sluiten
×
Mogen wij u om een kleine bijdrage vragen om het werk van Crescas blijvend mogelijk te maken? Alle content op deze website is vrij toegankelijk: de wekelijkse columns, video’s, geluidsbestanden, artikelen, etc. Dat willen wij graag zo houden. U kunt ons daarbij helpen met een kleine, vrijwillige bijdrage. Ieder bedrag is welkom. Met de groene knop hiernaast is dat zó geregeld. Dankuwel.
inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Leo Frijda

Van 2009 tot en met 2016 schreef Leo Frijda literaire columns voor Crescas. Najaar 2011 publiceerde Amphora Books een deel van zijn columns onder de titel ''Het jodendom laat je niet los''. Eveneens bij Amphora Books verscheen begin 2015 ''Op het balkon van de elektrische tram'', een verzameling door hem geschreven opstellen over en rondom Franz Kafka.

vrijdag 3 april 2009

Joosje Lakmaker, Joseph Pearce en Vivien Kovacs hebben met elkaar gemeen dat zij alle drie in de jaren vijftig van de vorige eeuw zijn geboren en een zoektocht naar het verleden begonnen omdat hun ouders zwegen. En in alle drie de gevallen waren plotselinge familiegebeurtenissen de aanleiding om de zoektocht te beginnen.

Voor Joosje Lakmaker, geboren in 1950, was het de zelfmoord van haar vader, Hans Lakmaker. Het bracht haar tot het schrijven van Voorbij de Blauwbrug, een prachtig portret van haar grootvader Leman Lakmaker. Leman Lakmaker klom omhoog uit een Joods arbeidersmilieu, dacht het jodendom achter zich te hebben gelaten en werd socialist en uitgever (bij de Wereldbibliotheek). De wereld om hem heen kantelde en hij is eind 1942 in Auschwitz omgebracht, samen met zijn vrouw Sophia Voorzanger. Zijn zoon Hans Lakmaker overleefde de sjoa, als één van de weinigen van zijn familie. Hij trouwde een niet-Joodse vrouw en werd arts. ‘Het ging bij mij thuis nooit over de oorlog en de familie van mijn vader’, schrijft Joosje Lakmaker in het begin van haar boek. Aan het eind van haar zoektocht komt zij tot de conclusie dat haar vader overleefde door zijn Joodse identiteit te verbergen. Het boek van Joosje Lakmaker is heel goed geschreven en is bovendien meer dan een portret van haar grootvader. Het geeft tevens een beeld van de tijd waarin Leman Lakmaker leefde.

Het verleden hoort bij het heden. Zoektochten zijn daarom belangrijk als het verleden dreigt te vervagen door zwijgen, door gemengde huwelijken, door veranderde namen. Het geldt ook voor de familiekroniek van Joseph Pearce, Land van belofte, al in 1999 verschenen, zo bleek mij, maar nu opnieuw uitgegeven. Joseph Pearce is geboren in 1951, woont in België en heeft net als Joosje Lakmaker een Joodse vader. Maar van diens Joodse achtergrond heeft hij lang niets geweten. Zijn vader, Vernon Pearce, was getrouwd met een Belgische vrouw en sindsdien katholiek. Joseph Pearce dacht dat zijn vader uit Engeland afkomstig was. Maar Vernon Pearce kwam oorspronkelijk uit Breslau (tegenwoordig Wroclaw) en heette toen nog Werner Peritz. Het boek van Joseph Pearce is geen aaneengesloten familiegeschiedenis, maar verhaalt over de zoektocht van Joseph Pearce naar zijn nog levende familieleden, al worden daardoor natuurlijk wel brokstukken van de familiegeschiedenis zichtbaar. De zoektocht brengt Joseph Pearce naar verschillende landen, waaronder de Verenigde Staten, Bolivia en Israël. Met zijn vader bezoekt hij bovendien Breslau. Breslau is de verbindende schakel. Vrijwel alle familieleden die Joseph Pearce ontmoet, zien de tijd in Breslau als de mooiste tijd van hun leven. Van de emancipatie van de Joden maakten zij dankbaar gebruik en zij voelden zich meer Duitser dan Jood. Ook hun wereld stortte in, al hebben de overlevenden die Joseph Pearce ontmoette, daar ieder op hun eigen manier op gereageerd. Het maakt het boek van Joseph Pearce herkenbaar. Joseph Pearce houdt tevens enige afstand. Hij is familielid en buitenstaander tegelijk.

