inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eva van Sonderen

Eva van Sonderen (1948) studeerde Engels aan het Nutsseminarium en sociologie aan de Universiteit van Amsterdam. Ze ging aan de slag als vertaalster en free-lance journaliste, publiceerde her en der verhalen en artikelen, o.a. in De Gids, De Groene Amsterdammer en Bres. Eva werkte mee aan het boek 'Israel: een blanco cheque?' (Amphora/Van Gennep 1983). Van 1985 tot 1988 maakte ze deel uit van de vrouwengroep De Nieuwe Wilden in de Poëzie, onder leiding van Elly de Waard. Vanaf 1990 was ze correspondente voor het NIW in Israël. Verder schrijft ze voor Levend Joods Geloof en het Jonag Bulletin.

vrijdag 17 april 2015

Erev Jom Hasjoa (15 april) ging ik naar de Cinematheque om de film Tunnel of Hope te zien. Michael Kagan, die deze avond had georganiseerd en die mede producer van de film is, vroeg me of ik als ‘tweede generatie’ een van de zes jahrzeitlichtjes wilde aansteken voor de film begon. Het was voor de eerste keer dat ik in Israël werd gevraagd in het openbaar mijn familieleden te herdenken: mijn grootvader Abraham de Wilde, mijn grootmoeder Sophia de Wilde-Snuijf, oud-tante Judith Snuijf, Henny en Simon Snuijf (de kinderen van Esther Swart-Snuijf), Eefje Snuijf - en ik voegde daar ‘alle meer dan 100.000 Nederlandse Joden die door de nazi’s zijn vermoord’ aan toe. Het deed me heel goed om dit in het openbaar te doen.

Toen de Duitsers in 1941 Wit-Rusland binnentrokken, dreven de beruchte Einsatzgruppen de inwoners van de Joodse gemeenschappen bijeen, schoten hen dood en wierpen de lijken in massagraven. Alleen de mensen die er jong en sterk genoeg uitzagen om als dwangarbeiders te werken, werden gespaard en in werkkampen opgesloten. Eén van de uitgemoorde gemeenschappen was het stadje Nowogrodek. De overgebleven Joodse dwangarbeiders hebben daar het ongelooflijke voor elkaar gekregen door tijdens een groot aantal maanden ’s nachts, als ze niet hoefden te werken, met primitieve gereedschappen een tunnel te graven. In september, vlak voor Rosj Hasjana, wisten ze te ontsnappen naar de dichte bossen rondom het kamp. Na de oorlog werd uit documenten duidelijk dat de nazi’s van plan waren de overgebleven Joden na Rosj Hasjana allemaal te doden. Niet alle ontsnapte gevangenen hebben de vlucht overleefd, maar een groot aantal heeft zich kunnen aansluiten bij de Bielski-partizanen, een groep Joodse strijders die zich in de bossen schuilhield. Het uitgangspunt van de Bielskigroep was: ‘Het is belangrijker om Joden te redden dan om Duitsers te doden’. Ze namen dan ook iedere Jood op, ook bejaarden, vrouwen, kinderen. Daarin verschilden de Bielski-partizanen van de Russische partizanengroepen, met wie ze soms wel samenwerkten.

In de documentaire zien we hoe een groep kinderen en kleinkinderen van overlevenden, in gezelschap van drie taaie overlevenden zelf, een expeditie onderneemt naar de plek van het voormalige werkkamp, om daar de tunnel te proberen te vinden. Eén van de overlevenden is Jack Kagan, Michaels vader, die later naar Engeland is geëmigreerd. Van de Kagan-familie zijn Michael, zijn twee zoons en twee dochters mee op de expeditie. Beelden van de graafwerkzaamheden waar iedereen aan deelneemt, worden afgewisseld met historische opnames uit Wit-Rusland en met interviews met diegenen van de ontsnapte gevangenen die nog in leven zijn, onder andere Jack Kagan, die toen 13 jaar was en wiens tenen tijdens een eerdere mislukte vluchtpoging zijn afgevroren. Het is een aangrijpende en historisch interessante documentaire; hopelijk haalt iemand hem ook naar Nederland …

