inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eva van Sonderen

Eva van Sonderen (1948) studeerde Engels aan het Nutsseminarium en sociologie aan de Universiteit van Amsterdam. Ze ging aan de slag als vertaalster en free-lance journaliste, publiceerde her en der verhalen en artikelen, o.a. in De Gids, De Groene Amsterdammer en Bres. Eva werkte mee aan het boek 'Israel: een blanco cheque?' (Amphora/Van Gennep 1983). Van 1985 tot 1988 maakte ze deel uit van de vrouwengroep De Nieuwe Wilden in de Poëzie, onder leiding van Elly de Waard. Vanaf 1990 was ze correspondente voor het NIW in Israël. Verder schrijft ze voor Levend Joods Geloof en het Jonag Bulletin.

vrijdag 16 september 2016

Afgelopen zaterdagavond – motsaé sjabbat – werd ik uitgenodigd een muzikale, interreligieuze gebedsavond mee te maken in een Arabisch muziekgebouw in de Hinnomvallei beneden de Jeruzalemse Cinematheque. De vrouw die me meenam, legde me uit dat de avond het slotakkoord was van een hele week waarin Joden, Moslims en Christenen samen waren gekomen om te zingen, te mediteren en te bidden, elk vanuit de eigen traditie en “met de focus op het onderwerp Eenheid”. Een van de initiatiefnemers van deze gebedsweek was rabba Tamar Elad-Applebaum van de (conservative) sjoelgemeenschap Zion, een groep waarbij ik al eerder een bijzondere vrijdagavonddienst heb meegemaakt.

De avond zou om negen uur beginnen. De toegang tot het gebouw was afgesloten met witte draperieën, er stonden zeker honderd mensen te wachten en pas om tien uur mochten we geleidelijk, een voor een, naar binnen. De weinige stoelen in de kleine zaal waren toen al bezet – het merendeel van de deelnemers zat op kussens op de vloer en gelukkig had ik de hand weten te leggen op de laatste twee kussens. Mensen die na ons binnenkwamen, wrongen zich op lege plekken tussen de kussens of bleven tegen de muur staan te luisteren. “Prayer for the Soul and the Holy City” was het thema van de avond. Het leek wel een popfestival uit de jaren zeventig van de vorige eeuw, gelukkig zonder de modder van toen.

Dit keer geen Bob Dylan of Janis Joplin, maar een fascinerend gemengd-religieus gezelschap waarbij ik probeerde te raden wie er Joods was, wie Moslim, wie Christelijk. Er zat een bescheiden non aan de zijkant, dat was duidelijk. Ook stonden er oosters uitziende mannen in het zwart, twee van hen met op geborduurde slaapmutsen lijkende hoofdbedekking: kopten! Ik ontwaarde rebbetsin Hadassa Froman uit Tekoa, weduwe van de bekende orthodoxe vredesactivist rav Menachem Froman. Ze is niet jong meer, ver in de zestig schat ik, maar wat heeft die vrouw een prachtig, trots en sterk gezicht. Van orthodox-Joodse zijde was verder rav Benny Lau aanwezig, en er stond een heel mannenkoor, zowel met als zonder keppel, later bleek dat het Piyyut-ensemble van het Ben Zvi Instituut te zijn. Dan waren er Joodse en Arabische musici op drums en op de ney (een klaaglijk klinkende fluit). Rabba Tamar Elad-Applebaum, een frêle, in het wit geklede verschijning met lang donker haar, sprak een introductie uit.

De centraal gezeten oude zanger zette met dramatische stem een lied in, begeleid door drums en ney, het mannenkoor ondersteunde hem. Het klonk oosters, mizrachi of Arabisch; daar kwam ik niet uit. (De man bleek een Irakese rabbijn en chazzan te zijn, rabbijn Louk.) Naast deze chazzan zat een charismatische man die met groot enthousiasme de hele avond vloeiend Hebreeuws én Arabisch zong, zodat ik mijn begeleidster vroeg of hij nou Jood of Moslim was – “Dat is chacham David Menachem”, zei ze. Later las ik dat chacham David een bekende sefardische rabbijn is die aan asjkenazische jesjiwes heeft gestudeerd, bekendstaat als vertolker van sefardische pijoetim (relgieuze gezangen) en die veel samenwerkt en zingt met islamitische geestelijken. Naast hem zat een gedistingeerde man met zo’n klein wit boordje, een katholieke geestelijke met een intelligent gezicht achter zijn randloze bril; hij bleek een Arabische priester te zijn. Halverwege de avond kwam er nog een man binnen met een woeste haardos, gekleed in een witte Indiase kaftan. Ik klasseerde hem als een bejaarde hippie, maar hij werd aangesproken met ‘sjeik’ en nam plaats tussen de andere geestelijken. Een koptisch mannenkoor bracht een vrij eentonig gebed, subtiel begeleid met triangel en cimbaaltjes, ten gehore. Het Beit al Makdes Ensemble uit oost-Jeruzalem bracht een soefigebed met gitaarbegeleiding. Tussen alle liederen en gebeden door hielden verschillende geestelijken een korte uiteenzetting, een droosje zal ik maar zeggen.

