inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eva van Sonderen

Eva van Sonderen (1948) studeerde Engels aan het Nutsseminarium en sociologie/sociale geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Daarnaast verdiepte ze zich in Jungiaanse psychologie en later in het werken aan dromen in droomgroepen (o.l.v.Robert Bosmak). Ze ging aan de slag als vertaalster en free-lance journaliste, publiceerde her en der verhalen en artikelen, o.a. in De Gids, De Groene Amsterdammer en Bres. Eva werkte mee aan het boek 'Israel: een blanco cheque?' (Amphora/Van Gennep 1983). Van 1985 tot 1988 maakte ze deel uit van de vrouwengroep De Nieuwe Wilden in de Poëzie, o.l.v.Elly de Waard. Vanaf 1990 was ze correspondente voor het NIW in Israël. Een aantal jaren heeft ze bijdragen geschreven voor Levend Joods Geloof en het Jonag Bulletin. In 2016 is ze opgehouden met haar werk als sociaal rapporteur in het kader van de WUV. Zo heeft ze nu volop tijd voor andere interesse gebieden, zoals theorie en praktijk van traumaverwerking in dromen; en energetische geneeswijzen, zoals Emotional Freedom Technique (‘Tapping’) en Johrei( Japans).

vrijdag 2 mei 2014

Naar aanleiding van het door Leon de Winter en Jessica Durlacher geschreven nieuwe toneelstuk over Anne Frank schreef Maurice Swirc vorige week in het NIW dat Het Achterhuis in Joodse kring in Nederland nooit op veel enthousiasme heeft mogen rekenen. Maar is dat zo?

De cultus rond Anne Frank, die tot nu toe een dieptepunt bereikte rond de ‘kastanjeboom waar Anne naar keek’ heeft terecht hoon en boosheid opgeroepen. Een boom die de bescherming kreeg waar veel Nederlandse Joden tijdens de oorlog naar konden fluiten. Of de manier waarop het dagboek werd gebruikt om Nederland als een groot verzetsland af te schilderen en over het gruwelijke einde van de ondergedokenen kies te zwijgen. Willy Lindwer verbrak met zijn film De laatste dagen van Anne Frank dat zwijgen pas. Maar moest de Joodse gemeenschap direct na de oorlog al niets hebben van Anne’s dagboekbrieven zelf?

In de moderne stalen Pastoe boekenkast van mijn ouders stond in ieder geval een uit december 1947 daterende uitgave van Het Achterhuis, een klein in grijs karton gebonden boek, met van dat gelige houthoudende oorlogspapier. Ingeleid door Annie Romein-Verschoor die het dagboek prijst als ‘het ontwaken van een mensenziel, getekend als we het maar zelden in het herinneringsbeeld ook van de zeer groten aantreffen’ (ook al vond ze het niet het werk van een groots schrijfster – ‘misschien had zij het kunnen worden’) en ook als ‘een oorlogsdocument, een document van de wreedheid en trieste ellende der Jodenvervolgingen, van menselijke hulpvaardigheid en verraad, van menselijke aanpassing en niet-aanpassing’.

Ik las Het Achterhuis toen ik acht of negen jaar was en het maakte diepe indruk op me. Het gaf ook nog aanleiding tot enige seksuele voorlichting, want waar Anne schreef dat het haar zo spannend leek om ongesteld te worden, vroeg ik: “Mama, wat is dat, ongesteld?”

Als reactie ging ik zelf een dagboek beginnen, gericht aan Anne, met wie ik me na het lezen heel erg verbonden voelde. Ik heb het jaren volgehouden, een stapel Bruynzeelschriften met groenige kaften vol ontboezemingen over ons gezin, school, vriendinnetjes, en met speciale gevoelige stukjes rond 4 en 5 mei. (Voorafgegaan door met rood-wit-blauw onderstreepte beschrijvingen van het vuurwerk op Koninginnedag, trouwens). Tijdens de herdenkingen op 4 mei dacht ik het meest aan haar, en niet aan mijn oma en opa De Wilde, of aan tante Ju, die in Auschwitz waren vermoord. Want mijn moeder vertelde wel gezellig over het vooroorlogse leven bij haar vader en moeder thuis, en hoe de poes meteen kwam aanlopen als ‘pa’ het mes sleep om op vrijdag vlees aan te snijden, en we konden het hele rijtje namen van mijn oma’s zussen en broers opdreunen, het waren er acht, maar over wat er in de oorlog met hen was gebeurd, werd niet veel gepraat.

