inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eva van Sonderen

Eva van Sonderen (1948) studeerde Engels aan het Nutsseminarium en sociologie/sociale geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Daarnaast verdiepte ze zich in Jungiaanse psychologie en later in het werken aan dromen in droomgroepen (o.l.v.Robert Bosmak). Ze ging aan de slag als vertaalster en free-lance journaliste, publiceerde her en der verhalen en artikelen, o.a. in De Gids, De Groene Amsterdammer en Bres. Eva werkte mee aan het boek 'Israel: een blanco cheque?' (Amphora/Van Gennep 1983). Van 1985 tot 1988 maakte ze deel uit van de vrouwengroep De Nieuwe Wilden in de Poëzie, o.l.v.Elly de Waard. Vanaf 1990 was ze correspondente voor het NIW in Israël. Een aantal jaren heeft ze bijdragen geschreven voor Levend Joods Geloof en het Jonag Bulletin. In 2016 is ze opgehouden met haar werk als sociaal rapporteur in het kader van de WUV. Zo heeft ze nu volop tijd voor andere interesse gebieden, zoals theorie en practijk van traumaverwerking in dromen;alternatieve geneeswijzen, zoals Emotional Freedom Technique (‘Tapping’), Johrei,( Japans) en de door de Nederlandse Mireille Mettes onwikkelde MIR-zelfhelings methode.

vrijdag 24 maart 2017

Deze week heb ik een bijzondere documentaire gezien, Weapons of the Spirit, over een Frans boerendorp tijdens de Tweede Wereldoorlog. De inwoners van dit dorp, Chambon-sur-Lignon in de Auvergne, waren trotse protestanten, nazaten van de Hugenoten. De Hugenoten werden vanaf de zestiende tot en met de vroege achttiende eeuw vervolgd door de rooms-katholieke kerk; ze vluchtten in die tijd onder andere naar Zwitserland, Nederland, Canada en Zuid-Afrika. Ze waren meestal goed opgeleid en hun geloof was vrij universeel, meer gericht op ‘de mensheid’ dan op een bepaalde christelijke factie. De film is gemaakt door Pierre Sauvage, een na de oorlog in New York opgegroeide Jood, die in Chambon werd geboren toen zijn ouders daar waren ondergedoken.

Tijdens de oorlog liep er een breuklijn door Frankrijk: het noordelijke deel was bezet door de nazi’s, terwijl het zuidelijke deel ‘Vichy-Frankrijk’ onder maarschalk Pétain, een oude held uit de Eerste Wereldoorlog, een semi-autonomie behield maar wel collaboreerde met de nazi’s. Na 1914-’18 waren veel Oost-Joden naar Frankrijk gevlucht; in 1927 werden ze tot Fransen genaturaliseerd. De Vichy-regering nam deze eerste generatie Franse Joden hun nationaliteit echter weer af. Zij waren de eerste slachtoffers van de anti-Joodse decreten.

Chambon-sur-Lignon ligt in een geïsoleerd, bergachtig gebied, ruim tweehonderd kilometer van de grens met Zwitserland. Chambon en de dorpen er omheen hebben tijdens de oorlog ruim vijfduizend Joden, onder wie veel kinderen, verborgen en beschermd. Het inwonertal van het dorp werd ongeveer verdubbeld! En er werd niet over gesproken of over gepocht, terwijl het wel een arme boerenbevolking betrof, die opeens een dubbel aantal monden moest voeden. Joodse vluchtelingen kwamen aan op het stationnetje, waar dorpsbewoners hen opvingen en onderbrachten bij gezinnen in het dorp, op boerderijen en ten slotte ook in een speciaal jeugdtehuis. De Joden werden totaal opgenomen in de dorpsgemeenschap, zonder dat er pogingen werden gedaan hen te bekeren. (Integendeel: het enige bekeringsgeval is dat van een christelijke tiener uit Chambon, op wie de verwoesting van de Sjoa zo’n diepe indruk maakte dat hij later Joods is geworden en in 1963 met zijn Joodse vrouw op alija is gekomen. Over deze man, Abraham Livini, auteur van het boek The Return of Israel hoop ik een andere keer te schrijven.)

