inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eva van Sonderen

Eva van Sonderen (1948) studeerde Engels aan het Nutsseminarium en sociologie/sociale geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Daarnaast verdiepte ze zich in Jungiaanse psychologie en later in het werken aan dromen in droomgroepen (o.l.v.Robert Bosmak). Ze ging aan de slag als vertaalster en free-lance journaliste, publiceerde her en der verhalen en artikelen, o.a. in De Gids, De Groene Amsterdammer en Bres. Eva werkte mee aan het boek 'Israel: een blanco cheque?' (Amphora/Van Gennep 1983). Van 1985 tot 1988 maakte ze deel uit van de vrouwengroep De Nieuwe Wilden in de Poëzie, o.l.v.Elly de Waard. Vanaf 1990 was ze correspondente voor het NIW in Israël. Een aantal jaren heeft ze bijdragen geschreven voor Levend Joods Geloof en het Jonag Bulletin. In 2016 is ze opgehouden met haar werk als sociaal rapporteur in het kader van de WUV. Zo heeft ze nu volop tijd voor andere interesse gebieden, zoals theorie en practijk van traumaverwerking in dromen;alternatieve geneeswijzen, zoals Emotional Freedom Technique (‘Tapping’), Johrei,( Japans) en de door de Nederlandse Mireille Mettes onwikkelde MIR-zelfhelings methode.

vrijdag 9 november 2018

Een aantal jaren geleden las ik in een van de boeken van Chaja Polak dat zij na de oorlog op de 7de Montessorischool bij meester Van Sonderen in de klas had gezeten en zijn aanwezigheid als enorm veilig ervoer. Chaja’s (half)broer Hans Fels zat later in de klas bij mijn broer en haar zus Ellen Fels zat in een hogere klas dan ik. Toen we thuis eind jaren vijftig een koelkast aanschaften, betrokken we die van meneer Fels. Ik heb dus wel wat met de familie Polak-Fels.

Via de media hoorde ik over de affaire rond het boek Oorlogsouders, waarin de adellijke Isabel van Boetzelaer de geschiedenis van haar vader behandelt, Willem Baron van Boetzelaer, die als Nederlander vrijwillig dienst nam bij de Waffen SS en naar het oostfront werd gestuurd. Als overlevende terug in Nederland ging hij bij de Sicherheitsdienst (SD) werken, die in Nederland nauw samenwerkte met de Gestapo. Volgens de schrijfster deed hij politiewerk en had hij “niets te maken met de Jodenvervolging.”

Ik kijk op het internet naar recensies van Oorlogsouders. Vind een bespreking op de website Hebban, van ene Nynke, die het boek vijf sterren toekent. “De auteur beschrijft haar familiegeschiedenis alsof ze er zelf bij geweest is en doet dit op een prachtige manier. Door ver vóór de Tweede Wereldoorlog te starten wordt het niet een ééndimensionaal verhaal over foute Duitsers en foute Nederlanders, maar zijn het al mensen geworden van vlees en bloed die je kunt volgen in hun motieven en keuzes”, schrijft Nynke. “Nergens oordeelt Isabel van Boetzelaer, het is een warm portret van twee families met een lange rijke familiegeschiedenis.” Een soort Buddenbrooks van de twintigste eeuw dus, krijg je de indruk.

Ik stuit op een afbeelding van het boek met een gele band er omheen, waarop een aanbeveling door Alexander Münninghof staat: “Een prachtig werk! Hoe liefde en objectiviteit samengaan is weergaloos beschreven.” En Margreet Spanjaard van weekblad Margriet schrijft: “Een subliem geschreven, zeer indrukwekkend boek.” Oorspronkelijk had ook Ad van Liempt, bekend van boeken als Kopgeld en Jodenjacht: de onthutsende rol van de Nederlandse politie in de Tweede Wereldoorlog Van Boetzelaers boek aanbevolen, maar die heeft zijn aanbeveling ingetrokken. Want inmiddels heeft publicist Maarten van Voorst ontdekt dat talloze feiten uit Oorlogsouders niet op waarheid berusten. Zo zou de Duitse grootvader van moederskant van Isabel, Hilmar von der Recke, hevig anti-nazi zijn geweest en hebben deelgenomen aan een aanslag op Hitler. In werkelijkheid was Von der Recke tot ergens in januari 1945 kampcommandant van het beruchte, smerige en overvolle krijgsgevangenenkamp Stalag VII-A, een soort doorgangskamp voor POW’s. Er blijkt met nog veel meer feiten te zijn gesjoemeld. Isabel van Boetzelaer belooft in de vierde druk van het boek deze “weggelaten informatie” over Von der Recke te verbeteren.