Bij een vriendinnetje thuis, waar ze televisie hadden, zag ik het toneelstuk over het Achterhuis, met Martine Crefcoeur als Anne, Kitty Courbois als Margot en Rob de Vries als Otto Frank. Dat maakte ook weer een verpletterende indruk. Toen ik een jaar of dertien was, kwam ik voor het eerst in het Achterhuis aan de Prinsengracht, dat was nog het eenvoudige museum, trap op naar de boekenkast/draaideur, zonder de latere uitbreidingen en het accent op discriminatie in het algemeen. Op het laatst stond ik tegenover een schilderij, een portret van Anne zoals ze er in Bergen-Belsen uitgezien kon hebben. Kaalgeschoren hoofd, ingevallen wangen, grote donkere ogen in holle kassen. Ik stond als verstijfd te kijken. Hier werd uitgebeeld wat thuis niet ter sprake kwam, en op de lagere school al helemaal niet, want daar bleef het bij verhalen over de Hongerwinter en het koken van tulpenbollen op een noodkacheltje en leek het eigenlijk wel een spannende tijd, die oorlog.

En nu is er dus een nieuw toneelstuk over Anne Frank, geschreven door het echtpaar De Winter - Durlacher. Ik ben er benieuwd naar, want het belooft Anne niet als een icoon neer te zetten. Maar nog voor de première is het al omstreden, niet door de inhoud, maar door de presentatie: een stuk over Het Achterhuis aangeboden met lunch-, borrel-, of dinerarrangementen, sfeervol met drinks en borrel-bites en een persoonlijke gastvrouw die de toeschouwer begeleidt, voor toegangsprijzen van 135 tot 180 euro (alleen dat misselijke horeca-Engels al). Misschien wordt de volgende tekst, die Anne op 3 april 1944 schreef, ondertussen gereciteerd: “Ons weekmenu van ’s middags bestaat uit: bruine bonen, erwtensoep, aardappels met meelballen, aardappel-chalet, bij de gratie Gods nog eens raapstelen of rotte wortelen en dan maar weer bruine bonen.”

Ronald Leopold, directeur van de Anne Frank Stichting, vindt dat dit niet kan. Als voormalig directeur van de Pensioen- en Uitkeringsraad heeft hij vast wel inzicht in de gevoelens van Joodse overlevenden. Ted Musaph, oud-voorzitter van het Joods Historisch Museum, merkt droogjes op dat er in Bergen-Belsen geen gangenmenu’s werden geserveerd: “er was überhaupt niets te vreten”. Maar volgens Leon de Winter zijn deze bezwaren allemaal onzin, het is juist heel Jiddisj om heftige emoties en goed eten te combineren (heftige emoties onmiddellijk weg te eten, zal hij bedoelen). Het lijkt wel alsof het iets te maken heeft met de schaamte die hij volgens eerdere boeken voelde over het ‘sjmakkend eten’ van zijn ouders, terwijl hij zichzelf leerde met vork en mes te eten, en nu wordt een super vork-en-mes- (en champagneglas-) arrangement ook al smakeloos gevonden! Hij valt Leopold aan: die lijkt Anne Frank voor zichzelf te willen houden en gebruikt ‘calvinistische en hypocriete verwijten’. Afshin Elian doet er in Elsevier nog een schepje bovenop: die Leopold is maar een miezerige calvinist. De Winter doet alsof het nieuwe aan het IJ gebouwde theater gevuld zal zijn met gezellige rumoerige textiel-Jidden (hoeveel zijn er daar nog van?) maar de termen en prijzen van de aangeboden menu’s lijken meer te mikken op een algemeen nouveau-riche publiek. En dan voelt het toch anders.

