sluiten
×
Mogen wij u om een kleine bijdrage vragen om het werk van Crescas blijvend mogelijk te maken? Alle content op deze website is vrij toegankelijk: de wekelijkse columns, video’s, geluidsbestanden, artikelen, etc. Dat willen wij graag zo houden. U kunt ons daarbij helpen met een kleine, vrijwillige bijdrage. Ieder bedrag is welkom. Met de groene knop hiernaast is dat zó geregeld. Dankuwel.
inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Leo Frijda

Van 2009 tot en met 2016 schreef Leo Frijda literaire columns voor Crescas. Najaar 2011 publiceerde Amphora Books een deel van zijn columns onder de titel ''Het jodendom laat je niet los''. Eveneens bij Amphora Books verscheen begin 2015 ''Op het balkon van de elektrische tram'', een verzameling door hem geschreven opstellen over en rondom Franz Kafka.

vrijdag 20 februari 2015

Ter gelegenheid van de première van Le Renard, een ballet van Strawinsky, uitgevoerd door Les Ballets Russes van Diaghilev, gaven Sydney Schiff, een mecenas van Joodse afkomst, en zijn vrouw Violet 18 mei 1922 een feest voor zo'n veertig gasten in Hotel Majestic in Parijs. Behalve Strawinsky en Diaghilev waren ook Picasso, Joyce en Proust uitgenodigd. Het was één van de weinige momenten dat Proust zich nog buitenshuis vertoonde. Precies zes maanden later overleed hij. In de wedloop met de dood werkte hij hard om Op zoek naar de verloren tijd te voltooien.


Richard Davenport-Hines, Een avond in Hotel Majestic,
Over Proust en het Parijs van de jaren twintig,
De Bezige Bij, 2006

De gasten kregen champagne geserveerd en, zo lezen we bij Davenport-Hines, om de vele Russische ballingen onder de gasten te eren werden Russische hors-d’oeuvres en kaviaar aangeboden. Voor de maaltijd koos Schiff, een enthousiast bewonderaar van Proust, voor asperge, “een groente die Proust prachtig en speels in zijn boek had beschreven.”

Geschikte vleesschotels voor proustianen waren bijvoorbeeld schapenbout met sauce béarnaise (een saus van eieren en boter die op smaak wordt gebracht met sjalotjes, dragon en kervel), boeuf à la gelée (gekruid vlees en worteltjes in aspic, samengesteld uit de beste lendenbiefstuk, runderschenkel en kalfspoten) … ook rode poon of griet, gestoofd in sauce hollandaise, zou proustianen die van vis hielden zeker bevallen.

Tegen de tijd dat de koffie al werd geserveerd, kwam Joyce binnen, niet voor het diner gekleed en laveloos. Hij leek niet in orde en ging zitten zonder iets te zeggen, “met zijn hoofd in zijn handen en een glas champagne voor hem op tafel.” Proust kwam nog later. Anders dan Joyce was Proust wel elegant gekleed, maar hij oogde “bleek als de maan in de middag.” Van de speciaal voor hem gekozen gerechten zal hij niet hebben geproefd.

Het had op 18 mei 1922 een interessante literaire ontmoeting kunnen worden tussen Proust en Joyce die elkaar nog niet eerder hadden ontmoet. Van het door hen gevoerde gesprek, dat onduidelijk, verward en absurd moet zijn geweest, zijn verschillende versies overgeleverd. Joyce zou erover hebben geklaagd dat, terwijl hij het over kamermeisjes wilde hebben, Proust alleen maar over hertoginnen wilde spreken. Volgens de meeste versies echter zou het gesprek zich hebben beperkt tot de vraag van Proust aan Joyce of hij Du Côté de chez Swann had gelezen. “Non, monsieur,” zei Joyce. En de vraag van Joyce of hij Ulysses had gelezen, moet Proust op gelijke wijze hebben beantwoord: “Mais non, monsieur.”

Wie, zoals ik, indertijd genoot van “Een avond in Hotel Majestic, kon het vorig jaar verschenen boek van Monika Reichert, *Auch Joyce sass mit am Tisch oder das Lämpchen im Eisschrank, natuurlijk niet ongelezen laten.


Monika Reichert, Auch Joyce sass mit am Tisch oder das Lämpchen im Eisschrank, Aus den Erinnerungen einer Gastgeberin,
Waldemar Kramer, 2014

Monika en Klaus Reichert hebben in de loop van de jaren veel bekende persoonlijkheden aan tafel genodigd en Monika Reichert heeft steeds opgetekend welke gerechten zij haar gasten serveerde. En dat niet alleen, zij geeft ook gedetailleerd aan welke ingrediënten voor elk van die gerechten nodig zijn en hoe deze gerechten te bereiden. Het is dus tevens een kookboek geworden.

