inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eva van Sonderen

Eva van Sonderen (1948) studeerde Engels aan het Nutsseminarium en sociologie aan de Universiteit van Amsterdam. Ze ging aan de slag als vertaalster en free-lance journaliste, publiceerde her en der verhalen en artikelen, o.a. in De Gids, De Groene Amsterdammer en Bres. Eva werkte mee aan het boek 'Israel: een blanco cheque?' (Amphora/Van Gennep 1983). Van 1985 tot 1988 maakte ze deel uit van de vrouwengroep De Nieuwe Wilden in de Poëzie, onder leiding van Elly de Waard. Vanaf 1990 was ze correspondente voor het NIW in Israël. Verder schrijft ze voor Levend Joods Geloof en het Jonag Bulletin.

vrijdag 20 februari 2015

Netanjahoe heeft de Europese Joden opgeroepen ‘naar huis te komen’, nu in Europa de ene aanslag op Joodse doelen op de andere volgt, nu zelfs ook in Denemarken, het land dat in tal van opzichten op Nederland lijkt. Dat laatste neem ik over van Frits Barend, die samen met Jessica Durlacher en Natascha van Weezel in De Wereld Draait Door mocht vertellen welke impact de opeenvolgende aanslagen hebben op de Joodse gemeenschap in Nederland. Nou lijken Barend, Durlacher en Van Weezel me niet representatief voor de hele gemeenschap – geen van hen is bijvoorbeeld religieus, geen van hen komt uit de mediene. Nodig eens een rabbijn Spiero uit als mede-forumlid in DWDD, dan heb je in één klap de orthodoxie en de mediene vertegenwoordigd. Het gesprek ging ook alleen maar over Israël als vluchthaven, niet over Joden die Israel verkiezen vanwege de beperkte mogelijkheid om in Nederland een praktiserend Joods leven te leiden. Daar staan deze drie ook ver van af, al merkte Natascha van Weezel op “wel eens naar sjoel te gaan.” Zowel Durlacher als Van Weezel stelden Israël ongeveer gelijk aan Tel Aviv, alsof daarbuiten verder niets de moeite waard is. Een beetje zoals in de apocalyptische roman Het recht op terugkeer van Leon de Winter, waarin Israël is ingekrompen tot de zwaarbeveiligde stadstaat Tel Aviv.

Nu is het ook een leuke stad, maar ook het ultra-orthodoxe B'né B'rak is onderdeel van Tel Aviv. Afgelopen maandagmiddag stond ik daar op een bushalte te wachten op de bus terug naar Jeruzalem. Ik observeerde het Charedi-publiek. De meeste mensen zagen er arm en afgepeigerd uit, mannen in lange zwarte jassen met zwarte hoeden, vrouwen met afhangende schouders en kinderwagens en talloze uitpuilende plastic tassen; alsof de bevolking van de getto’s uit Oost-Europa hier onveranderd is overgeplant. Hier en daar een oudere orthodoxe man met een stralende, vergeestelijkte blik, die viel echt op. In de bus die ik nam, zat voorin een ‘Taliban-vrouw’. Zo worden de vrouwen genoemd van een extreem-orthodoxe sekte waarvan de leden geheel in het zwart gewikkeld zijn, met een zwarte hoofddoek die tot aan de grond reikt - je ziet alleen een bleek gezicht in een zwarte lijst. Naast haar zat een even bleek Joods meisje, in gewone maar zeer kuise kleding. Ik ben blij dat Joden in Israël veilig kunnen leven zonder last te hebben van antisemitisme, maar hier voel ik me altijd een soort antropoloog.

Achter het stuur van de bus zat een bijna karikaturale Israëli, met een glimmend kaalgeschoren hoofd en een blitse donkere zonnebril van enorme afmetingen. Zodra we reden, zette hij de radio op een flink volume en reed nogal swingend op het ritme, ik bedoel, hij reed idioot woest. Er zaten alleen ultra-orthodoxen in de bus en als op onuitgesproken afspraak zaten de mannen aan de linkerkant, de vrouwen aan de rechterkant. Behalve ikzelf was er nog een andere, seculier uitziende vrouw met een baby. Mijn mobieltje ging en de chauffeur begon te schreeuwen dat ik achterin de bus moest zitten als ik belde. (Er is inderdaad een wet in Israël dat je niet mag bellen als je op de voorste stoelen in de bus zit). Omdat ik snel was uitgesproken negeerde ik hem maar even. Toen ik een tweede maal werd gebeld, stond ik op, maar omdat hij opeens krachtig een bocht nam, zeilden mobieltje en ik door de bus … “KL#!%#K”.

