inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eva van Sonderen

Eva van Sonderen (1948) studeerde Engels aan het Nutsseminarium en sociologie/sociale geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Daarnaast verdiepte ze zich in Jungiaanse psychologie en later in het werken aan dromen in droomgroepen (o.l.v.Robert Bosmak). Ze ging aan de slag als vertaalster en free-lance journaliste, publiceerde her en der verhalen en artikelen, o.a. in De Gids, De Groene Amsterdammer en Bres. Eva werkte mee aan het boek 'Israel: een blanco cheque?' (Amphora/Van Gennep 1983). Van 1985 tot 1988 maakte ze deel uit van de vrouwengroep De Nieuwe Wilden in de Poëzie, o.l.v.Elly de Waard. Vanaf 1990 was ze correspondente voor het NIW in Israël. Een aantal jaren heeft ze bijdragen geschreven voor Levend Joods Geloof en het Jonag Bulletin. In 2016 is ze opgehouden met haar werk als sociaal rapporteur in het kader van de WUV. Zo heeft ze nu volop tijd voor andere interesse gebieden, zoals theorie en practijk van traumaverwerking in dromen;alternatieve geneeswijzen, zoals Emotional Freedom Technique (‘Tapping’), Johrei,( Japans) en de door de Nederlandse Mireille Mettes onwikkelde MIR-zelfhelings methode.

vrijdag 22 november 2013

Mijn grootouders van moederszijde, Abraham de Wilde en Sophia de Wilde-Snuijf, verhuisden na de crisis van de jaren dertig naar Den Haag, waar Judith Snuijf, Sophia's oudste zuster, in haar eentje woonde. Het bespaarde hen kosten en het was ook gezellig voor tante Ju, die niet zo van koken hield, terwijl mijn grootmoeder een vaardige huisvrouw was. In 1942 werden ze alledrie via Westerbork naar Auschwitz gedeporteerd. Mijn grootouders hadden kunnen onderduiken, er was een adres voor hen gevonden bij een gezin met jonge kinderen, maar ze waren te fatsoenlijk, ze wilden dat gezin niet in gevaar brengen. Andere familieleden doken daar wel onder en overleefden. Mijn moeder, die toen les gaf aan de Joodse school, vertelde dat haar zuster onder schooltijd plotseling de klas binnenkwam en alleen maar zei: "Pa en moe". Oma en opa bevonden zich al in de Hollandsche Schouwburg en mijn moeder, met haar donkere haar en gele ster op haar jas, durfde geen afscheid te nemen uit angst dat de nazi's haar daar meteen zouden houden.

Er werd hier thuis niet veel over gesproken. Alleen liet mijn moeder zich een keer ontvallen dat ze na de oorlog besloten had er niet meer over na te denken: “anders was ik gek geworden". Pas toen ik als volwassene via Joods Maatschappelijk Werk een brief onder ogen kreeg waarin stond dat opa De Wilde na aankomst in Westerbork een bedrag van vijf gulden had moeten afgeven, barstte ik in tranen uit. Wat altijd als een soort eng sprookje boven mijn hoofd had gezweefd, nam plotseling de dimensie ‘echt gebeurd’ aan en ik kon gaan voelen.

Afgelopen dinsdag 19 juni was het precies 70 jaar geleden dat het laatste transport vanuit de Hollandsche Schouwburg vertrok. In het Joods Historisch Museum werd, in de aanwezigheid van enkele overlevenden en van minister Jet Bussemaker, het boek ‘De Hollandsche Schouwburg-Theater-Deportatieplaats-Plek van Herinnering’ gepresenteerd. Een collectieve onderneming waarin de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek, het JHM en de Amsterdam University Press hebben samengewerkt. Verschillende onderzoek(st)ers hebben de verschillende periodes voor hun rekening genomen.

Inleider Frank van Vree wees op de ‘gelaagdheid’ van het gebouw: aanvankelijk een plek van toneel en variété, een spiegel van de sociale en culturele ontwikkeling van het Joodse volksdeel. Tegelijkertijd is de Schouwburg nu een plek, besmet door een onverteerbaar stuk gruwelijke herinnering. Toch is besloten ook aandacht te schenken aan de ‘onbezorgde jaren’ waarin onder andere De Nederlandsche Toneelvereeniging op socialistische grondslag er een progressief repertoire bracht.

De deportatieperiode duurde van 20 juli 1942 tot 19 november 1943. De nazi's spraken van ‘Umschlagplatz Middenlaan’ alsof het om zakken cement ging. De Joden die de Schouwburg binnenkwamen, moesten zich laten registreren, hun huissleutels werden afgepakt zodat hun woningen meteen konden worden leeggeroofd. Het gebouw was absoluut niet berekend op zo'n massa mensen; een kinderverzorgster uit de crèche aan de overkant vertelde over ‘de stank van veel te veel op elkaar gepropte doodsbange mensen’. Nog steeds is het onvoorstelbaar dat in zo'n korte periode 46.000 Joden vanuit de Hollandsche Schouwburg zijn gedeporteerd.

