inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eva van Sonderen

Eva van Sonderen (1948) studeerde Engels aan het Nutsseminarium en sociologie/sociale geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Daarnaast verdiepte ze zich in Jungiaanse psychologie en later in het werken aan dromen in droomgroepen (o.l.v.Robert Bosmak). Ze ging aan de slag als vertaalster en free-lance journaliste, publiceerde her en der verhalen en artikelen, o.a. in De Gids, De Groene Amsterdammer en Bres. Eva werkte mee aan het boek 'Israel: een blanco cheque?' (Amphora/Van Gennep 1983). Van 1985 tot 1988 maakte ze deel uit van de vrouwengroep De Nieuwe Wilden in de Poëzie, o.l.v.Elly de Waard. Vanaf 1990 was ze correspondente voor het NIW in Israël. Een aantal jaren heeft ze bijdragen geschreven voor Levend Joods Geloof en het Jonag Bulletin. In 2016 is ze opgehouden met haar werk als sociaal rapporteur in het kader van de WUV. Zo heeft ze nu volop tijd voor andere interesse gebieden, zoals theorie en practijk van traumaverwerking in dromen;alternatieve geneeswijzen, zoals Emotional Freedom Technique (‘Tapping’), Johrei,( Japans) en de door de Nederlandse Mireille Mettes onwikkelde MIR-zelfhelings methode.

vrijdag 18 januari 2019

Amos Oz was niet alleen een groot schrijver en een zionistisch vredesactivist, hij was ook een bijzonder aardige man. Dat blijkt bijvoorbeeld uit ervaringen die andere schrijvers nu hebben gedeeld. David Grossman vertelt vlak na het overlijden aan Haaretz dat hij Oz 25 jaar geleden voor het eerst ontmoette, nadat hij Oz een boek had gestuurd. Die schreef terug en nodigde Grossman uit voor een ontmoeting in Tel Aviv. “Dat werd een wandel-ontmoeting, we liepen en we praatten. Die vriendschap werd door de jaren heen steeds sterker.” Amos Oz, A.B. Yehoshua en David Grossman werden meestal als Israëls Grote Drie aangeduid. Ze noemden zich “de Drie Tenoren” vertelt Grossman: “ik ben dat nooit ergens anders tegengekomen, deze soort dialoog en wederzijdse bewondering tussen een aantal schrijvers – we hadden nog meer vrienden. Die diepe vriendschap is nu onherroepelijk anders van aard – en dat is erg pijnlijk.”

Grossman: “De manier waarop [Amos] voor zo velen in Israël en daarbuiten de complexiteit en verstrikkingen van Israël formuleerde, en al Israëls onmogelijke combinaties, van de grootste tot de meest pijnlijke. Ik voel dat we iemand hebben verloren die in staat was zich met de grootst mogelijke precisie uit te drukken. Als een mens zoals hij wordt weggerukt, gaat er iets in ons contact met de werkelijkheid verloren.” Hij voegt daar aan toe “Amos was buitengewoon edelmoedig. En hij was buitengewoon nieuwsgierig. Als ik nu over hem praat in de verleden tijd kan ik mijn tranen bijna niet inhouden.”

Chaim Be’er, een andere schrijver die vele jaren met Oz bevriend was, vertelt dat hij op het punt stond een boek uit te brengen over de relaties tussen drie schrijvers, Agnon, Bialik en Brenner, met de titel Their Love and Their Hate. Tot hij een pakketje van Amos Oz ontving, met het manuscript van diens eveneens te verschijnen boek over Agnon, dat bijna dezelfde titel had. Toen hij nogal overstuur zijn uitgever belde, stelde deze hem gerust: Amos had de uitgever gebeld dat er geen probleem was, hij zou gewoon de titel van zijn eigen boek veranderen. (Dat werd tenslotte: The Silence of Heaven: Agnon’s Fear of God).