Vivien Kovacs, die in 1953 is geboren, is de hoofdpersoon uit de roman van de Joodse schrijfster Linda Grant, De kleren die wij dragen, vorig jaar genomineerd voor de Man Booker Price en nu uit het Engels in het Nederlands vertaald. Ook voor de ouders van Vivien Kovacs geldt dat zij hun Joodse identiteit liever verborgen houden en om hun dochter te “beschermen” geven zij haar in het geheel geen Joodse opvoeding. Al voor de tweede wereldoorlog hebben de ouders van Vivien Boedapest verlaten en zijn zij naar Engeland gegaan. De familienaam was niet Kovacs maar Klein (de familienaam van de Hongaarse schrijver en winnaar van de Nobelprijs Imre Kertesz was oorspronkelijk ook Klein!). De komst in 1956 van een aan de rand van de samenleving opererende oom die haar vader (die dan plotseling Jiddisj spreekt) niet in huis toelaat, intrigeert Vivien zo dat zij er uiteindelijk toe komt zich in deze oom en in de geschiedenis van haar familie te verdiepen. Een mooi boek dat weer een heel ander licht werpt op de verstrooiing na de sjoa.

Deze boeken geven mij de kans te wijzen op W.G. Sebald (1944-2001). Sebald is zeer de moeite waard. Hij is geen Jood, maar in zijn boeken komen wel Joodse thema’s voor. In De emigrés beschrijft Sebald het leven van vier ballingen, veelal van Joodse afkomst, en in Austerlitz ontmoet de verteller op verschillende momenten en op verschillende plaatsen Jacques Austerlitz, die in de jaren veertig van de vorige eeuw als Joods vluchtelingenkind bij een domineesgezin in Wales terecht is gekomen. Tijdens de gesprekken ontrolt zich de zoektocht van Austerlitz naar zijn verleden. Austerlitz is, zo staat terecht op de flap, het verhaal van een man die als kind is beroofd van zijn vaderland, zijn taal en zijn naam en die nu niet meer kan aarden in deze wereld. Hij heeft dat gemeen met veel van de personen uit de boeken die ik hiervoor heb genoemd.

Joosje Lakmaker, Voorbij de Blauwbrug, Het verhaal van mijn joodse grootvader, Wereldbibliotheek, 2008. Joseph Pearce, Land van belofte, Een familiekroniek, Houtekiet/Atlas, 1999/2009. Pearce heeft ook enkele romans geschreven. Linda Grant, De kleren die wij dragen, Prometheus, 2009. Interessant is ook The People on the Street: A Writer’s View of Israel, Virago Press, 2006. De boeken van W.G. Sebald zijn uitgegeven door De Bezige Bij. Austerlitz zag ik bij De Slegte liggen. Kopen!

Delen |

Reacties

jaap stellingwerff

woensdag 8 april 2009
Geachte Leo Frijda,
bedankt voor al uw interessante, lezenswaardige artikelen.
Ik weet niet in hoeverre u Marcel Reich-Ranicki kent,
hij geniet in Duitsland grote bekendheid o.a. als literatuur-criticus,
zijn leven is een verhaal op zich.

Woensdag 15 april zend het ARD (eerste Duitse TV) een film over zijn leven uit. 20:15 uur.
Meer informatie vindt u:
http://www.daserste.de/filmmittwoch/sendung_dyn~film,1949~cm.asp

(Marcel Reich-Ranicki: Mein Leben)

Met aansluitend:
Eine Begegnung mit Marcel Reich-Ranicki


Misschien was/is u dit al bekend, dan was dit bericht overbodig :)

met vriendelijke groet
jaap

Leo Frijda

dinsdag 14 april 2009
Bedankt voor deze reactie. Dezelfde film met een aansluitende "ontmoeting" was vorige week al op Arte te zien. Ik vond het zeer de moeite waard. Zijn leven, neergelegd in het boek Mein Leben, is inderdaad een verhaal op zichzelf. Mein Leben is ook in Nederlandse vertaling uitgekomen. Met vriendelijke groeten.

