sluiten
×
Mogen wij u om een kleine bijdrage vragen om het werk van Crescas blijvend mogelijk te maken? Alle content op deze website is vrij toegankelijk: de wekelijkse columns, video’s, geluidsbestanden, artikelen, etc. Dat willen wij graag zo houden. U kunt ons daarbij helpen met een kleine, vrijwillige bijdrage. Ieder bedrag is welkom. Met de groene knop hiernaast is dat zó geregeld. Dankuwel.
inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Leo Frijda

Van 2009 tot en met 2016 schreef Leo Frijda literaire columns voor Crescas. Najaar 2011 publiceerde Amphora Books een deel van zijn columns onder de titel ''Het jodendom laat je niet los''. Eveneens bij Amphora Books verscheen begin 2015 ''Op het balkon van de elektrische tram'', een verzameling door hem geschreven opstellen over en rondom Franz Kafka.

vrijdag 16 oktober 2009

In 1881 in Smilde geboren als zoon van een chazzan, dichter van het Joodse lied, schrijver van twee homoseksuele romans, rechtskundige, socialist, zionist, in 1919 naar Palestina geëmigreerd en na zich te hebben aangesloten bij een orthodoxe antizionistische beweging, in 1924 in Jeruzalem vermoord. Jacob Israël de Haan is ongetwijfeld één van de boeiendste figuren uit de Nederlandse letterkunde.

Er is zelfs een op De Haan geïnspireerde roman, De Vriendt kehrt heim van Arnold Zweig. Een uitgave van die roman is afgebeeld op het vorige maand verschenen Jacob Israël de Haan-nummer van Uitgelezen Boeken. Ook de titel van de roman van Arnold Zweig is voor het Jacob Israël de Haan-nummer gebruikt: Een vriend komt thuis. De uitgave is een initiatief van de stichting Jacob Israël de Haan, die een jaar geleden is opgericht met als doel ‘het bevorderen van de studie van Jacob Israël de Haan, in de context van zijn tijd en in zijn historische betekenis’. De Bibliotheca Rosenthaliana is nauw bij de stichting betrokken. Concreet gaat het om het publiceren van werken van, of over De Haan en het organiseren van evenementen rond zijn persoon. Een eerder Genootschap Jacob Israël de Haan is ter ziele gegaan. Een vriend komt thuis is een mooie en toepasselijke titel voor deze eerste uitgave van de stichting Jacob Israël de Haan.

De stichting laat weten op termijn te streven naar de heruitgave van het werk van De Haan en naar ‘een goede en complete’ en ‘uitstekende’ biografie. Maar we hebben toch de biografie van Jaap Meijer? De adjectieven zijn echter niet voor niets gekozen al lijken deze op het eerste gezicht vanzelfsprekend en dus overbodig. Een goede en complete biografie ontbreekt nog. Een bezwaar tegen de biografie van Jaap Meijer is onder meer dat deze eenzijdig is en vooral de Joodse kant van De Haan belicht. Het is ook vooral als dichter van Het Joodsche lied en van sommige Kwatrijnen dat De Haan in Joodse kringen wordt gewaardeerd. In de sidoer van het Verbond voor Progressief Jodendom zijn drie kwatrijnen opgenomen met de vertaling in het Ivriet van Jaap Meijer.

Het is dus inderdaad de hoogste tijd dat er een volledige biografie van De Haan komt waarin aan alle aspecten van diens leven en werk aandacht wordt besteed. Aan de homoseksuele kant van De Haan doet Jaap Meijer in zijn biografie geen recht al heeft Jaap Meijer natuurlijk ook de kwatrijnen gekend waarin De Haan zijn homoseksualiteit telkens opnieuw verwoordt. In Ochtendgebed staat hij in tweestrijd:

Ga ik naar de Klaagmuur voor de gebeden?
Of voor den kleinen Marokkaanschen Knaap?
Die stout van lach en liefelijk van leden
Mij dringend riep in onrustige slaap.

