Appie Drielsma (1937-2014)

Leo Frijda

vrijdag 15 augustus 2014

Op 6 juli van dit jaar overleed Appie Drielsma en daaraan is in Joods Nederland maar weinig aandacht besteed. In het Nieuw Israëlietisch Weekblad zag ik geen artikel waarin Appie Drielsma werd herdacht. Wel in de Volkskrant.

In 2008 was er in Maastricht een overzichtstentoonstelling van zijn werk en ik heb hem toen geïnterviewd voor Kol Mokum, het vroegere blad van de Liberaal Joodse Gemeente Amsterdam. ‘Joodse betrokkenheid vooral te vinden in mijn werk’ was de kop boven het interview waaruit ik hier enkele gedeelten overneem:

Appie Drielsma is op 3 november 1937 in Maastricht geboren. Zijn vader had daar een slagerij. Het gezin, vader, moeder en kinderen, hebben de oorlog overleefd, maar een groot gedeelte van de familie is omgebracht, zoals het merendeel van de ongeveer vijfhonderd Joden die Maastricht voor de oorlog kende. Appie Drielsma heeft op verschillende plaatsen ondergedoken gezeten. Na de oorlog heeft hij de Jan van Eijk Academie bezocht. Hij werd beeldend kunstenaar. Het gaf hem de kans oorlogsmonumenten te maken, tekens dat dit nooit meer mag gebeuren. En let op, zegt hij, als we over de tentoonstelling lopen. In verschillende monumenten heb ik soms bijna ongemerkt namen van omgekomen familieleden verwerkt. Zo heb ik hen toch een plek kunnen geven.

Aan de hand van schetstekeningen laat Appie Drielsma mij zien hoe een monumentaal ontwerp zich onder zijn handen steeds verder ontwikkelt, totdat de vormen de essentie uitdrukken van wat hij wil zeggen. Het door Prins Bernhard in 1986 onthulde Nationaal Herdenkingsmonument Mauthausen is daarvan een mooi voorbeeld. Het strak vormgegeven monument bestaat, als je goed kijkt, uit één lijn die wordt onderbroken en daarna in de grond verdwijnt.

Het monument in Mauthausen is voor Appie Drielsma een belangrijk ijkpunt in zijn leven. Het heeft hem nog dichter bij zijn Joodse wortels gebracht en hij heeft er zijn echtgenote, Gemma Serpenti, gevonden.

Tijdens de onthulling van het monument in Mauthausen speelde de celliste Gemma Serpenti een eigen compositie. Eén van de gevangenen had het kamp overleefd dankzij zijn viool, waarop hij voor de kampcommandant moest spelen. Op verzoek van deze overlevende speelde Gemma Serpenti ook in één van de barakken van het kamp. Het was een zeer emotionele gebeurtenis, voor de ex-gevangene maar ook voor Appie Drielsma die de punt van de cello moest vasthouden om wegglijden te voorkomen.


Monument Gan Hasjalom Amstelveen

Lopend over de tentoonstelling komen we ook bij afbeeldingen van het monument op Gan Hasjalom in Amstelveen dat verwijst naar de zes miljoen slachtoffers en het verstoorde Joodse leven. Het monument, uitgevoerd in roestvrij staal, zal op den duur door de weersinvloeden steeds mooier worden, steeds aardser, zegt hij.

Behalve op Gan Hasjalom heeft Appie Drielsma onder meer ook monumenten gemaakt voor de Joodse gemeenschap in Gulpen (één van de plaatsen waar hij ondergedoken zat) en voor de Joodse slachtoffers van Enschede. Deuren heeft hij ontworpen voor de synagoge van Meerssen maar ook voor de St. Servaaskerk in zijn woonplaats Maastricht. Daarin is de tekst van Psalm 122 opgenomen. Ik heb wel de vertaling van Dasberg gebruikt, glimlacht hij, want die is veel mooier. Ze hadden geen bezwaar.

Voor Maastricht heeft Appie Drielsma ook het indrukwekkende bevrijdingsmonument gemaakt dat over het water uitkijkt naar de stad vanaf het eerder bevrijde Wijk. En niet te vergeten het monument voor de Joodse kinderen van Maastricht dat zich bevindt in de Holland Garden van de Jerusalem Rose-garden. Het is onthuld door (toen nog) koningin Beatrix.


Appie Drielsma op de tentoonstelling voor één van zijn ‘portretten’

Na het bezoek aan de tentoonstelling zijn Appie Drielsma en ik naar een café op het Vrijthof gegaan. We dronken daar een glas bier en praatten nog wat na. Ook over onszelf. Zo gaat dat. ‘Ik heb mij altijd wat teruggetrokken,' liet hij zich toen ontvallen, ‘ik heb er moeite mee vooraan te gaan staan. Misschien had ik dat meer moeten doen maar het lag niet in mijn aard en ik denk zelf dat dit ook komt door mijn ervaringen als ondergedoken kind.