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
jan 2017Een laatste column
okt 2016Kafka’s dierentuin
okt 2016De verbanning van de dood
sep 2016De kleine marktplaats Sadagora
sep 2016Irmgard Keun
aug 2016Brody
jul 2016Clarice Lispector
jun 2016Vuurontstekers
mei 2016Itzik Manger uit Czernowitz
apr 2016Tel me bij de amandelen
apr 2016Stadt der Dichter
apr 2016Tsjernivtsi
mrt 2016Langs de zuidelijke Boeg
mrt 2016In de schaduw van een boom
feb 2016Lin Jaldati
feb 2016Winternabijheid
jan 2016Bleib gesund!
dec 20152015
dec 2015Ruiter in de wolken
nov 2015Hommage aan Andreas Burnier
sep 2015'Jij schrijdt in trotse vrijheid'
sep 2015Een handvol sneeuw
aug 2015Schaduwen van het verleden
aug 2015Onze geschiedenis
jul 2015Damals im Romanischen Café
jul 2015Café Grössenwahn, Königin aller Cafés
jun 2015Kurt Löb
mei 2015Van hagedissen en ratten
mei 2015De benoemer en de verzwijger
apr 2015Aghed
feb 2015Asperges en gevulde eieren
jan 2015Op het spoor van Patrick Modiano
jan 2015Terugblik
nov 2014Mooie series
nov 2014Met een boek naar het museum
aug 2014Appie Drielsma (1937-2014)
jul 2014Opzij geschoven en gezwegen
jul 2014Exilliteratuur
jun 2014Kurt Lehmann of ook Konrad Merz
mei 2014Hommage
mei 2014Joseph Roth (1894-1939)
mei 2014Kafka en de Joden uit Galicië
mei 2014Schrijf dat op, Kisch!
apr 2014Kafka augustus 1914
feb 2014Heine, een voorproefje
jan 2014Kafka's raam
jan 2014Arnold Zweig en Hermann Struck
jan 2014Arnold Zweig
dec 2013Mijn lijstje 2013
dec 2013Nogmaals Jacob Israel de Haan
nov 2013Austerlitz
nov 2013W.G. Sebald
okt 2013Freud, Kafka en Wenen
sep 2013Marcel Reich-Ranicki (1920-2013)
sep 2013De beslissing
aug 2013Dan Pagis
aug 2013jewsandwords
aug 2013Voor de wet
jun 2013De groeten van meneer Onhandig (2)
jun 2013De groeten van meneer Onhandig (1)
mei 2013Klassenfoto met Walter Benjamin
mei 2013Amsterdam
apr 2013Treinreis naar Czernowitz
apr 2013Het Odessa van Jabotinsky
mrt 20131913
feb 2013Selma Meerbaum-Eisinger
feb 2013Van majestueuze katten en onmuzikale schrijvers
jan 2013Ravensbrück
jan 2013Milena Jesenská
dec 2012Mijn lijstje 2012
dec 2012Varia
nov 2012Schiller in Barnow
nov 2012De gedaanteverwisseling
nov 2012Joseph Schmidt
okt 2012Rondom Kafka (2)
okt 2012Appelfeld en Kafka
okt 2012Appelfeld en de taal
sep 2012Met Kafka naar de synagoge
sep 2012Rondom Kafka
aug 2012Vriendschap
jul 2012Kalman Polgar
jul 2012Een knipoog naar Max Brod
jun 2012Steinbarg en Manger
jun 2012Josef Burg
jun 2012Klara Blum
mei 2012Mythos Czernowitz
mei 2012De odyssee van Edgar Hilsenrath
mei 2012Nacht in Mogilev-Podolski
apr 2012Sereth
apr 2012Eichmann in Wenen
apr 2012Anna Seghers ontmoet Franz Kafka
mrt 2012Anna Seghers
mrt 2012Netty Reiling
mrt 2012Fallada past zich aan
feb 2012Nico Rost en Hans Fallada
feb 2012Karel van het Reve
feb 2012Kafka, Brenner en Feuchtwanger
jan 2012Holocaust Memorial Day
jan 2012De heerlijkheid van het leven
jan 2012Wassermann, Roth en Nederland
dec 2011De Hoge Raad buigt mee
dec 2011Isaak Babel
dec 2011Gerron
nov 2011Aharon Barak
nov 2011Abraham Mapu
nov 2011Naar Kaunas
okt 2011Briefwisseling Roth en Zweig (2)
okt 2011Briefwisseling Roth en Zweig (1)
