sluiten
×
Mogen wij u om een kleine bijdrage vragen om het werk van Crescas blijvend mogelijk te maken? Alle content op deze website is vrij toegankelijk: de wekelijkse columns, video’s, geluidsbestanden, artikelen, etc. Dat willen wij graag zo houden. U kunt ons daarbij helpen met een kleine, vrijwillige bijdrage. Ieder bedrag is welkom. Met de groene knop hiernaast is dat zó geregeld. Dankuwel.
inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Leo Frijda

Van 2009 tot en met 2016 schreef Leo Frijda literaire columns voor Crescas. Najaar 2011 publiceerde Amphora Books een deel van zijn columns onder de titel ''Het jodendom laat je niet los''. Eveneens bij Amphora Books verscheen begin 2015 ''Op het balkon van de elektrische tram'', een verzameling door hem geschreven opstellen over en rondom Franz Kafka.

vrijdag 1 juni 2012

De schrijvers uit Czernowitz die de rampspoed hebben overleefd, zijn over de wereld uitgezwermd. Ieder van hen heeft een bijzonder levensverhaal. Dat van Klara Blum is echter wel heel opmerkelijk. Geboren 27 november 1904 in Czernowitz is zij als Zhu Bailan 4 mei 1971 in China gestorven.

Klara Blum änderte nicht nur häufig ihre Wohnorte, sondern auch mehrmals ihre Staatszugehörigkeit: von der altösterreichischen zur rumänischen, von der sowjetischen zur chinesischen. Doch an ihrer jüdischen Identität hat sie immer festgehalten, wenn auch die Zeitströmungen sie in verschiedene Richtungen trieben. In einem Gedicht aus der Moskauer Zeit bringt sie ihre ständige Exilsituation und ihr gleichzeitiges Festhalten am Judentum zum Ausdruck:

Ich bin nicht heimatlos. Ich bin zuhaus
In Ost und West in jeder Judengasse.

Het belangrijkste werk van Klara Blum, waaronder haar roman Die Hirte und die Weberin en haar gedichten zijn bijeengebracht in een door Zhidong Yang geredigeerde en in 2001 door Böhlau Verlag uitgegeven Kommentierte Auswahledition. De gegevens over de levensloop van Klara Blum heb ik gehaald uit de inleiding bij deze uitgave. Die inleiding eindigt met de alinea en de dichtregels die ik hiervoor heb geciteerd.

Het zijn eenvoudige, ontroerende dichtregels uit het gedicht Herkunft. In het gedicht Czernowitzer Ghetto brengt zij eveneens haar verbondenheid met haar geboorteplaats en met het Joodse volk onder woorden:

Ich bin dein Kind, du alte Judengasse,
Und lern aus allem, was mein Volk erfährt.

‘Geboren auf Europas Hintertreppen’ schrijft Klara Blum in een ander gedicht. Haar ouders, Josef Blum en Cipre Maschler-Blum, waren overtuigde zionisten. Dat geldt ook voor hun dochter Klara Blum, hoewel haar levensloop een andere wending heeft genomen. De moeder en een halfbroer van Klara Blum, zo las ik, zijn in Jeruzalem overleden, de moeder in 1937 en de halfbroer in 1971. In haar sterk autobiografische roman vond ik het volgende gesprek met een vrouw die Hanna wil redden door haar tot het christendom te bekeren:

Hanna setzte sich auf: 'Ich bin und bleibe Jüdin.'
'Sie sind religiöse Jüdin?', forschte die Dame.
'Ich bin nationale Jüdin', sagte Hanna, ihre Gedanken sammelnd, denn sie liebte es unter keinen Umstanden eine unklare Antwort zu geben. 'Religiös bin ich überhaupt nicht.'

Het huwelijk tussen de ouders was niet goed en nadat zij waren gescheiden is Klara Blum met haar moeder uit Czernowitz weggegaan. Wenen werd haar nieuwe woonplaats. Daar heeft ze gestudeerd en begon ze gedichten en journalistiek werk te publiceren. In 1934 schreef ze Die Ballade vom Gehorsam, een pacifistisch en socialistisch gedicht waarin ze oproept niet langer gehoorzaam de leiders te volgen die tot oorlog oproepen: Wir haben vom Morden, Ihr Herrn, schon zuviel. Het gedicht werd bekroond met een prijs der Internationalen Vereinigung Revolutionärer Schriftsteller, een studiereis voor twee maanden naar de Sovjet-Unie. Die twee maanden worden elf jaren. Klara Blum zal van 1934 tot 1945 in Moskou blijven. Daar ontmoet ze de Chinese links-georiënteerde theaterregisseur Zhu Xiangcheng. Met hem heeft ze in 1937 een liefdesrelatie totdat hij na vier maanden plotseling spoorloos verdwijnt. Slechts ein Splitter Glück schrijft ze later over die vier maanden. Maar wel een geluk dat haar verdere leven bepaalt.

