sluiten
×
Mogen wij u om een kleine bijdrage vragen om het werk van Crescas blijvend mogelijk te maken? Alle content op deze website is vrij toegankelijk: de wekelijkse columns, video’s, geluidsbestanden, artikelen, etc. Dat willen wij graag zo houden. U kunt ons daarbij helpen met een kleine, vrijwillige bijdrage. Ieder bedrag is welkom. Met de groene knop hiernaast is dat zó geregeld. Dankuwel.
inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Leo Frijda

Van 2009 tot en met 2016 schreef Leo Frijda literaire columns voor Crescas. Najaar 2011 publiceerde Amphora Books een deel van zijn columns onder de titel ''Het jodendom laat je niet los''. Eveneens bij Amphora Books verscheen begin 2015 ''Op het balkon van de elektrische tram'', een verzameling door hem geschreven opstellen over en rondom Franz Kafka.

vrijdag 25 november 2011

Aharon Barak, tot 2006 de president van het Hooggerechtshof van Israël, is als Arik Brick in 1936 geboren in Kaunas, toen Kovno en de hoofdstad van Litouwen. Hij was de enige zoon van Zvi Brick en Leah Katz. I was five years old when I, together with my parents and the rest of the Jews of Kovno in Lithuania - about 29.000 men, women, children and infants - entered the Kovno ghetto. Barak overleeft het doordat hij zes maanden voor de bevrijding van Kaunas uit het getto gesmokkeld is. Hij kon worden ondergebracht in het gezin van een Litouwse boer.

Avraham Tory schrijft in zijn Kovno Ghetto Diary:

Early on a dark autumn morning, the 30.000 Jews of the ghetto left their homes, abandoning their residences, their cupboards and dressers, their pantries and drawers; one was not permitted to lock anything. Outdoors, a wet, fine snow from a cloudy sky; a thin white layer covered the earth and the huge Demokratu Square toward which were streaming through the dark autumn morning men and women, young and old, people with children by the hand and in their arms, wrapped and bundled in cloths and rags; with tallow candles in their hands to light the way before them in the darkness ...

Het is de beschrijving van de grote actie van 28 oktober 1941 waarbij bijna tienduizend Joden uit het getto, van wie ongeveer 4.200 kinderen, zijn afgevoerd naar Fort IX en daar zijn doodgeschoten. Ook Jochanan Fein noemt die actie in zijn boek Jongen met viool:

Ik herinner me hoe we gesorteerd werden – ‘links rechts, links, rechts!’ – bij de grote razzia, nadat alle Joden uit het getto het bevel hadden gekregen naar het Plein der Democraten te gaan.

Oktober 1941, zo neem ik aan, stond de vijfjarige Arik Brick eveneens op het Plein der Democraten. In 2006 zal hij als Aharon Barak een belangrijk boek schrijven: The Judge in a Democracy, uitgegeven bij Princeton University Press en nu ook verkrijgbaar als paperback. Barak formuleert helder en toegankelijk. In de uitspraken waaraan hij als rechter meewerkte, verwoordde hij zijn standpunten op een zelfde duidelijke manier. Hierdoor behoort The Judge in a Democracy tot de vrij zeldzame boeken die diepgang hebben en geschikt zijn voor juristen en niet-juristen met interesse in de rol van de rechter in een democratische samenleving.

Tussen het Plein der Democraten in het Kovno van 1941 en de titel van dit boek kan niet zo maar een verband worden gelegd. Het is mij onbekend waarom dit plein zo is genoemd en Barak was in 1941 nog erg jong. Hier past mij bovendien terughoudendheid. Barak zelf sprak maar zelden over wat hij tijdens de sjoa persoonlijk had meegemaakt. Ik maak dat op uit een toespraak die hij heeft gehouden op een conferentie van kinderen die de Holocaust overleefden. Die toespraak kan worden beluisterd op de website van Yad Vashem. Barak stelt zich in die toespraak de vraag of hetgeen hij in zijn jeugd had meegemaakt, invloed heeft uitgeoefend op zijn werk als rechter. Zijn antwoord was: I don’t know. Misschien wel, misschien niet.

Er is, durf ik te zeggen, wel een meer algemeen verband. In zijn rede bij de uitreiking van de Justice of the World Price, in 2006, zei Barak:

My own experience during the Second World War and the Holocaust - the Holocaust in which six million of my people, including most of my family, were brutally murdered and I myself having been miraculously saved from being sent to a concentration camp thanks to the courage of a Lithuanian farmer - impressed upon me the crucial need to safeguard human dignity for all.

