inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eva van Sonderen

Eva van Sonderen (1948) studeerde Engels aan het Nutsseminarium en sociologie aan de Universiteit van Amsterdam. Ze ging aan de slag als vertaalster en free-lance journaliste, publiceerde her en der verhalen en artikelen, o.a. in De Gids, De Groene Amsterdammer en Bres. Eva werkte mee aan het boek 'Israel: een blanco cheque?' (Amphora/Van Gennep 1983). Van 1985 tot 1988 maakte ze deel uit van de vrouwengroep De Nieuwe Wilden in de Poëzie, onder leiding van Elly de Waard. Vanaf 1990 was ze correspondente voor het NIW in Israël. Verder schrijft ze voor Levend Joods Geloof en het Jonag Bulletin.

vrijdag 17 juni 2016

In de nacht van 17 op 18 mei is Alegria, de vriendin die haar laatste weken doorbracht in het French Hospice St. Louis, overleden. Ik hoorde het de volgende ochtend. De lewaje, die meestal nog op dezelfde dag volgt, werd een dag uitgesteld om haar broer Alberto, die in Barcelona woont, gelegenheid te geven de begrafenis bij te wonen. Die zou de volgende dag om vier uur plaats hebben op Har Menuchot, de grote begraafplaats aan de westkant van Jeruzalem, die je vanaf de snelweg vanuit de stad hoog op de heuvel kunt zien liggen.

Om vier uur ’s middags was ik bij het rouwcentrum, een nogal weidse naam voor een soort tegen de zon overdekte open hangar. Het was er druk, de afscheidsceremonie voor de vorige overledene was nog in volle gang. Om half vijf konden we afscheid nemen van Alegria. Er waren ongeveer dertig mensen aanwezig: vrienden en vriendinnen, collega’s uit de sieradenwinkel in het Mamilla-complex waar ze op het laatst werkte, en natuurlijk Alberto. Haar lichaam lag op het soort metalen baar die ik met een supermarktkarretje associeer en was gehuld in een donkerblauwe doek. (Mannen worden in hun talliet begraven, maar vrouwen krijgen die donkerblauwe doek). Er werd verschillende malen kaddiesj gezegd. Gezien het feit dat Alegria bijna nimmer een voet in een synagoge zette - ze had haar heel eigen, persoonlijke vorm van verbinding met het Goddelijke - was het ironisch dat de eerste spreker een nogal Charedi rabbijn was. Hij bleek een relatie van een ver familielid te zijn en hij noemde haar hardnekkig ‘Gladys’, want dat is de officiële naam in haar paspoort, die ze zelf met vreugde had veranderd in het Spaanse equivalent. Toen hij was uitgesproken vroeg onverwachts een vrome oudere vrouw het woord, en na enig gesteggel mocht dat. Het was een buurvrouw, die met bibberende stem memoreerde hoe Alegria, die dol was op poezen, de zwerfkatten buiten voerde en verzorgde, en er twee geadopteerd had, die bij haar in haar kleine kamer woonden. Daarna spraken nog twee van haar meest naaste vrienden, opnieuw kaddiesj, en toen moesten we per auto naar een heel ander gedeelte voor de teraardebestelling zelf. (Har Menuchot is verdeeld in secties, voor Asjkenaziem, Sefardiem, Chassidiem, voor belangrijke rabbijnen, voor mensen van wie de Joodse status twijfelachtig is, iedere sectie beheerd door een andere chewra kaddisja, begrafenisvereniging). Intussen drong de volgende groep zich al op. De auto waarin ik mee kon rijden, bleek door auto’s van die volgende groep volkomen klemgezet. Het duurde meer dan een half uur voordat de betrokken bestuurders waren gevonden en zich verwaardigden hun auto’s even te verzetten. Toen was de teraardebestelling waarschijnlijk al voorbij en zijn we maar naar huis gereden.

