sluiten
×
Mogen wij u om een kleine bijdrage vragen om het werk van Crescas blijvend mogelijk te maken? Alle content op deze website is vrij toegankelijk: de wekelijkse columns, video’s, geluidsbestanden, artikelen, etc. Dat willen wij graag zo houden. U kunt ons daarbij helpen met een kleine, vrijwillige bijdrage. Ieder bedrag is welkom. Met de groene knop hiernaast is dat zó geregeld. Dankuwel.
inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Leo Frijda

Van 2009 tot en met 2016 schreef Leo Frijda literaire columns voor Crescas. Najaar 2011 publiceerde Amphora Books een deel van zijn columns onder de titel ''Het jodendom laat je niet los''. Eveneens bij Amphora Books verscheen begin 2015 ''Op het balkon van de elektrische tram'', een verzameling door hem geschreven opstellen over en rondom Franz Kafka.

vrijdag 15 augustus 2014

Op 6 juli van dit jaar overleed Appie Drielsma en daaraan is in Joods Nederland maar weinig aandacht besteed. In het Nieuw Israëlietisch Weekblad zag ik geen artikel waarin Appie Drielsma werd herdacht. Wel in de Volkskrant.

In 2008 was er in Maastricht een overzichtstentoonstelling van zijn werk en ik heb hem toen geïnterviewd voor Kol Mokum, het vroegere blad van de Liberaal Joodse Gemeente Amsterdam. ‘Joodse betrokkenheid vooral te vinden in mijn werk’ was de kop boven het interview waaruit ik hier enkele gedeelten overneem:

Appie Drielsma is op 3 november 1937 in Maastricht geboren. Zijn vader had daar een slagerij. Het gezin, vader, moeder en kinderen, hebben de oorlog overleefd, maar een groot gedeelte van de familie is omgebracht, zoals het merendeel van de ongeveer vijfhonderd Joden die Maastricht voor de oorlog kende. Appie Drielsma heeft op verschillende plaatsen ondergedoken gezeten. Na de oorlog heeft hij de Jan van Eijk Academie bezocht. Hij werd beeldend kunstenaar. Het gaf hem de kans oorlogsmonumenten te maken, tekens dat dit nooit meer mag gebeuren. En let op, zegt hij, als we over de tentoonstelling lopen. In verschillende monumenten heb ik soms bijna ongemerkt namen van omgekomen familieleden verwerkt. Zo heb ik hen toch een plek kunnen geven.

Aan de hand van schetstekeningen laat Appie Drielsma mij zien hoe een monumentaal ontwerp zich onder zijn handen steeds verder ontwikkelt, totdat de vormen de essentie uitdrukken van wat hij wil zeggen. Het door Prins Bernhard in 1986 onthulde Nationaal Herdenkingsmonument Mauthausen is daarvan een mooi voorbeeld. Het strak vormgegeven monument bestaat, als je goed kijkt, uit één lijn die wordt onderbroken en daarna in de grond verdwijnt.

Het monument in Mauthausen is voor Appie Drielsma een belangrijk ijkpunt in zijn leven. Het heeft hem nog dichter bij zijn Joodse wortels gebracht en hij heeft er zijn echtgenote, Gemma Serpenti, gevonden.

Tijdens de onthulling van het monument in Mauthausen speelde de celliste Gemma Serpenti een eigen compositie. Eén van de gevangenen had het kamp overleefd dankzij zijn viool, waarop hij voor de kampcommandant moest spelen. Op verzoek van deze overlevende speelde Gemma Serpenti ook in één van de barakken van het kamp. Het was een zeer emotionele gebeurtenis, voor de ex-gevangene maar ook voor Appie Drielsma die de punt van de cello moest vasthouden om wegglijden te voorkomen.


Monument Gan Hasjalom Amstelveen

Lopend over de tentoonstelling komen we ook bij afbeeldingen van het monument op Gan Hasjalom in Amstelveen dat verwijst naar de zes miljoen slachtoffers en het verstoorde Joodse leven. Het monument, uitgevoerd in roestvrij staal, zal op den duur door de weersinvloeden steeds mooier worden, steeds aardser, zegt hij.