De liefdesrelatie met Zhu Xiangcheng vinden we terug in haar gedicht Das Nationale Lied dat het Joodse volk stelt tegenover het Chinese volk en zo begint:

Mein Volk ist alt und von Erinnerung schwer,
Nomadenwildheit braust durch seine Sagen.
Dein Volk ist uralt, und in seiner Mär
Siehst du die ersten festen Mauern ragen.

Als de oorlog is afgelopen, heeft Klara Blum nog slechts één wens: naar China gaan om haar geliefde terug te zien. In 1945 is reizen naar China niet eenvoudig. En dat is bepaald een eufemisme. Het kost haar twee jaar en veel doorzettingsvermogen om Shanghai te bereiken, een avontuurlijke reis via Praag, Boekarest, Boedapest, Wenen, Zürich en Parijs. In China doet Klara Blum verwoede maar vergeefse pogingen Zhu terug te vinden. Zij blijft geloven dat hij nog leeft en heeft nooit geweten dat Zhu is gearresteerd en naar Siberië is gedeporteerd waar hij, zoals na de dood van Klara Blum bekend is geworden, in 1943 het leven heeft gelaten. Klara Blum blijft in China waar ze aan verschillende universiteiten, het laatst in Guangzhou, Duitse taal en literatuur onderwees. In 1954 kreeg Klara Blum de Chinese nationaliteit. Zij koos de naam Zhu Bailan. De familienaam Zhu verwijst naar haar verloren geliefde, de voornaam Bailan betekent witte orchidee en symboliseert reinheid en trouw.

Klara Blum die haar literaire werk altijd in het Duits is blijven schrijven, publiceerde in 1951 haar enige (volledige) roman Die Hirte und die Weberin. Daarin heeft ze haar eigen geschiedenis in romanvorm verteld. Centraal staat de liefde van de Jodin Hanna Bilkes voor de Chinees Nju-Lang. De titel verwijst naar het verhaal dat Nju-Lang haar in Moskou vertelt over het sterrenbeeld Aquila en Lyra waarin de Chinezen echter een herder en een wevende vrouw zien. Nju-Lang en Dshe-Nü, zo luidt het verhaal, beminnen elkaar maar ze wonen in verschillende dorpen en tussen die dorpen loopt de Melkweg en ze moeten daarom hun werk doen terwijl ze van elkaar gescheiden zijn. Slechts één keer per jaar, op de zevende avond van de zevende maand, vormen de vogels in de hemel een brug en kunnen de beide geliefden elkaar in de armen sluiten. In China wordt op de zevende avond van de zevende maand het verhaal steeds opnieuw verteld. Tot slot wordt gezongen:

Jahrelange Trennungszeit,
Kurze Stunde nur zu zweit
Und geliebt in Ewigkeit.

De roman is meer dan een liefdesgeschiedenis. Het is ook een spiegel van een tijd. De achtergrond is eerst het emigrantenmilieu in Moskou en de jodenvervolging, om daarna over te gaan in de burgeroorlog in China. Het derde deel van de roman speelt na het verdwijnen van Nju-Lang en heet, met een verwijzing naar het verhaal over de herder en de weefster, zwei Sternbilder führen Tagebuch. Dit deel van de roman is geschreven in de vorm van dagboeken die de beide geliefden voor elkaar bijhouden. De dagboeken eindigen als Dshe-Nü 6 oktober 1947, nog in Parijs, haar visum voor China heeft gekregen en Nju-Lang, irgendwo, zich inzet voor de opbouw van China. Het toneel van de roman verplaatst zich daarna naar China waar Hanna Bilkes, de fremdländiche Frau van Nju-Lang, koppig op zoek is naar haar verdwenen geliefde.

De roman sluit af met het jaarlijkse feest van de herder en de weefster, op de zevende avond van de zevende maand. Dan vindt Dshe-Nü haar geliefde eindelijk terug, maar zij treffen elkaar slechts voor één nacht:

Da stand sie nun, am Ziel und doch nicht am Ziel, eingeschlossen im köstlichen Ring des Umarmung, den sie elf Jahre lang entbehrt hatte und morgen wieder entbehren sollte, vielieicht monatelang, vielleicht jahrelang und vielleicht bis ins Alter und vielleicht bis in den Tod.

