inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eva van Sonderen

Eva van Sonderen (1948) studeerde Engels aan het Nutsseminarium en sociologie/sociale geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Daarnaast verdiepte ze zich in Jungiaanse psychologie en later in het werken aan dromen in droomgroepen (o.l.v.Robert Bosmak). Ze ging aan de slag als vertaalster en free-lance journaliste, publiceerde her en der verhalen en artikelen, o.a. in De Gids, De Groene Amsterdammer en Bres. Eva werkte mee aan het boek 'Israel: een blanco cheque?' (Amphora/Van Gennep 1983). Van 1985 tot 1988 maakte ze deel uit van de vrouwengroep De Nieuwe Wilden in de Poëzie, o.l.v.Elly de Waard. Vanaf 1990 was ze correspondente voor het NIW in Israël. Een aantal jaren heeft ze bijdragen geschreven voor Levend Joods Geloof en het Jonag Bulletin. In 2016 is ze opgehouden met haar werk als sociaal rapporteur in het kader van de WUV. Zo heeft ze nu volop tijd voor andere interesse gebieden, zoals theorie en praktijk van traumaverwerking in dromen; en energetische geneeswijzen, zoals Emotional Freedom Technique (‘Tapping’) en Johrei( Japans).

vrijdag 11 maart 2016

De afgelopen tien dagen ben ik op onregelmatige tijden in het Sha’are Tsedek-ziekenhuis geweest om A. te bezoeken, een Spaanse vriendin die ik al meer dan twintig jaar ken. Ze bracht haar kinderjaren door in Sevilla, in Tanger (waar ze op een Franstalige nonnenschool zat, ze spreekt ook vloeiend Frans) en in Barcelona. Als tiener kon A. slecht opschieten met haar moeder (een van oorsprong katholieke vrouw, die vanwege haar huwelijk Joods was geworden en, leuke anekdote, regelmatig tot Maria bad om haar te helpen bij het houden van de mitswot). A. wilde weg, naar Parijs of Londen, om haar creatieve vleugels uit te slaan en aan een kunstacademie te gaan studeren. Maar die grote wereldsteden vond haar vader te link voor zijn dochter en hij gebruikte zijn Joodse netwerk om haar naar Israël te gidsen. Zo kwam ze, negentien jaar jong, in haar eentje op alija naar Israël. A. tekent en schildert, en is ook een ambachtelijk kunstenares die fraaie tassen maakt, en zelfontworpen kleding. Maar haar kunstzinnige leven stond altijd in de schaduw van het werk dat ze moest doen voor de parnassa: als typiste, als gastvrouw bij filmfestivals, als nachttelefoniste bij een chique hotel. Later ging ze als kleine zelfstandige kleurige tassen, hoeden en mutsen maken, en eenvoudige, hippie-achtige kleding. Om die te verkopen sleepte ze met zware koffers naar markten en bazaars. Daarnaast bleef ze voor zichzelf tekenen en schilderen. Vroeger kreeg ze soms een opdracht voor een muurschildering (waarvoor ze natuurlijk veel te weinig geld vroeg), of voor het fantasievol beschilderen van een kinderkamer.

Ongeveer twee jaar geleden werd bij haar eileiderkanker gediagnosticeerd. Een vorm van kanker die ‘the silent killer’ wordt genoemd, omdat je er aanvankelijk niets van voelt en als er een diagnose gesteld wordt, het meestal al te laat is. A. heeft het hele traject ondergaan van operatie, chemotherapie en opnieuw operatie, maar de tweede chemotherapie heeft ze geweigerd. Ze was er te beroerd van geworden. Ze was vastbesloten met alternatieve genezingsmethoden en een suikervrij biologisch dieet de groei van de kankercellen te stoppen of in ieder geval te vertragen. Zo’n driekwart jaar lang leek ze daar in te slagen. Tot het niet meer lukte.