Zondag 5 juni hielden we een persoonlijker herdenking. (Het was Jom Jeroesjalajiem, maar het enige dat we daar van merkten, waren de enorme verkeersopstoppingen in Jeruzalem, waardoor sommigen van ons moeite hadden op tijd te komen). Alegria’s beste vriendin, Joanna, was overgekomen uit Londen en had Alberto geholpen met het ontruimen van haar eenkamerflat en de erbij horende machsan (berging); het is ongelooflijk hoeveel ze daar had weten op te slaan. Dagenlang waren er spullen uitgezocht en weggegeven: Alegria’s verzameling Bach-remedies en boeken aan een jong meisje dat net was begonnen aan een studie Bach-remedies, haar professionele naaimachines aan belangstellenden, balen stof aan een jong stel dat een kledingwinkeltje had, en veel van haar zelf ontworpen kleding aan de meest nabije vriendinnen. Zondagavond kwamen we bij elkaar in de eenvoudige woning van een van haar vriendinnen. Iedereen had iets lekkers gemaakt, salades, cakes en taart, er was wijn, en in een grote kring deelden we hoe we haar hadden leren kennen. Zo kwamen alle fasen in haar leven voorbij, en al haar verschillende talenten: Joanna en zij waren begin jaren tachtig in Tel Aviv een galerie voor kunst van vrouwen begonnen. Later was Alegria nachttelefoniste geworden bij het sjieke Laromme Hotel, waar ze altijd haar schetsboek, verf en boeken bij zich had. Ze heeft een periode gehad waarin ze muurschilderingen maakte en een periode waarin ze het probeerde met ansichtkaarten ontwerpen. Ze deed niet mee met modieuze stromingen in de kunstwereld en ze kon zichzelf, net als veel kunstenaars, niet goed verkopen, dus het echte succes bleef uit. Het meeste succes had ze met haar zelfontworpen tassen en kleding, die ze ook zelf maakte, al besteedde ze later een deel van het naaiwerk wel uit. Joanna deelde foto’s rond en memoreerde dat Alegria bovendien een enthousiast flamencodanseres was. Zo kwam er een heel kleurig mozaïek van haar leven tevoorschijn, dat de nare beelden die velen van ons hadden van haar laatste weken in het hospice, wat uitwisten. De mooiste woorden werden wat mij betreft uitgesproken door een buurman van Alegria. Hij sprak er zijn bewondering over uit dat ze altijd zo optimistisch was en tot het einde bleef geloven dat ze beter kon worden. De meesten van ons beschouwden dat als ‘ontkenning’, maar hij gaf ons een ander perspectief, dat van haar sterke levenslust.

Moge haar mooie, kleurige, creatieve ziel worden opgenomen in de bundel van het Eeuwige Leven.

Delen |

Reacties

Barbara Joseph

vrijdag 17 juni 2016
Zo mooi!!
Dank lieve Eva , dat je deze vrouw laat leven in je woorden.