Nu is De man die geen hekel had aan Joden; een botsing met het verleden uitgekomen, het ‘tegenboek’ van Chaja Polak, waarin ze de vele weglatingen, verdraaiingen en regelrechte leugens uit Oorlogsouders aan het licht brengt. Ik stap kwaliteitsboekhandel Hoogstins in de Kinkerstraat binnen en vraag naar haar boek. Niet meteen herkenning bij de boekverkoper, maar op de computer ziet hij dat er wel een exemplaar moet zijn. Het blijkt in de kast Geschiedenis te staan.

Thuis begin ik te lezen. Hoe Chaja in maart 2017 een brief mailt naar NRC, met de hartenkreet: “blijkbaar is nu de tijd aangebroken (om) zachtaardige SS’ers ten tonele te voeren.” Hoe ze in contact komt met Maarten van Voorst. Hoe ze door het lezen van Oorlogsouders een jaar lang niet goed heeft kunnen slapen, de beelden van haar gearresteerde ouders opkwamen, haar vader die geen afscheid kon nemen van zijn peuter. Hoe zij in haar hoofd aan een stuk door denkbeeldige gesprekken voerde met Van Boetzelaer, met een medewerkster van Westerbork, met Ad van Van Liempt in wie ze, juist omdat ze hem zo hoog had zitten, enorm teleurgesteld is. Omdat Van Liempt het boek aanvankelijk heeft aangeprezen en omdat hij in de Adviesraad van Westerbork zit, en het er kennelijk mee eens is dat Isabel van Boetzelaer wordt uitgenodigd op die plek een lezing te geven. (In september 2018 wordt de lezing afgelast – niet vanwege weglating of verdraaiing van feiten, maar vanwege alle commotie.)

Chaja en haar broer Hans krijgen toestemming van het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging om het drie dozen dikke dossier Van Boetzelaer in te zien. Ze ontdekken dat politieagent Johannes Krom, die Chaja’s ouders op hun onderduikadres in Rijswijk arresteerde, later met Willem van Boetzelaer samenwerkte in het Commando Van Boetzelaer van de Sicherheitsdienst. Ad van Liempt beschrijft in zijn boek Jodenjacht hoe Krom Chaja’s vader Hans Polak heeft gemarteld, waarbij Van Boetzelaer hem heeft laten begaan. Andere getuigenissen in het Centraal Archief vertonen een veel wreder beeld van Van Boetzelaer dan zijn dochter in haar boek heeft willen beschrijven. Tijdens het proces in 1947 tegen Van Boetzelaer werd dan ook de doodstraf geëist, die later werd gewijzigd in ‘levenslang’, vanwege de jonge leeftijd van de beklaagde, met de opmerking van de rechtbank dat Van B. voor mensen jonger dan hijzelf geen mededogen kende. Andere opmerking van de rechtbank: “Na de jaren in Rusland is de baron geheel in nazistijl doorgegaan. Hij is sterk pro-Duits gebleven en geloofde in een Duitse overwinning door geheime wapens” (V2 en het atoomwapen waaraan werd gewerkt, voegt Chaja Polak toe).

De ongerustheid van Chaja Polak betreft vooral het verzachtende beeld van een Nederlandse SS’er dat het publiek wordt voorgehouden. De grote nivellering, die misschien is begonnen bij historicus Chris van der Heijden, de gelijkmaking waar wijlen Evelien Gans de laatste jaren voor waarschuwde, het opzettelijk grijsgemaakte beeld waarin iedereen een beetje slachtoffer en een beetje dader wordt, waarin geen sprake meer is van schuld of van keuzes maken en verantwoordelijkheid voor die keuzes dragen.

Delen |

Reacties

Lodewijk Lasschuijt

donderdag 20 december 2018
Chaja Polak verdient grote bewondering voor haar sublieme en ingehouden wijze waarop zij haar woede en afkeer uiting heeft gegeven als reactie op het boek van Isabel van Boetzelaer. Het boek "De man die geen hekel had aan Joden"is ontroerend juist door zijn eenvoud.

Eva van Sonderen

donderdag 20 december 2018
Ik heb het idee dat u misschien reageert op de recensie van Manja Ressler van 'De man die geen hekel had aan Joden'. Manja Ressler vond het o.a. 'een rommelig boek' als ik het wel heb. Ik ben het helemaal met u eens dat Chaja Polak's boek ontroerend is door haar wijze van schrijven, door haar eenvoud en bescheidenheid.

