Hagiografie

Renée Citroen

vrijdag 16 februari 2024

Ik las in NRC de recensie van Marjoleine de Vos over de biografie van Huub Oosterhuis. Ik heb alleen de eerdere uitgave uit 2013 gelezen, dus weet ik niet wat er in deze recente editie is toegevoegd. Maar uit de recensie en eerdere hagiografieën na zijn dood op 9 april 2023 blijkt dat er weinig of geen aandacht is voor de oorsprong van zijn ideeën.

Het lijkt of Oosterhuis het allemaal zelf heeft bedacht. Het tegendeel is waar. Hij was een leerling van rabbijn Yehuda Aschkenasy z.l., die hij adoreerde en zelfs de Messias noemde. En op zijn beurt werd Oosterhuis kritiekloos geadoreerd door zijn lezers en volgelingen. Over zijn poëzie zal ik niets zeggen, alleen dat het niet mijn smaak is.

Ook was Oosterhuis bevriend met Abel Herzberg z.l., die dacht dat hij Joods was. Dat vond Oosterhuis een groot compliment en het maakte hem trots. Marc van Dijk, de interviewer en schrijver van de biografie die oorspronkelijk veelbetekenend De paus van Amsterdam heette, vraagt hier niet door. Daar had ik graag wat meer over willen weten.

Oosterhuis heeft het Joodse gedachtegoed overgenomen, geïmiteerd en naar zijn hand gezet door Jezus erin te voegen. Van de doden niets dan goeds, maar ik wil dit toch rechtzetten, omdat alwéér de oorsprong van het christendom wordt weggemoffeld. Zelf erkende hij wel de Joodse wortels van zijn liedjes, maar ik betwijfel of de gemiddelde kerkganger die erin kon zien.

Eigen verantwoordelijkheid, gerechtigheid, solidariteit, tikoen olam – het helen van de wereld – en nog veel meer, is joods en wordt eindeloos herhaald in alle joodse teksten. Natuurlijk is het ook universeel denken, maar de manier waarop Oosterhuis het gebruikte heeft hij één op één overgenomen van rabbijn Aschkenasy. Zijn fascinatie grensde aan jaloezie, vond ik.

Dat kwam in 2011 tot uiting in Oosterhuis' speech op de afscheidsbijeenkomst na het overlijden van Yehuda, zoals iedereen hem noemde, met name de Joodse leerlingen van zijn lerngroep, van wie ik er een was. Wij waren de enigen die hem niet adoreerden, maar waardeerden om zijn bijzondere intuïtie en zijn Mensch-zijn. We waren ook kritisch en dat vond hij prima. “Een leraar heeft zijn leerlingen nodig, niet alleen de leerlingen de leraar”, zei hij vaak.

Op die bijeenkomst had Oosterhuis het de hele tijd over “ik en Yehuda” en de leden van de lerngroep keken elkaar aan en dachten er het hunne van. Daar bleek dus ook die jaloezie op het jodendom en dat Oosterhuis eigenlijk ook Joods had willen zijn. Ik heb die kant van Oosterhuis nergens gelezen en ik vind het een omissie.

De afscheidsbijeenkomst voor Yehuda werd gehouden in De Nieuwe Liefde, het gebouw dat Oosterhuis na de Populier, de Balie en de Rode Hoed had opgericht voor diensten en andere evenementen. Ik kijk – nu – op hun website en zie een plaatje met een stuk watermeloen. Dan weet je het wel, en inderdaad, er was op 26 november vorig jaar een bijeenkomst met Palestijnse poëzie en muziek. Oké, maar er staat: “We condemn the brutality that is unleased towards the Palestinian people.” Geen wóórd over de vermoorde Israëli's en de gegijzelden. In de verklaring, die 'Palestina' heet, zegt de Nieuwe Liefde dat ze een inclusief publiek bedienen met internationale verbinding en daarom aandacht besteden aan de oorlog in Gaza. Inderdaad, erg inclusief.