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
nov 2019Aanklacht
nov 2019Raketten op het zuiden van Israël
okt 2019Acharé HaChagim
okt 2019Notities bij de Hoge Feestdagen
sep 2019Verkiezingen: vermoeidheid en besluiteloosheid
aug 2019Warm, warmer, heet – Israël over tachtig jaar
aug 2019Tisja beAv 2019 – “God on Trial”
aug 2019Ervaringen uit de diaspora
jun 2019Nechama Rivlin 1945-2019
mei 2019Bosbranden
mei 2019Songfestival
mei 2019Na de wapenstilstand
apr 2019Dovemansoren
mrt 2019Een ongewoon verhaal
mrt 2019Poerim in beeld
mrt 2019Stress hanteren en trauma’s kwijtraken
mrt 2019Lente in Amsterdam, winter in Jeruzalem
feb 2019Berichten uit de diaspora
jan 2019Overdenkingen na het overlijden van Amos Oz
dec 2018Een bezoek aan Tekoa
nov 2018Da'at Elyon
nov 2018Chaja Polak: ‘De man die geen hekel had aan Joden’
okt 2018Gesprek met Marceline Loridan-Ivens (2003)
sep 2018Ari Fuld z.l. – een sympathieke rechts-radicale settler
sep 2018Rosh Hasjana, goed en slecht nieuws
aug 2018Wel of niet (koosjer) vlees eten
jul 2018Tisja beAv – The joy of our heart has ceased, our dancing has turned into mourning
jul 2018In memoriam – Claude Lanzmann
jun 2018Pluralisme in Jeruzalem en Tel Aviv
mei 2018Pressurecooker Gaza ontploft
mei 2018Onnodige tragedie
apr 2018Israëls zeventigste verjaardag
apr 2018Lange, hete zomer
mrt 2018Een toevallig gevonden boek
mrt 2018Terugblik op Poerim
feb 2018Noodkreet
jan 2018Deportatie en verzet
jan 2018Doodstraf
dec 2017Rust en rumoer
nov 2017Meeliften op het dagboek van Anne Frank
okt 2017Noach, de zondvloed en (seksueel) geweld
okt 2017Vreugde van het water scheppen
okt 2017Een dinsdag in Jeruzalem
sep 2017New age, alt-right en antisemitisme
aug 2017De totale zonsverduistering
jul 2017De Kotel en de wet op bekering
jun 2017Geweld tegen Arabische vrouwen
mei 2017De zakenman en het fotomodel op bezoek in Jeruzalem
mei 2017Jom Hasjoa in Israël
apr 2017De maaltijd van de Moshiach
apr 2017Demonstreren in Jeruzalem
mrt 2017Weapons of the Spirit
mrt 2017Ana B’choach
feb 2017Emoties en de brit mila
jan 2017Een nieuwe koning in Egypte die Jozef niet had gekend
jan 2017Aanslag in Armon Hanatziv
jan 2017De rechtsstaat Israël
dec 2016Ellende en onheil
dec 2016Portefeuille
nov 2016Bosbranden
nov 2016Amerikaanse verkiezingen
okt 2016Sjana tova – van traditioneel tot vernieuwend
sep 2016Afscheid bij Crescas
sep 2016Prayer for the Soul and the Holy City
sep 2016Bariloche
aug 2016Gideon Levy
aug 2016Zomergasten en groene papegaaien
jul 2016Traditie en moderne ontwikkelingen
jun 2016In memoriam: Alegria
mei 2016Donkere wolken boven Zion?
mei 2016René Kahn – Tikoen Olam met behulp van psychofarmaca
apr 2016Overdenking bij de dood van Wim Brands
mrt 2016Denkflarden bij het samenstellen van sjlachmones
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem II – het French Hospice
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem
feb 2016Uitzichtloosheid in Gaza
feb 2016Separate but equal is not equal. Hebben vrouwen gewonnen, of de religieuze stromingen?
jan 2016Aanslagen op de Westoever
jan 2016Van Dis