Ondanks het ongemakkelijk zitten op kussens of op de harde vloer begon de zaal al snel mee te swingen. Ook in het publiek kon ik niet zo goed onderscheiden wie wat was, qua denominatie. Was iemand met een soort witte theedoek om het hoofd een coole Joodse Israeli, of een lid van een mij nog onbekende islamitische sekte? Hoe dan ook, rabbijn Louk en chacham Menachem wisten ons in een staat van lichte extase te brengen met de mantra: “Allah Hoe Yah!”, die door iedereen werd meegezongen (rebbetsin Froman klapte alleen ritmisch mee) en langzamerhand ging de mantra over in: “Eén keElohénoe”.

De avond duurde maar liefst tot middernacht, of eigenlijk nog langer, want om half een kwam een in het wit gekleed mannenkoor uit de Al Aqsa Moskee (wow!) nog het podium op om soefigebeden te zingen; een aantal toehoorders was toen al afgehaakt en ook ik vond het welletjes. Gelukkig bleef er genoeg publiek over om hun niet het gevoel te geven dat ze voor niets waren gekomen. (Het is natuurlijk jammer dat er geen geschoolde vrouwelijke zangstemmen klonken, maar dat is gezien de orthodox-islamitische en orthodox-Joodse deelname nog een brug te ver.)

Het is dit soort ondergrondse, religieus of spiritueel geïnspireerde activiteiten, waarvan er in Israël vele onder de radar van de media plaatsvinden, dat mij meer hoop geeft op een uiteindelijk vreedzame samenwerking van Israëlische Joden en Palestijnse Moslims, dan allerhande politieke bewegingen waarvan de motor boosheid is (al is die nog zo gerechtvaardigd), met als resultaat polarisatie. En het zijn de sefardische en mizrachische Joden die de verbinding leggen.