Onder de gasten vooral ook schrijvers, maar Joyce zat bij de Reicherts niet “auch mit am Tisch.” De titel van het boek slaat op het diner dat het echtpaar op 2 februari 1982 organiseerde om te herdenken dat Joyce honderd jaar eerder in Dublin was geboren. De gekozen gerechten weerspiegelden de plaatsen waar Joyce had gewoond: Dublin, Triëst, Zürich en Parijs, met als voorgerecht ‘gebratene Schweinenieren und geröstete Dorschrogen, die Lieblingsspeisen von Mr. Leopold Bloom’. Het hoofdgerecht was ‘Brasato al Barolo’. Zo op het oog bevalt me dit recept erg goed, lende van het rund met veel kruiden en groenten. De Barolo is natuurlijk wel wat prijzig. Ook de verdere gerechten, ‘Clafoutis aux Cerises’, uit Frankrijk, en ‘Basler Leckerli’ bij de koffie, doen me het water in de mond lopen.

Tijdens de Buchmesse 1967 in Frankfurt was een zekere Vladimir Kafka te gast. Hij had donkere, melancholieke ogen en, schrijft Monika Reichert, alle vrouwen vielen voor hem. Kafka kreeg het gerecht voorgeschoteld dat de inwoners van Frankfurt kennelijk het liefst eten: ‘Frankfurter Grüne Sosse mit Tafelspitz und harten Eiern’. Het interesseerde mij wie deze Kafka was. Hij blijkt een vertaler te zijn geweest die zich heeft ingezet voor de Duitse en Tsjechische literatuur. Van Franz Kafka heeft Vladimir Kafka onder meer Het slot in het Tsjechisch vertaald. Ook vertaalde hij Günter Grass, Heinrich Böll en Robert Walser. Al drie jaar na het diner bij Monika en Klaus Reichert overleed Vladimir Kafka, slechts 39 jaar oud.

Paul Celan heeft tweemaal bij Monika en Klaus Reichert gegeten, in 1967 en in 1968. In 1968 kwam Celan uit Freiburg waar hij Heidegger had ontmoet. “Wir waren entgeistert,” schrijft Monika Reichert, “denn wir kannten Celans uns befremdende Verehrung Heideggers, die aber bisher nie ein Thema war.”

Celan kam in Haferlschuhen und Lodenmantel. Klaus fragte ihn, wieso gerade er sich habe mit Heidegger treffen können, und Celan antwortete: ‘Ja, ich habe ihn gefragt, was er mir zu seiner Vergangenheit zu sagen hätte. Er sagte, er werde sich eine Antwort überlegen. Die hat er mir aber dann nicht gegeben.’ Damit war dieses Thema erledigt.

Deze herinnering van Monika Reichert komt overeen met wat ook uit andere bronnen over de ontmoetingen tussen Celan en Heidegger bekend is. Zo nam Heidegger in 1967, bij hun eerste ontmoeting, Celan mee naar zijn berghut in Todtnauberg, gelegen in het Schwarzwald. Daar schreef Celan in het boek voor bezoekers: 'Ins Hüttenbuch, mit dem Blick auf den Brunnenstern, mit einer Hoffnung auf ein kommendes Wort im Herzen'. Kort daarna schreef Celan het gedicht Todtnauberg waarin hij voortborduurt op wat hij in het boek voor bezoekers optekende (in de vertaling van Ton Naaijkens):

de in het boek
-wier namen nam het op
voor die van mij?-,
de in dit boek
geschreven regel met
de hoop, heden
in mijn hart
op een van een denker
afkomstig
woord

Monika en Klaus Reichert serveerden Celan na de soep Noisette de Porc aux Pruneaux, varkensvlees dus, zij het wel, zo lijkt het, smakelijk bereid. Het toetje echter, Orangencreme, volgens oma’s recept, zal een ieder goed smaken.

En dat brengt me op de gevulde eieren die in mijn familie volgens oud recept geserveerd worden. Daarvan vond ik in Auch Joyce sass mit am Tisch een ander recept, Oeufs Mimosa, dat zelfs ik kan wagen bij een geschikte gelegenheid eens uit te proberen. Schrijvers kunnen zich aanmelden.