okt 2011Rabbi Nachman en Kafka (2)
sep 2011Rabbi Nachman en Kafka (1)
sep 2011Czernowitz 1907
jul 2011Kafka in Berlijn
jul 2011Met Joseph Roth naar Berlijn
jul 2011Joseph Roth in Amsterdam
jun 2011Ik teken het gezicht van de tijd
jun 2011Het Joodse geheugen
jun 2011De memoires van Claude Lanzmann
apr 2011Heinrich Heine in Jeruzalem
apr 2011Jiri Weil houdt van katten
apr 2011Jiri Weil, getuige
apr 2011Laurent Binet, HhhH
mrt 2011Dan Porat, The Boy
mrt 2011De geheugenhut
mrt 2011The Search Committee
mrt 2011De Finklerkwestie
feb 2011Stefan Zweig, Joods schrijver
feb 2011Stefan Zweig, verdreven Europeaan
feb 2011Kisch, der rasende Reporter
jan 2011Verkeerde grootouders
jan 2011Ilse Aichinger en Kafka
jan 2011Perec, een leeservaring
jan 2011Van Kafka naar Perec
dec 2010Kafka, Weltsch en het zionisme (2)
dec 2010Kafka, Weltsch en het zionisme (1)
dec 2010Franz Kafka en Mania Tschissik
nov 2010Franz Kafka en Jizchak Löwy
nov 2010Erich Fried
nov 2010Harry Mulisch is zelf een mens
nov 2010Hannah Arendt en Gershom Scholem (2)
okt 2010Hannah Arendt en Gershom Scholem (1)
okt 2010Alexander Granach: ‘Da geht ein Mensch’
okt 2010Karl Emil Franzos: ‘Der Pojaz’
okt 2010Karl Emil Franzos: Zweigeist
sep 2010Hans Keilson
sep 2010Een intelligent hart
sep 2010Ernst Toller
sep 2010Jakob Wassermann: gebroken moralist
aug 2010Jakob Wassermann: Duitser en Jood
aug 2010Byron en de Joden
jul 2010Rathenau, ein begeisterter Deutscher, ein aufrechter Jude
jul 2010Walther Rathenau: Höre, Israel!
jun 2010Multatuli en de Joden
jun 2010Multatuli en W.A. Paap
jun 2010Herman de Man: Jood onder de boeren
mei 2010Herman de Man: ik ben een Jood
mei 2010Carry van Bruggen: een moedige Jodin
mei 2010Carry van Bruggen: De verlatene
apr 2010Carry van Bruggen: Seideravond
apr 2010Izak de Haan
apr 2010Carry van Bruggen
apr 2010Franz Baermann Steiner: Gebet im Garten
mrt 2010Franz Baermann Steiner: Praag, Jeruzalem, Oxford
mrt 2010Assaf Gavron
mrt 2010Celan en Bachmann (2)
mrt 2010Celan en Bachmann (1)
feb 2010Georg Hermann, een beschaafde Duitse Jood
feb 2010Heinz Liepmann bestraft
feb 2010Tussen orthodoxie en assimilatie
jan 2010Soma Morgenstern in de vergeethoek
jan 2010Hooligan in Roemenië
jan 2010Nogmaals Feuchtwanger
jan 2010Het succes van Feuchtwanger
dec 2009Paul Hellmann, medeaanklager
dec 2009Lezen over Auschwitz
nov 2009Ernst Weiss
nov 2009Bruno Schulz
nov 2009De zwarte zwaan van Israël
okt 2009Kafka en Else Lasker-Schüler
okt 2009Rahel Varnhagen
okt 2009Jacob Israël de Haan
okt 2009Noem het slaap
okt 2009Ongemakkelijk
sep 2009Bernard Malamud
sep 2009Leo Perutz
sep 2009De kant van Jeanne Weil
sep 2009De familie Pringsheim
aug 2009Simone Veil
aug 2009Grete Weil
jun 2009Heinrich Heine
jun 2009Ferrara
mei 2009Imre Kertész
mei 2009Aharon Appelfeld
mei 2009Joseph Roth (2)
apr 2009Joseph Roth (1)
apr 2009Zoektochten
mrt 2009Tegen het vergeten
mrt 2009Jeruzalem stond om ons heen
mrt 2009Berditsjev
mrt 2009Engführung
feb 2009Het lezen van Celan
feb 2009Moederland woord
feb 2009Abraham Sonne
feb 2009Canetti en het jodendom
jan 2009Dora Diamant
jan 2009Kafka en het zionisme
jan 2009Canon