Na de oorlog wilden particuliere kopers weer een amusementsbestemming geven aan het gebouw. Dit stuitte op groot protest van de overgebleven Joodse gemeenschap. ‘Men gaat de schouwburg weer rustig exploiteren, zaken zijn zaken’, schreef rabbijn Jacob Soetendorp. In 1946 werd het Comité Hollandsche Schouwburg opgericht, dat in 1947 het gebouw kon aankopen, mede door een donatie van een ton van de Joodse filantroop Bernard van Leer. In 1958 bezocht de Israëlische president Ben Zwi ons land en hij herdacht de Nederlandse Joden op de stoep voor de schouwburg (waarvan de buitenkant haastig een verfje had gekregen). Pas daarna besloot de Amsterdamse gemeenteraad het gebouw in te richten als ‘algemene herdenkingsplaats’. In 1966 werd er de eerste Jom Hasjoa-herdenking gehouden (in januari). Na een grote renovatie kwam er in 1993 een gedenkwand met 6700 familienamen, een verwijzing naar alle vermoorde Nederlandse Joden.

Schrijfster Wanda Reisel vatte de oorlogsperiode samen in een sarcastische voordracht over het idee van de Duitse bezetter om de Joden voor de uitvoering van hun vernietiging te verzamelen op de plek waar zij gedurende een aantal jaren hadden genoten van cultuur en variété, waar ze zich hadden geamuseerd en gelachen. Ze deed in haar harde aanpak denken aan Ischa Meijer, een mengeling van ietwat platte spot en uitzinnige woede. Het viel bij mij niet zo in de smaak, maar anderen vonden het een moedige en gedurfde act.

Daarna sprak Joël Cahen, directeur van het JHM, over zijn wens van de Hollandsche Schouwburg een nationaal sjoa-museum te maken, een centrum voor de Nederlandse jodenvervolging in zijn totaliteit, gezien in mondiaal perspectief. Daar zijn enorme bedragen voor nodig, dus hij richtte zich in het bijzonder tot minister Bussemaker. Ik zou het eigenlijk jammer vinden als de sobere Hollandsche Schouwburg zou worden uitgebreid tot een groot sjoa-museum - met alle gevaren van commerciële pelgrimages die daaraan kleven - hoewel het misschien nodig is om, wanneer de laatste overlevenden niet meer onder ons zijn, de herinnering aan de sjoa levend te houden bij generaties die er niet langer emotioneel bij betrokken zijn.

