sluiten
×
Mogen wij u om een kleine bijdrage vragen om het werk van Crescas blijvend mogelijk te maken? Alle content op deze website is vrij toegankelijk: de wekelijkse columns, video’s, geluidsbestanden, artikelen, etc. Dat willen wij graag zo houden. U kunt ons daarbij helpen met een kleine, vrijwillige bijdrage. Ieder bedrag is welkom. Met de groene knop hiernaast is dat zó geregeld. Dankuwel.
inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Leo Frijda

Van 2009 tot en met 2016 schreef Leo Frijda literaire columns voor Crescas. Najaar 2011 publiceerde Amphora Books een deel van zijn columns onder de titel ''Het jodendom laat je niet los''. Eveneens bij Amphora Books verscheen begin 2015 ''Op het balkon van de elektrische tram'', een verzameling door hem geschreven opstellen over en rondom Franz Kafka.

vrijdag 6 januari 2017

Acht jaar lang schreef ik columns voor Crescas, vooral over Joodse schrijvers. Crescas ben ik dankbaar dat mij die mogelijkheid werd geboden, want ik deed het met veel plezier. In het begin waren de columns enigszins educatief gekleurd, maar het was ook toen al tevens een zoektocht naar mijn eigen geschiedenis.

Ik ontdekte, zo beëindigde ik mijn eerste boek met een aantal oudere columns, dat veel schrijvers hebben geworsteld met hun jodendom, ze waren terechtgekomen in het onzekere gebied tussen assimilatie en traditie. Ze waren vaak Joden op bevel. Meestal niet erg orthodoxe Joden maar wel Joden die, ieder op hun eigen manier, hun jodendom niet konden en ook niet wilden loslaten. Ik ben Jood, ik ben Jodin, zei uiteindelijk ieder van hen. De titel van dat eerste boek was dan ook Het jodendom laat je niet los. Passend, voor mijzelf en, dunkt me, voor wat Crescas beoogt.

Daarna zijn mijn columns nog meer bepaald door eigen voorkeur. Dat vond zijn neerslag in de tweede bundel met columns, onder de titel Op het balkon van de elektrische tram. Daarin staat ‘mijn’ Kafka centraal. Mijn Kafka, schreef ik, is een Jood in Praag en staat op het balkon van de elektrische tram en is onzeker over zijn positie in deze wereld, in deze stad, in zijn familie. De voor Crescas geschreven columns over Kafka heb ik aangevuld met enkele nieuwe stukken en met bijdragen over schrijvers die in verband staan met Kafka en zijn tijd, of zich over Kafka hebben geuit. Het gaat daarbij, schreef ik in de inleiding op mijn tweede boek, vooral om mijn persoonlijke associaties en nasporingen bij het lezen van en over Kafka.

De titel, Op het balkon van de elektrische tram, is afgeleid van een verhaal van Kafka, De passagier, en ik kon het niet laten mij bij hem te voegen en ook plaats te nemen in die tram. Slechts af en toe liet ik daarover iets los. Bijvoorbeeld in het hoofdstuk waarin ik aanhaal dat Kafka in zijn jonge jaren bier placht te drinken samen met zijn vader. En in de hoofdstukken over Kafka en Joseph Roth in Parijs. Vooral echter in het laatste hoofdstuk: ‘Meer dan troost is: ook jij hebt wapens.’ Daarin gaf ik het woord aan Paul Celan, die zich in zijn gedichten vaak spiegelt aan Kafka. De Hebreeuwse naam van Kafka was ‘Anschel’ en Celan verbindt dit met de eigen achternaam, oorspronkelijk Antschel. Op internet vond ik een Paula Frijda-Anschel, waardoor ik, zo schreef ik ‘voorzichtig’, ‘op een eerbiedige afstand meedoe met Kafka en Celan’. ‘Kafka en Celan, twee van de grootste Joodse schrijvers die de vorige eeuw hebben doorleefd en ons in en met hun werk de hand reiken.’

De laatste maanden heb ik geen columns meer geschreven. Ik moest even bijkomen van een ongemak dat mij trof. Het bleek ook verstandig eens na te denken over wat ik de komende tijd graag zou willen doen. Geen nieuwe, mijn aandacht versnipperende columns maar, bedacht ik, de hiervoor bedoelde handreiking in een meer persoonlijk gekleurd perspectief uitwerken. Dat zou ik wel eens willen proberen. U moet mij dat maar gunnen, ook al kan ik er natuurlijk niet voor instaan dat het daadwerkelijk lukt.