Gelukkig verstaan Israëlische chauffeurs geen Nederlandse vloeken, maar mijn toon was duidelijk. Met een verrekte schouder zat ik de rest van de rit uit. Mijn stemming werd hoe langer hoe negatiever en het uitzicht ook. In Jeruzalem was het koud en het waaide hard; om me heen zag ik alleen maar armoedige figuren, zwerfvuil, troosteloze plastic zakken die op de wind rondtolden. Omdat ik de hele dag nauwelijks had gegeten, vluchtte ik een eettentje in waar warme gember-pompoensoep me weer enigszins tot leven bracht. En ik dacht na over de toekomst van de Nederlandse Joden. Sinds het midden van de jaren tachtig ongeveer zijn er veel meer nieuwe initiatieven ontplooid in Joods Nederland. Voorheen ‘verborgen’ Joden zijn uit de kast gekomen, er is meer interesse voor Joods leren, talloze Klezmergroepen zijn opgekomen (al bestaan sommige uit niet-Joden), het Joods Historisch Museum is uitgegroeid tot een toonaangevend instituut, Crescas eveneens, AMOS heeft als modern-orthodoxe gemeente het spectrum verrijkt, er zijn boeken over de tweede en de derde generatie verschenen, een van de best verkopende schrijvers van Nederland is Joods, al woont hij in New York, er leeft een groot aantal Israëli’s in Amsterdam … en tegelijkertijd is ‘de bruine vloed van het antisemitisme weer door de vernislaag van de beschaving gedrongen’, zoals de ouders van Esther Voet ooit voorspelden. En worden Amsterdamse Joden weer angstig, verwijdert een vrouw een bordje met een Davidster van de voordeur, staan er bewapende bewakers bij de sjoel. Maar al kondigt een bekend lid van de LJG aan binnen een jaar op alija te gaan, en al wonen rabbijn en mevrouw Lilienthal alweer anderhalf jaar (of langer?) met plezier in Jeruzalem, het lijkt er nog niet op dat het storm gaat lopen met die Nederlandse alija. Laten we hopen dat Nederland gespaard wordt voor gebeurtenissen als in Frankrijk, Engeland en Denemarken, want: “We need to be both in Eretz Yisrael and in Babylon,” zoals een Israëli ooit tegen mij zei. Niet alleen Israël, maar de hele wereld moet een veilige plek voor Joden (en voor iedereen) worden.

Delen |

Reacties

barbara joseph

vrijdag 20 februari 2015
Lieve Eva
in de eerste plaats mijn dankbaarheid voor je fantastische verslag.
de liefde die er uit spreekt om te verbinden is het antwoord , die in deze tijd van digitale communicatie geeft dat hoop
. Ik zou door willen lezen.....
groet uit een druilerig Babylon.

