wat voorlopig ook niet verbeterde, is het niveau van de Rosj Hasjana-wensen in ons digitale tijdperk. Onze mailbox stroomde ook dit jaar weer vol met veel kitscherige wensen en filmpjessommige had ik ook al in eerder jaren toegezonden gekregen. Waar zijn de mooie, zelfgeschreven wenskaarten van vroeger, denk ik dan maar. Sommige mensen maakten nog zelf kaarten en vertrouwden toen al niet op het kasjroet van de kant-en-klare wenskaart. De komst van de Masjiach, die alles zal verbeteren en in oude luister herstellen, wordt zo wel extra tastbaar …

Enfin, ik wens u allen een Gemar tof, chatima tova, sjanim rabot en goede vasten (ook al heeft u die zondag al afgesloten)!

Delen |

vrijdag 15 september 2017

Het was me het weekje wel. Eerst richtte Irma enorme schade aan op Sint Maarten, Puerto Rico, Cuba om vervolgens in afgezwakte vorm Florida te teisteren. Orkaantje José deed het nog eens dunnetjes over, maar bleek gelukkig minder gevaarlijk dan gedacht. Mexico schudde ook nog even op zijn grondvesten, en in Livorno was het ook al niet pluis – de straten stonden blank en de wateroverlast zorgde voor minstens zeven doden. En nog maar twee weken geleden kwam orkaan Harvey in de VS aan land en zorgde voor grote schade in Texas. Vooral Houston werd zwaar getroffen. Dichter bij huis werd voor afgelopen woensdag (13 september) voor de eerste herfststorm door het KNMI code oranje afgegeven voor bepaalde delen van Nederland. Waarop Schiphol direct al enkele tientallen vluchten schrapte. En dan raakte studentenvereniging Vindicat ook nog zijn subsidie kwijt – de zogenaamde bestuursbeurs

In 2016 was volgens nu.nl de schade door natuurrampen wereldwijd 175 miljard dollar (de schade van alleen orkaan Harvey wordt al geschat op rond de 160 miljard!) – het hoogste schadebedrag in de afgelopen vier jaar. Aan de andere kant vielen er het laagste aantal dodelijke slachtoffers van de afgelopen dertig jaar – máár 8.700 doden. En dan waren we Katrina natuurlijk alweer bijna vergeten (2005, 1.833 doden en circa 150 miljard dollar schade). En natuurlijk de tsunami bij Indonesië in 2004 (ca. 230.000 doden) en de aardbeving bij Haïti in 2010 (ca. 300.000 doden).

Zou er dan tóch iets aan de hand zijn? Warmt het klimaat op en zijn er daarom meer natuurrampen? En is die opwarming de schuld van de mens? Beide vragen houden mensen over de hele wereld de afgelopen decennia bezig. Ja, er zijn zelfs twee kampen ontstaan die elkaar verketteren als het moet – de opwarmaanhangers versus de klimaatverander-ontkenners, die bovendien strijden over de mogelijk rol van de mens in het geheel. Zijn immers natuurrampen niet van alle tijden en ligt een ijstijd of juist smeltende ijskap niet áltijd op de loer? Toch is die hele discussie veel minder relevant dan je zou denken. Zelfs als er geen opwarming is en de mens ook geen invloed heeft op klimaatontwikkeling, zou het dan niet nog steeds onze morele plicht zijn de mensheid te beschermen tegen natuurrampen? Een standpunt dat zelfs te verdedigen valt door naar de economische schade van rampen te kijken.

Met de huidige communicatiemiddelen, die al het leed wereldwijd onze huiskamer of smartphone-schermpje laten binnenstromen, kunnen we niet meer passief toekijken. Als we vliegtuigen kunnen laten opstijgen, auto’s, treinen en bussen hebben uitgevonden, het Internet hebben gecreëerd, op de maan zijn geweest, medische ingrepen kunnen doen die we honderd jaar geleden absoluut niet konden uitvoeren, raketten naar mars kunnen sturen, moet het dan niet ook mogelijk zijn met gezamenlijke inspanning de mensheid optimaal te beschermen tegen natuurrampen? Door bijvoorbeeld geavanceerde systemen die de aardkorst, zeebodem en lucht in de gaten houden, natuurramp veilige huizen, bestendige schuilplekken, snel inzetbare hulptroepen wereldwijd en dergelijke te creëren, waardoor het aantal slachtoffers beperkt blijft? En zouden we uit twijfel niet tóch milieubewust moeten zijn omdat het technologisch vast betaalbaar kan?