Behalve op Gan Hasjalom heeft Appie Drielsma onder meer ook monumenten gemaakt voor de Joodse gemeenschap in Gulpen (één van de plaatsen waar hij ondergedoken zat) en voor de Joodse slachtoffers van Enschede. Deuren heeft hij ontworpen voor de synagoge van Meerssen maar ook voor de St. Servaaskerk in zijn woonplaats Maastricht. Daarin is de tekst van Psalm 122 opgenomen. Ik heb wel de vertaling van Dasberg gebruikt, glimlacht hij, want die is veel mooier. Ze hadden geen bezwaar.

Voor Maastricht heeft Appie Drielsma ook het indrukwekkende bevrijdingsmonument gemaakt dat over het water uitkijkt naar de stad vanaf het eerder bevrijde Wijk. En niet te vergeten het monument voor de Joodse kinderen van Maastricht dat zich bevindt in de Holland Garden van de Jerusalem Rose-garden. Het is onthuld door (toen nog) koningin Beatrix.


Appie Drielsma op de tentoonstelling voor één van zijn ‘portretten’

Na het bezoek aan de tentoonstelling zijn Appie Drielsma en ik naar een café op het Vrijthof gegaan. We dronken daar een glas bier en praatten nog wat na. Ook over onszelf. Zo gaat dat. ‘Ik heb mij altijd wat teruggetrokken,' liet hij zich toen ontvallen, ‘ik heb er moeite mee vooraan te gaan staan. Misschien had ik dat meer moeten doen maar het lag niet in mijn aard en ik denk zelf dat dit ook komt door mijn ervaringen als ondergedoken kind.

Indertijd beëindigde ik het interview met de wens van Appie Drielsma om ook eens in Amsterdam te exposeren. Het zou goed zijn als het Joods Historisch Museum of anders de Liberaal Joodse Gemeente Amsterdam die wens vervult. Al is het helaas postuum. Appie Drielsma en zijn belangrijke werk verdienen het.

Delen |

Reacties

Bertie van Gelder

vrijdag 15 augustus 2014
Beste meneer Frijda,

Dank u wel voor uw column over Appie Drielsma. Het was een alleraardigst en warm mens. Appie ontmoette ik, via mijn dochter, die van zijn werk in het Belfort (Raadskelder) in Sluis een tentoonstelling organiseerde. Zij was destijds coördinator van de Raadskelder, Sluis. Een prachtige tentoonstelling, die inderdaad zó naar het JHM gehaald zou kunnen worden.
Op 16 maart 2011 werd de plaquette, die Appie maakte voor de omgekomen Zeeuwse Joden, onthuld in de hal van station Middelburg, in aanwezigheid van Appie Drielsma. Ik hoop dat het JHM uw suggestie voor een retrospectief van zijn werk overneemt. Mvrgr., Bertie van Gelder

Bertie van Gelder

vrijdag 15 augustus 2014
Hierbij de link naar het artikeltje over de tentoonstelling in Sluis van het werk van Appie Drielsma.
Was van 20/11/2010 tot 2/01/2011.

http://johanhendrik.wordpress.com/2010/11/08/tentoonstelling-appie-drielsma-in-de-raadskelder-te-sluis/

Gemma Drielsma-Serpenti

woensdag 27 augustus 2014
Wat fijn om te zien dat er aandacht wordt besteed aan mijn onlangs overleden echtgenoot en allerbeste levensvriend, beeldend kunstenaar Appie Drielsma. Ik kan me het bezoek van Leo Frijda nog heel goed herinneren en onderstreep zijn hoop dat het JHM nu eens aandacht gaat schenken aan zijn werk.
Hartelijk dank.

