sluiten
×
Mogen wij u om een kleine bijdrage vragen om het werk van Crescas blijvend mogelijk te maken? Alle content op deze website is vrij toegankelijk: de wekelijkse columns, video’s, geluidsbestanden, artikelen, etc. Dat willen wij graag zo houden. U kunt ons daarbij helpen met een kleine, vrijwillige bijdrage. Ieder bedrag is welkom. Met de groene knop hiernaast is dat zó geregeld. Dankuwel.
inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Leo Frijda

Van 2009 tot en met 2016 schreef Leo Frijda literaire columns voor Crescas. Najaar 2011 publiceerde Amphora Books een deel van zijn columns onder de titel ''Het jodendom laat je niet los''. Eveneens bij Amphora Books verscheen begin 2015 ''Op het balkon van de elektrische tram'', een verzameling door hem geschreven opstellen over en rondom Franz Kafka.

vrijdag 11 maart 2011

Een aardig boekje deze keer, geschreven door een rabbijn, Marc Angel. Bellettrie van de hand van een rabbijn, dat komt niet al te vaak voor. Wie is Marc Angel?

Marc Angel is emeritus rabbijn van de Sefardische gemeente Shearith Israel, al in 1654 in New York gesticht. Hij heeft een groot aantal publicaties op zijn naam staan, laatstelijk Maimonides, Spinoza and Us: Toward an Intellectually Vibrant Judaism. En in 2007 heeft hij het Institute for Jewish Ideas and Ideals opgericht. Als je naar de website van het instituut gaat (www.jewishideas.org), lees je een opvallend statement. Het instituut erkent de diversiteit in Joods denken en wil proberen de waarden van het jodendom in overeenstemming te brengen met wat de huidige samenleving vraagt. Progressief dus, denk je. Maar nee, het is een orthodox instituut doch wel een orthodox instituut met een open mind.

The Search Committee van Marc Angel is geen wetenschappelijk werk maar fictie. Het is opvallend goed en onderhoudend geschreven. Kort gezegd gaat het over een Talmoedschool, model Litouwen, in 1938 gesticht door rav Leibel Grossman en na diens overlijden voortgezet door zijn zoon rav Yosef Grossman. Als ook Yosef Grossman is overleden, moet een nieuwe rosj jesjiva worden benoemd, een nieuw hoofd van de Talmoedschool. Daarvoor lijkt de kleinzoon van de stichter, rav Shimshon Grossman, in aanmerking te komen, maar het bestuur heeft een commissie benoemd die met twee kandidaten komt, rav Shimshon Grossman en rav David Mercado, eveneens als Talmoedgeleerde en leraar verbonden aan de jesjieve. Er is echter een wereld van verschil tussen hen beiden. Shimshon Grossman is behoudend. David Mercado wil een jesjieve die midden in de samenleving staat en niet blind is voor nieuwe ontwikkelingen. We live in America, not in Lita.

In de hoofdstukken van het boek staan achtereenvolgens de pleidooien die voor de benoemingscommissie worden gehouden, eerst door Shimshon Grossman en David Mercado en daarna door hun echtgenotes, andere leraren van de school, studenten en geldschieters. Allen geven hun argumenten om voor Grossman of juist voor Mercado te kiezen. De verschillen in achtergrond en denken komen door deze opzet helder en vaak geestig naar voren. En het is spannend. Wie gaat er winnen? De ontknoping is verrassend genoeg!

Shimshon Grossman kijkt, zou je kunnen zeggen, achterom. Zo vertelt Grossman over zijn vader die de jesjieve van 1945 tot 1985 heeft geleid: for him, Yeshivas Lita was a memorial not just to his father, but to all the Jews who were murdered in the Holocaust in Europe. Shimshon Grossman begon al op jonge leeftijd aan zijn studies en is een beetje een opschepper: many people consider me to be the ‘gadol ha-dor’, the greatest Torah giant of this generation. Van wat buiten de jesjieve gebeurt, weet Grossman niet veel, wil hij ook niet al te veel weten. Hij kijkt er met dedain op neer. The art and literature of modern America are decadent. Hij vertelt de commissie het verhaal van rav Yosei ben Kisma, die op de vraag uit welke plaats hij kwam, ten antwoord gaf: I am from a town of great Torah sages. Dat is het enige dat telt. Niet de buitenwereld.