Indertijd beëindigde ik het interview met de wens van Appie Drielsma om ook eens in Amsterdam te exposeren. Het zou goed zijn als het Joods Historisch Museum of anders de Liberaal Joodse Gemeente Amsterdam die wens vervult. Al is het helaas postuum. Appie Drielsma en zijn belangrijke werk verdienen het.

3 + 3 = ?
Beste meneer Frijda, Dank u wel voor uw column over Appie Drielsma. Het was een alleraardigst en warm mens. Appie ontmoette ik, via mijn dochter, die van zijn werk in het Belfort (Raadskelder) in Sluis een tentoonstelling organiseerde. Zij was destijds coördinator van de Raadskelder, Sluis. Een prachtige tentoonstelling, die inderdaad zó naar het JHM gehaald zou kunnen worden. Op 16 maart 2011 werd de plaquette, die Appie maakte voor de omgekomen Zeeuwse Joden, onthuld in de hal van station Middelburg, in aanwezigheid van Appie Drielsma. Ik hoop dat het JHM uw suggestie voor een retrospectief van zijn werk overneemt. Mvrgr., Bertie van Gelder
Hierbij de link naar het artikeltje over de tentoonstelling in Sluis van het werk van Appie Drielsma. Was van 20/11/2010 tot 2/01/2011. http://johanhendrik.wordpress.com/2010/11/08/tentoonstelling-appie-drielsma-in-de-raadskelder-te-sluis/
Wat fijn om te zien dat er aandacht wordt besteed aan mijn onlangs overleden echtgenoot en allerbeste levensvriend, beeldend kunstenaar Appie Drielsma. Ik kan me het bezoek van Leo Frijda nog heel goed herinneren en onderstreep zijn hoop dat het JHM nu eens aandacht gaat schenken aan zijn werk. Hartelijk dank.
in herinnering Appie Drielsma bronzen deuren; de weerschijn van al licht; contouren vormen vriendelijk gezicht; interesse in historie, de herkomst van wat is, zijn en ons geleden - begrijpelijk niet 1,2,3, de geuren van al wat verloren ging in nummers en als herinnering momentum ist - weet weinig dan, dat wat achter beeldende kunst een raadsel blijft, een groot mensch is en word gemist
Het doet me verdriet te ontdekken dat Appie Drielsma niet meer onder ons is. Ik heb in 1983 de eerste kunstlessen van hem gehad op de kunstacademie in Maastricht. Hij heeft mij toen een hele belangrijke les geleerd door bij een van de eerste lessen onze klas "mee het bos in te nemen", en ik dacht toen nog: "welk bos dan?" We liepen door de stad Maastricht, de zon scheen, Appie wees ons op composities van propjes papier en afval, olievlekken in het water, schimmels op de grond, structuren op de bomen en nog veel meer wat de stad liet zien. Mijn ogen gingen op dat moment heel erg open en ik ging heel anders kijken naar de pracht van de natuur als inspiratiebron voor kunst. Voor mij was deze les het begin van echt leren kijken. Daarvoor ben ik deze bijzondere en lieve leraar Appie altijd heel dankbaar geweest.
Liebe Gemma-Serpenti, liebe Gemma, bitte entschuldige – wie auch die Leserinnen und Leser des Blogs –, dass ich deutsch schreibe. 1978 bis 1983 studierte ich bei Appie an der Academie. Er war ein ganz großartiger Lehrer, manchmal ein wenig ruppig, aber stets ausgesprochen herzlich – ich mochte ihn sehr, sehr gerne. In letzter Zeit dachte ich sehr oft an ihn und wollte euch gemeinsam mit meiner Frau besuchen. Leider ist es nun dazu nicht mehr gekommen. Hatte nach der Academie recherchiert und bin dabei bei Wikipedia auf Appies Schicksal gestoßen. Vor etwa zehn Jahren sah ich euch zuletzt bei einem Treffen von Appies Absolventen. War es in Neerbeek? Jedenfalls in der Nähe. An dem Abend hätte Appie die Welt aus den Angeln heben können. In alten Tagen hätte er wohl seine Gitarre genommen und einen Blues gespielt. Es existieren einige wenige Fotos aus der damaligen Zeit. Entweder hatte sie Jos oder Itje aufgenommen. Die sende ich Dir gerne zu. Wenn Du mir scheiben magst: Wolfgang Raabe, Körnerstr. 13, D-52064 Aachen Alles ganz Gute Wolfgang "Der Weg auf Erden ist wie ein Fluss ins Tal, der heimfließt zum Meer:" Laotse

Columns 2017

Columns 2016

Columns 2015

Columns 2014

Columns 2013

Columns 2012

Columns 2011

Columns 2010

Columns 2009

Doneren

Crescas kan niet zonder jouw steun. Met elke donatie, hoe klein ook, steun je onze activiteiten en zorg je dat wij nog meer voor Joods Nederland kunnen betekenen.