De initiatiefnemers van de verzetsoperatie in Chambon waren dominee André Trocmé en zijn vrouw Magda. Trocmé was door de protestantse kerk naar het afgelegen dorp gestuurd om zijn pacifistische beginselen, die niet populair waren binnen de kerk. De dag nadat Frankrijk capituleerde voor nazi-Duitsland had Trocmé zijn parochie opgeroepen zich als chistenen met de “wapens van de geest” te verzetten tegen het gewelddadige nazi-regime. “Wij kennen geen Joden, wij kennen alleen mensen”, zei hij tegen de nazi’s en de Gestapo. Pierre Sauvage voert in de film veel gesprekken met de nog levende oude dorpsbewoners. Rustige, solide mensen die verbaasd zijn dat er zo’n ophef over hen wordt gemaakt: “we deden gewoon wat je moest doen”. Wat naast hun christelijke waarden zeker meespeelde, was hun eigen herinnering aan een geschiedenis van vervolging. Bovendien hadden ze een speciale relatie met Joden, die ze beschouwden als Gods volk, het Volk van het Boek. Ze waren vertrouwd met het Oude Testament (Tenach), in tegenstelling tot de meeste katholieken.

In november 1942 landden de geallieerden in Noord-Afrika en vanwege die dreiging bezetten de nazi’s toen tevens Vichy-Frankrijk, wat de situatie in Chambon ernstiger maakte. Maar politie of regeringsbeambten die naar Joden kwamen vragen, kregen de kous op de kop. In februari 1943 werd dominee Trocmé tezamen met dominee Theis en schoolhoofd Darcissac gearresteerd en naar een interneringskamp gestuurd, maar beide dominees kwamen na vier weken weer vrij. Daarna moesten ze allebei wel onderduiken. In juni 1943 viel de Gestapo het kindertehuis annex middelbare school in Chambon binnen en arresteerde een aantal leerlingen en ook hun leraar, Daniel Trocmé, een neef van de dominee. Hij had kunnen ontsnappen door te verklaren dat hij geen Jood was, maar hij ging met de jongeren mee. De leerlingen werden in Auschwitz vermoord. Daniel kwam terecht in het concentratiekamp Majdanek, waar hij door de SS werd vermoord. Eind 1944 werd Frankrijk bevrijd en hadden duizenden Joodse onderduikers in Chambon en omgeving de Sjoa overleefd.

In een interview met Bill Moyers (op Internet) vertelt Sauvage dat hij aan deze documentaire begon toen hij midden dertig was. Opgroeiend in New York wist hij niet eens dat hij uit een Joods gezin kwam. Zoals veel overlevenden na de Sjoa hadden zijn ouders volkomen afstand genomen van hun Joods-zijn. Dat vertelden ze hem pas toen hij achttien werd. “Ik werd de wereld ingestuurd als ‘niets’ zegt hij, ik was geen christen, ik was gewoon ‘niets’.” (Iets dat ik herken en met mij waarschijnlijk wel meer leden van de naoorlogse Joodse generatie.) Voor Pierre Sauvage was het maken van deze film mede een zoektocht naar zijn eigen identiteit: wie ben ik, wat voor verleden heb ik. Hij zag dat de dorpsbewoners van Chambon een stevige identiteit hadden, een gevoel van eigenwaarde, gebaseerd op hun geloof en dat ze vandaaruit hun verzet pleegden. Sauvage erkent dat hij een pessimistische kijk op de wereld heeft – niet zo vreemd voor een tweede generatie Jood - maar hij zegt: “Verhalen zoals over Chambon, over redders, zijn een soort van hekwerk waaraan je je kunt vasthouden terwijl je het kwaad in de wereld in ogenschouw neemt.”

In 1990 erkende Yad Vashem Chambon en de omliggende dorpen collectief als Rechtvaardigen onder Volkeren. In 2007 werden veertig mensen uit verschillende dorpen individueel erkend door Yad Vashem.