Klara Blum uit Czernowitz ging naar China en werd Zhu Bailan. Haar levensverhaal is opmerkelijk en zij schreef daarover Die Hirte und die Weberin, een mooie en rijke roman waarin ook de volgende zin voorkomt: Denn siehst du, Nju-Lang, meine Liebe zu fremden Volkern hat die Liebe zu meinem eigenen jüdischen Volk nur verstärkt und vertieft.

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
jan 2017Een laatste column
okt 2016Kafka’s dierentuin
okt 2016De verbanning van de dood
sep 2016De kleine marktplaats Sadagora
sep 2016Irmgard Keun
aug 2016Brody
jul 2016Clarice Lispector
jun 2016Vuurontstekers
mei 2016Itzik Manger uit Czernowitz
apr 2016Tel me bij de amandelen
apr 2016Stadt der Dichter
apr 2016Tsjernivtsi
mrt 2016Langs de zuidelijke Boeg
mrt 2016In de schaduw van een boom
feb 2016Lin Jaldati
feb 2016Winternabijheid
jan 2016Bleib gesund!
dec 20152015
dec 2015Ruiter in de wolken
nov 2015Hommage aan Andreas Burnier
sep 2015'Jij schrijdt in trotse vrijheid'
sep 2015Een handvol sneeuw
aug 2015Schaduwen van het verleden
aug 2015Onze geschiedenis
jul 2015Damals im Romanischen Café
jul 2015Café Grössenwahn, Königin aller Cafés
jun 2015Kurt Löb
mei 2015Van hagedissen en ratten
mei 2015De benoemer en de verzwijger
apr 2015Aghed
feb 2015Asperges en gevulde eieren
jan 2015Op het spoor van Patrick Modiano
jan 2015Terugblik
nov 2014Mooie series
nov 2014Met een boek naar het museum
aug 2014Appie Drielsma (1937-2014)
jul 2014Opzij geschoven en gezwegen
jul 2014Exilliteratuur
jun 2014Kurt Lehmann of ook Konrad Merz
mei 2014Hommage
mei 2014Joseph Roth (1894-1939)
mei 2014Kafka en de Joden uit Galicië
mei 2014Schrijf dat op, Kisch!
apr 2014Kafka augustus 1914
feb 2014Heine, een voorproefje
jan 2014Kafka's raam
jan 2014Arnold Zweig en Hermann Struck
jan 2014Arnold Zweig
dec 2013Mijn lijstje 2013
dec 2013Nogmaals Jacob Israel de Haan
nov 2013Austerlitz
nov 2013W.G. Sebald
okt 2013Freud, Kafka en Wenen
sep 2013Marcel Reich-Ranicki (1920-2013)
sep 2013De beslissing
aug 2013Dan Pagis
aug 2013jewsandwords
aug 2013Voor de wet
jun 2013De groeten van meneer Onhandig (2)
jun 2013De groeten van meneer Onhandig (1)
mei 2013Klassenfoto met Walter Benjamin
mei 2013Amsterdam
apr 2013Treinreis naar Czernowitz
apr 2013Het Odessa van Jabotinsky
mrt 20131913
feb 2013Selma Meerbaum-Eisinger
feb 2013Van majestueuze katten en onmuzikale schrijvers
jan 2013Ravensbrück
jan 2013Milena Jesenská
dec 2012Mijn lijstje 2012
dec 2012Varia
nov 2012Schiller in Barnow
nov 2012De gedaanteverwisseling
nov 2012Joseph Schmidt
okt 2012Rondom Kafka (2)
okt 2012Appelfeld en Kafka
okt 2012Appelfeld en de taal
sep 2012Met Kafka naar de synagoge
sep 2012Rondom Kafka
aug 2012Vriendschap
jul 2012Kalman Polgar
jul 2012Een knipoog naar Max Brod
jun 2012Steinbarg en Manger
jun 2012Josef Burg
jun 2012Klara Blum
mei 2012Mythos Czernowitz
mei 2012De odyssee van Edgar Hilsenrath
mei 2012Nacht in Mogilev-Podolski
apr 2012Sereth
apr 2012Eichmann in Wenen
apr 2012Anna Seghers ontmoet Franz Kafka
mrt 2012Anna Seghers
mrt 2012Netty Reiling
mrt 2012Fallada past zich aan
feb 2012Nico Rost en Hans Fallada
feb 2012Karel van het Reve
feb 2012Kafka, Brenner en Feuchtwanger
jan 2012Holocaust Memorial Day
jan 2012De heerlijkheid van het leven
jan 2012Wassermann, Roth en Nederland
dec 2011De Hoge Raad buigt mee
