inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eva van Sonderen

Eva van Sonderen (1948) studeerde Engels aan het Nutsseminarium en sociologie aan de Universiteit van Amsterdam. Ze ging aan de slag als vertaalster en free-lance journaliste, publiceerde her en der verhalen en artikelen, o.a. in De Gids, De Groene Amsterdammer en Bres. Eva werkte mee aan het boek 'Israel: een blanco cheque?' (Amphora/Van Gennep 1983). Van 1985 tot 1988 maakte ze deel uit van de vrouwengroep De Nieuwe Wilden in de Poëzie, onder leiding van Elly de Waard. Vanaf 1990 was ze correspondente voor het NIW in Israël. Verder schrijft ze voor Levend Joods Geloof en het Jonag Bulletin.

vrijdag 11 september 2015

Een Joodse vriendin, seculier, vertelde me over haar bezoek aan Sobibor, enige tijd geleden. Ze trof daar een groep orthodoxe schoolmeisjes in lange rokken met kuise overhemdbloesjes, waarschijnlijk van een van de Beth Yaacov-scholen. De meisjes zaten op het geel geworden gras van het kamp naar hun begeleidster te luisteren, en vriendin vroeg of ze mee kon luisteren. De lerares vertelde hen dat de massamoord op de Joden het gevolg was van het feit dat de Duitse, en Europese Joden niet langer volgens de door G’d opgelegde mitswot leefden.
"Verschrikkelijk, wat een hersenspoeling, zo van: het is de schuld van de Joden zelf," zei mijn vriendin verontwaardigd. Ik keek er niet van op, want ik ken zulke geluiden uit ultra-orthodoxe kringen. Ik vind het zelfs begrijpelijk als je week-in, week-uit leest over de verschrikkingen die de Eeuwige het volk in het vooruitzicht stelt als we niet volgens G’ds regels leven. (We hebben net parasja Kie Tavo achter de rug waarin die verschrikkingen uitgebreid en in detail worden beschreven). Bij de charediem heb je bij mijn weten geen traditie van moderne tekstkritische interpretatie, wel van mystieke interpretaties uit eeuwen waarin het Joodse volk het bijzonder slecht had, en dan kom je gauw op angstwekkende interpretaties uit. Daarbij moet worden aangetekend dat er naast dreigementen, ook voorschriften worden gegeven om het onheil te voorkomen of te herstellen, dus het gaat meer om verantwoordelijkheid nemen dan om schuld.

De Sjoa was zo gruwelijk en kwam zo onverwacht in het midden van de twintigste eeuw, in het geletterde en 'beschaafde' Duitsland, dat na de oorlog iedereen daar een verklaring voor probeerde te vinden binnen zijn/haar denkkader. Toen ik begin jaren ‘70 van de vorige eeuw sociologie studeerde, heerste binnen dat vakgebied de marxistische visie dat het nazi-fascisme de onontkoombare uitwas van het industrieel kapitalisme was. Nieuwe-tijds denkers als Eckhart Tolle en anderen (en alle Boeddhisten) wijten de gruwelen van de 20e en 21e eeuw aan de ‘condition humaine’, namelijk de identificatie van de hele mensheid met het ‘onechte zelf’, het ego, dat zich afgescheiden van het geheel voelt. Die afgescheidenheid ligt aan de basis van de huidige ontmenselijkte industriële samenleving, schrijft Tolle. Orthodox levende Joden zijn van mening dat de Joodse traditie, inclusief alle mitswot, door G’d ontworpen zijn om een zo goed mogelijk leven te kunnen leiden in deze gebroken, disfunctionele wereld. Alle drie deze wereldbeschouwingen hebben een stuk waarheid te pakken, lijkt me.