Oz werd begraven in kibboets Choelda, de kibboets waar hij als vijftienjarige jongen heen trok, om na de zelfmoord van zijn moeder, hij was toen twaalf, te ontsnappen aan de zwaarmoedige atmosfeer in Jeruzalem. Die zelfmoord komt verborgen en in tal van variaties terug in zijn werk, bijvoorbeeld in De heuvel van de Boze Raad, het eerste boek dat ik van Oz las. Pas in zijn magistrale boek Een verhaal van liefde en duisternis komt het tragische einde van zijn moeder onverhuld tevoorschijn. In de kibboets veranderde hij zijn achternaam Klausner in Oz (kracht).

Van wat ik er op foto’s en video van heb gezien, was de begrafenis in Choelda een sobere plechtigheid, waar Israëlische volksliedjes werden gezongen. Oz’ weduwe Nili speelde een melancholisch wijsje op haar blokfluit. Rabbijn Benny Lau had, in de veronderstelling dat Oz dat wel zou hebben gewaardeerd, een zakje Jeruzalemse aarde meegenomen om in het graf te leggen, grond uit de stad waar Oz in 1939 werd geboren.

Haaretz drukte op 4 januari de grafrede van dochter Fania Oz-Salzberger af. Zij vertelde dat haar vader de Bijbel en de Tien Geboden terugbracht tot één gebod: “Veroorzaak geen pijn. Dat is alles. Veroorzaak geen pijn. En als dat niet mogelijk is, veroorzaak dan in ieder geval minder pijn. Zo weinig als maar mogelijk is. Hij heeft dat zijn hele leven geprobeerd, en soms mislukte het”, zei ze. Nu haar vader is gestorven, vrezen sommige mensen dat de hoop die Oz altijd bleef koesteren ook verloren is. “Dan ken je mijn vader nog niet”, zei ze, “want vader wist dat we door zouden gaan. Wij zullen sterven, maar de hoop die hij koesterde, zal niet sterven; zo lang hij hier kinderen en kleinkinderen en vrienden en studenten en lezers heeft, en gesprekspartners en eerlijke mensen die het met hem oneens zijn en die hem waard zijn, zal die hoop niet sterven. Ik heb het over de hoop dat er hier werkelijke vrede zal zijn in een democratisch Israël, een staat van de Joden en van al zijn burgers, een rechtsstaat en een staat van sociale gerechtigheid, een staat waarin de taal van de Tora bloeit, tezamen met de Joodse en Hebreeuwse cultuur, en tezamen met de Arabische en de wereldcultuur.”

Op internet circuleert een opname van een vlammende lezing die Amos Oz vorig jaar juni gaf, waarin hij nog eens duidelijk maakte waar het zionisme om ging. “We kwamen hier omdat geen enkel land ons wilde opnemen.” Ook de Joden uit Azië en Noord-Afrika hadden weinig keus, ondanks romantische noties over idyllisch samenleven in Irak of Marokko. Wat er nu met de Yezidi moslims is gebeurd zou ook het lot geweest zijn van de Irakese Joden. Nadat hij de legitimiteit van de staat Israël duidelijk heeft gemaakt, zegt hij dat opdeling in twee staten even onvermijdelijk is, tenminste als Israël niet wil eindigen als een Arabische staat van de Jordaan tot de zee, met een Joodse minderheid. De meeste Israëli’s beseffen dat diep in hun hart wel.

“Mijn vader heeft ons woorden nagelaten, er zijn andere woorden en er zullen nog tienduizend woorden bij komen. Woorden kunnen de wereld veranderen. Woorden gaan niet dood en we zullen hier nog een aantal van de gehoopte zaken tot werkelijkheid maken”, zo eindigde Fania Oz-Salzberger haar grafrede.

