inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Renée Citroen

Renée Citroen (1948) was werkzaam als journalist/redacteur van onder andere: Wordt Vervolgd (Amnesty International), Blanes, NIW, Benjamin, JonagBulletin en Chidushim (Beit Ha'Chidush). Als 'opvolgster van Henriëtte Boas' schrijft ze regelmatig ingezonden brieven in NRC Handelsblad. Renée Citroen is oud-bestuurslid van Beit Ha'Chidush en mede-auteur van de Sidur Ha'Chidush en de Nieuwe Hagada.

vrijdag 16 december 2016

Het was me de tv-week wel. De serie over Menten kwam tot zijn verbluffende climax en dan was er de documentaire ‘De Claim’, ook over roofkunst.

Omdat Menten nog in mijn geheugen gegrift was, keek ik met extra belangstelling naar de serie. In die tijd vertelde mijn vader dat hij Menten wel eens in de juwelierszaak had gehad. “Een nare man”, vond hij. Zo werd hij ook gespeeld door Aus Greidanus en het verhaal ontrolde zich precies zoals het in werkelijkheid was gebeurd, zei Hans Knoop in een interview in NRC. Afgezien van de wat overdreven stemmingmakende muziek en de iets te realistische oorlogsbeelden, die voor mij niet hadden gehoeven, vond ik het mooi te zien hoe de gedrevenheid van Hans Knoop, tegengewerkt door de Telegraaf, uiteindelijk voor de veroordeling van de oorlogsmisdaden van Menten zorgde. Dat de Telegraaf in deze zaak nog net zo fout was als in de oorlog, was ik vergeten (ik las die krant toen niet en nog steeds niet), maar het was goed dat dit maar weer eens werd getoond. De hele serie leek me prima materiaal voor jongere generaties, die misschien denken dat het allemaal wel meeviel met de Nederlanders in de oorlog. Niet dus. De schoften onder hen konden hun gang gaan.

Ook in ‘De Claim’ kwamen schoften voor die kunst inpikten van Joodse Nederlanders. Deze documentaire vond ik interessant, maar kwalitatief veel minder. Het verhaal is eindeloos traag, met allerlei overbodige beelden van heen en weer lopende mensen, huizen en landschappen, die alleen dienen om de tijd vol te maken. Daartussen de oude oorlogsopnamen, die we al zo vaak gezien hebben, de trein in Westerbork, de marcherende nazi’s, het leeghalen van huizen. Dat laatste was wel relevant, maar de andere beelden voegden niets toe. Maar goed, het ging om twee mensen die geroofde kunst van hun ouders/grootouders terugvroegen. Het woord ‘claimen’ vind ik vreemd in dit geval. Je claimt iets wat niet van jou is, alsof de ander de wettige eigenaar is en jij dat spul ook wilt hebben. Nee, hier is iets heel anders aan de hand en daardoor was de hele film voor mij een soort omgekeerde wereld.

Er is iets gestolen en jij moet bewijzen dat het van jou is. Oké, bij je gestolen fiets moet je wel een aankoopbewijs laten zien. Maar in dit geval heeft de overheid talloze gestolen goederen in bezit en laat het aan de bezitters of hun erfgenamen over hun eigendommen te ‘claimen’.

Als de overheid en de musea die de roofkunst in hun collecties hebben, nu actief onderzoek zouden plegen naar de rechtmatige eigenaren, ja dat zou ik begrijpen. Maar nu is het zo dat ze gestolen waar in bezit hebben en maar afwachten of er iemand op afkomt. Raar, heel raar. En het erge is nog dat veel musea (in de film kwam er een voor) niet eens moeite doen om de herkomst van hun bezit te onderzoeken. “Het kwam er niet van”, “er kwam iets anders tussen”, werd er gezegd als excuus bij een werk dat van een NSB’er kwam. En dat jaren lang! Ze vonden het vooral “vervelend”. De gotspe!

Vlak na de oorlog werd er gedacht: niemand is teruggekomen, we houden de boel maar. Niet alleen de musea, maar ook de ‘bewariërs’, die dan hoogst verbaasd en vaak kwaad waren als er toch iemand zijn spullen terug wilde. De meeste overlevenden hadden toen de energie niet om hun bezittingen op te eisen, ze waren hun familie kwijt en de materiële dingen konden dat toch niet goedmaken. Daar is gigantisch misbruik van gemaakt door de Nederlandse overheid en die Nederlanders die het zilver of de schilderijen van hun Joodse buurman maar lekker hielden. Als bij Kunst en Kitsch aan mensen wordt gevraagd hoe ze aan dat mooie beeldje of prentje komen, wordt er vaak gezegd: mijn moeder of oma heeft dat gekregen, van haar werkgever of iemand anders. Er wordt nooit doorgevraagd, maar ik geloof dat dus niet altijd.

Dat de juwelen van mijn grootmoeder en tante wel zijn teruggegeven, bevestigt dat er natuurlijk ook eerlijke Nederlanders waren. Maar uit deze documentaire rijst het beeld van een behoorlijk ongeïnteresseerde overheid, die zelfs tegenwerkt en in ieder geval passief is gebleven. Wij moeten dus onze eigendommen ‘claimen’. Dat zeg je zelfs niet van een gestolen fiets!