Om nog even verder te gaan: afgelopen 22 augustus was ik bij de dienst van Beit Ha’Chidush, in het gebouw van de LJG. De parasja was Sjoftiem en tot mijn verrassing werd de dienst geleid door Zvi Marx, die ons een prettig shotje orthodoxe kennis gaf. In zijn derasja hield hij ons voor hoezeer het jodendom door de geschiedenis heen steeds weer is veranderd doordat nieuwe generaties met ‘subversieve interpretaties’ aankwamen. Hij noemde de Misjna, de Talmoed, Josef Karo's De Gedekte Tafel, de rationele Rambam (Maimonides) en de meer mystiek ingestelde Ramban (Nachmanides) en zo maar door, tot we in het huidige tijdperk, na de Haskala (Verlichting) met een groot aantal uiteenlopende stromingen zitten. Hij noemde ze niet, ik probeer dat nu wel: ultra-orthodoxen, chassidiem, mainstream orthodoxen, modern-orthodoxen, conservatives, liberalen, reconstructionisten, Joodse Vernieuwing, Joeboe's (Joodse Boeddhisten) en het grootste gedeelte, seculiere Joden. Zvi Marx vroeg zich af of we nog wel van één Joods volk kunnen spreken, en stelde ons de vraag welke verenigende factor we nog zouden kunnen noemen. Daar kwam die ochtend geen antwoord op.

Tamarah Benima zou, gezien haar nieuwste boek, misschien antwoorden: "de onuitroeibare neiging om altijd maar vragen te blijven stellen."



Inspiratie ontleend aan:
Eckhart Tolle, De Kracht van het Nu (talloze herdrukken);
Tamarah Benima, Joodser dan dit krijgt u het niet, Amsterdam, Prometheus, 2015.