Veel dingen zijn een kwestie van keuzes en perspectief. Zoals mijn dochter pas zei: “Pap, school lijkt wel op vrijwilligerswerk.” “Hoe zo?”, vroeg ik verbaasd. “Omdat je het vooral voor anderen doet en er ook niet voor betaald wordt.” Met het juist gekozen perspectief en de beste keuzes kan de wereld echt nog veel beter worden. Zowel door het individu gemaakt, als door gemeenschappen, steden, landen en de mensheid wereldwijd.

Ik wens u alvast een goed, gezegend, en veilig jaar toe.

Sjabbat sjalom!

Delen |
okt 2017Twee maanden van ‘abstinentie’
okt 2017Bouwoverwegingen
okt 2017Loofhutten en paddenstoelen
okt 2017De tweede dag
sep 2017Het juist gekozen perspectief
sep 2017Bikoeriem uit Noord-Holland
sep 2017Vakantielogistiek
aug 2017Joden in den vreemde
jul 2017Trouwen op de Tempelberg?
jun 2017De vele gezichten van Israël
jun 2017Het nut van kritische visies
jun 2017De grenzen van kritiek en meningsuiting
mei 2017De allerhoogste openbaring op Sjawoeot
mei 2017Een feestje maken
mei 2017Vrijheid is ons hoogste goed
mei 2017Her-denken
apr 2017Veel is een geschenk
apr 2017Op zoek naar een bloesemboom
mrt 2017Zoeken naar duiding en betekenis
mrt 2017Nooit meer vergeten
mrt 2017Een Rotterdams Poeriem-sjpiel
mrt 2017De waarde van een stem
mrt 2017Een rechtvaardige samenleving
feb 2017Veiligheid in vele facetten
feb 2017Sneeuwmuziek en stemgekrakeel
feb 2017De status van de deuropening
jan 2017Empathie in plaats van een versteend hart
jan 2017Risjes en Messiaanse tijden?
jan 2017‘Klein’ nieuws
dec 2016Het speciale licht van Chanoeka
dec 2016Egyptisch geloof 2.0
dec 2016Over kanaries
dec 2016De ‘zegeningen’ van internet
nov 2016Gezocht: tolerantie en nuchterheid
nov 2016Die supermaan kunnen wij zelf zijn
nov 2016Zoals gewoonlijk zaten de peilingen er weer eens ver naast
nov 2016De ideologische veren van Ben-Gurion
okt 2016Een treintje van soekot
okt 2016De zondebok en het toeval
okt 2016Het verlangen en de uitvoering
sep 2016Windmolens, zoemhout en de sjofar
sep 2016Wat is ónze rol in de samenleving?
sep 2016Gerechtigheid
sep 2016Kleine en grote opmerkelijkheden
aug 2016Jeruzalem in beeld
aug 2016Zuivere koffie of zuivere lucht
aug 2016Een nieuwe zonnebril
aug 2016Mensenvlees
jul 2016Woorden als zegen of als vloek
jul 2016Het hoofd koel houden ...
jun 201621 Juni
jun 2016De stem van God of de stem van Satan?
jun 2016Polarisatie of eenheid
jun 2016Tsores en cheese cake
mei 2016Wij zijn allen vreemdelingen
mei 2016Klachten ...
mei 2016Een week vol gedonder
mei 2016Lente
apr 2016Pesach-mijmeringen van een trouwe lezer
apr 2016Verwacht: de Pesach-app!
apr 2016Versjteerd
apr 2016Wat geven we onze aandacht?
mrt 2016(Ver)kleden
mrt 2016Bonobo of chimpansee?
mrt 2016Wat telt meer?
mrt 2016Pink washing en het welles-nietes patroon
feb 2016Tellen en generaliseren
feb 2016Zalm uit de vaatwasser
feb 2016Gevoelige antenne voor foute ontwikkelingen
feb 2016Ruggengraat
jan 2016Vruchten plukken, geen vluchtelingen
jan 2016Negatieve informatie
jan 2016Best tolerant?