Jaap Meijer kon de homoseksuele kant van De Haan kennelijk niet goed hanteren. Hij wist er geen raad mee. Evelien Gans laat daarvan in haar bijdrage in het nu verschenen Jacob Israël de Haan-nummer al iets zien. Op donderdag 22 oktober a.s. houdt Evelien Gans de eerste De Haan-lezing over Het spiegelgevecht van Jaap Meijer met Jacob Israël de Haan. Misschien komen we dan iets meer te weten. Anders is het wachten op het tweede deel van haar dubbelbiografie over Jaap en Ischa Meijer.

Uit de doelstelling van de stichting zou kunnen worden afgeleid dat De Haan in Nederland in vergetelheid is geraakt. Dat lijkt me echter maar ten dele het geval en ook is niet alles ‘moeilijk te vinden’, zoals men schrijft. Op dit moment zijn herdrukken van Het Joodse lied en de beide romans Pijpelijntjes en Pathologieën nog steeds verkrijgbaar. En van deze en van andere werken zijn in het verleden steeds opnieuw uitgaven verschenen. Wie naar boeken van De Haan zoekt op antiquarische sites als Antiqbook, vindt veel. Maar naast een volledige biografie is een uitgave van het verzameld werk, inclusief alles wat wel moeilijk te vinden is, natuurlijk zeer welkom. Dat de stichting werken van De Haan tevens via het internet ter beschikking wil stellen, kan ook alleen maar worden toegejuicht.

In het nu verschenen Jacob Israël de Haan-nummer staat een aantal interessante bijdragen. Marita Mathijsen plaatst De Haan als beginnend dichter tussen de Tachtigers, Johan Goossens en Gert Hekma bespreken de homoseksuele kant van De Haan. Ook wordt, door Sjoerd Faber, aandacht besteed aan De Haan als rechtskundige. Ludy Giebels schrijft over De Haan in Palestina. Een mooi begin. Hier nog een enkele opmerking over De Haan en Palestina. Ludy Giebels noemt ‘de onvergelijkelijke humor, de ene keer mild, de andere keer vilein, die De Haan als observator van het kleine en het grote menselijke leven zo bijzonder maakt’. Ik ben het er helemaal mee eens. Lees Palestina, de bundeling van de in Het Handelsblad verschenen opstellen van De Haan, in 1999 ter gelegenheid van het 150-jarig bestaan van de Maatschappij tot Nut der Israëlieten opnieuw uitgegeven. Bovendien is wat De Haan schrijft over het toenmalige Palestina nog steeds van belang.

Een klein boekje met verhalen is mij dierbaar. Het heet Jerusalem en is in 1921 door Em. Querido uitgegeven. Het is niet alleen een heerlijk boekje om te lezen, want in de verhalen van De Haan zie je en voel je het Jeruzalem van die tijd, het is ook mooi uitgegeven met een groene linnen omslag met goudopdruk. Het boekje is, zo zag ik op internet, antiquarisch te koop en ik raad iedereen aan het onmiddellijk aan te schaffen. Je hebt er dan een nieuwe vriend bij van wie je alles wil lezen en weten.

Een vriend komt thuis, Jacob Israël de Haan-nummer van Uitgelezen Boeken, katern voor boekverkopers en boekenkopers, 17 september 2009. € 12,50.

In de zaal van de afdeling Bijzondere Collecties van de Amsterdamse Universiteitsbibliotheek, Oude Turfmarkt 129, houdt Evelien Gans op donderdag 22 oktober a.s. van 17 – 19 uur de eerste De Haan-lezing: Ik ben een Mensch: niets is mij vreemd gebleven. Het spiegelgevecht van Jaap Meijer met Jacob Israël de Haan.