dec 2011Isaak Babel
dec 2011Gerron
nov 2011Aharon Barak
nov 2011Abraham Mapu
nov 2011Naar Kaunas
okt 2011Briefwisseling Roth en Zweig (2)
okt 2011Briefwisseling Roth en Zweig (1)
okt 2011Rabbi Nachman en Kafka (2)
sep 2011Rabbi Nachman en Kafka (1)
sep 2011Czernowitz 1907
jul 2011Kafka in Berlijn
jul 2011Met Joseph Roth naar Berlijn
jul 2011Joseph Roth in Amsterdam
jun 2011Ik teken het gezicht van de tijd
jun 2011Het Joodse geheugen
jun 2011De memoires van Claude Lanzmann
apr 2011Heinrich Heine in Jeruzalem
apr 2011Jiri Weil houdt van katten
apr 2011Jiri Weil, getuige
apr 2011Laurent Binet, HhhH
mrt 2011Dan Porat, The Boy
mrt 2011De geheugenhut
mrt 2011The Search Committee
mrt 2011De Finklerkwestie
feb 2011Stefan Zweig, Joods schrijver
feb 2011Stefan Zweig, verdreven Europeaan
feb 2011Kisch, der rasende Reporter
jan 2011Verkeerde grootouders
jan 2011Ilse Aichinger en Kafka
jan 2011Perec, een leeservaring
jan 2011Van Kafka naar Perec
dec 2010Kafka, Weltsch en het zionisme (2)
dec 2010Kafka, Weltsch en het zionisme (1)
dec 2010Franz Kafka en Mania Tschissik
nov 2010Franz Kafka en Jizchak Löwy
nov 2010Erich Fried
nov 2010Harry Mulisch is zelf een mens
nov 2010Hannah Arendt en Gershom Scholem (2)
okt 2010Hannah Arendt en Gershom Scholem (1)
okt 2010Alexander Granach: ‘Da geht ein Mensch’
okt 2010Karl Emil Franzos: ‘Der Pojaz’
okt 2010Karl Emil Franzos: Zweigeist
sep 2010Hans Keilson
sep 2010Een intelligent hart
sep 2010Ernst Toller
sep 2010Jakob Wassermann: gebroken moralist
aug 2010Jakob Wassermann: Duitser en Jood
aug 2010Byron en de Joden
jul 2010Rathenau, ein begeisterter Deutscher, ein aufrechter Jude
jul 2010Walther Rathenau: Höre, Israel!
jun 2010Multatuli en de Joden
jun 2010Multatuli en W.A. Paap
jun 2010Herman de Man: Jood onder de boeren
mei 2010Herman de Man: ik ben een Jood
mei 2010Carry van Bruggen: een moedige Jodin
mei 2010Carry van Bruggen: De verlatene
apr 2010Carry van Bruggen: Seideravond
apr 2010Izak de Haan
apr 2010Carry van Bruggen
apr 2010Franz Baermann Steiner: Gebet im Garten
mrt 2010Franz Baermann Steiner: Praag, Jeruzalem, Oxford
mrt 2010Assaf Gavron
mrt 2010Celan en Bachmann (2)
mrt 2010Celan en Bachmann (1)
feb 2010Georg Hermann, een beschaafde Duitse Jood
feb 2010Heinz Liepmann bestraft
feb 2010Tussen orthodoxie en assimilatie
jan 2010Soma Morgenstern in de vergeethoek
jan 2010Hooligan in Roemenië
jan 2010Nogmaals Feuchtwanger
jan 2010Het succes van Feuchtwanger
dec 2009Paul Hellmann, medeaanklager
dec 2009Lezen over Auschwitz
nov 2009Ernst Weiss
nov 2009Bruno Schulz
nov 2009De zwarte zwaan van Israël
okt 2009Kafka en Else Lasker-Schüler
okt 2009Rahel Varnhagen
okt 2009Jacob Israël de Haan
okt 2009Noem het slaap
okt 2009Ongemakkelijk
sep 2009Bernard Malamud
sep 2009Leo Perutz
sep 2009De kant van Jeanne Weil
sep 2009De familie Pringsheim
aug 2009Simone Veil
aug 2009Grete Weil
jun 2009Heinrich Heine
jun 2009Ferrara
mei 2009Imre Kertész
mei 2009Aharon Appelfeld
mei 2009Joseph Roth (2)
apr 2009Joseph Roth (1)
apr 2009Zoektochten
mrt 2009Tegen het vergeten
mrt 2009Jeruzalem stond om ons heen
mrt 2009Berditsjev
mrt 2009Engführung
feb 2009Het lezen van Celan
feb 2009Moederland woord
feb 2009Abraham Sonne
feb 2009Canetti en het jodendom
jan 2009Dora Diamant
jan 2009Kafka en het zionisme
jan 2009Canon