Ruben Komkommer

vrijdag 26 september 2014
in herinnering Appie Drielsma

bronzen deuren;
de weerschijn van
al licht; contouren
vormen vriendelijk
gezicht; interesse in
historie, de herkomst
van wat is, zijn en ons
geleden - begrijpelijk
niet 1,2,3, de geuren
van al wat verloren
ging in nummers
en als herinnering
momentum ist -
weet weinig dan,
dat wat achter
beeldende kunst
een raadsel blijft,
een groot mensch
is en word gemist

Marcelline Goyen

vrijdag 29 mei 2015
Het doet me verdriet te ontdekken dat Appie Drielsma niet meer onder ons is. Ik heb in 1983 de eerste kunstlessen van hem gehad op de kunstacademie in Maastricht. Hij heeft mij toen een hele belangrijke les geleerd door bij een van de eerste lessen onze klas "mee het bos in te nemen", en ik dacht toen nog: "welk bos dan?" We liepen door de stad Maastricht, de zon scheen, Appie wees ons op composities van propjes papier en afval, olievlekken in het water, schimmels op de grond, structuren op de bomen en nog veel meer wat de stad liet zien. Mijn ogen gingen op dat moment heel erg open en ik ging heel anders kijken naar de pracht van de natuur als inspiratiebron voor kunst. Voor mij was deze les het begin van echt leren kijken. Daarvoor ben ik deze bijzondere en lieve leraar Appie altijd heel dankbaar geweest.

Wolfgang Raabe

woensdag 19 augustus 2015
Liebe Gemma-Serpenti, liebe Gemma,


bitte entschuldige – wie auch die Leserinnen und Leser des Blogs –, dass ich deutsch schreibe.

1978 bis 1983 studierte ich bei Appie an der Academie. Er war ein ganz großartiger Lehrer, manchmal ein wenig ruppig, aber stets ausgesprochen herzlich – ich mochte ihn sehr, sehr gerne. In letzter Zeit dachte ich sehr oft an ihn und wollte euch gemeinsam mit meiner Frau besuchen. Leider ist es nun dazu nicht mehr gekommen.

Hatte nach der Academie recherchiert und bin dabei bei Wikipedia auf Appies Schicksal gestoßen.

Vor etwa zehn Jahren sah ich euch zuletzt bei einem Treffen von Appies Absolventen. War es in Neerbeek? Jedenfalls in der Nähe. An dem Abend hätte Appie die Welt aus den Angeln heben können. In alten Tagen hätte er wohl seine Gitarre genommen und einen Blues gespielt. Es existieren einige wenige Fotos aus der damaligen Zeit. Entweder hatte sie Jos oder Itje aufgenommen. Die sende ich Dir gerne zu.

Wenn Du mir scheiben magst: Wolfgang Raabe, Körnerstr. 13, D-52064 Aachen

Alles ganz Gute
Wolfgang

"Der Weg auf Erden
ist wie ein Fluss ins Tal,
der heimfließt zum Meer:"

