sluiten
×
Mogen wij u om een kleine bijdrage vragen om het werk van Crescas blijvend mogelijk te maken? Alle content op deze website is vrij toegankelijk: de wekelijkse columns, video’s, geluidsbestanden, artikelen, etc. Dat willen wij graag zo houden. U kunt ons daarbij helpen met een kleine, vrijwillige bijdrage. Ieder bedrag is welkom. Met de groene knop hiernaast is dat zó geregeld. Dankuwel.
inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Leo Frijda

Van 2009 tot en met 2016 schreef Leo Frijda literaire columns voor Crescas. Najaar 2011 publiceerde Amphora Books een deel van zijn columns onder de titel ''Het jodendom laat je niet los''. Eveneens bij Amphora Books verscheen begin 2015 ''Op het balkon van de elektrische tram'', een verzameling door hem geschreven opstellen over en rondom Franz Kafka.

vrijdag 12 februari 2010

Heinz Liepmann en Georg Hermann zijn twee van de 131 schrijvers die met een korte biografie zijn opgenomen in Das Buch der verbrannten Bücher van Volker Weidermann. Ook deze Joodse schrijvers waren het slachtoffer van de boekverbranding op 10 mei 1933. Liepmann en Hermann hebben nog meer gemeen. Zij hadden, ieder op hun eigen manier, verbindingen met Nederland. Over Hermann volgende keer.

Van Liepmann was in december 1933 bij de Nederlandse uitgever P.N. van Kampen & Zoon de roman Das Vaterland verschenen. Toen Liepmann op 12 februari 1934 naar Nederland kwam om met De Arbeiderspers over een uitgave in het Nederlands te praten, werd hij gearresteerd op beschuldiging van het beledigen van een bevriend staatshoofd. Op 13 februari 1934, een dag na de arrestatie van Liepmann, heeft Menno ter Braak daarover in het dagblad Het Vaderland bericht. De meeste andere kranten deden er het zwijgen toe. Het commentaar van Menno ter Braak laat aan duidelijkheid niets te wensen over. Hij wijst erop dat de gewraakte passage een gesprek tussen romanfiguren inhoudt en vindt de gehele procedure uiterst bedenkelijk, in het bijzonder op grond van de algemene morele zijde van het geval; de aantasting van het asielrecht voor de vrije mening, waarop ons land sedert eeuwen, en terecht, zo trots is geweest (...) Men vraagt zich af, aan welke banden men onze drukpersvrijheid straks zal gaan leggen, als men geen feiten uit het publieke leven meer mag karakteriseren door feiten, aan wier authenticiteit wij toch zeker wel op eigen gelegenheid mogen twijfelen.

Niet zo helder geformuleerd als we van Ter Braak gewend zijn maar ware woorden die ook nu nog niets aan belang hebben ingeboet. Geholpen heeft het artikel van Menno ter Braak niet. Met de in geval van inperking van de vrijheid van meningsuiting nogal ongelukkige toevoeging dat anderen moeten worden weerhouden zich ook zo te uiten, is Heinz Liepmann tot een maand gevangenisstraf veroordeeld waarna hij het land is uitgezet. Naar België, richting Frankrijk. Dat wel.

De Arbeiderspers gaf in 1934 de roman onder de titel Het Vaderland in het Nederlands uit met weglating van de gewraakte passage die tot de veroordeling van Liepmann leidde. In plaats van de gewraakte passage is vermeld: De oorspronkelijke hierop volgende tekst werd door de justitie verboden, omdat die een beleediging van het hoofd van een bevriende natie inhield. Om die reden moest dit deel geschrapt worden.

De weggelaten passage had betrekking op Hindenburg die, volgens één van de romanfiguren, Hitler tot kanselier zou hebben benoemd om een onderzoek te stoppen naar door hem, Hindenburg, gepleegde fraude. De vervolging en bestraffing waren inderdaad, om de woorden van Menno ter Braak te herhalen, uiterst bedenkelijk. Temeer als je weet dat de roman is bedoeld als aanklacht tegen wat er in die jaren in Duitsland gebeurt.

Het Vaderland heeft als ondertitel: een documentatieroman uit het Duitschland van nu en is opgedragen aan de in Hitler-Duitsland vermoorde Joden. Liepmann beschrijft in zijn roman wat een aantal bemanningsleden van het stoomschip Kulm overkomt als zij op 28 maart 1933 na een reis van drie maanden weer terugkeren en aan den lijve ondervinden dat Hitler intussen in Duitsland aan de macht is gekomen. In zijn voorwoord van 10 september 1933 noemt Liepmann zijn roman veeleer een strijdschrift en dat is het inderdaad. Liepmann neemt geen blad voor de mond. Hij acht het nationaalsocialisme een besmettelijke ziekte. En dat men de joden foltert en vermoordt, nu nog, terwijl ik deze regels schrijf, terwijl de zon schijnt, kinderen spelen, mensen ademhalen, bloemen groeien - nu, op dit, op elk ogenblik, - dat is het, waarom ik niet slapen kan. Ook de roman van Liepmann laat weer zien dat men in het Nederland van 1934 kon weten wat er in Duitsland aan de hand was.