7 + 3 = ?
dankjewel Renee, zo is het. Maar vergeet niet dat Huub oosterhuis zijn taal gevoel en "diepe liefde" wel prachtige vertalingen/hertalingen van de psalmen heeft opgeleverd. En zijn gastvrijheid en openheid voor dialoog (bv. samenwerking/conversatie) met zowel Abel Herzberg als Ronnie Dessauer/Andreas Burnier zijn vermeldenswaard. Hij had respect voor het "oude" en scheppingsdrang voor "het nieuwe". Gek genoeg was hij een van de bevlogen katholieke vernieuwers die mij als jood terug bracht naar huis. Psalm 126 en Joodse vernieuwing heeft hij mij in aangespoord. Groet, Carola De Vries Robles.
Top! En Oosterhuis heb ik altijd beschouwd als een patent braakmidddel.
Geachte mevrouw Citroen, Dank voor uw heldere en ook kritische verhaal over Huub Oosterhuis. U schrijft dat hij het Joodse gedachtegoed heeft overgenomen, geïmiteerd en naar zijn hand gezet door jesus in te voegen. Hij is niet de enige met een dubbele agenda vanuit de kerken. Inderdaad is de oorsprong van het christendom weggemoffeld. Het voert hier te ver om deze oorsprong hier te duiden. Het komt er echter op neer dat men alles wat met de verfoeilijke Joden uit hun liturgie moest verdwijnen. Tora eruit, Hoge Feesten eruit en de heidense feesten erin. Sabbat weg, de zondag erin. Maar de ergste streek was toch wel de Joodse Yeshua eruit en een verwijfde blonde jesus erin. Een kerk die op deze manier plaats vervangend de plek van het Joodse volk inneemt is toch een gotspe van de bovenste plank. Op dit moment heeft een groot deel van de ‘gelovigen’ een nieuw ‘krachtig’ sprookje opgepoetst. De Joden gaan binnenkort door enorme gruwelen, de kerk valt daarbuiten. Zij zullen met hun jesus op de Sionberg landen. En ja! de Joden die dit àlles overleven in deze eindtijd strijd mogen zich dan aansluiten bij de verheerlijkte christenen die vanuit Jeruzalem gaan regeren over de hele aarde. Je moet maar durven. Ik heb geen hoge hoed op van mensen als Oosterhuis die zich het kostbare gedachten goed van het uitverkoren volk eigen maken en intussen hen een valse messias in de maag splitst. Een Joodse Messias die zegt dat Hij niet gekomen is om de Tora en de Profeten af te schaffen, maar te vervullen. Oosterhuis is net als vele anderen volkomen ongeloofwaardig. Mevrouw Citroen, Het Evangelie is Joods’ maar de christenen hebben heel veel vertaald naar hun valse leer. Ook de Tora hebben ze verminkt door er alle genade uit weg te vertalen. De drieëenheid maakt het ook nog eens onmogelijk voor het Joodse volk om te zien wie Yeshua werkelijk was en is. Een Joodse verschijning toen en nu als Yeshua, eerder bij Abraham en bij Mozes in verschillende verschijningsvormen. De Ene G’d van Abraham, Isak en Jakob. De christenen hebben heel veel uit te leggen als de enige echte Messias komt op de Sion. Even slikken zou ik denk. Vriendelijke groet, Cisca Mudde
Geachte mevrouw Citroen, ik ken Huub Oosterhuis ruim veertig jaar, tot kort voor zijn overlijden. Uw terechte kritische vraag naar zijn omgang met het Joodse gedachtengoed komt inderdaad onvoldoende aan bod in de nogal oppervlakkige biografie. Persoonlijk was Huub duidelijk over zijn onderliggende motief om in de leer te gaan bij rabbijn Aschkenasy, in een levenslange zoektocht naar de Joodse oorsprong van het christendom. Nog op hoge leeftijd beschreef hij zijn ervaring als 9-jarige tijdens de razzia van 20 juli 1943 in de Rivierenbuurt: de buren en overburen die hun huizen werden uitgedreven, de twee jonge mensen zijn kordate moeder verstopte in de gangkast, de blonde Duitse soldaat en de Amsterdamse politieman die het huis overhoop haalden maar dit ‘heiligste der heilige’ niet ontdekten: “Ik dacht even dat de gele ster mij riep: wat doe jij verder je leven?” Hoe we ook oordelen over zijn persoonlijke houding en politieke opvattingen, Huub bleef de Bijbel /Tora gewetensvol onderzoeken vanuit het perspectief van de Shoah en vertalen in honderden liederen, als krachtig tegengeluid tegen de anti-Joodse traditie in kerkleer en liturgie. Overigens is De Nieuwe Liefde, net als de andere centra, verzelfstandigd; zelf betuigde Huub al die jaren solidariteit met Israëlische én Palestijnse slachtoffer van oorlog en onrecht.

Columns 2024

Columns 2023

Columns 2022

Columns 2021

Columns 2020

Columns 2019

Columns 2018

Columns 2017

Columns 2016

Columns 2015

Doneren

Crescas kan niet zonder jouw steun. Met elke donatie, hoe klein ook, steun je onze activiteiten en zorg je dat wij nog meer voor Joods Nederland kunnen betekenen.