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
okt 2018Gesprek met Marceline Loridan-Ivens (2003)
sep 2018Ari Fuld z.l. – een sympathieke rechts-radicale settler
sep 2018Rosh Hasjana, goed en slecht nieuws
aug 2018Wel of niet (koosjer) vlees eten
jul 2018Tisja beAv – The joy of our heart has ceased, our dancing has turned into mourning
jul 2018In memoriam – Claude Lanzmann
jun 2018Pluralisme in Jeruzalem en Tel Aviv
mei 2018Pressurecooker Gaza ontploft
mei 2018Onnodige tragedie
apr 2018Israëls zeventigste verjaardag
apr 2018Lange, hete zomer
mrt 2018Een toevallig gevonden boek
mrt 2018Terugblik op Poerim
feb 2018Noodkreet
jan 2018Deportatie en verzet
jan 2018Doodstraf
dec 2017Rust en rumoer
nov 2017Meeliften op het dagboek van Anne Frank
okt 2017Noach, de zondvloed en (seksueel) geweld
okt 2017Vreugde van het water scheppen
okt 2017Een dinsdag in Jeruzalem
sep 2017New age, alt-right en antisemitisme
aug 2017De totale zonsverduistering
jul 2017De Kotel en de wet op bekering
jun 2017Geweld tegen Arabische vrouwen
mei 2017De zakenman en het fotomodel op bezoek in Jeruzalem
mei 2017Jom Hasjoa in Israël
apr 2017De maaltijd van de Moshiach
apr 2017Demonstreren in Jeruzalem
mrt 2017Weapons of the Spirit
mrt 2017Ana B’choach
feb 2017Emoties en de brit mila
jan 2017Een nieuwe koning in Egypte die Jozef niet had gekend
jan 2017Aanslag in Armon Hanatziv
jan 2017De rechtsstaat Israël
dec 2016Ellende en onheil
dec 2016Portefeuille
nov 2016Bosbranden
nov 2016Amerikaanse verkiezingen
okt 2016Sjana tova – van traditioneel tot vernieuwend
sep 2016Afscheid bij Crescas
sep 2016Prayer for the Soul and the Holy City
sep 2016Bariloche
aug 2016Gideon Levy
aug 2016Zomergasten en groene papegaaien
jul 2016Traditie en moderne ontwikkelingen
jun 2016In memoriam: Alegria
mei 2016Donkere wolken boven Zion?
mei 2016René Kahn – Tikoen Olam met behulp van psychofarmaca
apr 2016Overdenking bij de dood van Wim Brands
mrt 2016Denkflarden bij het samenstellen van sjlachmones
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem II – het French Hospice
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem
feb 2016Uitzichtloosheid in Gaza
feb 2016Separate but equal is not equal. Hebben vrouwen gewonnen, of de religieuze stromingen?
jan 2016Aanslagen op de Westoever
jan 2016Van Dis
dec 2015Het verschillende gebruik van messen
dec 2015Chanoeka 2015
nov 2015De oorlog van Gog en Magog
nov 2015Herdenking van de moord op Rabin
okt 2015Een bi-nationale staat voor twee volkeren
okt 2015De terreur van de lange messen
sep 2015Is er nog één Joods volk?
aug 2015Profetie
aug 2015Toch nog lichtpuntjes
jul 2015Tisja beAv 2015
jul 2015Een spook waart door Jeruzalem ...
jul 2015Tegengestelde verhalen - wat is waarheid
jun 2015Stedenband
jun 2015Licht en donker in Jeruzalem
mei 2015Catch the Jew! (Vang de Jood)
mei 2015Beth Mozes
apr 2015Tunnel of Hope
mrt 2015Angst en trauma hebben de verkiezingen gewonnen
mrt 2015Poeriem en Iran
feb 2015Nederlandse Joden, hier of daar
feb 2015Ibrahim Abu El-Hawa
jan 2015Verschillen in perceptie na de aanslagen in Parijs
jan 2015Journaal van te verwachten sneeuwstorm
jan 2015Het jaar 2014
dec 2014Chanoeka tussen Rechovot en Jeruzalem
dec 2014Welkom terug
nov 2014Door de Arabische sjoek
nov 2014Olijven plukken (2)
okt 2014Olijven plukken met Rabbis for Human Rights
okt 2014De goede oude tijd
okt 2014Onder de helm
sep 2014Rosj Hasjana 2014
sep 2014Berlijn en Jeruzalem
aug 2014Overwinning
aug 2014Staakt-het-vuren
jul 2014Oorlog en de as van de Rode Koe
jul 2014In Israël gebeurt in drie weken meer dan in Nederland in een jaar
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen - vervolg
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen
jun 2014Sjawoe’ot en de éénstaat oplossing
mei 2014Naar Tekoa
mei 2014Het Achterhuis voor tieners verklaard
mei 2014Anne Frank met luxe verwen-arrangement
apr 2014Jeruzalems begin en einde van Pesach
apr 2014Is er hoop na Kerry?
apr 2014De Holyland affaire
mrt 2014Nu al: pre-Pesachkoorts
mrt 2014Botsende klimaatzones en botsende belangen
feb 2014Diaspora-nieuws
feb 2014Ziekenfonds
jan 2014Landau over Sharon
jan 2014Afrikaanse asielzoekers in Tel Aviv
dec 2013Pre-Kersjt in Jeruzalem
dec 2013Een geurkaarsje voor Mandela
dec 2013Amos Oz, Chanoeka en Friedländer
nov 2013De Hollandsche Schouwburg. Theater, Deportatieplaats, Plek van Herinnering
nov 2013Filipijnen
nov 2013Bethlehem, de film
okt 2013Aviva Zornberg over de akeda
okt 2013De Kabbala van rabbijn Ashlag
sep 2013Wie verdient er nu de Nobelprijs?
aug 2013Scheermes en scheerkwast bij de hand houden
aug 2013Een relatief rustig eiland
aug 2013Gasmasker
jul 2013Tisja Be'Av
jul 2013Dertigste Jeruzalem Filmfestival
jul 2013Tel Aviv, stad van tegenstellingen
jun 2013Hitte
jun 2013Rosj Chodesj Tammoez
jun 2013'De vijand'
mei 2013Een echte seculiere sjabbatsfeer
mei 2013Onderduiken in de apenrots
apr 2013In dienst gaan
apr 2013Zon en zingeving in Israël
mrt 2013Kitniyot
mrt 2013Chamsin
mrt 2013Rabbi Menachem Froman, van Goesj Emoeniem tot Jerusalem Peacemaker
mrt 2013Conflict bereikt tuinhekje
feb 2013David Hartman - zichrono livracha
jan 2013The day after
jan 2013Ontregeld
jan 2013Lemaleh et hachalal
dec 2012Chanoeka in Nachlaot
nov 2012Oorlog met Gaza (2)
nov 2012Oorlog met Gaza
nov 2012New York
okt 2012Noach, de Zondvloed en zonne-energie
okt 2012Op de Machane Yehuda
sep 2012High Times – thuiskweek in Israël