Hart gekochte Eier
Thunfisch-Stücke in Öl (Saupiquet in der Dose schmeckt gut)
Mayonnaise
Kapern (kleine)
Salz
Pfeffer
Cayenne Pfeffer

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
jan 2017Een laatste column
okt 2016Kafka’s dierentuin
okt 2016De verbanning van de dood
sep 2016De kleine marktplaats Sadagora
sep 2016Irmgard Keun
aug 2016Brody
jul 2016Clarice Lispector
jun 2016Vuurontstekers
mei 2016Itzik Manger uit Czernowitz
apr 2016Tel me bij de amandelen
apr 2016Stadt der Dichter
apr 2016Tsjernivtsi
mrt 2016Langs de zuidelijke Boeg
mrt 2016In de schaduw van een boom
feb 2016Lin Jaldati
feb 2016Winternabijheid
jan 2016Bleib gesund!
dec 20152015
dec 2015Ruiter in de wolken
nov 2015Hommage aan Andreas Burnier
sep 2015'Jij schrijdt in trotse vrijheid'
sep 2015Een handvol sneeuw
aug 2015Schaduwen van het verleden
aug 2015Onze geschiedenis
jul 2015Damals im Romanischen Café
jul 2015Café Grössenwahn, Königin aller Cafés
jun 2015Kurt Löb
mei 2015Van hagedissen en ratten
mei 2015De benoemer en de verzwijger
apr 2015Aghed
feb 2015Asperges en gevulde eieren
jan 2015Op het spoor van Patrick Modiano
jan 2015Terugblik
nov 2014Mooie series
nov 2014Met een boek naar het museum
aug 2014Appie Drielsma (1937-2014)
jul 2014Opzij geschoven en gezwegen
jul 2014Exilliteratuur
jun 2014Kurt Lehmann of ook Konrad Merz
mei 2014Hommage
mei 2014Joseph Roth (1894-1939)
mei 2014Kafka en de Joden uit Galicië
mei 2014Schrijf dat op, Kisch!
apr 2014Kafka augustus 1914
feb 2014Heine, een voorproefje
jan 2014Kafka's raam
jan 2014Arnold Zweig en Hermann Struck
jan 2014Arnold Zweig
dec 2013Mijn lijstje 2013
dec 2013Nogmaals Jacob Israel de Haan
nov 2013Austerlitz
nov 2013W.G. Sebald
okt 2013Freud, Kafka en Wenen
sep 2013Marcel Reich-Ranicki (1920-2013)
sep 2013De beslissing
aug 2013Dan Pagis
aug 2013jewsandwords
aug 2013Voor de wet
jun 2013De groeten van meneer Onhandig (2)
jun 2013De groeten van meneer Onhandig (1)
mei 2013Klassenfoto met Walter Benjamin
mei 2013Amsterdam
apr 2013Treinreis naar Czernowitz
apr 2013Het Odessa van Jabotinsky
mrt 20131913
feb 2013Selma Meerbaum-Eisinger
feb 2013Van majestueuze katten en onmuzikale schrijvers
jan 2013Ravensbrück
jan 2013Milena Jesenská
dec 2012Mijn lijstje 2012
dec 2012Varia
nov 2012Schiller in Barnow
nov 2012De gedaanteverwisseling
nov 2012Joseph Schmidt
okt 2012Rondom Kafka (2)
okt 2012Appelfeld en Kafka
okt 2012Appelfeld en de taal
sep 2012Met Kafka naar de synagoge
sep 2012Rondom Kafka
aug 2012Vriendschap
jul 2012Kalman Polgar
jul 2012Een knipoog naar Max Brod
jun 2012Steinbarg en Manger
jun 2012Josef Burg
jun 2012Klara Blum
mei 2012Mythos Czernowitz
mei 2012De odyssee van Edgar Hilsenrath
mei 2012Nacht in Mogilev-Podolski
apr 2012Sereth
apr 2012Eichmann in Wenen
apr 2012Anna Seghers ontmoet Franz Kafka
mrt 2012Anna Seghers
mrt 2012Netty Reiling
mrt 2012Fallada past zich aan
feb 2012Nico Rost en Hans Fallada
feb 2012Karel van het Reve
feb 2012Kafka, Brenner en Feuchtwanger
jan 2012Holocaust Memorial Day
jan 2012De heerlijkheid van het leven
jan 2012Wassermann, Roth en Nederland
dec 2011De Hoge Raad buigt mee
dec 2011Isaak Babel
dec 2011Gerron
nov 2011Aharon Barak
nov 2011Abraham Mapu
nov 2011Naar Kaunas