jan 2016Joden en Christenen
dec 2015Ober, één dogma-vrij orthodox jodendom!
dec 2015Hoezo is vrijheid gevaarlijk?
dec 2015Terrorisme dat weinig aandacht krijgt
nov 2015Klimaatcrisis en morele crisis
nov 2015Stoere oorlogstaal wakkert angst juist aan
nov 2015Voedsel, gezondheid en dierenleed
okt 2015Wajeera: Sjabbat en gastvrijheid
okt 2015Het doorgaans stille Amstelveen en andere gehuchten
okt 2015Voetbal, geweld en corruptie
okt 2015Gewoon even genieten
sep 2015Inkeer, gebed en goede daden
sep 2015Tumult en stof
sep 2015De kracht van woorden
aug 2015Een Tora van liefde
aug 2015Chatsor Hagelilit
aug 2015Een museum van tolerantie, gebouwd op graven?
aug 2015Joden welkom
jul 2015Ardennen
jul 2015Vakantie – Tempel - zomer
jul 2015Gaat Wilders nu de Ilias verbranden?
jun 2015De weg kwijt
jun 2015Ontroerende universele wensen
jun 2015De dissidente verspieders en de vooruitgang
jun 2015Verbinden
mei 2015Rare dingen
mei 2015Herschepping
mei 2015Aap of microbe ...
mei 2015Lag Ba'Omer
mei 2015Ouderwets gezellig?
apr 2015Herdenken
apr 2015Herdenken en rechtvaardigheid
apr 2015Geprivatiseerde macht
mrt 2015Dit was de week die was...
mrt 2015Zaaien ...
mrt 2015Wolven en andere actualiteiten
mrt 2015Een goede haardag
feb 2015Kommer en kwel op universiteit en internet
feb 2015Hoe meer internet, hoe moeilijker het kaf van het koren te scheiden
feb 2015Poeriem Puber-tijd
feb 2015Wijze lessen van bomen
jan 2015Fris en minder fris ...
jan 2015Ontmoetingen en tegenstellingen
jan 2015'Daarom zwijgt de verstandige in die tijd'
jan 2015Afscheid en vooruitblik
jan 2015De Joodse zonnewende?
dec 2014Wonderlijk ...
dec 2014Chanoeka
dec 2014Bananen, bacteriën en Jak-melk ...
nov 2014Telefoon op sjabbat
nov 2014Als de Masjiach komt
nov 2014Zwarte Piet en de openbare orde
nov 2014De oude traditie van Sjabbat Halloween
okt 2014Talmoed op de snelweg
okt 2014Droissen-veldert
okt 2014Een Soeka van zeven bij twee kilometer ...
okt 2014Soekot
okt 2014Goud of geen goud, dat is de vraag
sep 2014Rosj Hasjana: wat wel en wat niet mag, of toch weer wel ...
sep 2014Fouten rechtzetten
sep 2014Inkeer
sep 2014A Jid darf leben mit der Zeit
aug 2014Was vroeger alles beter?
aug 2014Zinkend schip?
aug 2014Ondanks alles...
aug 2014Hamatsav
jul 2014Vakantie
jul 2014Joodse archeologie in Nederland
jun 2014Het lot-orakel
jun 2014De gelederen der spotters
jun 2014Mysterieuze ossen
jun 2014Slenteren door Amsterdam
mei 2014De ketting van de opperrabbijn
mei 2014Van Ostadestraat
mei 2014Orthodox vandalisme
mei 2014Diverse engerds
mei 2014Belachelijke kritiek?
apr 2014Chameets in de Pesachweek
apr 2014Wat doet een wc-bril in de Haggada?
apr 2014Weg met de chameets-hysterie!
mrt 2014De Rode Koe
mrt 2014Na Poeriem
mrt 2014Gemengde berichten ...
mrt 2014De ultra's en de dienstplicht
feb 2014Dom
feb 2014De Olympische Spelen
feb 2014Europees erfgoed
feb 2014De knikkers van Anne Frank
jan 2014Dat was de week die was...
jan 2014Gelukkig of ongelukkig op Knuffeldag
jan 2014Kasjroet-vervalsingen