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
aug 2019Tisja beAv 2019 – “God on Trial”
aug 2019Ervaringen uit de diaspora
jun 2019Nechama Rivlin 1945-2019
mei 2019Bosbranden
mei 2019Songfestival
mei 2019Na de wapenstilstand
apr 2019Dovemansoren
mrt 2019Een ongewoon verhaal
mrt 2019Poerim in beeld
mrt 2019Stress hanteren en trauma’s kwijtraken
mrt 2019Lente in Amsterdam, winter in Jeruzalem
feb 2019Berichten uit de diaspora
jan 2019Overdenkingen na het overlijden van Amos Oz
dec 2018Een bezoek aan Tekoa
nov 2018Da'at Elyon
nov 2018Chaja Polak: ‘De man die geen hekel had aan Joden’
okt 2018Gesprek met Marceline Loridan-Ivens (2003)
sep 2018Ari Fuld z.l. – een sympathieke rechts-radicale settler
sep 2018Rosh Hasjana, goed en slecht nieuws
aug 2018Wel of niet (koosjer) vlees eten
jul 2018Tisja beAv – The joy of our heart has ceased, our dancing has turned into mourning
jul 2018In memoriam – Claude Lanzmann
jun 2018Pluralisme in Jeruzalem en Tel Aviv
mei 2018Pressurecooker Gaza ontploft
mei 2018Onnodige tragedie
apr 2018Israëls zeventigste verjaardag
apr 2018Lange, hete zomer
mrt 2018Een toevallig gevonden boek
mrt 2018Terugblik op Poerim
feb 2018Noodkreet
jan 2018Deportatie en verzet
jan 2018Doodstraf
dec 2017Rust en rumoer
nov 2017Meeliften op het dagboek van Anne Frank
okt 2017Noach, de zondvloed en (seksueel) geweld
okt 2017Vreugde van het water scheppen
okt 2017Een dinsdag in Jeruzalem
sep 2017New age, alt-right en antisemitisme
aug 2017De totale zonsverduistering
jul 2017De Kotel en de wet op bekering
jun 2017Geweld tegen Arabische vrouwen
mei 2017De zakenman en het fotomodel op bezoek in Jeruzalem
mei 2017Jom Hasjoa in Israël
apr 2017De maaltijd van de Moshiach
apr 2017Demonstreren in Jeruzalem
mrt 2017Weapons of the Spirit
mrt 2017Ana B’choach
feb 2017Emoties en de brit mila
jan 2017Een nieuwe koning in Egypte die Jozef niet had gekend
jan 2017Aanslag in Armon Hanatziv
jan 2017De rechtsstaat Israël
dec 2016Ellende en onheil
dec 2016Portefeuille
nov 2016Bosbranden
nov 2016Amerikaanse verkiezingen
okt 2016Sjana tova – van traditioneel tot vernieuwend
sep 2016Afscheid bij Crescas
sep 2016Prayer for the Soul and the Holy City
sep 2016Bariloche
aug 2016Gideon Levy
aug 2016Zomergasten en groene papegaaien
jul 2016Traditie en moderne ontwikkelingen
jun 2016In memoriam: Alegria
mei 2016Donkere wolken boven Zion?
mei 2016René Kahn – Tikoen Olam met behulp van psychofarmaca
apr 2016Overdenking bij de dood van Wim Brands
mrt 2016Denkflarden bij het samenstellen van sjlachmones
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem II – het French Hospice
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem
feb 2016Uitzichtloosheid in Gaza
feb 2016Separate but equal is not equal. Hebben vrouwen gewonnen, of de religieuze stromingen?
jan 2016Aanslagen op de Westoever
jan 2016Van Dis
dec 2015Het verschillende gebruik van messen
dec 2015Chanoeka 2015
nov 2015De oorlog van Gog en Magog
nov 2015Herdenking van de moord op Rabin