Democratie staat in het denken van Barak centraal. In het begin van zijn boek The Judge in a Democracy vraagt hij zich af: Am I a ‘good’ judge? Het antwoord volgt vele bladzijden verder: I regard myself as a judge who is sensitive to his role in a democracy. Rechters dienen de democratie te beschermen. Het is een les, benadrukt Barak, die kan worden getrokken uit wat in de Tweede Wereldoorlog en tijdens de sjoa is gebeurd. Op verschillende plaatsen in zijn boek vind je dat terug. Twee aanhalingen:

Democracy is celebrating its victories over Nazism and Fascism in World War II and over communism at the end of the twentieth century. Our age is the age of democracy.

But I do know that a lesson of the Holocaust and of World War II is the need to enact democratic constitutions and ensure that they are put into effect by judges whose main task is to protect democracy.

Bescherming van de democratie staat voorop. Maar dat is niet genoeg. Concreet moet het ook gaan om de bescherming van mensenrechten. Judicial protection of democracy in general and of human rights in particular is a characteristic of most developing democracies. Democratie, schrijft Barak, cannot exist without the protection of individual human rights. Mensenrechten vormen a normative umbrella. En weer legt Barak een verbinding met de Tweede Wereldoorlog en de sjoa:

We are experiencing a human rights revolution as a result of World War II and the Holocaust.

De bevoegdheden van het door Barak voorgezeten Hooggerechtshof van Israël en de Nederlandse Hoge Raad zijn niet dezelfde. De Hoge Raad is anders dan het Hooggerechtshof van Israël geen constitutioneel hof. Toch bevat het boek van Barak zoveel fundamentele opvattingen over het werk van de rechter dat het binnen de kringen van onze Hoge Raad niet onopgemerkt is gebleven. Begrijpelijk want Barak raakt onderwerpen aan die ook in de Nederlandse situatie alle aandacht vragen, zoals de relatie tussen wetgever en rechter en het afwegen van conflicterende rechten. Balancing is a way of thinking, zegt Barak. Balancing is a normative process by which one attempts to resolve a clash between conflicting values. The solution is not one of ‘all or nothing’. Steeds opnieuw komt Barak tot een genuanceerde benadering onder afwijzing van alles wat niet in evenwicht is.

Nog één onderwerp waarvoor dat eveneens geldt en waarmee Barak zijn boek besluit: Terrorism and democracy. Israël worstelt met het probleem van terrorisme en zijn Hooggerechtshof dus ook. Binnen het recht moet telkens opnieuw de vraag worden gesteld welke maatregelen geoorloofd zijn, because not every effective means is a legal means. Er zijn rechtsregels en dat betekent dat sometimes a democracy must fight with one hand tied behind its back. Over de taak van de rechter schrijft Barak:

We, the judges in modern democracies, are responsible for protecting democracy both from terrorism and from the means the state wants to use to fight terrorism.

In een door hem in zijn boek aangehaalde uitspraak formuleert Barak het zo:

Israel is not an isolated island. She is a member of an international system. The military operations of the IDF are not conducted in a legal vacuum. There are legal norms that set out how military operations should be conducted.

Nee, national security cannot justify undermining human rights in every case and under all circumstances. Een voorbeeld daarvan is de zaak Beit Sourik Village Council tegen The Government of Israel, waarin het Hooggerechtshof besliste dat bij het plaatsen van de veiligheidsafscheiding onvoldoende rekening was gehouden met de belangen van de inwoners van het klagende dorp. There is no security without the law. Satisfying the provisions of the law is an aspect of national security. De Engelse vertaling van deze uitspraak is op internet te vinden.

Voor internationaal recht geldt hetzelfde. Ik parafraseer Barak: There is no security without the law. Satisfying the provisions of the law is an aspect of international security. Ik parafraseer niet ten onrechte want in Haaretz van vorig jaar valt te lezen dat Barak van oordeel is dat Israël zich moet aansluiten bij het Internationaal Strafhof in Den Haag.

Binnenkort ben ik in Kaunas. Ik hoop ook even naar het Plein der Democraten te gaan. Het boek van Barak scherpt je in dat dit meer moet zijn dan herdenken alleen.