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
okt 2018Gesprek met Marceline Loridan-Ivens (2003)
sep 2018Ari Fuld z.l. – een sympathieke rechts-radicale settler
sep 2018Rosh Hasjana, goed en slecht nieuws
aug 2018Wel of niet (koosjer) vlees eten
jul 2018Tisja beAv – The joy of our heart has ceased, our dancing has turned into mourning
jul 2018In memoriam – Claude Lanzmann
jun 2018Pluralisme in Jeruzalem en Tel Aviv
mei 2018Pressurecooker Gaza ontploft
mei 2018Onnodige tragedie
apr 2018Israëls zeventigste verjaardag
apr 2018Lange, hete zomer
mrt 2018Een toevallig gevonden boek
mrt 2018Terugblik op Poerim
feb 2018Noodkreet
jan 2018Deportatie en verzet
jan 2018Doodstraf
dec 2017Rust en rumoer
nov 2017Meeliften op het dagboek van Anne Frank
okt 2017Noach, de zondvloed en (seksueel) geweld
okt 2017Vreugde van het water scheppen
okt 2017Een dinsdag in Jeruzalem
sep 2017New age, alt-right en antisemitisme
aug 2017De totale zonsverduistering
jul 2017De Kotel en de wet op bekering
jun 2017Geweld tegen Arabische vrouwen
mei 2017De zakenman en het fotomodel op bezoek in Jeruzalem
mei 2017Jom Hasjoa in Israël
apr 2017De maaltijd van de Moshiach
apr 2017Demonstreren in Jeruzalem
mrt 2017Weapons of the Spirit
mrt 2017Ana B’choach
feb 2017Emoties en de brit mila
jan 2017Een nieuwe koning in Egypte die Jozef niet had gekend
jan 2017Aanslag in Armon Hanatziv
jan 2017De rechtsstaat Israël
dec 2016Ellende en onheil
dec 2016Portefeuille
nov 2016Bosbranden
nov 2016Amerikaanse verkiezingen
okt 2016Sjana tova – van traditioneel tot vernieuwend
sep 2016Afscheid bij Crescas
sep 2016Prayer for the Soul and the Holy City
sep 2016Bariloche
aug 2016Gideon Levy
aug 2016Zomergasten en groene papegaaien
jul 2016Traditie en moderne ontwikkelingen
jun 2016In memoriam: Alegria
mei 2016Donkere wolken boven Zion?
mei 2016René Kahn – Tikoen Olam met behulp van psychofarmaca
apr 2016Overdenking bij de dood van Wim Brands
mrt 2016Denkflarden bij het samenstellen van sjlachmones
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem II – het French Hospice
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem
feb 2016Uitzichtloosheid in Gaza
feb 2016Separate but equal is not equal. Hebben vrouwen gewonnen, of de religieuze stromingen?
jan 2016Aanslagen op de Westoever
jan 2016Van Dis
dec 2015Het verschillende gebruik van messen
dec 2015Chanoeka 2015
nov 2015De oorlog van Gog en Magog
nov 2015Herdenking van de moord op Rabin
okt 2015Een bi-nationale staat voor twee volkeren
okt 2015De terreur van de lange messen
sep 2015Is er nog één Joods volk?
aug 2015Profetie
aug 2015Toch nog lichtpuntjes
jul 2015Tisja beAv 2015
jul 2015Een spook waart door Jeruzalem ...
jul 2015Tegengestelde verhalen - wat is waarheid
jun 2015Stedenband
jun 2015Licht en donker in Jeruzalem
mei 2015Catch the Jew! (Vang de Jood)
mei 2015Beth Mozes
apr 2015Tunnel of Hope
mrt 2015Angst en trauma hebben de verkiezingen gewonnen
mrt 2015Poeriem en Iran
feb 2015Nederlandse Joden, hier of daar
feb 2015Ibrahim Abu El-Hawa
jan 2015Verschillen in perceptie na de aanslagen in Parijs
jan 2015Journaal van te verwachten sneeuwstorm
jan 2015Het jaar 2014
dec 2014Chanoeka tussen Rechovot en Jeruzalem
dec 2014Welkom terug
nov 2014Door de Arabische sjoek
nov 2014Olijven plukken (2)
okt 2014Olijven plukken met Rabbis for Human Rights
okt 2014De goede oude tijd
okt 2014Onder de helm
sep 2014Rosj Hasjana 2014
sep 2014Berlijn en Jeruzalem
aug 2014Overwinning
aug 2014Staakt-het-vuren
jul 2014Oorlog en de as van de Rode Koe
jul 2014In Israël gebeurt in drie weken meer dan in Nederland in een jaar
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen - vervolg
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen
jun 2014Sjawoe’ot en de éénstaat oplossing
mei 2014Naar Tekoa
mei 2014Het Achterhuis voor tieners verklaard
mei 2014Anne Frank met luxe verwen-arrangement
apr 2014Jeruzalems begin en einde van Pesach
apr 2014Is er hoop na Kerry?
apr 2014De Holyland affaire
mrt 2014Nu al: pre-Pesachkoorts
mrt 2014Botsende klimaatzones en botsende belangen
feb 2014Diaspora-nieuws
feb 2014Ziekenfonds
jan 2014Landau over Sharon
jan 2014Afrikaanse asielzoekers in Tel Aviv
dec 2013Pre-Kersjt in Jeruzalem
dec 2013Een geurkaarsje voor Mandela
dec 2013Amos Oz, Chanoeka en Friedländer
nov 2013De Hollandsche Schouwburg. Theater, Deportatieplaats, Plek van Herinnering
nov 2013Filipijnen
nov 2013Bethlehem, de film
okt 2013Aviva Zornberg over de akeda
okt 2013De Kabbala van rabbijn Ashlag
sep 2013Wie verdient er nu de Nobelprijs?
aug 2013Scheermes en scheerkwast bij de hand houden
aug 2013Een relatief rustig eiland
aug 2013Gasmasker
jul 2013Tisja Be'Av
jul 2013Dertigste Jeruzalem Filmfestival
jul 2013Tel Aviv, stad van tegenstellingen
jun 2013Hitte
jun 2013Rosj Chodesj Tammoez
jun 2013'De vijand'
mei 2013Een echte seculiere sjabbatsfeer
mei 2013Onderduiken in de apenrots
apr 2013In dienst gaan
apr 2013Zon en zingeving in Israël
mrt 2013Kitniyot
mrt 2013Chamsin
mrt 2013Rabbi Menachem Froman, van Goesj Emoeniem tot Jerusalem Peacemaker
mrt 2013Conflict bereikt tuinhekje
feb 2013David Hartman - zichrono livracha
jan 2013The day after
jan 2013Ontregeld
jan 2013Lemaleh et hachalal
dec 2012Chanoeka in Nachlaot
nov 2012Oorlog met Gaza (2)
nov 2012Oorlog met Gaza
nov 2012New York
okt 2012Noach, de Zondvloed en zonne-energie
okt 2012Op de Machane Yehuda
sep 2012High Times – thuiskweek in Israël