inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eva van Sonderen

Eva van Sonderen (1948) studeerde Engels aan het Nutsseminarium en sociologie aan de Universiteit van Amsterdam. Ze ging aan de slag als vertaalster en free-lance journaliste, publiceerde her en der verhalen en artikelen, o.a. in De Gids, De Groene Amsterdammer en Bres. Eva werkte mee aan het boek 'Israel: een blanco cheque?' (Amphora/Van Gennep 1983). Van 1985 tot 1988 maakte ze deel uit van de vrouwengroep De Nieuwe Wilden in de Poëzie, onder leiding van Elly de Waard. Vanaf 1990 was ze correspondente voor het NIW in Israël. Verder schrijft ze voor Levend Joods Geloof en het Jonag Bulletin.

vrijdag 9 maart 2018

In Nederland heb je van die zelfgetimmerde boekenhuisjes aan gevels, waar mensen de boeken die ze niet meer willen, neerzetten en andere kunnen meenemen. In zuid Jeruzalem heeft de gemeente een paar jaar geleden ‘boekhaltes’ neergezet op twee plekken langs de groene fiets- en wandelroute van de voormalige spoorlijn naar Tel Aviv. Het zijn overdekte glazen abri’s, waar de boeken tegen regen beschermd op plankjes staan.

De eerste boekstop bevindt zich op een plek tussen de German Colony en Baka, buurten met veel hoogopgeleide bewoners. Die staat altijd vol boeken, meest Engels, Hebreeuws en Duits, literatuur, geschiedenis, medisch, aardrijkskunde, techniek, goed geordend. De tweede boekhalte staat een eind verderop, tussen de nieuwe buurt Arnona en de armere wijk Gonen (Katamonim). Minder boeken, meer oude troep, meer Hebreeuws, meer Frans en af en toe ook eens wat Nederlandse boeken. Mijn oog viel eerst op een aantal verstofte delen van Lou de Jongs Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog die her en der verspreid stonden. Naast één van die boekdelen zag ik Moeders in het vaderland - De vrouw en het gezin in Nazi-Duitsland, geschreven door Claudia Koonz, in 1989 uitgegeven door Meulenhoff. Na in het zonnetje op een belendend bankje de inleiding te hebben gelezen, heb ik het mee naar huis genomen.

Er zit een sepiakleurig ex libris in, een voorstelling van in leder gebonden boeken voor een open raam. Op een guirlande staat in piepkleine letters: “A book is like a good friend – my friends I would forever keep”. Er onder een handtekening: Walter Zvi Bacharach. Ik tik de naam in op Google en vind hem meteen. Zvi Bacharach was professor aan de faculteit Algemene Geschiedenis van de Bar-Ilan Universiteit. Een van de vooraanstaande onderzoekers op het gebied van de Sjoa, de geschiedenis van het nationaal-socialisme, van de nazi-fascistische ideologie, van Joodse en Duitse intellectuelen in de Weimar-republiek.

Bacharach was onder meer voorzitter van het Leo Baeck Instituut en onderzoeker bij Yad Vashem. Hij werd in 1928 geboren in Hanau, Duitsland, zijn vader was bankier. Het hele gezin vluchtte in 1938 naar Nederland. In 1942 werd het gezin naar Westerbork gevoerd. In oktober 1943 volgde deportatie naar Theresienstadt, en vandaar naar Auschwitz. De moeder werd in Auschwitz vermoord. De vader en de twee zoons werden vanuit Auschwitz naar een werkkamp bij Leipzig gestuurd, waar ze onder erbarmelijke omstandigheden bij een munitiefabriek moesten werken. In maart 1945 moesten ze mee met een van de dodenmarsen, waarbij Zvi’s vader voor zijn ogen werd neergeschoten. De jongens overleefden de mars en werden bevrijd door Amerikaanse soldaten.

In 1945 emigreerde Bacharach naar Israël. Hij kwam met zijn vrouw eerst terecht in Be’erot Jitschak, een religieuze kibboets in de Negev. Daar zaten meer Duitse Joden, die al in 1937 waren gekomen. Gezien zijn aanstelling bij Bar Ilan, is hij daarna waarschijnlijk altijd in Tel Aviv blijven wonen. In een interview uit 2008 in de nieuwsbrief van de Internationale School voor Holocaust Studies vertelt hij hoe het was om als kampoverlevende weer in ‘de normale wereld’ terecht te komen – vervreemdend. Hij had het gevoel dat hij moest laten zien dat hij een ‘normaal mens’ was. Hij kon met niemand over zijn kampervaringen spreken, ook niet met andere overlevenden, iedereen had zo zijn eigen ‘pekkelech’ en keek niet achterom, richtte zich liever op de toekomst. “Niemand wist eigenlijk raad met ons”, zegt hij over de houding in Israël naar de groep overlevenden van de Sjoa. Het kibboetsleven hielp wel bij het integratieproces.