Delen |

Reacties

Henk J. Huyser

vrijdag 25 november 2011
Ik las vanmorgen in l'Arche (le Magazine du Judaïsme Français) het pleidooi van Jacques Attali voor les droits de l'humanité tegen wat hij noemt de somalisation van de wereld waarmee hij doelt op een land dat al twintig jaar sans état de droit is. Barak zou hem de hand schudden. Bedankt hjh

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
jan 2017Een laatste column
okt 2016Kafka’s dierentuin
okt 2016De verbanning van de dood
sep 2016De kleine marktplaats Sadagora
sep 2016Irmgard Keun
aug 2016Brody
jul 2016Clarice Lispector
jun 2016Vuurontstekers
mei 2016Itzik Manger uit Czernowitz
apr 2016Tel me bij de amandelen
apr 2016Stadt der Dichter
apr 2016Tsjernivtsi
mrt 2016Langs de zuidelijke Boeg
mrt 2016In de schaduw van een boom
feb 2016Lin Jaldati
feb 2016Winternabijheid
jan 2016Bleib gesund!
dec 20152015
dec 2015Ruiter in de wolken
nov 2015Hommage aan Andreas Burnier
sep 2015'Jij schrijdt in trotse vrijheid'
sep 2015Een handvol sneeuw
aug 2015Schaduwen van het verleden
aug 2015Onze geschiedenis
jul 2015Damals im Romanischen Café
jul 2015Café Grössenwahn, Königin aller Cafés
jun 2015Kurt Löb
mei 2015Van hagedissen en ratten
mei 2015De benoemer en de verzwijger
apr 2015Aghed
feb 2015Asperges en gevulde eieren
jan 2015Op het spoor van Patrick Modiano
jan 2015Terugblik
nov 2014Mooie series
nov 2014Met een boek naar het museum
aug 2014Appie Drielsma (1937-2014)
jul 2014Opzij geschoven en gezwegen
jul 2014Exilliteratuur
jun 2014Kurt Lehmann of ook Konrad Merz
mei 2014Hommage
mei 2014Joseph Roth (1894-1939)
mei 2014Kafka en de Joden uit Galicië
mei 2014Schrijf dat op, Kisch!
apr 2014Kafka augustus 1914
feb 2014Heine, een voorproefje
jan 2014Kafka's raam
jan 2014Arnold Zweig en Hermann Struck
jan 2014Arnold Zweig
dec 2013Mijn lijstje 2013
dec 2013Nogmaals Jacob Israel de Haan
nov 2013Austerlitz
nov 2013W.G. Sebald
okt 2013Freud, Kafka en Wenen
sep 2013Marcel Reich-Ranicki (1920-2013)
sep 2013De beslissing
aug 2013Dan Pagis
aug 2013jewsandwords
aug 2013Voor de wet
jun 2013De groeten van meneer Onhandig (2)
jun 2013De groeten van meneer Onhandig (1)
mei 2013Klassenfoto met Walter Benjamin
mei 2013Amsterdam
apr 2013Treinreis naar Czernowitz
apr 2013Het Odessa van Jabotinsky
mrt 20131913
feb 2013Selma Meerbaum-Eisinger
feb 2013Van majestueuze katten en onmuzikale schrijvers
jan 2013Ravensbrück
jan 2013Milena Jesenská
dec 2012Mijn lijstje 2012
dec 2012Varia
nov 2012Schiller in Barnow
nov 2012De gedaanteverwisseling
nov 2012Joseph Schmidt
okt 2012Rondom Kafka (2)
okt 2012Appelfeld en Kafka
okt 2012Appelfeld en de taal
sep 2012Met Kafka naar de synagoge
sep 2012Rondom Kafka
aug 2012Vriendschap
jul 2012Kalman Polgar
jul 2012Een knipoog naar Max Brod
jun 2012Steinbarg en Manger
jun 2012Josef Burg
jun 2012Klara Blum
mei 2012Mythos Czernowitz
mei 2012De odyssee van Edgar Hilsenrath
mei 2012Nacht in Mogilev-Podolski
apr 2012Sereth
apr 2012Eichmann in Wenen
apr 2012Anna Seghers ontmoet Franz Kafka
mrt 2012Anna Seghers
mrt 2012Netty Reiling
mrt 2012Fallada past zich aan
feb 2012Nico Rost en Hans Fallada
feb 2012Karel van het Reve
feb 2012Kafka, Brenner en Feuchtwanger
jan 2012Holocaust Memorial Day
jan 2012De heerlijkheid van het leven
jan 2012Wassermann, Roth en Nederland
dec 2011De Hoge Raad buigt mee