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
mrt 2019Stress hanteren en trauma’s kwijtraken
mrt 2019Lente in Amsterdam, winter in Jeruzalem
feb 2019Berichten uit de diaspora
jan 2019Overdenkingen na het overlijden van Amos Oz
dec 2018Een bezoek aan Tekoa
nov 2018Da'at Elyon
nov 2018Chaja Polak: ‘De man die geen hekel had aan Joden’
okt 2018Gesprek met Marceline Loridan-Ivens (2003)
sep 2018Ari Fuld z.l. – een sympathieke rechts-radicale settler
sep 2018Rosh Hasjana, goed en slecht nieuws
aug 2018Wel of niet (koosjer) vlees eten
jul 2018Tisja beAv – The joy of our heart has ceased, our dancing has turned into mourning
jul 2018In memoriam – Claude Lanzmann
jun 2018Pluralisme in Jeruzalem en Tel Aviv
mei 2018Pressurecooker Gaza ontploft
mei 2018Onnodige tragedie
apr 2018Israëls zeventigste verjaardag
apr 2018Lange, hete zomer
mrt 2018Een toevallig gevonden boek
mrt 2018Terugblik op Poerim
feb 2018Noodkreet
jan 2018Deportatie en verzet
jan 2018Doodstraf
dec 2017Rust en rumoer
nov 2017Meeliften op het dagboek van Anne Frank
okt 2017Noach, de zondvloed en (seksueel) geweld
okt 2017Vreugde van het water scheppen
okt 2017Een dinsdag in Jeruzalem
sep 2017New age, alt-right en antisemitisme
aug 2017De totale zonsverduistering
jul 2017De Kotel en de wet op bekering
jun 2017Geweld tegen Arabische vrouwen
mei 2017De zakenman en het fotomodel op bezoek in Jeruzalem
mei 2017Jom Hasjoa in Israël
apr 2017De maaltijd van de Moshiach
apr 2017Demonstreren in Jeruzalem
mrt 2017Weapons of the Spirit
mrt 2017Ana B’choach
feb 2017Emoties en de brit mila
jan 2017Een nieuwe koning in Egypte die Jozef niet had gekend
jan 2017Aanslag in Armon Hanatziv
jan 2017De rechtsstaat Israël
dec 2016Ellende en onheil
dec 2016Portefeuille
nov 2016Bosbranden
nov 2016Amerikaanse verkiezingen
okt 2016Sjana tova – van traditioneel tot vernieuwend
sep 2016Afscheid bij Crescas
sep 2016Prayer for the Soul and the Holy City
sep 2016Bariloche
aug 2016Gideon Levy
aug 2016Zomergasten en groene papegaaien
jul 2016Traditie en moderne ontwikkelingen
jun 2016In memoriam: Alegria
mei 2016Donkere wolken boven Zion?
mei 2016René Kahn – Tikoen Olam met behulp van psychofarmaca
apr 2016Overdenking bij de dood van Wim Brands
mrt 2016Denkflarden bij het samenstellen van sjlachmones
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem II – het French Hospice
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem
feb 2016Uitzichtloosheid in Gaza
feb 2016Separate but equal is not equal. Hebben vrouwen gewonnen, of de religieuze stromingen?
jan 2016Aanslagen op de Westoever
jan 2016Van Dis
dec 2015Het verschillende gebruik van messen
dec 2015Chanoeka 2015
nov 2015De oorlog van Gog en Magog
nov 2015Herdenking van de moord op Rabin
okt 2015Een bi-nationale staat voor twee volkeren
okt 2015De terreur van de lange messen
sep 2015Is er nog één Joods volk?
aug 2015Profetie
aug 2015Toch nog lichtpuntjes
jul 2015Tisja beAv 2015
jul 2015Een spook waart door Jeruzalem ...
jul 2015Tegengestelde verhalen - wat is waarheid
jun 2015Stedenband
jun 2015Licht en donker in Jeruzalem
mei 2015Catch the Jew! (Vang de Jood)
mei 2015Beth Mozes
apr 2015Tunnel of Hope
mrt 2015Angst en trauma hebben de verkiezingen gewonnen
mrt 2015Poeriem en Iran
feb 2015Nederlandse Joden, hier of daar
feb 2015Ibrahim Abu El-Hawa
jan 2015Verschillen in perceptie na de aanslagen in Parijs
jan 2015Journaal van te verwachten sneeuwstorm
jan 2015Het jaar 2014
dec 2014Chanoeka tussen Rechovot en Jeruzalem
dec 2014Welkom terug
nov 2014Door de Arabische sjoek
nov 2014Olijven plukken (2)
okt 2014Olijven plukken met Rabbis for Human Rights
okt 2014De goede oude tijd
okt 2014Onder de helm
sep 2014Rosj Hasjana 2014
sep 2014Berlijn en Jeruzalem
aug 2014Overwinning
aug 2014Staakt-het-vuren
jul 2014Oorlog en de as van de Rode Koe
jul 2014In Israël gebeurt in drie weken meer dan in Nederland in een jaar
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen - vervolg
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen
jun 2014Sjawoe’ot en de éénstaat oplossing
mei 2014Naar Tekoa
mei 2014Het Achterhuis voor tieners verklaard
mei 2014Anne Frank met luxe verwen-arrangement
apr 2014Jeruzalems begin en einde van Pesach
apr 2014Is er hoop na Kerry?
apr 2014De Holyland affaire
mrt 2014Nu al: pre-Pesachkoorts
mrt 2014Botsende klimaatzones en botsende belangen
feb 2014Diaspora-nieuws
feb 2014Ziekenfonds
jan 2014Landau over Sharon
jan 2014Afrikaanse asielzoekers in Tel Aviv
dec 2013Pre-Kersjt in Jeruzalem
dec 2013Een geurkaarsje voor Mandela
dec 2013Amos Oz, Chanoeka en Friedländer
nov 2013De Hollandsche Schouwburg. Theater, Deportatieplaats, Plek van Herinnering
nov 2013Filipijnen
nov 2013Bethlehem, de film
okt 2013Aviva Zornberg over de akeda
okt 2013De Kabbala van rabbijn Ashlag
sep 2013Wie verdient er nu de Nobelprijs?
aug 2013Scheermes en scheerkwast bij de hand houden
aug 2013Een relatief rustig eiland
aug 2013Gasmasker
jul 2013Tisja Be'Av
jul 2013Dertigste Jeruzalem Filmfestival
jul 2013Tel Aviv, stad van tegenstellingen
jun 2013Hitte
jun 2013Rosj Chodesj Tammoez
jun 2013'De vijand'
mei 2013Een echte seculiere sjabbatsfeer
mei 2013Onderduiken in de apenrots
apr 2013In dienst gaan
apr 2013Zon en zingeving in Israël
mrt 2013Kitniyot
mrt 2013Chamsin
mrt 2013Rabbi Menachem Froman, van Goesj Emoeniem tot Jerusalem Peacemaker
mrt 2013Conflict bereikt tuinhekje
feb 2013David Hartman - zichrono livracha
jan 2013The day after
jan 2013Ontregeld
jan 2013Lemaleh et hachalal
dec 2012Chanoeka in Nachlaot
nov 2012Oorlog met Gaza (2)
nov 2012Oorlog met Gaza
nov 2012New York
okt 2012Noach, de Zondvloed en zonne-energie
okt 2012Op de Machane Yehuda
sep 2012High Times – thuiskweek in Israël