Vooral het leven volgens de mitswot, “op een open, niet-fanatieke manier” heeft hem geholpen. In een poging alles wat hem was overkomen te verwerken, zegt hij zijn lot in Gods handen te hebben gelegd. “Er was iemand om je aan vast te houden en dat was God, waar ik niet mee sprak. (…) Een geïdealiseerd beeld van een supermacht, die waarschijnlijk over me heeft gewaakt, me heeft gered, maar mijn ouders niet heeft gered, wat ik niet begrijp. Ik kan het niet begrijpen, wat er gebeurd is met mijn vader en mijn moeder.”

Na een aantal jaren in de Negev verhuisde het gezin Bacharach naar Tel Aviv. Over zijn werk als onderzoeker zegt Bacharach: “De abnormaliteit van dit leven heeft me naar Yad Vashem gevoerd. Zodat ik me eindelijk met deze onderwerpen kon uiteenzetten: antisemitisme en bestudering van de holocaust.”

Bacharach overleed in juli 2014.

Het voorwoord van Moeders in het vaderland bestaat uit een interview van Claudia Koonz met Frau Scholtz-Klink, die in het Derde Rijk het hoofd was van het Vrouwenbureau, leidster en organisatrice van miljoenen nazi-vrouwen. In de woorden van Koonz was het haar taak de Duitse vrouwen te leren hoe zij goede moeders en trouwe onderdanen konden zijn. Anders dan Koonz verwachtte, was Frau Scholtz niet tot inkeer gekomen, maar was ze nog steeds trots op haar werk tijdens de nazi-jaren en bleef ze vragen over de Jodenvervolging ontwijken. Hier en daar heeft iemand – waarschijnlijk Bacharach – met potlood aantekeningen in de marge gemaakt – ‘geen ideologie’ – ‘idealen’ -‘Joden’ – ‘wet’. Aantekeningen om het onbegrijpelijke te doorgronden.

Delen |

Reacties

Maarten Mentzel

vrijdag 9 maart 2018
mooi

Theo van Praag

zaterdag 10 maart 2018
Eva, heel bijzondere én aangrijpende column !

Thijs ten Raa

zondag 11 maart 2018
Juweeltje.