Nu ligt ze in het Sha’are Tsedek-ziekenhuis op de afdeling oncologie, die bekend staat om de goede palliatieve zorg. (Actieve euthanasie is in Israël niet toegestaan, in overeenstemming met de religieuze overtuiging dat het leven heilig is en dat alles moet worden gedaan om het leven te behouden. Dat wil niet zeggen dat er geen morfine wordt gegeven die de pijn verzacht en het sterven kan versnellen). A. is mager en doorschijnend. Ze wordt behandeld door dr. Cherney, het hoofd van de afdeling, een arts met hart voor zijn patiënten. Ze had hem zelf uitgekozen als behandelaar (eerst had ze een ander), toen ze zag hoe hij in de gang van het ziekenhuis zijn arm om een patiënt sloeg die moeite had met lopen. Ook doet Cherney iedere dag persoonlijk de ronde op de afdeling, vaak zelfs op sjabbat.

Ik ben onder de indruk van de steun die kankerpatiënten hier krijgen. Toen ze nog zelfstandig woonde, kreeg A. via een speciale organisatie gesprekken met een gespecialiseerde psychologe. Daarnaast kon ze bij die organisatie een schildercursus volgen, en ze leerde er lotgenoten kennen. Toen ik vorige week op bezoek was, verscheen een jonge vrouw aan haar bed, met een mooie rustige energie, die haar spirituele begeleidster bleek te zijn. Er bestaat een opleiding in Jeruzalem tot ‘Soul Midwife’ vrouw (misschien ook mannen, dat weet ik niet). Cursisten worden opgeleid om stervenden te begeleiden naar de niet-fysieke wereld. De vrouw aan A.’s bed bleek het hoofd van deze opleiding te zijn.

Tegenover al dat goede staat dat het een beetje een rommeltje is op de afdeling, wat armoedig vergeleken met Nederlandse ziekenhuizen. Zo is er te weinig personeel - vooral op sjabbat - dat te veel moet doen. Ook bieden de kleine kamers, die door drie patiënten worden gedeeld, nauwelijks privacy: alle deuren staan wijd open, echt Israëlisch. Om bij A.’s bed te komen, moet je langs twee zieke bejaarde vrouwen lopen, hun lichamen lijken bijna gemummificeerd. Er zijn wel gordijnen om de bedden, maar die zijn meestal open en de ruimte tussen de bedden is miniem. Wat wel weer prettig is: er zijn geen vaste bezoektijden, je mag op elk uur van de dag op bezoek komen.

Hoe dichter je bij de dood komt, hoe ontluisterender het wordt, ondanks alle palliatieve en spirituele zorg. Gaf de oncoloog A. aanvankelijk nog een prognose van twee maanden à twee jaar, nu, drie maanden later, wordt nog maar in weken of dagen gedacht. Ze staat op de lijst om naar het Franse Hospice te gaan, vlakbij de Oude Stad, maar daar is op het ogenblik nog geen plaats. (Vlakbij het hospice is trouwens net een aanslag gepleegd). A.’s broer is al een week aanwezig om afscheid te nemen en haar beste vriendin J. is uit Londen komen vliegen en is iedere dag bij haar, soms blijft ze zelfs ’s nachts in de kamer slapen. Zij is eveneens bezig met de opleiding tot ‘Soul Midwife’, die kennelijk in Engeland is begonnen, en ze is een enorme steun voor A. en voor mij, want de confrontatie met het sterven van iemand die jonger is dan ikzelf is niet gemakkelijk voor me. Eergisteren stonden we samen aan A.’s bed, nadat we hadden geassisteerd bij het verschonen van het beddengoed, en neurieden we zachtjes niggoeniem voor haar (woordloze melodieën) waarbij ze in slaap viel. G’d geve dat haar transitie naar de wereld van het Licht zo rustig en gemakkelijk mogelijk mag zijn.

Zie de website van Felicity Warner.

Boeken van Felicity Warner: A Safe Journey Home en The Soul Midwives’ Handbook.