okt 2011Briefwisseling Roth en Zweig (2)
okt 2011Briefwisseling Roth en Zweig (1)
okt 2011Rabbi Nachman en Kafka (2)
sep 2011Rabbi Nachman en Kafka (1)
sep 2011Czernowitz 1907
jul 2011Kafka in Berlijn
jul 2011Met Joseph Roth naar Berlijn
jul 2011Joseph Roth in Amsterdam
jun 2011Ik teken het gezicht van de tijd
jun 2011Het Joodse geheugen
jun 2011De memoires van Claude Lanzmann
apr 2011Heinrich Heine in Jeruzalem
apr 2011Jiri Weil houdt van katten
apr 2011Jiri Weil, getuige
apr 2011Laurent Binet, HhhH
mrt 2011Dan Porat, The Boy
mrt 2011De geheugenhut
mrt 2011The Search Committee
mrt 2011De Finklerkwestie
feb 2011Stefan Zweig, Joods schrijver
feb 2011Stefan Zweig, verdreven Europeaan
feb 2011Kisch, der rasende Reporter
jan 2011Verkeerde grootouders
jan 2011Ilse Aichinger en Kafka
jan 2011Perec, een leeservaring
jan 2011Van Kafka naar Perec
dec 2010Kafka, Weltsch en het zionisme (2)
dec 2010Kafka, Weltsch en het zionisme (1)
dec 2010Franz Kafka en Mania Tschissik
nov 2010Franz Kafka en Jizchak Löwy
nov 2010Erich Fried
nov 2010Harry Mulisch is zelf een mens
nov 2010Hannah Arendt en Gershom Scholem (2)
okt 2010Hannah Arendt en Gershom Scholem (1)
okt 2010Alexander Granach: ‘Da geht ein Mensch’
okt 2010Karl Emil Franzos: ‘Der Pojaz’
okt 2010Karl Emil Franzos: Zweigeist
sep 2010Hans Keilson
sep 2010Een intelligent hart
sep 2010Ernst Toller
sep 2010Jakob Wassermann: gebroken moralist
aug 2010Jakob Wassermann: Duitser en Jood
aug 2010Byron en de Joden
jul 2010Rathenau, ein begeisterter Deutscher, ein aufrechter Jude
jul 2010Walther Rathenau: Höre, Israel!
jun 2010Multatuli en de Joden
jun 2010Multatuli en W.A. Paap
jun 2010Herman de Man: Jood onder de boeren
mei 2010Herman de Man: ik ben een Jood
mei 2010Carry van Bruggen: een moedige Jodin
mei 2010Carry van Bruggen: De verlatene
apr 2010Carry van Bruggen: Seideravond
apr 2010Izak de Haan
apr 2010Carry van Bruggen
apr 2010Franz Baermann Steiner: Gebet im Garten
mrt 2010Franz Baermann Steiner: Praag, Jeruzalem, Oxford
mrt 2010Assaf Gavron
mrt 2010Celan en Bachmann (2)
mrt 2010Celan en Bachmann (1)
feb 2010Georg Hermann, een beschaafde Duitse Jood
feb 2010Heinz Liepmann bestraft
feb 2010Tussen orthodoxie en assimilatie
jan 2010Soma Morgenstern in de vergeethoek
jan 2010Hooligan in Roemenië
jan 2010Nogmaals Feuchtwanger
jan 2010Het succes van Feuchtwanger
dec 2009Paul Hellmann, medeaanklager
dec 2009Lezen over Auschwitz
nov 2009Ernst Weiss
nov 2009Bruno Schulz
nov 2009De zwarte zwaan van Israël
okt 2009Kafka en Else Lasker-Schüler
okt 2009Rahel Varnhagen
okt 2009Jacob Israël de Haan
okt 2009Noem het slaap
okt 2009Ongemakkelijk
sep 2009Bernard Malamud
sep 2009Leo Perutz
sep 2009De kant van Jeanne Weil
sep 2009De familie Pringsheim
aug 2009Simone Veil
aug 2009Grete Weil
jun 2009Heinrich Heine
jun 2009Ferrara
mei 2009Imre Kertész
mei 2009Aharon Appelfeld
mei 2009Joseph Roth (2)
apr 2009Joseph Roth (1)
apr 2009Zoektochten
mrt 2009Tegen het vergeten
mrt 2009Jeruzalem stond om ons heen
mrt 2009Berditsjev
mrt 2009Engführung
feb 2009Het lezen van Celan
feb 2009Moederland woord
feb 2009Abraham Sonne
feb 2009Canetti en het jodendom
jan 2009Dora Diamant
jan 2009Kafka en het zionisme
jan 2009Canon