De lezers van mijn columns wens ik een voorspoedig 2017. Van sommigen van hen kreeg ik af en toe een aardige reactie of interessante aanvullingen. Dan schrijft men niet in het luchtledige!

Delen |

Reacties

Michel Waterman

vrijdag 6 januari 2017
Beste Leo,
Dank voor acht jaar prachtige literaire columns. Ik voel mij bevoorrecht dat ik al die tijd je columns als eerste moest, en dus mocht lezen. Met jou samenwerken was een groot genoegen. Ik hoop te zijner tijd ook de neerslag van je 'meer persoonlijk gekleurd perspectief' te mogen lezen. Blijf gezond.
Michel

Eva van Sonderen

vrijdag 6 januari 2017
Voor uw lezers, waaronder ik, jammer dat er voorlopig geen interessante literaire columns van uw hand meer verschijnen; maar ik wens u succes met uw 'meer persoonlijke gekleurde' project!

Rob van Dam

vrijdag 6 januari 2017
Geachte heer Frijda,

Hartelijk dank voor uw altijd boeiende stukken! Ik heb er veel van geleerd. Ik wens u veel succes met uw nieuwe project en verheug me nu al op het resultaat.

Groet, Rob van Dam.

Manja Ressler

vrijdag 6 januari 2017
Beste Leo,
Bedankt voor al jouw mooie en ook leerzame columns. Ik heb ze al die tijd met plezier gelezen (en zelfs een tijd mogen redigeren). Ik wens jou zeer veel genoegen en succes met het nieuwe schrijfavontuur.
Hartelijke groet en de beste wensen,
Manja

Gust Poortmans

vrijdag 6 januari 2017
Geachte heer Leo Frijda,

Ik ben een Belgische niet-joodse lezer van uw columns op Crescas. Altijd het eerste waar ik naar uitkeek, ik miste u de laatste tijd wel een beetje. Goed om te lezen dat u het blijkbaar terug goed maakt. De columns zal ik missen maar misschien komt er iets anders van je hand op Crescas(dat kan ik niet goed opmaken uit uw tekst). Ik veronderstel dat Crescas uw geplaatste columns toegankelijk zal houden zodat de(toekomstige) lezers er inspiratie kunnen blijven opdoen. Bedankt voor het vele moois dat u ons lezers schonk.

Erik Smits

vrijdag 6 januari 2017
Met dank voor die vele jaren met boeiende en leerzame columns.

H.W.Bril

vrijdag 6 januari 2017
Beste Leo,
Spijtig dat je je lier aan de wilgen gaat hangen. Ik heb alle jaren met veel plezier je gedegen artikelen gelezen, en veel herkend waarover jij geschreven hebt. Met betrekking tot de Oosteuropese literatuur hebben wij veel aanknopingspunten.
Ik hoop dat je ook toekomstig nog veel vreugde mag beleven bij het lezen en herlezen van de literatuur uit dit rijke en bewogen tijdperk.
Hartelijke groeten,
Hans

Naud van der Ven

zaterdag 7 januari 2017
Dank voor je bijdragen, Leo! Jammer dat een hele leefwereld nu uit onze columns verdwijnt.

Raya Lichansky

maandag 9 januari 2017
Beste Leo,
Je zult gemist worden, ook door mij, maar al dat prachtige waardevollle materiaal dat je de afgelopen jaren hebt geschreven voor Crescas, blijft bewaard, en zal zeker worden 'hergebruikt' als een van 'jouw' schrijvers onder de aandacht komt. Heb het goed, wij zien en spreken elkaar zeker nog!
Lieve groet,
Raya

Margriet Hos

donderdag 12 januari 2017
Beste meneer Frijda,

Ik zal u gaan missen: uw nieuwe column was steeds het eerste wat ik las en als 'half-Middeneuropeaanse' was ik altijd erg nieuwsgierig naar wat u over 'mijn' Kafka en Roth zou schhrijven. Dankzij u heb ik de werken van Appelfeld leren kennen. Merci.
Ik wens u veel succes en hoop nog veel van u te mogen lezen
Margriet Hos