Eva van Sonderen

donderdag 20 december 2018
Ik heb het idee dat u misschien reageert op de recensie van Manja Ressler van 'De man die geen hekel had aan Joden'. Manja Ressler vond het o.a. 'een rommelig boek' als ik het wel heb. Ik ben het helemaal met u eens dat Chaja Polak's boek ontroerend is door haar wijze van schrijven, door haar eenvoud en bescheidenheid.

Lodewijk Lasschuijt

donderdag 20 december 2018
Ik ken Manja Ressler en haar recensie niet. Misschien is het boek wel rommelig maar dat is juist de aantrekkelijke kant ervan. Een uniek relaas en een waardig weerwoord op de leugenachtige verhalen van Isabel van Boetzelaer. Het lijkt mij een gotspe dat Westerbork haar een podium wilde verschaffen.

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
aug 2019Tisja beAv 2019 – “God on Trial”
aug 2019Ervaringen uit de diaspora
jun 2019Nechama Rivlin 1945-2019
mei 2019Bosbranden
mei 2019Songfestival
mei 2019Na de wapenstilstand
apr 2019Dovemansoren
mrt 2019Een ongewoon verhaal
mrt 2019Poerim in beeld
mrt 2019Stress hanteren en trauma’s kwijtraken
mrt 2019Lente in Amsterdam, winter in Jeruzalem
feb 2019Berichten uit de diaspora
jan 2019Overdenkingen na het overlijden van Amos Oz
dec 2018Een bezoek aan Tekoa
nov 2018Da'at Elyon
nov 2018Chaja Polak: ‘De man die geen hekel had aan Joden’
okt 2018Gesprek met Marceline Loridan-Ivens (2003)
sep 2018Ari Fuld z.l. – een sympathieke rechts-radicale settler
sep 2018Rosh Hasjana, goed en slecht nieuws
aug 2018Wel of niet (koosjer) vlees eten
jul 2018Tisja beAv – The joy of our heart has ceased, our dancing has turned into mourning
jul 2018In memoriam – Claude Lanzmann
jun 2018Pluralisme in Jeruzalem en Tel Aviv
mei 2018Pressurecooker Gaza ontploft
mei 2018Onnodige tragedie
apr 2018Israëls zeventigste verjaardag
apr 2018Lange, hete zomer
mrt 2018Een toevallig gevonden boek
mrt 2018Terugblik op Poerim
feb 2018Noodkreet
jan 2018Deportatie en verzet
jan 2018Doodstraf
dec 2017Rust en rumoer
nov 2017Meeliften op het dagboek van Anne Frank
okt 2017Noach, de zondvloed en (seksueel) geweld
okt 2017Vreugde van het water scheppen
okt 2017Een dinsdag in Jeruzalem
sep 2017New age, alt-right en antisemitisme
aug 2017De totale zonsverduistering
jul 2017De Kotel en de wet op bekering
jun 2017Geweld tegen Arabische vrouwen
mei 2017De zakenman en het fotomodel op bezoek in Jeruzalem
mei 2017Jom Hasjoa in Israël
apr 2017De maaltijd van de Moshiach
apr 2017Demonstreren in Jeruzalem
mrt 2017Weapons of the Spirit
mrt 2017Ana B’choach
feb 2017Emoties en de brit mila
jan 2017Een nieuwe koning in Egypte die Jozef niet had gekend
jan 2017Aanslag in Armon Hanatziv
jan 2017De rechtsstaat Israël
dec 2016Ellende en onheil
dec 2016Portefeuille
nov 2016Bosbranden
nov 2016Amerikaanse verkiezingen
okt 2016Sjana tova – van traditioneel tot vernieuwend
sep 2016Afscheid bij Crescas
sep 2016Prayer for the Soul and the Holy City
sep 2016Bariloche
aug 2016Gideon Levy
aug 2016Zomergasten en groene papegaaien
jul 2016Traditie en moderne ontwikkelingen
jun 2016In memoriam: Alegria
mei 2016Donkere wolken boven Zion?
mei 2016René Kahn – Tikoen Olam met behulp van psychofarmaca
apr 2016Overdenking bij de dood van Wim Brands
mrt 2016Denkflarden bij het samenstellen van sjlachmones
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem II – het French Hospice