jan 2014Koken op sjabbat
jan 2014De substitutieregel
dec 2013Joden en kerst
dec 2013Korte dagen
dec 2013Jodendom en mensenrechten
dec 2013Rabbijnen in het NIW
nov 2013Chanoeka
nov 2013Afscheiden
nov 2013Vrouwen en auto's
nov 2013Nerds
nov 2013Synchroniciteit
okt 2013Zwarte Piet
okt 2013Nieuwe koelkast
okt 2013Na het overlijden van Rabbijn Ovadia Josef
okt 2013Bidden voor Ovadia Josef
sep 2013De grootste soeka
sep 2013Soekot voor iedereen
sep 2013Een liefdevolle Jom Kipoer
aug 2013Bietjes voor Rosj Hasjana
aug 2013Vakantiegevoel
aug 2013In het Heilige Land
jul 2013Sjabbat Chazon
jul 2013Trier
jul 2013Slavernij en de sjabbat
jun 2013Elijahoe haNavi
jun 2013Loodgieten
jun 2013Eer hem, maar wantrouw hem
jun 2013Treuren in of om Tammoez
mei 2013Gelatine kosjer?
mei 2013Een nieuwe ijstijd
mei 2013Vrijheid
mei 2013Gebed voor het Koninklijk Huis
apr 2013Vliegen in een plastic zak
apr 2013Belieber
apr 2013Sehacheles
apr 2013Alleen mannen?
mrt 2013Priesterzegen
mrt 2013Pesach - het is weer feest!
mrt 2013Rook
mrt 2013Wegwerpartikelen
mrt 2013Grap? Of niet?
feb 2013De Poeriem-rav
feb 2013Hongarije
feb 2013Pruiken en zoenen
feb 2013Limor zoekt haar soul-mate
jan 2013Stemmen
jan 2013Winter is niet zo jood
jan 2013Kinderen met Down
jan 2013Leuke kerstliedjes
dec 2012Vrouwen
dec 2012Vreedzaam omgaan met diversiteit
dec 2012Psycholoog of rabbijn?
nov 2012Een ironische gebeurtenis
nov 2012Een teken
nov 2012Zuur
nov 2012Pratende dieren
nov 2012Natuurverschijnselen
okt 2012Boom der Kennis
okt 2012Leesrooster
okt 2012Pas goed op uw smartphone!
okt 2012Back to normal
sep 2012Balans
sep 2012Vreedzame paden
aug 2012Fata morgana, of de kunst van het kijken
aug 2012Luxemburg
jul 2012Leuk hotelletje
jul 2012Impulsief
jun 2012Vogels kijken in de polder
jun 2012Leraren
jun 2012Sport
jun 2012Verdwenen stoel
jun 2012Bacteriën
mei 2012Verslapen
mei 2012Achterstand ingehaald
mei 2012Echt?
mei 2012Jom HaMalka-drukte
apr 2012Een warm bad
apr 2012Post-Pesach dilemma’s
apr 2012Nog even over Pesach
apr 2012Stroomstoring
mrt 2012De waarde van getallen
mrt 2012Lente
mrt 2012Een ingewikkeld parcours
feb 2012Rekenkunst met verrassende uitkomst
feb 2012Crisisverhalen
feb 2012De seculiere inwoners van Kiriat haJovel
feb 2012Waterdamp
jan 2012Werken is gezond
jan 2012Schwer zu sein a Jid
jan 2012Beth Sjemesj
dec 2011Chanoeka-overpeinzingen
dec 2011De 25e van de maand
dec 2011Buitenaards
dec 2011Seizoensperikelen
nov 2011Andere maten
nov 2011Weet wat je eet
nov 2011Over een etrog, een rebbe, rabbijnen en de zon
okt 2011Over voorspellingen en hoofdrekenen
okt 2011Een einde en een begin, maar wel blijven bidden!
okt 2011Reizigers houden niet van regen
okt 2011Introspectie
sep 2011Kabbala-les
sep 2011Troonrede en Miljoenennota
sep 2011SpongeBob
sep 2011Nog eens over inkeer
sep 2011Inkeer
aug 2011Protesteren in Rechovot
jul 2011Awoide zorre
jul 2011Sjocheet van Oranje
jul 2011Bio-industrie en sjechita
jun 2011Moeten wij dieren eten?
jun 2011Cottage cheese
jun 2011Gevaren
jun 2011Onverdoofd