Kees Wallis

zaterdag 28 januari 2017
Geachte heer Frijda,
Met enige regelmaat kijk ik op de site van Crescas om naar de nieuwe columns van Leo Frijda te kijken. Jammer dat u ermee ophoudt maar het is, als ik het goed begrijp, voor een goed (ander) doel. Ik reageerde al eens eerder, en wel op enkele columns over Jakob Wassermann, in het bijzonder over zijn Der Fall Maurizius. U vond het wel een nieuwe vertaling waard. Intussen begreep ik dat in Duitsland Wassermann eigenlijk niet meer gelezen wordt, geheel in tegenstelling tot tijdgenoot Joseph Roth. Ik heb het vertaalidee nog niet helemaal prijsgegeven. Mede door uw columns over Arnold Zweig stuitte ik op De Vriendt kehrt heim, in de jaren '30 vertaald door Nico Rost. Via de OBA kon ik het ter leen krijgen. Ik las het afgelopen weken en het boek intrigeert me, niet alleen door de naar Jakob Israel de Haan gemodeleerde De Vriendt en zijn 'dubbele gezicht' maar ook en misschien wel vooral door de schets van de ontwikkelingen in Palestina in de twintiger jaren en het 'gedoe' dat Zweig met het boek kreeg. Afgelopen november studeerde ik af aan de Vertalersvakschool en het bestuur stelt me nu in de gelegenheid met begeleiding van een ervaren vertaler aan een boekproject naar keuze te werken. Voor mij is De Vriendt kehrt heim een serieuze optie. Aan u drie vragen. Kent u de vertaling van Nico Rost en is die nog bruikbaar of gedateerd. Is, voor zover u weet, wel eens een poging gedaan om tot een herdruk van de oude vertaling of tot een nieuwe vertaling te komen? Waar zou ik een exemplaar van die oude vertaling op de kop kunnen tikken?
Ik zou het zeer op prijs stellen een reactie van u te ontvangen.
Met vriendelijke groet,
Kees Wallis

Leo Frijda

maandag 30 januari 2017
Beste Kees Wallis,

De vertaling van Nico Rost bezit ik in de uitgave uit 1939 in de Salamanderreeks. Die uitgave is antiquarisch nog steeds te vinden; zo zag ik het boek aangeboden op 'boekwinkeltjes.nl'. Zover ik weet is er geen herdruk of nieuwe vertaling. Maar zeker ben ik niet. Nico Rost vertaalde veel Duitstalige boeken en heeft daardoor in belangrijke mate bijgedragen aan de verspreiding van, vaak ook Joodse, Duitstalige literatuur. Zijn vertalingen zijn echter door de haast soms ook wat slordig. Of dat ook geldt voor zijn vertaling van het boek van Zweig durf ik niet te zeggen.

U hebt de vertaling van Rost gelezen en bent dus ook bekend met het nawoord van Zweig waarin hij uitdrukkelijk schrijft met zijn hoofdpersoon niet De Haan te hebben bedoeld. Hij heeft alleen 'een schaduw van hem genomen'.

In de biografie van Jan Fontijn over De Haan staat een passage over het boek van Arnold Zweig. (De bijgeplaatste foto is overigens niet van Arnod Zweig maar van Stefan Zweig!) Een van de valkuilen bij het lezen van zowel de roman van Zweig als de biografie van Fontijn is dat naar de situatie van Palestina in de jaren twintig gekeken wordt door de bril van de hedendaagse lezer. Dat vraagt behoedzaamheid. Laat u daardoor echter bepaald niet weerhouden om het boek van Zweig eventueel te gebruiken bij uw project. Daarmee veel succes en ik zou het plezierig vinden indien u mij op de hoogte houdt.

Met vriendelijke groeten.

Leo Frijda

S.Hennink-van woerkom

donderdag 16 maart 2017
Geachte heer Frijda, het is jammer dat ik niet meer genieten kan van uw columns. Ik heb ze steeds met zeer veel plezier gelezen. Het heeft mij genoegen gedaan dat u ook aan Edgar Hilsenrath aandacht besteedde. Ik heb veel van zijn boeken, vooral Nacht vond ik indrukwekkend en door uw column kreeg hij ook eens de aandacht die hij verdient. Dank daarvoor.
Ik zal uw columns missen, en wens uw nog heel veel goeds met dank voor wat ik van u geleerd heb. Ik ben 85 maar ook dan kan men nog leren. Met vriendelijke groet S.Hennink-van Woerkom