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
nov 2019Aanklacht
nov 2019Raketten op het zuiden van Israël
okt 2019Acharé HaChagim
okt 2019Notities bij de Hoge Feestdagen
sep 2019Verkiezingen: vermoeidheid en besluiteloosheid
aug 2019Warm, warmer, heet – Israël over tachtig jaar
aug 2019Tisja beAv 2019 – “God on Trial”
aug 2019Ervaringen uit de diaspora
jun 2019Nechama Rivlin 1945-2019
mei 2019Bosbranden
mei 2019Songfestival
mei 2019Na de wapenstilstand
apr 2019Dovemansoren
mrt 2019Een ongewoon verhaal
mrt 2019Poerim in beeld
mrt 2019Stress hanteren en trauma’s kwijtraken
mrt 2019Lente in Amsterdam, winter in Jeruzalem
feb 2019Berichten uit de diaspora
jan 2019Overdenkingen na het overlijden van Amos Oz
dec 2018Een bezoek aan Tekoa
nov 2018Da'at Elyon
nov 2018Chaja Polak: ‘De man die geen hekel had aan Joden’
okt 2018Gesprek met Marceline Loridan-Ivens (2003)
sep 2018Ari Fuld z.l. – een sympathieke rechts-radicale settler
sep 2018Rosh Hasjana, goed en slecht nieuws
aug 2018Wel of niet (koosjer) vlees eten
jul 2018Tisja beAv – The joy of our heart has ceased, our dancing has turned into mourning
jul 2018In memoriam – Claude Lanzmann
jun 2018Pluralisme in Jeruzalem en Tel Aviv
mei 2018Pressurecooker Gaza ontploft
mei 2018Onnodige tragedie
apr 2018Israëls zeventigste verjaardag
apr 2018Lange, hete zomer
mrt 2018Een toevallig gevonden boek
mrt 2018Terugblik op Poerim
feb 2018Noodkreet
jan 2018Deportatie en verzet
jan 2018Doodstraf
dec 2017Rust en rumoer
nov 2017Meeliften op het dagboek van Anne Frank
okt 2017Noach, de zondvloed en (seksueel) geweld
okt 2017Vreugde van het water scheppen
okt 2017Een dinsdag in Jeruzalem
sep 2017New age, alt-right en antisemitisme
aug 2017De totale zonsverduistering
jul 2017De Kotel en de wet op bekering
jun 2017Geweld tegen Arabische vrouwen
mei 2017De zakenman en het fotomodel op bezoek in Jeruzalem
mei 2017Jom Hasjoa in Israël
apr 2017De maaltijd van de Moshiach
apr 2017Demonstreren in Jeruzalem
mrt 2017Weapons of the Spirit
mrt 2017Ana B’choach
feb 2017Emoties en de brit mila
jan 2017Een nieuwe koning in Egypte die Jozef niet had gekend
jan 2017Aanslag in Armon Hanatziv
jan 2017De rechtsstaat Israël
dec 2016Ellende en onheil
dec 2016Portefeuille
nov 2016Bosbranden
nov 2016Amerikaanse verkiezingen
okt 2016Sjana tova – van traditioneel tot vernieuwend
sep 2016Afscheid bij Crescas
sep 2016Prayer for the Soul and the Holy City
sep 2016Bariloche
aug 2016Gideon Levy
aug 2016Zomergasten en groene papegaaien
jul 2016Traditie en moderne ontwikkelingen
jun 2016In memoriam: Alegria
mei 2016Donkere wolken boven Zion?
mei 2016René Kahn – Tikoen Olam met behulp van psychofarmaca
apr 2016Overdenking bij de dood van Wim Brands
mrt 2016Denkflarden bij het samenstellen van sjlachmones
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem II – het French Hospice
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem
feb 2016Uitzichtloosheid in Gaza
feb 2016Separate but equal is not equal. Hebben vrouwen gewonnen, of de religieuze stromingen?
jan 2016Aanslagen op de Westoever
jan 2016Van Dis