Laotse

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
jan 2017Een laatste column
okt 2016Kafka’s dierentuin
okt 2016De verbanning van de dood
sep 2016De kleine marktplaats Sadagora
sep 2016Irmgard Keun
aug 2016Brody
jul 2016Clarice Lispector
jun 2016Vuurontstekers
mei 2016Itzik Manger uit Czernowitz
apr 2016Tel me bij de amandelen
apr 2016Stadt der Dichter
apr 2016Tsjernivtsi
mrt 2016Langs de zuidelijke Boeg
mrt 2016In de schaduw van een boom
feb 2016Lin Jaldati
feb 2016Winternabijheid
jan 2016Bleib gesund!
dec 20152015
dec 2015Ruiter in de wolken
nov 2015Hommage aan Andreas Burnier
sep 2015'Jij schrijdt in trotse vrijheid'
sep 2015Een handvol sneeuw
aug 2015Schaduwen van het verleden
aug 2015Onze geschiedenis
jul 2015Damals im Romanischen Café
jul 2015Café Grössenwahn, Königin aller Cafés
jun 2015Kurt Löb
mei 2015Van hagedissen en ratten
mei 2015De benoemer en de verzwijger
apr 2015Aghed
feb 2015Asperges en gevulde eieren
jan 2015Op het spoor van Patrick Modiano
jan 2015Terugblik
nov 2014Mooie series
nov 2014Met een boek naar het museum
aug 2014Appie Drielsma (1937-2014)
jul 2014Opzij geschoven en gezwegen
jul 2014Exilliteratuur
jun 2014Kurt Lehmann of ook Konrad Merz
mei 2014Hommage
mei 2014Joseph Roth (1894-1939)
mei 2014Kafka en de Joden uit Galicië
mei 2014Schrijf dat op, Kisch!
apr 2014Kafka augustus 1914
feb 2014Heine, een voorproefje
jan 2014Kafka's raam
jan 2014Arnold Zweig en Hermann Struck
jan 2014Arnold Zweig
dec 2013Mijn lijstje 2013
dec 2013Nogmaals Jacob Israel de Haan
nov 2013Austerlitz
nov 2013W.G. Sebald
okt 2013Freud, Kafka en Wenen
sep 2013Marcel Reich-Ranicki (1920-2013)
sep 2013De beslissing
aug 2013Dan Pagis
aug 2013jewsandwords
aug 2013Voor de wet
jun 2013De groeten van meneer Onhandig (2)
jun 2013De groeten van meneer Onhandig (1)
mei 2013Klassenfoto met Walter Benjamin
mei 2013Amsterdam
apr 2013Treinreis naar Czernowitz
apr 2013Het Odessa van Jabotinsky
mrt 20131913
feb 2013Selma Meerbaum-Eisinger
feb 2013Van majestueuze katten en onmuzikale schrijvers
jan 2013Ravensbrück
jan 2013Milena Jesenská
dec 2012Mijn lijstje 2012
dec 2012Varia
nov 2012Schiller in Barnow
nov 2012De gedaanteverwisseling
nov 2012Joseph Schmidt
okt 2012Rondom Kafka (2)
okt 2012Appelfeld en Kafka
okt 2012Appelfeld en de taal
sep 2012Met Kafka naar de synagoge
sep 2012Rondom Kafka
aug 2012Vriendschap
jul 2012Kalman Polgar
jul 2012Een knipoog naar Max Brod
jun 2012Steinbarg en Manger
jun 2012Josef Burg
jun 2012Klara Blum
mei 2012Mythos Czernowitz
mei 2012De odyssee van Edgar Hilsenrath
mei 2012Nacht in Mogilev-Podolski
apr 2012Sereth
apr 2012Eichmann in Wenen
apr 2012Anna Seghers ontmoet Franz Kafka
mrt 2012Anna Seghers
mrt 2012Netty Reiling
mrt 2012Fallada past zich aan
feb 2012Nico Rost en Hans Fallada
feb 2012Karel van het Reve
feb 2012Kafka, Brenner en Feuchtwanger
jan 2012Holocaust Memorial Day
jan 2012De heerlijkheid van het leven
jan 2012Wassermann, Roth en Nederland
dec 2011De Hoge Raad buigt mee
dec 2011Isaak Babel
dec 2011Gerron
nov 2011Aharon Barak
nov 2011Abraham Mapu
nov 2011Naar Kaunas
okt 2011Briefwisseling Roth en Zweig (2)
okt 2011Briefwisseling Roth en Zweig (1)