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
jan 2017Een laatste column
okt 2016Kafka’s dierentuin
okt 2016De verbanning van de dood
sep 2016De kleine marktplaats Sadagora
sep 2016Irmgard Keun
aug 2016Brody
jul 2016Clarice Lispector
jun 2016Vuurontstekers
mei 2016Itzik Manger uit Czernowitz
apr 2016Tel me bij de amandelen
apr 2016Stadt der Dichter
apr 2016Tsjernivtsi
mrt 2016Langs de zuidelijke Boeg
mrt 2016In de schaduw van een boom
feb 2016Lin Jaldati
feb 2016Winternabijheid
jan 2016Bleib gesund!
dec 20152015
dec 2015Ruiter in de wolken
nov 2015Hommage aan Andreas Burnier
sep 2015'Jij schrijdt in trotse vrijheid'
sep 2015Een handvol sneeuw
aug 2015Schaduwen van het verleden
aug 2015Onze geschiedenis
jul 2015Damals im Romanischen Café
jul 2015Café Grössenwahn, Königin aller Cafés
jun 2015Kurt Löb
mei 2015Van hagedissen en ratten
mei 2015De benoemer en de verzwijger
apr 2015Aghed
feb 2015Asperges en gevulde eieren
jan 2015Op het spoor van Patrick Modiano
jan 2015Terugblik
nov 2014Mooie series
nov 2014Met een boek naar het museum
aug 2014Appie Drielsma (1937-2014)
jul 2014Opzij geschoven en gezwegen
jul 2014Exilliteratuur
jun 2014Kurt Lehmann of ook Konrad Merz
mei 2014Hommage
mei 2014Joseph Roth (1894-1939)
mei 2014Kafka en de Joden uit Galicië
mei 2014Schrijf dat op, Kisch!
apr 2014Kafka augustus 1914
feb 2014Heine, een voorproefje
jan 2014Kafka's raam
jan 2014Arnold Zweig en Hermann Struck
jan 2014Arnold Zweig
dec 2013Mijn lijstje 2013
dec 2013Nogmaals Jacob Israel de Haan
nov 2013Austerlitz
nov 2013W.G. Sebald
okt 2013Freud, Kafka en Wenen
sep 2013Marcel Reich-Ranicki (1920-2013)
sep 2013De beslissing
aug 2013Dan Pagis
aug 2013jewsandwords
aug 2013Voor de wet
jun 2013De groeten van meneer Onhandig (2)
jun 2013De groeten van meneer Onhandig (1)
mei 2013Klassenfoto met Walter Benjamin
mei 2013Amsterdam
apr 2013Treinreis naar Czernowitz
apr 2013Het Odessa van Jabotinsky
mrt 20131913
feb 2013Selma Meerbaum-Eisinger
feb 2013Van majestueuze katten en onmuzikale schrijvers
jan 2013Ravensbrück
jan 2013Milena Jesenská
dec 2012Mijn lijstje 2012
dec 2012Varia
nov 2012Schiller in Barnow
nov 2012De gedaanteverwisseling
nov 2012Joseph Schmidt
okt 2012Rondom Kafka (2)
okt 2012Appelfeld en Kafka
okt 2012Appelfeld en de taal
sep 2012Met Kafka naar de synagoge
sep 2012Rondom Kafka
aug 2012Vriendschap
jul 2012Kalman Polgar
jul 2012Een knipoog naar Max Brod
jun 2012Steinbarg en Manger
jun 2012Josef Burg
jun 2012Klara Blum
mei 2012Mythos Czernowitz
mei 2012De odyssee van Edgar Hilsenrath
mei 2012Nacht in Mogilev-Podolski
apr 2012Sereth
apr 2012Eichmann in Wenen
apr 2012Anna Seghers ontmoet Franz Kafka
mrt 2012Anna Seghers
mrt 2012Netty Reiling
mrt 2012Fallada past zich aan
feb 2012Nico Rost en Hans Fallada
feb 2012Karel van het Reve
feb 2012Kafka, Brenner en Feuchtwanger
jan 2012Holocaust Memorial Day
jan 2012De heerlijkheid van het leven
jan 2012Wassermann, Roth en Nederland
dec 2011De Hoge Raad buigt mee
dec 2011Isaak Babel
dec 2011Gerron
nov 2011Aharon Barak
nov 2011Abraham Mapu
nov 2011Naar Kaunas
okt 2011Briefwisseling Roth en Zweig (2)
okt 2011Briefwisseling Roth en Zweig (1)