dec 2011Isaak Babel
dec 2011Gerron
nov 2011Aharon Barak
nov 2011Abraham Mapu
nov 2011Naar Kaunas
okt 2011Briefwisseling Roth en Zweig (2)
okt 2011Briefwisseling Roth en Zweig (1)
okt 2011Rabbi Nachman en Kafka (2)
sep 2011Rabbi Nachman en Kafka (1)
sep 2011Czernowitz 1907
jul 2011Kafka in Berlijn
jul 2011Met Joseph Roth naar Berlijn
jul 2011Joseph Roth in Amsterdam
jun 2011Ik teken het gezicht van de tijd
jun 2011Het Joodse geheugen
jun 2011De memoires van Claude Lanzmann
apr 2011Heinrich Heine in Jeruzalem
apr 2011Jiri Weil houdt van katten
apr 2011Jiri Weil, getuige
apr 2011Laurent Binet, HhhH
mrt 2011Dan Porat, The Boy
mrt 2011De geheugenhut
mrt 2011The Search Committee
mrt 2011De Finklerkwestie
feb 2011Stefan Zweig, Joods schrijver
feb 2011Stefan Zweig, verdreven Europeaan
feb 2011Kisch, der rasende Reporter
jan 2011Verkeerde grootouders
jan 2011Ilse Aichinger en Kafka
jan 2011Perec, een leeservaring
jan 2011Van Kafka naar Perec
dec 2010Kafka, Weltsch en het zionisme (2)
dec 2010Kafka, Weltsch en het zionisme (1)
dec 2010Franz Kafka en Mania Tschissik
nov 2010Franz Kafka en Jizchak Löwy
nov 2010Erich Fried
nov 2010Harry Mulisch is zelf een mens
nov 2010Hannah Arendt en Gershom Scholem (2)
okt 2010Hannah Arendt en Gershom Scholem (1)
okt 2010Alexander Granach: ‘Da geht ein Mensch’
okt 2010Karl Emil Franzos: ‘Der Pojaz’
okt 2010Karl Emil Franzos: Zweigeist
sep 2010Hans Keilson
sep 2010Een intelligent hart
sep 2010Ernst Toller
sep 2010Jakob Wassermann: gebroken moralist
aug 2010Jakob Wassermann: Duitser en Jood
aug 2010Byron en de Joden
jul 2010Rathenau, ein begeisterter Deutscher, ein aufrechter Jude
jul 2010Walther Rathenau: Höre, Israel!
jun 2010Multatuli en de Joden
jun 2010Multatuli en W.A. Paap
jun 2010Herman de Man: Jood onder de boeren
mei 2010Herman de Man: ik ben een Jood
mei 2010Carry van Bruggen: een moedige Jodin
mei 2010Carry van Bruggen: De verlatene
apr 2010Carry van Bruggen: Seideravond
apr 2010Izak de Haan
apr 2010Carry van Bruggen
apr 2010Franz Baermann Steiner: Gebet im Garten
mrt 2010Franz Baermann Steiner: Praag, Jeruzalem, Oxford
mrt 2010Assaf Gavron
mrt 2010Celan en Bachmann (2)
mrt 2010Celan en Bachmann (1)
feb 2010Georg Hermann, een beschaafde Duitse Jood
feb 2010Heinz Liepmann bestraft
feb 2010Tussen orthodoxie en assimilatie
jan 2010Soma Morgenstern in de vergeethoek
jan 2010Hooligan in Roemenië
jan 2010Nogmaals Feuchtwanger
jan 2010Het succes van Feuchtwanger
dec 2009Paul Hellmann, medeaanklager
dec 2009Lezen over Auschwitz
nov 2009Ernst Weiss
nov 2009Bruno Schulz
nov 2009De zwarte zwaan van Israël
okt 2009Kafka en Else Lasker-Schüler
okt 2009Rahel Varnhagen
okt 2009Jacob Israël de Haan
okt 2009Noem het slaap
okt 2009Ongemakkelijk
sep 2009Bernard Malamud
sep 2009Leo Perutz
sep 2009De kant van Jeanne Weil
sep 2009De familie Pringsheim
aug 2009Simone Veil
aug 2009Grete Weil
jun 2009Heinrich Heine
jun 2009Ferrara
mei 2009Imre Kertész
mei 2009Aharon Appelfeld
mei 2009Joseph Roth (2)
apr 2009Joseph Roth (1)
apr 2009Zoektochten
mrt 2009Tegen het vergeten
mrt 2009Jeruzalem stond om ons heen
mrt 2009Berditsjev
mrt 2009Engführung
feb 2009Het lezen van Celan
feb 2009Moederland woord
feb 2009Abraham Sonne
feb 2009Canetti en het jodendom
jan 2009Dora Diamant
jan 2009Kafka en het zionisme
jan 2009Canon