mei 2011Onze voeding
mei 2011Moleculair kasjroet
mei 2011Mei
mei 2011De Masjiach
apr 2011Tussen Amsterdam en Rechovot
apr 2011Vegen met beleid
apr 2011Noden en verboden
apr 2011Chameetsologie en andere Pesachwetenschap
apr 2011SMS uw vraag!
mrt 2011Elke dag Poeriem!
mrt 2011Het einde van de wereld?
mrt 2011Elke dag Poeriem
mrt 2011Teruggeven
feb 2011De zon
feb 2011Woestijngodsdienst
feb 2011Stadswandeling
feb 2011Gekke wereld
jan 2011Liberale Joden of Christenen voor Israël?
jan 2011Het Kohnstamm Instituut en etnische groepen
jan 2011Niets aan de hand
jan 2011Terug in Nederland
dec 2010Instant-religie
dec 2010Wat een gekte allemaal...
dec 2010Vasten voor regen
nov 2010De lichtjes van Chanoeka
nov 2010Schaarste
nov 2010Een drukke zondag
nov 2010Amsterdammer in de provincie
okt 2010Carlebach
okt 2010Mark Rutte, Yona Metzger en UFO’s
okt 2010Informatie-'overkill'
okt 2010Triest en oppervlakkig
okt 2010De bittere maand
sep 2010Met plantjes zwaaien
sep 2010Hufterigheid
sep 2010Xenofobie
sep 2010Een tzaddiek
aug 2010Wat doen we op sjabbat?
aug 2010Een ontspannen vakantie
jul 2010Paul
jul 2010Keppeltjesdag
jun 2010Een echte held
jun 2010Politici laten zich niet horen
jun 2010Bowlen
mei 2010Jesaja 53:5
mei 2010Eten
mei 2010Koninginnedag
apr 2010Lag Be'omer
apr 2010Feestvieren en herdenken
apr 2010Dóórpakken
apr 2010Ben jij nog in?
apr 2010Pesach: waar gaat het echt om?
mrt 2010Méér dan vier vragen ...
mrt 2010Insecten
mrt 2010De langste Poeriem ooit
mrt 2010Herken de Poeriemgrap!
feb 2010Rare vragen, rare antwoorden
feb 2010Rabbijn Elon in problemen
feb 2010Gescheiden buslijnen
feb 2010Nogmaals de diboek
jan 2010Diboek
jan 2010Natuurrampen
jan 2010Een boek kopen
jan 2010Uitvinding van de bakker
jan 2010Oud-en-Nieuw
dec 2009Taal
dec 2009Halachisch veroorzaakte kinderloosheid
nov 2009Dawwenen op het juiste moment
nov 2009Kosjer
nov 2009Bidden om regen
nov 2009Het wisselen van de seizoenen
okt 2009Leerhuizen in de mediene
okt 2009Een boek uitlezen
okt 2009Onze minhag
okt 2009Een soeka in de Diaspora
okt 2009Soekotmelancholie
sep 2009Jom Kippoer
sep 2009Leeuwen en beren
sep 2009Woordeloze haast
sep 2009De 'midrechov' in Jeruzalem
aug 2009Tatoeages, een beladen imago
aug 2009Op bezoek bij S
jun 2009Vakantie
jun 2009Generatiekloof
mei 2009Cheesecake
mei 2009Keukenhof
mei 2009Varkensgriep
apr 2009Vakantie
apr 2009Chameets
mrt 2009Een jesjiva-gave
mrt 2009Wie zonder zonde is, wordt immuun voor .....
mrt 2009Economie
mrt 2009Poeriem
feb 2009Taal en getallen
feb 2009Internet-tribalisme
feb 2009Verkiezingen
feb 2009De taxichauffeur en de zoon van de rabbijn
jan 2009Liefde
jan 2009Oppassen voor slangengif!
jan 2009Cafépraat
jan 2009Veel boeken – en een goed huwelijk
dec 2008Een ongeluk of dood door schuld?
dec 2008De Israëlische State Controller
dec 2008De periferie
nov 2008Zending
nov 2008Kromme komkommers
nov 2008Actie en reactie
nov 2008De regenmaker
okt 2008Slechte gedachtes
okt 2008Hosjanna Rabbah
okt 2008Soekot
okt 2008Onze zondes
okt 2008Een oud kabbalistisch gebed