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
okt 2018Gesprek met Marceline Loridan-Ivens (2003)
sep 2018Ari Fuld z.l. – een sympathieke rechts-radicale settler
sep 2018Rosh Hasjana, goed en slecht nieuws
aug 2018Wel of niet (koosjer) vlees eten
jul 2018Tisja beAv – The joy of our heart has ceased, our dancing has turned into mourning
jul 2018In memoriam – Claude Lanzmann
jun 2018Pluralisme in Jeruzalem en Tel Aviv
mei 2018Pressurecooker Gaza ontploft
mei 2018Onnodige tragedie
apr 2018Israëls zeventigste verjaardag
apr 2018Lange, hete zomer
mrt 2018Een toevallig gevonden boek
mrt 2018Terugblik op Poerim
feb 2018Noodkreet
jan 2018Deportatie en verzet
jan 2018Doodstraf
dec 2017Rust en rumoer
nov 2017Meeliften op het dagboek van Anne Frank
okt 2017Noach, de zondvloed en (seksueel) geweld
okt 2017Vreugde van het water scheppen
okt 2017Een dinsdag in Jeruzalem
sep 2017New age, alt-right en antisemitisme
aug 2017De totale zonsverduistering
jul 2017De Kotel en de wet op bekering
jun 2017Geweld tegen Arabische vrouwen
mei 2017De zakenman en het fotomodel op bezoek in Jeruzalem
mei 2017Jom Hasjoa in Israël
apr 2017De maaltijd van de Moshiach
apr 2017Demonstreren in Jeruzalem
mrt 2017Weapons of the Spirit
mrt 2017Ana B’choach
feb 2017Emoties en de brit mila
jan 2017Een nieuwe koning in Egypte die Jozef niet had gekend
jan 2017Aanslag in Armon Hanatziv
jan 2017De rechtsstaat Israël
dec 2016Ellende en onheil
dec 2016Portefeuille
nov 2016Bosbranden
nov 2016Amerikaanse verkiezingen
okt 2016Sjana tova – van traditioneel tot vernieuwend
sep 2016Afscheid bij Crescas
sep 2016Prayer for the Soul and the Holy City
sep 2016Bariloche
aug 2016Gideon Levy
aug 2016Zomergasten en groene papegaaien
jul 2016Traditie en moderne ontwikkelingen
jun 2016In memoriam: Alegria
mei 2016Donkere wolken boven Zion?
mei 2016René Kahn – Tikoen Olam met behulp van psychofarmaca
apr 2016Overdenking bij de dood van Wim Brands
mrt 2016Denkflarden bij het samenstellen van sjlachmones
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem II – het French Hospice
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem
feb 2016Uitzichtloosheid in Gaza
feb 2016Separate but equal is not equal. Hebben vrouwen gewonnen, of de religieuze stromingen?
jan 2016Aanslagen op de Westoever
jan 2016Van Dis
dec 2015Het verschillende gebruik van messen
dec 2015Chanoeka 2015
nov 2015De oorlog van Gog en Magog
nov 2015Herdenking van de moord op Rabin
okt 2015Een bi-nationale staat voor twee volkeren
okt 2015De terreur van de lange messen
sep 2015Is er nog één Joods volk?
aug 2015Profetie
aug 2015Toch nog lichtpuntjes
jul 2015Tisja beAv 2015
jul 2015Een spook waart door Jeruzalem ...
jul 2015Tegengestelde verhalen - wat is waarheid
jun 2015Stedenband
jun 2015Licht en donker in Jeruzalem
mei 2015Catch the Jew! (Vang de Jood)
mei 2015Beth Mozes
apr 2015Tunnel of Hope
mrt 2015Angst en trauma hebben de verkiezingen gewonnen
mrt 2015Poeriem en Iran
feb 2015Nederlandse Joden, hier of daar
feb 2015Ibrahim Abu El-Hawa
jan 2015Verschillen in perceptie na de aanslagen in Parijs
jan 2015Journaal van te verwachten sneeuwstorm
jan 2015Het jaar 2014
dec 2014Chanoeka tussen Rechovot en Jeruzalem
dec 2014Welkom terug
nov 2014Door de Arabische sjoek
nov 2014Olijven plukken (2)
okt 2014Olijven plukken met Rabbis for Human Rights
okt 2014De goede oude tijd
okt 2014Onder de helm
sep 2014Rosj Hasjana 2014
sep 2014Berlijn en Jeruzalem
aug 2014Overwinning
aug 2014Staakt-het-vuren
jul 2014Oorlog en de as van de Rode Koe
jul 2014In Israël gebeurt in drie weken meer dan in Nederland in een jaar
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen - vervolg
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen
jun 2014Sjawoe’ot en de éénstaat oplossing
mei 2014Naar Tekoa
mei 2014Het Achterhuis voor tieners verklaard
mei 2014Anne Frank met luxe verwen-arrangement
apr 2014Jeruzalems begin en einde van Pesach
apr 2014Is er hoop na Kerry?
apr 2014De Holyland affaire
mrt 2014Nu al: pre-Pesachkoorts
mrt 2014Botsende klimaatzones en botsende belangen
feb 2014Diaspora-nieuws
feb 2014Ziekenfonds
jan 2014Landau over Sharon
jan 2014Afrikaanse asielzoekers in Tel Aviv
dec 2013Pre-Kersjt in Jeruzalem
dec 2013Een geurkaarsje voor Mandela
dec 2013Amos Oz, Chanoeka en Friedländer
nov 2013De Hollandsche Schouwburg. Theater, Deportatieplaats, Plek van Herinnering
nov 2013Filipijnen
nov 2013Bethlehem, de film
okt 2013Aviva Zornberg over de akeda
okt 2013De Kabbala van rabbijn Ashlag
sep 2013Wie verdient er nu de Nobelprijs?
aug 2013Scheermes en scheerkwast bij de hand houden
aug 2013Een relatief rustig eiland
aug 2013Gasmasker
jul 2013Tisja Be'Av
jul 2013Dertigste Jeruzalem Filmfestival
jul 2013Tel Aviv, stad van tegenstellingen
jun 2013Hitte
jun 2013Rosj Chodesj Tammoez
jun 2013'De vijand'
mei 2013Een echte seculiere sjabbatsfeer
mei 2013Onderduiken in de apenrots
apr 2013In dienst gaan
apr 2013Zon en zingeving in Israël
mrt 2013Kitniyot
mrt 2013Chamsin
mrt 2013Rabbi Menachem Froman, van Goesj Emoeniem tot Jerusalem Peacemaker
mrt 2013Conflict bereikt tuinhekje
feb 2013David Hartman - zichrono livracha
jan 2013The day after
jan 2013Ontregeld
jan 2013Lemaleh et hachalal
dec 2012Chanoeka in Nachlaot
nov 2012Oorlog met Gaza (2)
nov 2012Oorlog met Gaza
nov 2012New York
okt 2012Noach, de Zondvloed en zonne-energie
okt 2012Op de Machane Yehuda
sep 2012High Times – thuiskweek in Israël