’s Nachts werd ik om een uur of vier wakker van het hevigste onweer dat ik ooit heb meegemaakt: ‘de sluizen van de hemel waren opengezet’ om het bijbels uit te drukken. Het hoosde van de regen, soms hagel, en het bliksemde aan een stuk door, zo’n anderhalf à twee uur, angstaanjagend. De elektra in mijn appartement was uitgevallen, dus ik moest ijverig een paar waxinelichtjes aansteken, de telefoon deed het ook niet meer en mijn mobieltje was ik vergeten op te laden. Bij dat zwakke licht kon ik zien dat het pad langs het huis in een rivier was veranderd. Ik kleedde me aan, zette mijn waterdichte laarzen naast het bed, en toen het bliksemen iets ophield, ben ik maar weer gaan slapen.

Het is ongewoon, zoveel regen nog na Pesach, maar volgens de Sanzer Rebbe geeft G’d ons een ‘siman bracha’, een teken van zegen voor het komende jaar. Het waterpeil in de Kinneret (Meer van Galilea) is in ieder geval weer verheugend gestegen.

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
okt 2018Gesprek met Marceline Loridan-Ivens (2003)
sep 2018Ari Fuld z.l. – een sympathieke rechts-radicale settler
sep 2018Rosh Hasjana, goed en slecht nieuws
aug 2018Wel of niet (koosjer) vlees eten
jul 2018Tisja beAv – The joy of our heart has ceased, our dancing has turned into mourning
jul 2018In memoriam – Claude Lanzmann
jun 2018Pluralisme in Jeruzalem en Tel Aviv
mei 2018Pressurecooker Gaza ontploft
mei 2018Onnodige tragedie
apr 2018Israëls zeventigste verjaardag
apr 2018Lange, hete zomer
mrt 2018Een toevallig gevonden boek
mrt 2018Terugblik op Poerim
feb 2018Noodkreet
jan 2018Deportatie en verzet
jan 2018Doodstraf
dec 2017Rust en rumoer
nov 2017Meeliften op het dagboek van Anne Frank
okt 2017Noach, de zondvloed en (seksueel) geweld
okt 2017Vreugde van het water scheppen
okt 2017Een dinsdag in Jeruzalem
sep 2017New age, alt-right en antisemitisme
aug 2017De totale zonsverduistering
jul 2017De Kotel en de wet op bekering
jun 2017Geweld tegen Arabische vrouwen
mei 2017De zakenman en het fotomodel op bezoek in Jeruzalem
mei 2017Jom Hasjoa in Israël
apr 2017De maaltijd van de Moshiach
apr 2017Demonstreren in Jeruzalem
mrt 2017Weapons of the Spirit
mrt 2017Ana B’choach
feb 2017Emoties en de brit mila
jan 2017Een nieuwe koning in Egypte die Jozef niet had gekend
jan 2017Aanslag in Armon Hanatziv
jan 2017De rechtsstaat Israël
dec 2016Ellende en onheil
dec 2016Portefeuille
nov 2016Bosbranden
nov 2016Amerikaanse verkiezingen
okt 2016Sjana tova – van traditioneel tot vernieuwend
sep 2016Afscheid bij Crescas
sep 2016Prayer for the Soul and the Holy City
sep 2016Bariloche
aug 2016Gideon Levy
aug 2016Zomergasten en groene papegaaien
jul 2016Traditie en moderne ontwikkelingen
jun 2016In memoriam: Alegria
mei 2016Donkere wolken boven Zion?
mei 2016René Kahn – Tikoen Olam met behulp van psychofarmaca
apr 2016Overdenking bij de dood van Wim Brands
mrt 2016Denkflarden bij het samenstellen van sjlachmones
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem II – het French Hospice
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem
feb 2016Uitzichtloosheid in Gaza
feb 2016Separate but equal is not equal. Hebben vrouwen gewonnen, of de religieuze stromingen?