David Mercado is een man met een heel andere achtergrond, die niettemin bewust het besluit heeft genomen naar een jesjieve te gaan. Hij vertelt de commissie over de niet aflatende steun van Yosef Grossman die hem dwong de Joodse bronnen diepgaand te bestuderen maar hem tegelijkertijd toestond zelfstandig te blijven denken. Tegen de commissie zegt hij: I would like this yeshiva to be a bastion of intellectual freedom. I want students to think, to ask questions, to search for truth. I want them to know not only Torah and Talmud, but the wisdom of the nations as well... We must draw on the fruits of modern research and scholarship, not be locked into a closed box.

Marc Angel plaatst de visies van de ultra-orthodoxie en van een moderne open-minded orthodoxie naast elkaar. Hij blijft binnen de Joodse tradities. Een van de door de commissie gehoorde leraren legt hij de waarschuwing in de mond dat de moderne Joden ten onrechte wanted to be considered good Jews even if they worked on the Sabbath, ate pork, desecrated the festivals, and disregarded the laws of ritual purity. Het kan te ver gaan. Mij viel ook het pleidooi van één van de geldschieters op die in zijn persoonlijk leven ver van de Joodse tradities was afgedwaald. Eens heette hij Kalman Rabinowitz, nu Clyde Robinson, en zijn kinderen hebben het jodendom de rug toegekeerd. De financiële bijdrage van Clyde Robinson aan de jesjieve is guilt money. Hij hoopt dat de studenten van de jesjieve hun naam nooit meer zullen veranderen om deze meer gojs te laten klinken.

Toen ik het boek van Marc Angel las, begon net de discussie over de sjechita, over het al dan niet verdoven voorafgaande aan het slachten. Rabbijn Evers werd daarover in de Volkskrant geïnterviewd en onderstreepte tot mijn tevredenheid dat de Joodse traditie diervriendelijk is (de Partij voor de Dieren verdedigt een kernwaarde van de Tora, zei hij). Vaak worden voorschriften als de sjechita en begrippen als oog om oog, tand om tand uit onwetendheid verkeerd verstaan. Daarachter liggen meestal normen die vooruitstrevend waren toen ze werden geformuleerd. Niet strenger straffen dan de ernst van het vergrijp toelaat, is een norm die de bedoeling had te streng straffen in te perken. De waarde van een oog om een oog, vertaalden Buber en Rosenzweig al. Achter de sjechita ligt de opdracht dieren zo min mogelijk te laten lijden.

We houden van onze traditie en daarom houden we ons eraan. Een goed uitgangspunt. Maar tevens geldt dat de tijd niet stil staat en dat we in staat zijn gesteld om zelfstandig na te denken. Eenvoudig gezegd betekent dit dat we ons handelen zo nodig moeten aanpassen aan de norm en niet, andersom, tot norm verheffen wat we altijd al zo doen. Ik weet niet of vooraf verdoven inderdaad diervriendelijker is, al heb ik wel een vermoeden. Maar daar gaat het hier niet om. Rabbijn Evers zei in het interview dat de sjechita uiteindelijk een goddelijke opdracht is. Hij maakte daardoor, vrees ik, niet de norm maar de toepassing van de norm tot een goddelijke opdracht. Dat zou wel eens het verschil kunnen zijn tussen de orthodoxie van Shimshon Grossman en die van David Mercado. Of ben ik te liberaal?