dec 2015Het verschillende gebruik van messen
dec 2015Chanoeka 2015
nov 2015De oorlog van Gog en Magog
nov 2015Herdenking van de moord op Rabin
okt 2015Een bi-nationale staat voor twee volkeren
okt 2015De terreur van de lange messen
sep 2015Is er nog één Joods volk?
aug 2015Profetie
aug 2015Toch nog lichtpuntjes
jul 2015Tisja beAv 2015
jul 2015Een spook waart door Jeruzalem ...
jul 2015Tegengestelde verhalen - wat is waarheid
jun 2015Stedenband
jun 2015Licht en donker in Jeruzalem
mei 2015Catch the Jew! (Vang de Jood)
mei 2015Beth Mozes
apr 2015Tunnel of Hope
mrt 2015Angst en trauma hebben de verkiezingen gewonnen
mrt 2015Poeriem en Iran
feb 2015Nederlandse Joden, hier of daar
feb 2015Ibrahim Abu El-Hawa
jan 2015Verschillen in perceptie na de aanslagen in Parijs
jan 2015Journaal van te verwachten sneeuwstorm
jan 2015Het jaar 2014
dec 2014Chanoeka tussen Rechovot en Jeruzalem
dec 2014Welkom terug
nov 2014Door de Arabische sjoek
nov 2014Olijven plukken (2)
okt 2014Olijven plukken met Rabbis for Human Rights
okt 2014De goede oude tijd
okt 2014Onder de helm
sep 2014Rosj Hasjana 2014
sep 2014Berlijn en Jeruzalem
aug 2014Overwinning
aug 2014Staakt-het-vuren
jul 2014Oorlog en de as van de Rode Koe
jul 2014In Israël gebeurt in drie weken meer dan in Nederland in een jaar
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen - vervolg
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen
jun 2014Sjawoe’ot en de éénstaat oplossing
mei 2014Naar Tekoa
mei 2014Het Achterhuis voor tieners verklaard
mei 2014Anne Frank met luxe verwen-arrangement
apr 2014Jeruzalems begin en einde van Pesach
apr 2014Is er hoop na Kerry?
apr 2014De Holyland affaire
mrt 2014Nu al: pre-Pesachkoorts
mrt 2014Botsende klimaatzones en botsende belangen
feb 2014Diaspora-nieuws
feb 2014Ziekenfonds
jan 2014Landau over Sharon
jan 2014Afrikaanse asielzoekers in Tel Aviv
dec 2013Pre-Kersjt in Jeruzalem
dec 2013Een geurkaarsje voor Mandela
dec 2013Amos Oz, Chanoeka en Friedländer
nov 2013De Hollandsche Schouwburg. Theater, Deportatieplaats, Plek van Herinnering
nov 2013Filipijnen
nov 2013Bethlehem, de film
okt 2013Aviva Zornberg over de akeda
okt 2013De Kabbala van rabbijn Ashlag
sep 2013Wie verdient er nu de Nobelprijs?
aug 2013Scheermes en scheerkwast bij de hand houden
aug 2013Een relatief rustig eiland
aug 2013Gasmasker
jul 2013Tisja Be'Av
jul 2013Dertigste Jeruzalem Filmfestival
jul 2013Tel Aviv, stad van tegenstellingen
jun 2013Hitte
jun 2013Rosj Chodesj Tammoez
jun 2013'De vijand'
mei 2013Een echte seculiere sjabbatsfeer
mei 2013Onderduiken in de apenrots
apr 2013In dienst gaan
apr 2013Zon en zingeving in Israël
mrt 2013Kitniyot
mrt 2013Chamsin
mrt 2013Rabbi Menachem Froman, van Goesj Emoeniem tot Jerusalem Peacemaker
mrt 2013Conflict bereikt tuinhekje
feb 2013David Hartman - zichrono livracha
jan 2013The day after
jan 2013Ontregeld
jan 2013Lemaleh et hachalal
dec 2012Chanoeka in Nachlaot
nov 2012Oorlog met Gaza (2)
nov 2012Oorlog met Gaza
nov 2012New York
okt 2012Noach, de Zondvloed en zonne-energie
okt 2012Op de Machane Yehuda
sep 2012High Times – thuiskweek in Israël