okt 2011Rabbi Nachman en Kafka (2)
sep 2011Rabbi Nachman en Kafka (1)
sep 2011Czernowitz 1907
jul 2011Kafka in Berlijn
jul 2011Met Joseph Roth naar Berlijn
jul 2011Joseph Roth in Amsterdam
jun 2011Ik teken het gezicht van de tijd
jun 2011Het Joodse geheugen
jun 2011De memoires van Claude Lanzmann
apr 2011Heinrich Heine in Jeruzalem
apr 2011Jiri Weil houdt van katten
apr 2011Jiri Weil, getuige
apr 2011Laurent Binet, HhhH
mrt 2011Dan Porat, The Boy
mrt 2011De geheugenhut
mrt 2011The Search Committee
mrt 2011De Finklerkwestie
feb 2011Stefan Zweig, Joods schrijver
feb 2011Stefan Zweig, verdreven Europeaan
feb 2011Kisch, der rasende Reporter
jan 2011Verkeerde grootouders
jan 2011Ilse Aichinger en Kafka
jan 2011Perec, een leeservaring
jan 2011Van Kafka naar Perec
dec 2010Kafka, Weltsch en het zionisme (2)
dec 2010Kafka, Weltsch en het zionisme (1)
dec 2010Franz Kafka en Mania Tschissik
nov 2010Franz Kafka en Jizchak Löwy
nov 2010Erich Fried
nov 2010Harry Mulisch is zelf een mens
nov 2010Hannah Arendt en Gershom Scholem (2)
okt 2010Hannah Arendt en Gershom Scholem (1)
okt 2010Alexander Granach: ‘Da geht ein Mensch’
okt 2010Karl Emil Franzos: ‘Der Pojaz’
okt 2010Karl Emil Franzos: Zweigeist
sep 2010Hans Keilson
sep 2010Een intelligent hart
sep 2010Ernst Toller
sep 2010Jakob Wassermann: gebroken moralist
aug 2010Jakob Wassermann: Duitser en Jood
aug 2010Byron en de Joden
jul 2010Rathenau, ein begeisterter Deutscher, ein aufrechter Jude
jul 2010Walther Rathenau: Höre, Israel!
jun 2010Multatuli en de Joden
jun 2010Multatuli en W.A. Paap
jun 2010Herman de Man: Jood onder de boeren
mei 2010Herman de Man: ik ben een Jood
mei 2010Carry van Bruggen: een moedige Jodin
mei 2010Carry van Bruggen: De verlatene
apr 2010Carry van Bruggen: Seideravond
apr 2010Izak de Haan
apr 2010Carry van Bruggen
apr 2010Franz Baermann Steiner: Gebet im Garten
mrt 2010Franz Baermann Steiner: Praag, Jeruzalem, Oxford
mrt 2010Assaf Gavron
mrt 2010Celan en Bachmann (2)
mrt 2010Celan en Bachmann (1)
feb 2010Georg Hermann, een beschaafde Duitse Jood
feb 2010Heinz Liepmann bestraft
feb 2010Tussen orthodoxie en assimilatie
jan 2010Soma Morgenstern in de vergeethoek
jan 2010Hooligan in Roemenië
jan 2010Nogmaals Feuchtwanger
jan 2010Het succes van Feuchtwanger
dec 2009Paul Hellmann, medeaanklager
dec 2009Lezen over Auschwitz
nov 2009Ernst Weiss
nov 2009Bruno Schulz
nov 2009De zwarte zwaan van Israël
okt 2009Kafka en Else Lasker-Schüler
okt 2009Rahel Varnhagen
okt 2009Jacob Israël de Haan
okt 2009Noem het slaap
okt 2009Ongemakkelijk
sep 2009Bernard Malamud
sep 2009Leo Perutz
sep 2009De kant van Jeanne Weil
sep 2009De familie Pringsheim
aug 2009Simone Veil
aug 2009Grete Weil
jun 2009Heinrich Heine
jun 2009Ferrara
mei 2009Imre Kertész
mei 2009Aharon Appelfeld
mei 2009Joseph Roth (2)
apr 2009Joseph Roth (1)
apr 2009Zoektochten
mrt 2009Tegen het vergeten
mrt 2009Jeruzalem stond om ons heen
mrt 2009Berditsjev
mrt 2009Engführung
feb 2009Het lezen van Celan
feb 2009Moederland woord
feb 2009Abraham Sonne
feb 2009Canetti en het jodendom
jan 2009Dora Diamant
jan 2009Kafka en het zionisme
jan 2009Canon