Marc Angel, The Search Committee,
Urim Fiction, Jerusalem en New York, 2008
Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
jan 2017Een laatste column
okt 2016Kafka’s dierentuin
okt 2016De verbanning van de dood
sep 2016De kleine marktplaats Sadagora
sep 2016Irmgard Keun
aug 2016Brody
jul 2016Clarice Lispector
jun 2016Vuurontstekers
mei 2016Itzik Manger uit Czernowitz
apr 2016Tel me bij de amandelen
apr 2016Stadt der Dichter
apr 2016Tsjernivtsi
mrt 2016Langs de zuidelijke Boeg
mrt 2016In de schaduw van een boom
feb 2016Lin Jaldati
feb 2016Winternabijheid
jan 2016Bleib gesund!
dec 20152015
dec 2015Ruiter in de wolken
nov 2015Hommage aan Andreas Burnier
sep 2015'Jij schrijdt in trotse vrijheid'
sep 2015Een handvol sneeuw
aug 2015Schaduwen van het verleden
aug 2015Onze geschiedenis
jul 2015Damals im Romanischen Café
jul 2015Café Grössenwahn, Königin aller Cafés
jun 2015Kurt Löb
mei 2015Van hagedissen en ratten
mei 2015De benoemer en de verzwijger
apr 2015Aghed
feb 2015Asperges en gevulde eieren
jan 2015Op het spoor van Patrick Modiano
jan 2015Terugblik
nov 2014Mooie series
nov 2014Met een boek naar het museum
aug 2014Appie Drielsma (1937-2014)
jul 2014Opzij geschoven en gezwegen
jul 2014Exilliteratuur
jun 2014Kurt Lehmann of ook Konrad Merz
mei 2014Hommage
mei 2014Joseph Roth (1894-1939)
mei 2014Kafka en de Joden uit Galicië
mei 2014Schrijf dat op, Kisch!
apr 2014Kafka augustus 1914
feb 2014Heine, een voorproefje
jan 2014Kafka's raam
jan 2014Arnold Zweig en Hermann Struck
jan 2014Arnold Zweig
dec 2013Mijn lijstje 2013
dec 2013Nogmaals Jacob Israel de Haan
nov 2013Austerlitz
nov 2013W.G. Sebald
okt 2013Freud, Kafka en Wenen
sep 2013Marcel Reich-Ranicki (1920-2013)
sep 2013De beslissing
aug 2013Dan Pagis
aug 2013jewsandwords
aug 2013Voor de wet
jun 2013De groeten van meneer Onhandig (2)
jun 2013De groeten van meneer Onhandig (1)
mei 2013Klassenfoto met Walter Benjamin
mei 2013Amsterdam
apr 2013Treinreis naar Czernowitz
apr 2013Het Odessa van Jabotinsky
mrt 20131913
feb 2013Selma Meerbaum-Eisinger
feb 2013Van majestueuze katten en onmuzikale schrijvers
jan 2013Ravensbrück
jan 2013Milena Jesenská
dec 2012Mijn lijstje 2012
dec 2012Varia
nov 2012Schiller in Barnow
nov 2012De gedaanteverwisseling
nov 2012Joseph Schmidt
okt 2012Rondom Kafka (2)
okt 2012Appelfeld en Kafka
okt 2012Appelfeld en de taal
sep 2012Met Kafka naar de synagoge
sep 2012Rondom Kafka
aug 2012Vriendschap
jul 2012Kalman Polgar
jul 2012Een knipoog naar Max Brod
jun 2012Steinbarg en Manger
jun 2012Josef Burg
jun 2012Klara Blum
mei 2012Mythos Czernowitz
mei 2012De odyssee van Edgar Hilsenrath
mei 2012Nacht in Mogilev-Podolski
apr 2012Sereth
apr 2012Eichmann in Wenen
apr 2012Anna Seghers ontmoet Franz Kafka
mrt 2012Anna Seghers
mrt 2012Netty Reiling
mrt 2012Fallada past zich aan
feb 2012Nico Rost en Hans Fallada
feb 2012Karel van het Reve
feb 2012Kafka, Brenner en Feuchtwanger
jan 2012Holocaust Memorial Day
jan 2012De heerlijkheid van het leven
jan 2012Wassermann, Roth en Nederland
dec 2011De Hoge Raad buigt mee
dec 2011Isaak Babel
dec 2011Gerron
nov 2011Aharon Barak
nov 2011Abraham Mapu
nov 2011Naar Kaunas
okt 2011Briefwisseling Roth en Zweig (2)