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
aug 2019Tisja beAv 2019 – “God on Trial”
aug 2019Ervaringen uit de diaspora
jun 2019Nechama Rivlin 1945-2019
mei 2019Bosbranden
mei 2019Songfestival
mei 2019Na de wapenstilstand
apr 2019Dovemansoren
mrt 2019Een ongewoon verhaal
mrt 2019Poerim in beeld
mrt 2019Stress hanteren en trauma’s kwijtraken
mrt 2019Lente in Amsterdam, winter in Jeruzalem
feb 2019Berichten uit de diaspora
jan 2019Overdenkingen na het overlijden van Amos Oz
dec 2018Een bezoek aan Tekoa
nov 2018Da'at Elyon
nov 2018Chaja Polak: ‘De man die geen hekel had aan Joden’
okt 2018Gesprek met Marceline Loridan-Ivens (2003)
sep 2018Ari Fuld z.l. – een sympathieke rechts-radicale settler
sep 2018Rosh Hasjana, goed en slecht nieuws
aug 2018Wel of niet (koosjer) vlees eten
jul 2018Tisja beAv – The joy of our heart has ceased, our dancing has turned into mourning
jul 2018In memoriam – Claude Lanzmann
jun 2018Pluralisme in Jeruzalem en Tel Aviv
mei 2018Pressurecooker Gaza ontploft
mei 2018Onnodige tragedie
apr 2018Israëls zeventigste verjaardag
apr 2018Lange, hete zomer
mrt 2018Een toevallig gevonden boek
mrt 2018Terugblik op Poerim
feb 2018Noodkreet
jan 2018Deportatie en verzet
jan 2018Doodstraf
dec 2017Rust en rumoer
nov 2017Meeliften op het dagboek van Anne Frank
okt 2017Noach, de zondvloed en (seksueel) geweld
okt 2017Vreugde van het water scheppen
okt 2017Een dinsdag in Jeruzalem
sep 2017New age, alt-right en antisemitisme
aug 2017De totale zonsverduistering
jul 2017De Kotel en de wet op bekering
jun 2017Geweld tegen Arabische vrouwen
mei 2017De zakenman en het fotomodel op bezoek in Jeruzalem
mei 2017Jom Hasjoa in Israël
apr 2017De maaltijd van de Moshiach
apr 2017Demonstreren in Jeruzalem
mrt 2017Weapons of the Spirit
mrt 2017Ana B’choach
feb 2017Emoties en de brit mila
jan 2017Een nieuwe koning in Egypte die Jozef niet had gekend
jan 2017Aanslag in Armon Hanatziv
jan 2017De rechtsstaat Israël
dec 2016Ellende en onheil
dec 2016Portefeuille
nov 2016Bosbranden
nov 2016Amerikaanse verkiezingen
okt 2016Sjana tova – van traditioneel tot vernieuwend
sep 2016Afscheid bij Crescas
sep 2016Prayer for the Soul and the Holy City
sep 2016Bariloche
aug 2016Gideon Levy
aug 2016Zomergasten en groene papegaaien
jul 2016Traditie en moderne ontwikkelingen
jun 2016In memoriam: Alegria
mei 2016Donkere wolken boven Zion?
mei 2016René Kahn – Tikoen Olam met behulp van psychofarmaca
apr 2016Overdenking bij de dood van Wim Brands
mrt 2016Denkflarden bij het samenstellen van sjlachmones
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem II – het French Hospice
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem
feb 2016Uitzichtloosheid in Gaza
feb 2016Separate but equal is not equal. Hebben vrouwen gewonnen, of de religieuze stromingen?
jan 2016Aanslagen op de Westoever
jan 2016Van Dis
dec 2015Het verschillende gebruik van messen
dec 2015Chanoeka 2015
nov 2015De oorlog van Gog en Magog
nov 2015Herdenking van de moord op Rabin