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
jan 2017Een laatste column
okt 2016Kafka’s dierentuin
okt 2016De verbanning van de dood
sep 2016De kleine marktplaats Sadagora
sep 2016Irmgard Keun
aug 2016Brody
jul 2016Clarice Lispector
jun 2016Vuurontstekers
mei 2016Itzik Manger uit Czernowitz
apr 2016Tel me bij de amandelen
apr 2016Stadt der Dichter
apr 2016Tsjernivtsi
mrt 2016Langs de zuidelijke Boeg
mrt 2016In de schaduw van een boom
feb 2016Lin Jaldati
feb 2016Winternabijheid
jan 2016Bleib gesund!
dec 20152015
dec 2015Ruiter in de wolken
nov 2015Hommage aan Andreas Burnier
sep 2015'Jij schrijdt in trotse vrijheid'
sep 2015Een handvol sneeuw
aug 2015Schaduwen van het verleden
aug 2015Onze geschiedenis
jul 2015Damals im Romanischen Café
jul 2015Café Grössenwahn, Königin aller Cafés
jun 2015Kurt Löb
mei 2015Van hagedissen en ratten
mei 2015De benoemer en de verzwijger
apr 2015Aghed
feb 2015Asperges en gevulde eieren
jan 2015Op het spoor van Patrick Modiano
jan 2015Terugblik
nov 2014Mooie series
nov 2014Met een boek naar het museum
aug 2014Appie Drielsma (1937-2014)
jul 2014Opzij geschoven en gezwegen
jul 2014Exilliteratuur
jun 2014Kurt Lehmann of ook Konrad Merz
mei 2014Hommage
mei 2014Joseph Roth (1894-1939)
mei 2014Kafka en de Joden uit Galicië
mei 2014Schrijf dat op, Kisch!
apr 2014Kafka augustus 1914
feb 2014Heine, een voorproefje
jan 2014Kafka's raam
jan 2014Arnold Zweig en Hermann Struck
jan 2014Arnold Zweig
dec 2013Mijn lijstje 2013
dec 2013Nogmaals Jacob Israel de Haan
nov 2013Austerlitz
nov 2013W.G. Sebald
okt 2013Freud, Kafka en Wenen
sep 2013Marcel Reich-Ranicki (1920-2013)
sep 2013De beslissing
aug 2013Dan Pagis
aug 2013jewsandwords
aug 2013Voor de wet
jun 2013De groeten van meneer Onhandig (2)
jun 2013De groeten van meneer Onhandig (1)
mei 2013Klassenfoto met Walter Benjamin
mei 2013Amsterdam
apr 2013Treinreis naar Czernowitz
apr 2013Het Odessa van Jabotinsky
mrt 20131913
feb 2013Selma Meerbaum-Eisinger
feb 2013Van majestueuze katten en onmuzikale schrijvers
jan 2013Ravensbrück
jan 2013Milena Jesenská
dec 2012Mijn lijstje 2012
dec 2012Varia
nov 2012Schiller in Barnow
nov 2012De gedaanteverwisseling
nov 2012Joseph Schmidt
okt 2012Rondom Kafka (2)
okt 2012Appelfeld en Kafka
okt 2012Appelfeld en de taal
sep 2012Met Kafka naar de synagoge
sep 2012Rondom Kafka
aug 2012Vriendschap
jul 2012Kalman Polgar
jul 2012Een knipoog naar Max Brod
jun 2012Steinbarg en Manger
jun 2012Josef Burg
jun 2012Klara Blum
mei 2012Mythos Czernowitz
mei 2012De odyssee van Edgar Hilsenrath
mei 2012Nacht in Mogilev-Podolski
apr 2012Sereth
apr 2012Eichmann in Wenen
apr 2012Anna Seghers ontmoet Franz Kafka
mrt 2012Anna Seghers
mrt 2012Netty Reiling
mrt 2012Fallada past zich aan
feb 2012Nico Rost en Hans Fallada
feb 2012Karel van het Reve
feb 2012Kafka, Brenner en Feuchtwanger
jan 2012Holocaust Memorial Day
jan 2012De heerlijkheid van het leven
jan 2012Wassermann, Roth en Nederland
dec 2011De Hoge Raad buigt mee
dec 2011Isaak Babel
dec 2011Gerron
nov 2011Aharon Barak
nov 2011Abraham Mapu
nov 2011Naar Kaunas
okt 2011Briefwisseling Roth en Zweig (2)
okt 2011Briefwisseling Roth en Zweig (1)