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
okt 2018Gesprek met Marceline Loridan-Ivens (2003)
sep 2018Ari Fuld z.l. – een sympathieke rechts-radicale settler
sep 2018Rosh Hasjana, goed en slecht nieuws
aug 2018Wel of niet (koosjer) vlees eten
jul 2018Tisja beAv – The joy of our heart has ceased, our dancing has turned into mourning
jul 2018In memoriam – Claude Lanzmann
jun 2018Pluralisme in Jeruzalem en Tel Aviv
mei 2018Pressurecooker Gaza ontploft
mei 2018Onnodige tragedie
apr 2018Israëls zeventigste verjaardag
apr 2018Lange, hete zomer
mrt 2018Een toevallig gevonden boek
mrt 2018Terugblik op Poerim
feb 2018Noodkreet
jan 2018Deportatie en verzet
jan 2018Doodstraf
dec 2017Rust en rumoer
nov 2017Meeliften op het dagboek van Anne Frank
okt 2017Noach, de zondvloed en (seksueel) geweld
okt 2017Vreugde van het water scheppen
okt 2017Een dinsdag in Jeruzalem
sep 2017New age, alt-right en antisemitisme
aug 2017De totale zonsverduistering
jul 2017De Kotel en de wet op bekering
jun 2017Geweld tegen Arabische vrouwen
mei 2017De zakenman en het fotomodel op bezoek in Jeruzalem
mei 2017Jom Hasjoa in Israël
apr 2017De maaltijd van de Moshiach
apr 2017Demonstreren in Jeruzalem
mrt 2017Weapons of the Spirit
mrt 2017Ana B’choach
feb 2017Emoties en de brit mila
jan 2017Een nieuwe koning in Egypte die Jozef niet had gekend
jan 2017Aanslag in Armon Hanatziv
jan 2017De rechtsstaat Israël
dec 2016Ellende en onheil
dec 2016Portefeuille
nov 2016Bosbranden
nov 2016Amerikaanse verkiezingen
okt 2016Sjana tova – van traditioneel tot vernieuwend
sep 2016Afscheid bij Crescas
sep 2016Prayer for the Soul and the Holy City
sep 2016Bariloche
aug 2016Gideon Levy
aug 2016Zomergasten en groene papegaaien
jul 2016Traditie en moderne ontwikkelingen
jun 2016In memoriam: Alegria
mei 2016Donkere wolken boven Zion?
mei 2016René Kahn – Tikoen Olam met behulp van psychofarmaca
apr 2016Overdenking bij de dood van Wim Brands
mrt 2016Denkflarden bij het samenstellen van sjlachmones
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem II – het French Hospice
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem
feb 2016Uitzichtloosheid in Gaza
feb 2016Separate but equal is not equal. Hebben vrouwen gewonnen, of de religieuze stromingen?
jan 2016Aanslagen op de Westoever
jan 2016Van Dis
dec 2015Het verschillende gebruik van messen
dec 2015Chanoeka 2015
nov 2015De oorlog van Gog en Magog
nov 2015Herdenking van de moord op Rabin
okt 2015Een bi-nationale staat voor twee volkeren
okt 2015De terreur van de lange messen
sep 2015Is er nog één Joods volk?
aug 2015Profetie
aug 2015Toch nog lichtpuntjes
jul 2015Tisja beAv 2015
jul 2015Een spook waart door Jeruzalem ...
jul 2015Tegengestelde verhalen - wat is waarheid
jun 2015Stedenband
jun 2015Licht en donker in Jeruzalem
mei 2015Catch the Jew! (Vang de Jood)
mei 2015Beth Mozes
apr 2015Tunnel of Hope
mrt 2015Angst en trauma hebben de verkiezingen gewonnen
mrt 2015Poeriem en Iran
feb 2015Nederlandse Joden, hier of daar
feb 2015Ibrahim Abu El-Hawa
jan 2015Verschillen in perceptie na de aanslagen in Parijs
jan 2015Journaal van te verwachten sneeuwstorm
jan 2015Het jaar 2014
dec 2014Chanoeka tussen Rechovot en Jeruzalem
dec 2014Welkom terug
nov 2014Door de Arabische sjoek
nov 2014Olijven plukken (2)
okt 2014Olijven plukken met Rabbis for Human Rights
okt 2014De goede oude tijd
okt 2014Onder de helm
sep 2014Rosj Hasjana 2014
sep 2014Berlijn en Jeruzalem
aug 2014Overwinning
aug 2014Staakt-het-vuren
jul 2014Oorlog en de as van de Rode Koe
jul 2014In Israël gebeurt in drie weken meer dan in Nederland in een jaar
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen - vervolg
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen
jun 2014Sjawoe’ot en de éénstaat oplossing
mei 2014Naar Tekoa
mei 2014Het Achterhuis voor tieners verklaard
mei 2014Anne Frank met luxe verwen-arrangement
apr 2014Jeruzalems begin en einde van Pesach
apr 2014Is er hoop na Kerry?
apr 2014De Holyland affaire
mrt 2014Nu al: pre-Pesachkoorts
mrt 2014Botsende klimaatzones en botsende belangen
feb 2014Diaspora-nieuws
feb 2014Ziekenfonds
jan 2014Landau over Sharon
jan 2014Afrikaanse asielzoekers in Tel Aviv
dec 2013Pre-Kersjt in Jeruzalem
dec 2013Een geurkaarsje voor Mandela
dec 2013Amos Oz, Chanoeka en Friedländer
nov 2013De Hollandsche Schouwburg. Theater, Deportatieplaats, Plek van Herinnering
nov 2013Filipijnen
nov 2013Bethlehem, de film
okt 2013Aviva Zornberg over de akeda
okt 2013De Kabbala van rabbijn Ashlag
sep 2013Wie verdient er nu de Nobelprijs?
aug 2013Scheermes en scheerkwast bij de hand houden
aug 2013Een relatief rustig eiland
aug 2013Gasmasker
jul 2013Tisja Be'Av
jul 2013Dertigste Jeruzalem Filmfestival
jul 2013Tel Aviv, stad van tegenstellingen
jun 2013Hitte
jun 2013Rosj Chodesj Tammoez
jun 2013'De vijand'
mei 2013Een echte seculiere sjabbatsfeer
mei 2013Onderduiken in de apenrots
apr 2013In dienst gaan
apr 2013Zon en zingeving in Israël
mrt 2013Kitniyot
mrt 2013Chamsin
mrt 2013Rabbi Menachem Froman, van Goesj Emoeniem tot Jerusalem Peacemaker
mrt 2013Conflict bereikt tuinhekje
feb 2013David Hartman - zichrono livracha
jan 2013The day after
jan 2013Ontregeld
jan 2013Lemaleh et hachalal
dec 2012Chanoeka in Nachlaot
nov 2012Oorlog met Gaza (2)
nov 2012Oorlog met Gaza
nov 2012New York
okt 2012Noach, de Zondvloed en zonne-energie
okt 2012Op de Machane Yehuda
sep 2012High Times – thuiskweek in Israël