Dat de restitutiecommissie zo zorgvuldig mogelijk te werk gaat, blijkt wel uit de film. Maar de meneer die zo graag het ezeltjesschilderij van Israëls, dat van zijn grootvader was, terug wil hebben en van de 63 ezeltjesschilderijen alleen gefocust is op het schilderij in het Arnhemse museum, wordt toch behoorlijk afstandelijk behandeld. Kil, noemt hij het zelf. Natuurlijk was er geen bewijs dat het zijn schilderij was, maar uit niets blijkt dat men rekening houdt met iemand die duidelijk een tweede generatieslachtoffer is.

De andere persoon uit de film kan zich iemand veroorloven die voor haar de zoektocht en de claim kan regelen. Zij krijgt haar Ferdinand Bols terug en laat ze meteen veilen voor € 90.000. De opbrengst gaat naar een goed doel in Zwitserland. Dat is haar goed recht, maar ik krijg er toch een nare smaak van in mijn mond. Waarom niet naar een Nederlands/Joods doel? Dat zou beter voelen.

Kortom, ik blijf met vragen zitten, onder andere: waarom niet de 62 andere ezeltjesschilderijen onderzoeken? En niet door meneer zelf, maar door de restitutiecommissie. Dat zou recht doen aan de situatie. En: de roofkunst van Menten, waar is die gebleven?

Maar dé grote vraag blijft: hoe is het mogelijk dat wij, de weinige overlevenden en hun nabestaanden, moeten bedelen om onze rechtmatige eigendommen? In deze tijd zijn nabestaanden gemakkelijk op te sporen via internet, dus de smoes ‘We weten niet wie de erven zijn’ gaat niet meer op. Het zou van echte rechtvaardigheid getuigen als er actief werd gezocht naar de eigenaren van roofkunst, niet alleen van een Ferdinand Bol of een Israëls, maar ook van dat ene dierbare prentje of dat simpele zilveren kannetje.

Gestolen goed gedijt niet. Doe hier wat mee!

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
okt 2018De zionisten
sep 2018Kijken in de orthodoxe ziel
sep 2018Chesed we-emet
aug 2018Evelien
aug 2018De pijn van het er niet bij horen
jul 2018Nog een Rebbe
jun 2018Het gebeurde wéér
jun 2018Ze lieten me huilend achter
jun 2018Een grijs wereldbeeld
mei 2018Van de Baal Shem Tov tot Susannah Heschel
mei 2018Een reis naar onszelf
apr 2018Waarheid
apr 2018Monument
mrt 2018De beste Pesach ooit
mrt 2018Lijden of genieten
mrt 2018Identiteit, Volendam of de wereld
mrt 2018Zwart/wit of grijs?
feb 2018Carlebach, wat te doen?
jan 2018Besnijdenis 2
jan 2018Een straatnaam
jan 2018Jodendom nu
dec 2017Medemenselijkheid
dec 2017Universele verklaring
nov 2017Dilemma's
nov 2017“Op de achtergrond sluimert het”
okt 2017Raar nieuws
okt 2017JMW toen en nu
okt 2017De brug
sep 2017Tesjoewa
sep 2017Het is altijd erger dan je dacht
sep 2017Westerbork, of all places
aug 2017De schaduw van twijfel
aug 2017Troost en rust
aug 2017Je verzint het niet
jul 2017Een seider voor de vierde juli
jun 2017Psalm 23
jun 2017Besnijden of niet?
mei 2017Geduld en empathie
mei 2017“De kinderen van de vermoorden”?
mei 2017Verbazing en afgunst
apr 2017Culturele toe-eigening
apr 2017Behulpzaam overlappen
apr 2017Tzafun – Wat verborgen is
mrt 2017Morandi
mrt 2017Juffrouw Boas
mrt 2017De flat
mrt 2017Besnijdenis
feb 2017Poerim toen en nu
feb 2017Daar gáán we weer
feb 2017Inburgeren
jan 2017Atheïsme
jan 2017Waarheid
jan 2017Flauw
dec 2016Familieruzie
dec 2016Roofkunst
dec 2016VaderJoden again
nov 2016Sjoelbezoek
nov 2016De mag/moet-cultuur
okt 2016Joodse identiteit – Geen woorden maar daden
okt 2016Vergeven
sep 2016Losers
sep 2016Afscheid
sep 2016Welkom bij de club
sep 2016Sterke vrouwen
aug 2016Terug naar vroeger?
aug 2016Schoonfamilie
aug 2016Antisemitisme 2.0
jun 2016De toon
jun 2016Psalm 81
mei 2016Joods begraven
mei 2016Antisemiet of niet?
mei 2016Vergeven?
apr 2016Altijd weer Pesach
apr 2016Pestjochies
mrt 2016De Vreemdeling
mrt 2016Behoudend
feb 2016Familie als Hotel California?
jan 2016Zondebok
dec 2015Wie is er bang voor Spinoza?
nov 2015Om toch
okt 2015Stilte in Joods Nederland