okt 2011Rabbi Nachman en Kafka (2)
sep 2011Rabbi Nachman en Kafka (1)
sep 2011Czernowitz 1907
jul 2011Kafka in Berlijn
jul 2011Met Joseph Roth naar Berlijn
jul 2011Joseph Roth in Amsterdam
jun 2011Ik teken het gezicht van de tijd
jun 2011Het Joodse geheugen
jun 2011De memoires van Claude Lanzmann
apr 2011Heinrich Heine in Jeruzalem
apr 2011Jiri Weil houdt van katten
apr 2011Jiri Weil, getuige
apr 2011Laurent Binet, HhhH
mrt 2011Dan Porat, The Boy
mrt 2011De geheugenhut
mrt 2011The Search Committee
mrt 2011De Finklerkwestie
feb 2011Stefan Zweig, Joods schrijver
feb 2011Stefan Zweig, verdreven Europeaan
feb 2011Kisch, der rasende Reporter
jan 2011Verkeerde grootouders
jan 2011Ilse Aichinger en Kafka
jan 2011Perec, een leeservaring
jan 2011Van Kafka naar Perec
dec 2010Kafka, Weltsch en het zionisme (2)
dec 2010Kafka, Weltsch en het zionisme (1)
dec 2010Franz Kafka en Mania Tschissik
nov 2010Franz Kafka en Jizchak Löwy
nov 2010Erich Fried
nov 2010Harry Mulisch is zelf een mens
nov 2010Hannah Arendt en Gershom Scholem (2)
okt 2010Hannah Arendt en Gershom Scholem (1)
okt 2010Alexander Granach: ‘Da geht ein Mensch’
okt 2010Karl Emil Franzos: ‘Der Pojaz’
okt 2010Karl Emil Franzos: Zweigeist
sep 2010Hans Keilson
sep 2010Een intelligent hart
sep 2010Ernst Toller
sep 2010Jakob Wassermann: gebroken moralist
aug 2010Jakob Wassermann: Duitser en Jood
aug 2010Byron en de Joden
jul 2010Rathenau, ein begeisterter Deutscher, ein aufrechter Jude
jul 2010Walther Rathenau: Höre, Israel!
jun 2010Multatuli en de Joden
jun 2010Multatuli en W.A. Paap
jun 2010Herman de Man: Jood onder de boeren
mei 2010Herman de Man: ik ben een Jood
mei 2010Carry van Bruggen: een moedige Jodin
mei 2010Carry van Bruggen: De verlatene
apr 2010Carry van Bruggen: Seideravond
apr 2010Izak de Haan
apr 2010Carry van Bruggen
apr 2010Franz Baermann Steiner: Gebet im Garten
mrt 2010Franz Baermann Steiner: Praag, Jeruzalem, Oxford
mrt 2010Assaf Gavron
mrt 2010Celan en Bachmann (2)
mrt 2010Celan en Bachmann (1)
feb 2010Georg Hermann, een beschaafde Duitse Jood
feb 2010Heinz Liepmann bestraft
feb 2010Tussen orthodoxie en assimilatie
jan 2010Soma Morgenstern in de vergeethoek
jan 2010Hooligan in Roemenië
jan 2010Nogmaals Feuchtwanger
jan 2010Het succes van Feuchtwanger
dec 2009Paul Hellmann, medeaanklager
dec 2009Lezen over Auschwitz
nov 2009Ernst Weiss
nov 2009Bruno Schulz
nov 2009De zwarte zwaan van Israël
okt 2009Kafka en Else Lasker-Schüler
okt 2009Rahel Varnhagen
okt 2009Jacob Israël de Haan
okt 2009Noem het slaap
okt 2009Ongemakkelijk
sep 2009Bernard Malamud
sep 2009Leo Perutz
sep 2009De kant van Jeanne Weil
sep 2009De familie Pringsheim
aug 2009Simone Veil
aug 2009Grete Weil
jun 2009Heinrich Heine
jun 2009Ferrara
mei 2009Imre Kertész
mei 2009Aharon Appelfeld
mei 2009Joseph Roth (2)
apr 2009Joseph Roth (1)
apr 2009Zoektochten
mrt 2009Tegen het vergeten
mrt 2009Jeruzalem stond om ons heen
mrt 2009Berditsjev
mrt 2009Engführung
feb 2009Het lezen van Celan
feb 2009Moederland woord
feb 2009Abraham Sonne
feb 2009Canetti en het jodendom
jan 2009Dora Diamant
jan 2009Kafka en het zionisme
jan 2009Canon