okt 2015Een bi-nationale staat voor twee volkeren
okt 2015De terreur van de lange messen
sep 2015Is er nog één Joods volk?
aug 2015Profetie
aug 2015Toch nog lichtpuntjes
jul 2015Tisja beAv 2015
jul 2015Een spook waart door Jeruzalem ...
jul 2015Tegengestelde verhalen - wat is waarheid
jun 2015Stedenband
jun 2015Licht en donker in Jeruzalem
mei 2015Catch the Jew! (Vang de Jood)
mei 2015Beth Mozes
apr 2015Tunnel of Hope
mrt 2015Angst en trauma hebben de verkiezingen gewonnen
mrt 2015Poeriem en Iran
feb 2015Nederlandse Joden, hier of daar
feb 2015Ibrahim Abu El-Hawa
jan 2015Verschillen in perceptie na de aanslagen in Parijs
jan 2015Journaal van te verwachten sneeuwstorm
jan 2015Het jaar 2014
dec 2014Chanoeka tussen Rechovot en Jeruzalem
dec 2014Welkom terug
nov 2014Door de Arabische sjoek
nov 2014Olijven plukken (2)
okt 2014Olijven plukken met Rabbis for Human Rights
okt 2014De goede oude tijd
okt 2014Onder de helm
sep 2014Rosj Hasjana 2014
sep 2014Berlijn en Jeruzalem
aug 2014Overwinning
aug 2014Staakt-het-vuren
jul 2014Oorlog en de as van de Rode Koe
jul 2014In Israël gebeurt in drie weken meer dan in Nederland in een jaar
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen - vervolg
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen
jun 2014Sjawoe’ot en de éénstaat oplossing
mei 2014Naar Tekoa
mei 2014Het Achterhuis voor tieners verklaard
mei 2014Anne Frank met luxe verwen-arrangement
apr 2014Jeruzalems begin en einde van Pesach
apr 2014Is er hoop na Kerry?
apr 2014De Holyland affaire
mrt 2014Nu al: pre-Pesachkoorts
mrt 2014Botsende klimaatzones en botsende belangen
feb 2014Diaspora-nieuws
feb 2014Ziekenfonds
jan 2014Landau over Sharon
jan 2014Afrikaanse asielzoekers in Tel Aviv
dec 2013Pre-Kersjt in Jeruzalem
dec 2013Een geurkaarsje voor Mandela
dec 2013Amos Oz, Chanoeka en Friedländer
nov 2013De Hollandsche Schouwburg. Theater, Deportatieplaats, Plek van Herinnering
nov 2013Filipijnen
nov 2013Bethlehem, de film
okt 2013Aviva Zornberg over de akeda
okt 2013De Kabbala van rabbijn Ashlag
sep 2013Wie verdient er nu de Nobelprijs?
aug 2013Scheermes en scheerkwast bij de hand houden
aug 2013Een relatief rustig eiland
aug 2013Gasmasker
jul 2013Tisja Be'Av
jul 2013Dertigste Jeruzalem Filmfestival
jul 2013Tel Aviv, stad van tegenstellingen
jun 2013Hitte
jun 2013Rosj Chodesj Tammoez
jun 2013'De vijand'
mei 2013Een echte seculiere sjabbatsfeer
mei 2013Onderduiken in de apenrots
apr 2013In dienst gaan
apr 2013Zon en zingeving in Israël
mrt 2013Kitniyot
mrt 2013Chamsin
mrt 2013Rabbi Menachem Froman, van Goesj Emoeniem tot Jerusalem Peacemaker
mrt 2013Conflict bereikt tuinhekje
feb 2013David Hartman - zichrono livracha
jan 2013The day after
jan 2013Ontregeld
jan 2013Lemaleh et hachalal
dec 2012Chanoeka in Nachlaot
nov 2012Oorlog met Gaza (2)
nov 2012Oorlog met Gaza
nov 2012New York
okt 2012Noach, de Zondvloed en zonne-energie
okt 2012Op de Machane Yehuda
sep 2012High Times – thuiskweek in Israël