okt 2011Rabbi Nachman en Kafka (2)
sep 2011Rabbi Nachman en Kafka (1)
sep 2011Czernowitz 1907
jul 2011Kafka in Berlijn
jul 2011Met Joseph Roth naar Berlijn
jul 2011Joseph Roth in Amsterdam
jun 2011Ik teken het gezicht van de tijd
jun 2011Het Joodse geheugen
jun 2011De memoires van Claude Lanzmann
apr 2011Heinrich Heine in Jeruzalem
apr 2011Jiri Weil houdt van katten
apr 2011Jiri Weil, getuige
apr 2011Laurent Binet, HhhH
mrt 2011Dan Porat, The Boy
mrt 2011De geheugenhut
mrt 2011The Search Committee
mrt 2011De Finklerkwestie
feb 2011Stefan Zweig, Joods schrijver
feb 2011Stefan Zweig, verdreven Europeaan
feb 2011Kisch, der rasende Reporter
jan 2011Verkeerde grootouders
jan 2011Ilse Aichinger en Kafka
jan 2011Perec, een leeservaring
jan 2011Van Kafka naar Perec
dec 2010Kafka, Weltsch en het zionisme (2)
dec 2010Kafka, Weltsch en het zionisme (1)
dec 2010Franz Kafka en Mania Tschissik
nov 2010Franz Kafka en Jizchak Löwy
nov 2010Erich Fried
nov 2010Harry Mulisch is zelf een mens
nov 2010Hannah Arendt en Gershom Scholem (2)
okt 2010Hannah Arendt en Gershom Scholem (1)
okt 2010Alexander Granach: ‘Da geht ein Mensch’
okt 2010Karl Emil Franzos: ‘Der Pojaz’
okt 2010Karl Emil Franzos: Zweigeist
sep 2010Hans Keilson
sep 2010Een intelligent hart
sep 2010Ernst Toller
sep 2010Jakob Wassermann: gebroken moralist
aug 2010Jakob Wassermann: Duitser en Jood
aug 2010Byron en de Joden
jul 2010Rathenau, ein begeisterter Deutscher, ein aufrechter Jude
jul 2010Walther Rathenau: Höre, Israel!
jun 2010Multatuli en de Joden
jun 2010Multatuli en W.A. Paap
jun 2010Herman de Man: Jood onder de boeren
mei 2010Herman de Man: ik ben een Jood
mei 2010Carry van Bruggen: een moedige Jodin
mei 2010Carry van Bruggen: De verlatene
apr 2010Carry van Bruggen: Seideravond
apr 2010Izak de Haan
apr 2010Carry van Bruggen
apr 2010Franz Baermann Steiner: Gebet im Garten
mrt 2010Franz Baermann Steiner: Praag, Jeruzalem, Oxford
mrt 2010Assaf Gavron
mrt 2010Celan en Bachmann (2)
mrt 2010Celan en Bachmann (1)
feb 2010Georg Hermann, een beschaafde Duitse Jood
feb 2010Heinz Liepmann bestraft
feb 2010Tussen orthodoxie en assimilatie
jan 2010Soma Morgenstern in de vergeethoek
jan 2010Hooligan in Roemenië
jan 2010Nogmaals Feuchtwanger
jan 2010Het succes van Feuchtwanger
dec 2009Paul Hellmann, medeaanklager
dec 2009Lezen over Auschwitz
nov 2009Ernst Weiss
nov 2009Bruno Schulz
nov 2009De zwarte zwaan van Israël
okt 2009Kafka en Else Lasker-Schüler
okt 2009Rahel Varnhagen
okt 2009Jacob Israël de Haan
okt 2009Noem het slaap
okt 2009Ongemakkelijk
sep 2009Bernard Malamud
sep 2009Leo Perutz
sep 2009De kant van Jeanne Weil
sep 2009De familie Pringsheim
aug 2009Simone Veil
aug 2009Grete Weil
jun 2009Heinrich Heine
jun 2009Ferrara
mei 2009Imre Kertész
mei 2009Aharon Appelfeld
mei 2009Joseph Roth (2)
apr 2009Joseph Roth (1)
apr 2009Zoektochten
mrt 2009Tegen het vergeten
mrt 2009Jeruzalem stond om ons heen
mrt 2009Berditsjev
mrt 2009Engführung
feb 2009Het lezen van Celan
feb 2009Moederland woord
feb 2009Abraham Sonne
feb 2009Canetti en het jodendom
jan 2009Dora Diamant
jan 2009Kafka en het zionisme
jan 2009Canon