okt 2015Een bi-nationale staat voor twee volkeren
okt 2015De terreur van de lange messen
sep 2015Is er nog één Joods volk?
aug 2015Profetie
aug 2015Toch nog lichtpuntjes
jul 2015Tisja beAv 2015
jul 2015Een spook waart door Jeruzalem ...
jul 2015Tegengestelde verhalen - wat is waarheid
jun 2015Stedenband
jun 2015Licht en donker in Jeruzalem
mei 2015Catch the Jew! (Vang de Jood)
mei 2015Beth Mozes
apr 2015Tunnel of Hope
mrt 2015Angst en trauma hebben de verkiezingen gewonnen
mrt 2015Poeriem en Iran
feb 2015Nederlandse Joden, hier of daar
feb 2015Ibrahim Abu El-Hawa
jan 2015Verschillen in perceptie na de aanslagen in Parijs
jan 2015Journaal van te verwachten sneeuwstorm
jan 2015Het jaar 2014
dec 2014Chanoeka tussen Rechovot en Jeruzalem
dec 2014Welkom terug
nov 2014Door de Arabische sjoek
nov 2014Olijven plukken (2)
okt 2014Olijven plukken met Rabbis for Human Rights
okt 2014De goede oude tijd
okt 2014Onder de helm
sep 2014Rosj Hasjana 2014
sep 2014Berlijn en Jeruzalem
aug 2014Overwinning
aug 2014Staakt-het-vuren
jul 2014Oorlog en de as van de Rode Koe
jul 2014In Israël gebeurt in drie weken meer dan in Nederland in een jaar
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen - vervolg
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen
jun 2014Sjawoe’ot en de éénstaat oplossing
mei 2014Naar Tekoa
mei 2014Het Achterhuis voor tieners verklaard
mei 2014Anne Frank met luxe verwen-arrangement
apr 2014Jeruzalems begin en einde van Pesach
apr 2014Is er hoop na Kerry?
apr 2014De Holyland affaire
mrt 2014Nu al: pre-Pesachkoorts
mrt 2014Botsende klimaatzones en botsende belangen
feb 2014Diaspora-nieuws
feb 2014Ziekenfonds
jan 2014Landau over Sharon
jan 2014Afrikaanse asielzoekers in Tel Aviv
dec 2013Pre-Kersjt in Jeruzalem
dec 2013Een geurkaarsje voor Mandela
dec 2013Amos Oz, Chanoeka en Friedländer
nov 2013De Hollandsche Schouwburg. Theater, Deportatieplaats, Plek van Herinnering
nov 2013Filipijnen
nov 2013Bethlehem, de film
okt 2013Aviva Zornberg over de akeda
okt 2013De Kabbala van rabbijn Ashlag
sep 2013Wie verdient er nu de Nobelprijs?
aug 2013Scheermes en scheerkwast bij de hand houden
aug 2013Een relatief rustig eiland
aug 2013Gasmasker
jul 2013Tisja Be'Av
jul 2013Dertigste Jeruzalem Filmfestival
jul 2013Tel Aviv, stad van tegenstellingen
jun 2013Hitte
jun 2013Rosj Chodesj Tammoez
jun 2013'De vijand'
mei 2013Een echte seculiere sjabbatsfeer
mei 2013Onderduiken in de apenrots
apr 2013In dienst gaan
apr 2013Zon en zingeving in Israël
mrt 2013Kitniyot
mrt 2013Chamsin
mrt 2013Rabbi Menachem Froman, van Goesj Emoeniem tot Jerusalem Peacemaker
mrt 2013Conflict bereikt tuinhekje
feb 2013David Hartman - zichrono livracha
jan 2013The day after
jan 2013Ontregeld
jan 2013Lemaleh et hachalal
dec 2012Chanoeka in Nachlaot
nov 2012Oorlog met Gaza (2)
nov 2012Oorlog met Gaza
nov 2012New York
okt 2012Noach, de Zondvloed en zonne-energie
okt 2012Op de Machane Yehuda
sep 2012High Times – thuiskweek in Israël