jan 2016Aanslagen op de Westoever
jan 2016Van Dis
dec 2015Het verschillende gebruik van messen
dec 2015Chanoeka 2015
nov 2015De oorlog van Gog en Magog
nov 2015Herdenking van de moord op Rabin
okt 2015Een bi-nationale staat voor twee volkeren
okt 2015De terreur van de lange messen
sep 2015Is er nog één Joods volk?
aug 2015Profetie
aug 2015Toch nog lichtpuntjes
jul 2015Tisja beAv 2015
jul 2015Een spook waart door Jeruzalem ...
jul 2015Tegengestelde verhalen - wat is waarheid
jun 2015Stedenband
jun 2015Licht en donker in Jeruzalem
mei 2015Catch the Jew! (Vang de Jood)
mei 2015Beth Mozes
apr 2015Tunnel of Hope
mrt 2015Angst en trauma hebben de verkiezingen gewonnen
mrt 2015Poeriem en Iran
feb 2015Nederlandse Joden, hier of daar
feb 2015Ibrahim Abu El-Hawa
jan 2015Verschillen in perceptie na de aanslagen in Parijs
jan 2015Journaal van te verwachten sneeuwstorm
jan 2015Het jaar 2014
dec 2014Chanoeka tussen Rechovot en Jeruzalem
dec 2014Welkom terug
nov 2014Door de Arabische sjoek
nov 2014Olijven plukken (2)
okt 2014Olijven plukken met Rabbis for Human Rights
okt 2014De goede oude tijd
okt 2014Onder de helm
sep 2014Rosj Hasjana 2014
sep 2014Berlijn en Jeruzalem
aug 2014Overwinning
aug 2014Staakt-het-vuren
jul 2014Oorlog en de as van de Rode Koe
jul 2014In Israël gebeurt in drie weken meer dan in Nederland in een jaar
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen - vervolg
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen
jun 2014Sjawoe’ot en de éénstaat oplossing
mei 2014Naar Tekoa
mei 2014Het Achterhuis voor tieners verklaard
mei 2014Anne Frank met luxe verwen-arrangement
apr 2014Jeruzalems begin en einde van Pesach
apr 2014Is er hoop na Kerry?
apr 2014De Holyland affaire
mrt 2014Nu al: pre-Pesachkoorts
mrt 2014Botsende klimaatzones en botsende belangen
feb 2014Diaspora-nieuws
feb 2014Ziekenfonds
jan 2014Landau over Sharon
jan 2014Afrikaanse asielzoekers in Tel Aviv
dec 2013Pre-Kersjt in Jeruzalem
dec 2013Een geurkaarsje voor Mandela
dec 2013Amos Oz, Chanoeka en Friedländer
nov 2013De Hollandsche Schouwburg. Theater, Deportatieplaats, Plek van Herinnering
nov 2013Filipijnen
nov 2013Bethlehem, de film
okt 2013Aviva Zornberg over de akeda
okt 2013De Kabbala van rabbijn Ashlag
sep 2013Wie verdient er nu de Nobelprijs?
aug 2013Scheermes en scheerkwast bij de hand houden
aug 2013Een relatief rustig eiland
aug 2013Gasmasker
jul 2013Tisja Be'Av
jul 2013Dertigste Jeruzalem Filmfestival
jul 2013Tel Aviv, stad van tegenstellingen
jun 2013Hitte
jun 2013Rosj Chodesj Tammoez
jun 2013'De vijand'
mei 2013Een echte seculiere sjabbatsfeer
mei 2013Onderduiken in de apenrots
apr 2013In dienst gaan
apr 2013Zon en zingeving in Israël
mrt 2013Kitniyot
mrt 2013Chamsin
mrt 2013Rabbi Menachem Froman, van Goesj Emoeniem tot Jerusalem Peacemaker
mrt 2013Conflict bereikt tuinhekje
feb 2013David Hartman - zichrono livracha
jan 2013The day after
jan 2013Ontregeld
jan 2013Lemaleh et hachalal
dec 2012Chanoeka in Nachlaot
nov 2012Oorlog met Gaza (2)
nov 2012Oorlog met Gaza
nov 2012New York
okt 2012Noach, de Zondvloed en zonne-energie
okt 2012Op de Machane Yehuda
sep 2012High Times – thuiskweek in Israël