Heinz Liepmann is een nu vrijwel vergeten schrijver en van zijn leven weten we weinig. Wat hierna staat, komt uit het boek van Weidermann. Liepmann is geboren in 1905 in Osnabrück en had voor het verschijnen van Das Vaterland al enkele romans gepubliceerd die, omdat hij Jood was en bovendien sterk links georiënteerd, op de lijst van verbrande boeken terecht kwamen. Hij week uit naar Parijs. In 1937 emigreerde Liepmann naar Amerika om in 1947 weer naar Duitsland terug te keren. In 1962 verhuisde Liepmann naar Zürich. Hij sterft in 1966. Ook na Das Vaterland heeft Liepmann, ondanks zijn verslaving aan morfine, nog enkele boeken geschreven. Literair gezien is Das Vaterland niet bijzonder interessant. Liepmann was echter een uitgesproken tegenstander van het nationaalsocialisme en wilde zijn lezers met zijn documentatieroman, indertijd in 17 talen vertaald, informeren en een vurig beroep op hen doen om gegen die Unmoral, die Barbarei, die mörderische Dummheit zu kämpfen. Daarin ligt nog steeds een reden om ook Heinz Liepmann niet in vergetelheid te laten raken.

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
jan 2017Een laatste column
okt 2016Kafka’s dierentuin
okt 2016De verbanning van de dood
sep 2016De kleine marktplaats Sadagora
sep 2016Irmgard Keun
aug 2016Brody
jul 2016Clarice Lispector
jun 2016Vuurontstekers
mei 2016Itzik Manger uit Czernowitz
apr 2016Tel me bij de amandelen
apr 2016Stadt der Dichter
apr 2016Tsjernivtsi
mrt 2016Langs de zuidelijke Boeg
mrt 2016In de schaduw van een boom
feb 2016Lin Jaldati
feb 2016Winternabijheid
jan 2016Bleib gesund!
dec 20152015
dec 2015Ruiter in de wolken
nov 2015Hommage aan Andreas Burnier
sep 2015'Jij schrijdt in trotse vrijheid'
sep 2015Een handvol sneeuw
aug 2015Schaduwen van het verleden
aug 2015Onze geschiedenis
jul 2015Damals im Romanischen Café
jul 2015Café Grössenwahn, Königin aller Cafés
jun 2015Kurt Löb
mei 2015Van hagedissen en ratten
mei 2015De benoemer en de verzwijger
apr 2015Aghed
feb 2015Asperges en gevulde eieren
jan 2015Op het spoor van Patrick Modiano
jan 2015Terugblik
nov 2014Mooie series
nov 2014Met een boek naar het museum
aug 2014Appie Drielsma (1937-2014)
jul 2014Opzij geschoven en gezwegen
jul 2014Exilliteratuur
jun 2014Kurt Lehmann of ook Konrad Merz
mei 2014Hommage
mei 2014Joseph Roth (1894-1939)
mei 2014Kafka en de Joden uit Galicië
mei 2014Schrijf dat op, Kisch!
apr 2014Kafka augustus 1914
feb 2014Heine, een voorproefje
jan 2014Kafka's raam
jan 2014Arnold Zweig en Hermann Struck
jan 2014Arnold Zweig
dec 2013Mijn lijstje 2013
dec 2013Nogmaals Jacob Israel de Haan
nov 2013Austerlitz
nov 2013W.G. Sebald
okt 2013Freud, Kafka en Wenen
sep 2013Marcel Reich-Ranicki (1920-2013)
sep 2013De beslissing
aug 2013Dan Pagis
aug 2013jewsandwords
aug 2013Voor de wet
jun 2013De groeten van meneer Onhandig (2)
jun 2013De groeten van meneer Onhandig (1)
mei 2013Klassenfoto met Walter Benjamin
mei 2013Amsterdam
apr 2013Treinreis naar Czernowitz
apr 2013Het Odessa van Jabotinsky
mrt 20131913
feb 2013Selma Meerbaum-Eisinger
feb 2013Van majestueuze katten en onmuzikale schrijvers
jan 2013Ravensbrück
jan 2013Milena Jesenská
dec 2012Mijn lijstje 2012
dec 2012Varia
nov 2012Schiller in Barnow
nov 2012De gedaanteverwisseling
nov 2012Joseph Schmidt
okt 2012Rondom Kafka (2)
okt 2012Appelfeld en Kafka
okt 2012Appelfeld en de taal
sep 2012Met Kafka naar de synagoge
sep 2012Rondom Kafka
aug 2012Vriendschap
jul 2012Kalman Polgar
jul 2012Een knipoog naar Max Brod
jun 2012Steinbarg en Manger
jun 2012Josef Burg
jun 2012Klara Blum
mei 2012Mythos Czernowitz
mei 2012De odyssee van Edgar Hilsenrath
mei 2012Nacht in Mogilev-Podolski
apr 2012Sereth