dec 2015Het verschillende gebruik van messen
dec 2015Chanoeka 2015
nov 2015De oorlog van Gog en Magog
nov 2015Herdenking van de moord op Rabin
okt 2015Een bi-nationale staat voor twee volkeren
okt 2015De terreur van de lange messen
sep 2015Is er nog één Joods volk?
aug 2015Profetie
aug 2015Toch nog lichtpuntjes
jul 2015Tisja beAv 2015
jul 2015Een spook waart door Jeruzalem ...
jul 2015Tegengestelde verhalen - wat is waarheid
jun 2015Stedenband
jun 2015Licht en donker in Jeruzalem
mei 2015Catch the Jew! (Vang de Jood)
mei 2015Beth Mozes
apr 2015Tunnel of Hope
mrt 2015Angst en trauma hebben de verkiezingen gewonnen
mrt 2015Poeriem en Iran
feb 2015Nederlandse Joden, hier of daar
feb 2015Ibrahim Abu El-Hawa
jan 2015Verschillen in perceptie na de aanslagen in Parijs
jan 2015Journaal van te verwachten sneeuwstorm
jan 2015Het jaar 2014
dec 2014Chanoeka tussen Rechovot en Jeruzalem
dec 2014Welkom terug
nov 2014Door de Arabische sjoek
nov 2014Olijven plukken (2)
okt 2014Olijven plukken met Rabbis for Human Rights
okt 2014De goede oude tijd
okt 2014Onder de helm
sep 2014Rosj Hasjana 2014
sep 2014Berlijn en Jeruzalem
aug 2014Overwinning
aug 2014Staakt-het-vuren
jul 2014Oorlog en de as van de Rode Koe
jul 2014In Israël gebeurt in drie weken meer dan in Nederland in een jaar
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen - vervolg
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen
jun 2014Sjawoe’ot en de éénstaat oplossing
mei 2014Naar Tekoa
mei 2014Het Achterhuis voor tieners verklaard
mei 2014Anne Frank met luxe verwen-arrangement
apr 2014Jeruzalems begin en einde van Pesach
apr 2014Is er hoop na Kerry?
apr 2014De Holyland affaire
mrt 2014Nu al: pre-Pesachkoorts
mrt 2014Botsende klimaatzones en botsende belangen
feb 2014Diaspora-nieuws
feb 2014Ziekenfonds
jan 2014Landau over Sharon
jan 2014Afrikaanse asielzoekers in Tel Aviv
dec 2013Pre-Kersjt in Jeruzalem
dec 2013Een geurkaarsje voor Mandela
dec 2013Amos Oz, Chanoeka en Friedländer
nov 2013De Hollandsche Schouwburg. Theater, Deportatieplaats, Plek van Herinnering
nov 2013Filipijnen
nov 2013Bethlehem, de film
okt 2013Aviva Zornberg over de akeda
okt 2013De Kabbala van rabbijn Ashlag
sep 2013Wie verdient er nu de Nobelprijs?
aug 2013Scheermes en scheerkwast bij de hand houden
aug 2013Een relatief rustig eiland
aug 2013Gasmasker
jul 2013Tisja Be'Av
jul 2013Dertigste Jeruzalem Filmfestival
jul 2013Tel Aviv, stad van tegenstellingen
jun 2013Hitte
jun 2013Rosj Chodesj Tammoez
jun 2013'De vijand'
mei 2013Een echte seculiere sjabbatsfeer
mei 2013Onderduiken in de apenrots
apr 2013In dienst gaan
apr 2013Zon en zingeving in Israël
mrt 2013Kitniyot
mrt 2013Chamsin
mrt 2013Rabbi Menachem Froman, van Goesj Emoeniem tot Jerusalem Peacemaker
mrt 2013Conflict bereikt tuinhekje
feb 2013David Hartman - zichrono livracha
jan 2013The day after
jan 2013Ontregeld
jan 2013Lemaleh et hachalal
dec 2012Chanoeka in Nachlaot
nov 2012Oorlog met Gaza (2)
nov 2012Oorlog met Gaza
nov 2012New York
okt 2012Noach, de Zondvloed en zonne-energie
okt 2012Op de Machane Yehuda
sep 2012High Times – thuiskweek in Israël