okt 2011Briefwisseling Roth en Zweig (1)
okt 2011Rabbi Nachman en Kafka (2)
sep 2011Rabbi Nachman en Kafka (1)
sep 2011Czernowitz 1907
jul 2011Kafka in Berlijn
jul 2011Met Joseph Roth naar Berlijn
jul 2011Joseph Roth in Amsterdam
jun 2011Ik teken het gezicht van de tijd
jun 2011Het Joodse geheugen
jun 2011De memoires van Claude Lanzmann
apr 2011Heinrich Heine in Jeruzalem
apr 2011Jiri Weil houdt van katten
apr 2011Jiri Weil, getuige
apr 2011Laurent Binet, HhhH
mrt 2011Dan Porat, The Boy
mrt 2011De geheugenhut
mrt 2011The Search Committee
mrt 2011De Finklerkwestie
feb 2011Stefan Zweig, Joods schrijver
feb 2011Stefan Zweig, verdreven Europeaan
feb 2011Kisch, der rasende Reporter
jan 2011Verkeerde grootouders
jan 2011Ilse Aichinger en Kafka
jan 2011Perec, een leeservaring
jan 2011Van Kafka naar Perec
dec 2010Kafka, Weltsch en het zionisme (2)
dec 2010Kafka, Weltsch en het zionisme (1)
dec 2010Franz Kafka en Mania Tschissik
nov 2010Franz Kafka en Jizchak Löwy
nov 2010Erich Fried
nov 2010Harry Mulisch is zelf een mens
nov 2010Hannah Arendt en Gershom Scholem (2)
okt 2010Hannah Arendt en Gershom Scholem (1)
okt 2010Alexander Granach: ‘Da geht ein Mensch’
okt 2010Karl Emil Franzos: ‘Der Pojaz’
okt 2010Karl Emil Franzos: Zweigeist
sep 2010Hans Keilson
sep 2010Een intelligent hart
sep 2010Ernst Toller
sep 2010Jakob Wassermann: gebroken moralist
aug 2010Jakob Wassermann: Duitser en Jood
aug 2010Byron en de Joden
jul 2010Rathenau, ein begeisterter Deutscher, ein aufrechter Jude
jul 2010Walther Rathenau: Höre, Israel!
jun 2010Multatuli en de Joden
jun 2010Multatuli en W.A. Paap
jun 2010Herman de Man: Jood onder de boeren
mei 2010Herman de Man: ik ben een Jood
mei 2010Carry van Bruggen: een moedige Jodin
mei 2010Carry van Bruggen: De verlatene
apr 2010Carry van Bruggen: Seideravond
apr 2010Izak de Haan
apr 2010Carry van Bruggen
apr 2010Franz Baermann Steiner: Gebet im Garten
mrt 2010Franz Baermann Steiner: Praag, Jeruzalem, Oxford
mrt 2010Assaf Gavron
mrt 2010Celan en Bachmann (2)
mrt 2010Celan en Bachmann (1)
feb 2010Georg Hermann, een beschaafde Duitse Jood
feb 2010Heinz Liepmann bestraft
feb 2010Tussen orthodoxie en assimilatie
jan 2010Soma Morgenstern in de vergeethoek
jan 2010Hooligan in Roemenië
jan 2010Nogmaals Feuchtwanger
jan 2010Het succes van Feuchtwanger
dec 2009Paul Hellmann, medeaanklager
dec 2009Lezen over Auschwitz
nov 2009Ernst Weiss
nov 2009Bruno Schulz
nov 2009De zwarte zwaan van Israël
okt 2009Kafka en Else Lasker-Schüler
okt 2009Rahel Varnhagen
okt 2009Jacob Israël de Haan
okt 2009Noem het slaap
okt 2009Ongemakkelijk
sep 2009Bernard Malamud
sep 2009Leo Perutz
sep 2009De kant van Jeanne Weil
sep 2009De familie Pringsheim
aug 2009Simone Veil
aug 2009Grete Weil
jun 2009Heinrich Heine
jun 2009Ferrara
mei 2009Imre Kertész
mei 2009Aharon Appelfeld
mei 2009Joseph Roth (2)
apr 2009Joseph Roth (1)
apr 2009Zoektochten
mrt 2009Tegen het vergeten
mrt 2009Jeruzalem stond om ons heen
mrt 2009Berditsjev
mrt 2009Engführung
feb 2009Het lezen van Celan
feb 2009Moederland woord
feb 2009Abraham Sonne
feb 2009Canetti en het jodendom
jan 2009Dora Diamant
jan 2009Kafka en het zionisme
jan 2009Canon