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
okt 2018Gesprek met Marceline Loridan-Ivens (2003)
sep 2018Ari Fuld z.l. – een sympathieke rechts-radicale settler
sep 2018Rosh Hasjana, goed en slecht nieuws
aug 2018Wel of niet (koosjer) vlees eten
jul 2018Tisja beAv – The joy of our heart has ceased, our dancing has turned into mourning
jul 2018In memoriam – Claude Lanzmann
jun 2018Pluralisme in Jeruzalem en Tel Aviv
mei 2018Pressurecooker Gaza ontploft
mei 2018Onnodige tragedie
apr 2018Israëls zeventigste verjaardag
apr 2018Lange, hete zomer
mrt 2018Een toevallig gevonden boek
mrt 2018Terugblik op Poerim
feb 2018Noodkreet
jan 2018Deportatie en verzet
jan 2018Doodstraf
dec 2017Rust en rumoer
nov 2017Meeliften op het dagboek van Anne Frank
okt 2017Noach, de zondvloed en (seksueel) geweld
okt 2017Vreugde van het water scheppen
okt 2017Een dinsdag in Jeruzalem
sep 2017New age, alt-right en antisemitisme
aug 2017De totale zonsverduistering
jul 2017De Kotel en de wet op bekering
jun 2017Geweld tegen Arabische vrouwen
mei 2017De zakenman en het fotomodel op bezoek in Jeruzalem
mei 2017Jom Hasjoa in Israël
apr 2017De maaltijd van de Moshiach
apr 2017Demonstreren in Jeruzalem
mrt 2017Weapons of the Spirit
mrt 2017Ana B’choach
feb 2017Emoties en de brit mila
jan 2017Een nieuwe koning in Egypte die Jozef niet had gekend
jan 2017Aanslag in Armon Hanatziv
jan 2017De rechtsstaat Israël
dec 2016Ellende en onheil
dec 2016Portefeuille
nov 2016Bosbranden
nov 2016Amerikaanse verkiezingen
okt 2016Sjana tova – van traditioneel tot vernieuwend
sep 2016Afscheid bij Crescas
sep 2016Prayer for the Soul and the Holy City
sep 2016Bariloche
aug 2016Gideon Levy
aug 2016Zomergasten en groene papegaaien
jul 2016Traditie en moderne ontwikkelingen
jun 2016In memoriam: Alegria
mei 2016Donkere wolken boven Zion?
mei 2016René Kahn – Tikoen Olam met behulp van psychofarmaca
apr 2016Overdenking bij de dood van Wim Brands
mrt 2016Denkflarden bij het samenstellen van sjlachmones
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem II – het French Hospice
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem
feb 2016Uitzichtloosheid in Gaza
feb 2016Separate but equal is not equal. Hebben vrouwen gewonnen, of de religieuze stromingen?
jan 2016Aanslagen op de Westoever
jan 2016Van Dis
dec 2015Het verschillende gebruik van messen
dec 2015Chanoeka 2015
nov 2015De oorlog van Gog en Magog
nov 2015Herdenking van de moord op Rabin
okt 2015Een bi-nationale staat voor twee volkeren
okt 2015De terreur van de lange messen
sep 2015Is er nog één Joods volk?
aug 2015Profetie
aug 2015Toch nog lichtpuntjes
jul 2015Tisja beAv 2015
jul 2015Een spook waart door Jeruzalem ...
jul 2015Tegengestelde verhalen - wat is waarheid
jun 2015Stedenband
jun 2015Licht en donker in Jeruzalem
mei 2015Catch the Jew! (Vang de Jood)
mei 2015Beth Mozes
apr 2015Tunnel of Hope
mrt 2015Angst en trauma hebben de verkiezingen gewonnen
mrt 2015Poeriem en Iran
feb 2015Nederlandse Joden, hier of daar
feb 2015Ibrahim Abu El-Hawa
jan 2015Verschillen in perceptie na de aanslagen in Parijs
jan 2015Journaal van te verwachten sneeuwstorm
jan 2015Het jaar 2014
dec 2014Chanoeka tussen Rechovot en Jeruzalem
dec 2014Welkom terug
nov 2014Door de Arabische sjoek
nov 2014Olijven plukken (2)
okt 2014Olijven plukken met Rabbis for Human Rights
okt 2014De goede oude tijd
okt 2014Onder de helm
sep 2014Rosj Hasjana 2014
sep 2014Berlijn en Jeruzalem
aug 2014Overwinning
aug 2014Staakt-het-vuren
jul 2014Oorlog en de as van de Rode Koe
jul 2014In Israël gebeurt in drie weken meer dan in Nederland in een jaar
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen - vervolg
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen
jun 2014Sjawoe’ot en de éénstaat oplossing
mei 2014Naar Tekoa
mei 2014Het Achterhuis voor tieners verklaard
mei 2014Anne Frank met luxe verwen-arrangement
apr 2014Jeruzalems begin en einde van Pesach
apr 2014Is er hoop na Kerry?
apr 2014De Holyland affaire
mrt 2014Nu al: pre-Pesachkoorts
mrt 2014Botsende klimaatzones en botsende belangen
feb 2014Diaspora-nieuws
feb 2014Ziekenfonds
jan 2014Landau over Sharon
jan 2014Afrikaanse asielzoekers in Tel Aviv
dec 2013Pre-Kersjt in Jeruzalem
dec 2013Een geurkaarsje voor Mandela
dec 2013Amos Oz, Chanoeka en Friedländer
nov 2013De Hollandsche Schouwburg. Theater, Deportatieplaats, Plek van Herinnering
nov 2013Filipijnen
nov 2013Bethlehem, de film
okt 2013Aviva Zornberg over de akeda
okt 2013De Kabbala van rabbijn Ashlag
sep 2013Wie verdient er nu de Nobelprijs?
aug 2013Scheermes en scheerkwast bij de hand houden
aug 2013Een relatief rustig eiland
aug 2013Gasmasker
jul 2013Tisja Be'Av
jul 2013Dertigste Jeruzalem Filmfestival
jul 2013Tel Aviv, stad van tegenstellingen
jun 2013Hitte
jun 2013Rosj Chodesj Tammoez
jun 2013'De vijand'
mei 2013Een echte seculiere sjabbatsfeer
mei 2013Onderduiken in de apenrots
apr 2013In dienst gaan
apr 2013Zon en zingeving in Israël
mrt 2013Kitniyot
mrt 2013Chamsin
mrt 2013Rabbi Menachem Froman, van Goesj Emoeniem tot Jerusalem Peacemaker
mrt 2013Conflict bereikt tuinhekje
feb 2013David Hartman - zichrono livracha
jan 2013The day after
jan 2013Ontregeld
jan 2013Lemaleh et hachalal
dec 2012Chanoeka in Nachlaot
nov 2012Oorlog met Gaza (2)
nov 2012Oorlog met Gaza
nov 2012New York
okt 2012Noach, de Zondvloed en zonne-energie
okt 2012Op de Machane Yehuda
sep 2012High Times – thuiskweek in Israël