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem
feb 2016Uitzichtloosheid in Gaza
feb 2016Separate but equal is not equal. Hebben vrouwen gewonnen, of de religieuze stromingen?
jan 2016Aanslagen op de Westoever
jan 2016Van Dis
dec 2015Het verschillende gebruik van messen
dec 2015Chanoeka 2015
nov 2015De oorlog van Gog en Magog
nov 2015Herdenking van de moord op Rabin
okt 2015Een bi-nationale staat voor twee volkeren
okt 2015De terreur van de lange messen
sep 2015Is er nog één Joods volk?
aug 2015Profetie
aug 2015Toch nog lichtpuntjes
jul 2015Tisja beAv 2015
jul 2015Een spook waart door Jeruzalem ...
jul 2015Tegengestelde verhalen - wat is waarheid
jun 2015Stedenband
jun 2015Licht en donker in Jeruzalem
mei 2015Catch the Jew! (Vang de Jood)
mei 2015Beth Mozes
apr 2015Tunnel of Hope
mrt 2015Angst en trauma hebben de verkiezingen gewonnen
mrt 2015Poeriem en Iran
feb 2015Nederlandse Joden, hier of daar
feb 2015Ibrahim Abu El-Hawa
jan 2015Verschillen in perceptie na de aanslagen in Parijs
jan 2015Journaal van te verwachten sneeuwstorm
jan 2015Het jaar 2014
dec 2014Chanoeka tussen Rechovot en Jeruzalem
dec 2014Welkom terug
nov 2014Door de Arabische sjoek
nov 2014Olijven plukken (2)
okt 2014Olijven plukken met Rabbis for Human Rights
okt 2014De goede oude tijd
okt 2014Onder de helm
sep 2014Rosj Hasjana 2014
sep 2014Berlijn en Jeruzalem
aug 2014Overwinning
aug 2014Staakt-het-vuren
jul 2014Oorlog en de as van de Rode Koe
jul 2014In Israël gebeurt in drie weken meer dan in Nederland in een jaar
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen - vervolg
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen
jun 2014Sjawoe’ot en de éénstaat oplossing
mei 2014Naar Tekoa
mei 2014Het Achterhuis voor tieners verklaard
mei 2014Anne Frank met luxe verwen-arrangement
apr 2014Jeruzalems begin en einde van Pesach
apr 2014Is er hoop na Kerry?
apr 2014De Holyland affaire
mrt 2014Nu al: pre-Pesachkoorts
mrt 2014Botsende klimaatzones en botsende belangen
feb 2014Diaspora-nieuws
feb 2014Ziekenfonds
jan 2014Landau over Sharon
jan 2014Afrikaanse asielzoekers in Tel Aviv
dec 2013Pre-Kersjt in Jeruzalem
dec 2013Een geurkaarsje voor Mandela
dec 2013Amos Oz, Chanoeka en Friedländer
nov 2013De Hollandsche Schouwburg. Theater, Deportatieplaats, Plek van Herinnering
nov 2013Filipijnen
nov 2013Bethlehem, de film
okt 2013Aviva Zornberg over de akeda
okt 2013De Kabbala van rabbijn Ashlag
sep 2013Wie verdient er nu de Nobelprijs?
aug 2013Scheermes en scheerkwast bij de hand houden
aug 2013Een relatief rustig eiland
aug 2013Gasmasker
jul 2013Tisja Be'Av
jul 2013Dertigste Jeruzalem Filmfestival
jul 2013Tel Aviv, stad van tegenstellingen
jun 2013Hitte
jun 2013Rosj Chodesj Tammoez
jun 2013'De vijand'
mei 2013Een echte seculiere sjabbatsfeer
mei 2013Onderduiken in de apenrots
apr 2013In dienst gaan
apr 2013Zon en zingeving in Israël
mrt 2013Kitniyot
mrt 2013Chamsin
mrt 2013Rabbi Menachem Froman, van Goesj Emoeniem tot Jerusalem Peacemaker
mrt 2013Conflict bereikt tuinhekje
feb 2013David Hartman - zichrono livracha
jan 2013The day after
jan 2013Ontregeld
jan 2013Lemaleh et hachalal
dec 2012Chanoeka in Nachlaot
nov 2012Oorlog met Gaza (2)
nov 2012Oorlog met Gaza
nov 2012New York
okt 2012Noach, de Zondvloed en zonne-energie
okt 2012Op de Machane Yehuda
sep 2012High Times – thuiskweek in Israël