apr 2012Eichmann in Wenen
apr 2012Anna Seghers ontmoet Franz Kafka
mrt 2012Anna Seghers
mrt 2012Netty Reiling
mrt 2012Fallada past zich aan
feb 2012Nico Rost en Hans Fallada
feb 2012Karel van het Reve
feb 2012Kafka, Brenner en Feuchtwanger
jan 2012Holocaust Memorial Day
jan 2012De heerlijkheid van het leven
jan 2012Wassermann, Roth en Nederland
dec 2011De Hoge Raad buigt mee
dec 2011Isaak Babel
dec 2011Gerron
nov 2011Aharon Barak
nov 2011Abraham Mapu
nov 2011Naar Kaunas
okt 2011Briefwisseling Roth en Zweig (2)
okt 2011Briefwisseling Roth en Zweig (1)
okt 2011Rabbi Nachman en Kafka (2)
sep 2011Rabbi Nachman en Kafka (1)
sep 2011Czernowitz 1907
jul 2011Kafka in Berlijn
jul 2011Met Joseph Roth naar Berlijn
jul 2011Joseph Roth in Amsterdam
jun 2011Ik teken het gezicht van de tijd
jun 2011Het Joodse geheugen
jun 2011De memoires van Claude Lanzmann
apr 2011Heinrich Heine in Jeruzalem
apr 2011Jiri Weil houdt van katten
apr 2011Jiri Weil, getuige
apr 2011Laurent Binet, HhhH
mrt 2011Dan Porat, The Boy
mrt 2011De geheugenhut
mrt 2011The Search Committee
mrt 2011De Finklerkwestie
feb 2011Stefan Zweig, Joods schrijver
feb 2011Stefan Zweig, verdreven Europeaan
feb 2011Kisch, der rasende Reporter
jan 2011Verkeerde grootouders
jan 2011Ilse Aichinger en Kafka
jan 2011Perec, een leeservaring
jan 2011Van Kafka naar Perec
dec 2010Kafka, Weltsch en het zionisme (2)
dec 2010Kafka, Weltsch en het zionisme (1)
dec 2010Franz Kafka en Mania Tschissik
nov 2010Franz Kafka en Jizchak Löwy
nov 2010Erich Fried
nov 2010Harry Mulisch is zelf een mens
nov 2010Hannah Arendt en Gershom Scholem (2)
okt 2010Hannah Arendt en Gershom Scholem (1)
okt 2010Alexander Granach: ‘Da geht ein Mensch’
okt 2010Karl Emil Franzos: ‘Der Pojaz’
okt 2010Karl Emil Franzos: Zweigeist
sep 2010Hans Keilson
sep 2010Een intelligent hart
sep 2010Ernst Toller
sep 2010Jakob Wassermann: gebroken moralist
aug 2010Jakob Wassermann: Duitser en Jood
aug 2010Byron en de Joden
jul 2010Rathenau, ein begeisterter Deutscher, ein aufrechter Jude
jul 2010Walther Rathenau: Höre, Israel!
jun 2010Multatuli en de Joden
jun 2010Multatuli en W.A. Paap
jun 2010Herman de Man: Jood onder de boeren
mei 2010Herman de Man: ik ben een Jood
mei 2010Carry van Bruggen: een moedige Jodin
mei 2010Carry van Bruggen: De verlatene
apr 2010Carry van Bruggen: Seideravond
apr 2010Izak de Haan
apr 2010Carry van Bruggen
apr 2010Franz Baermann Steiner: Gebet im Garten
mrt 2010Franz Baermann Steiner: Praag, Jeruzalem, Oxford
mrt 2010Assaf Gavron
mrt 2010Celan en Bachmann (2)
mrt 2010Celan en Bachmann (1)
feb 2010Georg Hermann, een beschaafde Duitse Jood
feb 2010Heinz Liepmann bestraft
feb 2010Tussen orthodoxie en assimilatie
jan 2010Soma Morgenstern in de vergeethoek
jan 2010Hooligan in Roemenië
jan 2010Nogmaals Feuchtwanger
jan 2010Het succes van Feuchtwanger
dec 2009Paul Hellmann, medeaanklager
dec 2009Lezen over Auschwitz
nov 2009Ernst Weiss
nov 2009Bruno Schulz
nov 2009De zwarte zwaan van Israël
okt 2009Kafka en Else Lasker-Schüler
okt 2009Rahel Varnhagen
okt 2009Jacob Israël de Haan
okt 2009Noem het slaap
okt 2009Ongemakkelijk
sep 2009Bernard Malamud
sep 2009Leo Perutz
sep 2009De kant van Jeanne Weil
sep 2009De familie Pringsheim
aug 2009Simone Veil
aug 2009Grete Weil
jun 2009Heinrich Heine
jun 2009Ferrara
mei 2009Imre Kertész
mei 2009Aharon Appelfeld
mei 2009Joseph Roth (2)
apr 2009Joseph Roth (1)
apr 2009Zoektochten
mrt 2009Tegen het vergeten
mrt 2009Jeruzalem stond om ons heen
mrt 2009Berditsjev
mrt 2009Engführung
feb 2009Het lezen van Celan
feb 2009Moederland woord
feb 2009Abraham Sonne
feb 2009Canetti en het jodendom
jan 2009Dora Diamant
jan 2009Kafka en het zionisme
jan 2009Canon