sluiten
×
Mogen wij u om een kleine bijdrage vragen om het werk van Crescas blijvend mogelijk te maken? Alle content op deze website is vrij toegankelijk: de wekelijkse columns, video’s, geluidsbestanden, artikelen, etc. Dat willen wij graag zo houden. U kunt ons daarbij helpen met een kleine, vrijwillige bijdrage. Ieder bedrag is welkom. Met de groene knop hiernaast is dat zó geregeld. Dankuwel.
inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eva van Sonderen

Eva van Sonderen (1948) studeerde Engels aan het Nutsseminarium en sociologie aan de Universiteit van Amsterdam. Ze ging aan de slag als vertaalster en free-lance journaliste, publiceerde her en der verhalen en artikelen, o.a. in De Gids, De Groene Amsterdammer en Bres. Eva werkte mee aan het boek 'Israel: een blanco cheque?' (Amphora/Van Gennep 1983). Van 1985 tot 1988 maakte ze deel uit van de vrouwengroep De Nieuwe Wilden in de Poëzie, onder leiding van Elly de Waard. Vanaf 1990 was ze correspondente voor het NIW in Israël. Verder schrijft ze voor Levend Joods Geloof en het Jonag Bulletin.

vrijdag 16 februari 2018

Na een aantal bijzonder warme voorjaarsdagen waarop je met sandalen kon rondlopen, is het weer winter geworden in Jeruzalem, regen en storm. Als ik op straat loop, zie ik dat die bezaaid ligt met afgewaaide amandelbloesems. En er kwam nog een ander soort storm op.

Vanuit Syrië vloog afgelopen zaterdagochtend een vijandelijke drone over de grens. Die werd na anderhalve minuut neergeschoten door de waakzame Israëlische luchtmacht. Incident gesloten zou je denken, misschien een klacht indienen bij de Verenigde Naties, niet dat dat helpt, maar het is in ieder geval een protest. Maar nee, er volgde een actie, de trailer waar de drone vandaan kwam, werd gebombardeerd. Bij de terugkeer werd een Israëlische F-16 straaljager geraakt door Syrische luchtafweerraketten. Het toestel stortte neer midden in Israël, vlakbij de antroposofische kibboets Hardoef; beide piloten zijn er op het nippertje uit geparachuteerd, de een was vrij zwaar gewond, de ander kwam er met lichte verwondingen van af. Bij een tweede aanvalsronde zijn naar verluidt Iraanse en Syrische militaire installaties vernietigd, ongeveer de helft van de Syrische luchtafweer.

Ben ik nou de enige die vindt dat Netanjahoe en minister van Defensie Lieberman zich gedragen als jongetjes die als ze een klap krijgen, de ander meteen in elkaar willen timmeren? Is het gewoonweg neerhalen van die drone niet voldoende? Ook al is bekend dat er via Syrië geavanceerde wapens worden gesmokkeld naar Hezbollah in Libanon en ook al heeft de luchtmacht daar eerder al acties tegen ondernomen. Nu is er een gevechtsvliegtuig van miljoenen dollars verloren gegaan, een dure actie voor een drone. Er hing een escalatie in de lucht, totdat Poetin een telefoontje pleegde met Bibi, om duidelijk te maken dat deze in Syrië met Rusland van doen heeft. Oorlogsdreiging voorlopig afgeblazen.

Voor de afwisseling goed nieuws: De Israëlprijs voor literatuur is dit jaar toegekend aan David Grossman, schrijver en vredesactivist die zijn mening niet onder stoelen of banken steekt. Tegelijkertijd is hij de meest beminnelijke, zachtmoedige Israëli die ik ken. Ik heb een keer de gelegenheid gehad hem uitgebreid te interviewen ter gelegenheid van zijn roman Jij bent mijn mes. Ik had een bandrecorder geleend om het gesprek op te nemen, en kon daar niet goed mee overweg. Grossman hielp me door op de juiste toetsen te drukken en nam mijn gêne – ziehier een journaliste die niet eens een bandrecorder kan bedienen – weg door te zeggen: “ik heb bij de radio gewerkt, daarom kan ik dat.” Hij is de eerste Israëli die, in 2017, de Internationale Man Booker Prize won, voor zijn laatste roman, in het Nederlands vertaald als Komt een paard de kroeg binnen. Dit boek, over de avondvoorstelling van een stand-up comedian, is het eerste boek van hem waar ik niet dóór kon komen – ik vond het te schrijnend, te wreed. Ik kreeg het van een vriendin die het na een aantal pagina’s ook had opgegeven. Het is het boek dat Grossman heeft geschreven nadat zijn zoon is gesneuveld. Ik heb het in een van de gratis boekenstands in Jeruzalem neergezet, waar het na een dag al was meegenomen.

Grossman heeft nu een noodkreet aan de Israëlische bevolking gepubliceerd:
“Vanaf de plek waar ik nu sta, vraag ik iedereen die luistert, de jongeren die terug zijn uit de oorlog, die weten dat zij degenen zijn die de prijs van de volgende oorlog zullen betalen; de Joodse burgers en de Arabische burgers, de rechtse en de linkse mensen, de seculieren en de religieuzen –

“Stop even.

“Aanschouw de afgrond. Bedenk hoe dichtbij we er zijn om te verliezen wat we hier hebben opgebouwd. Vraag u af of het geen tijd is om onze zelfbeheersing terug te krijgen, om uit deze verlamming te komen, om eindelijk het leven terug te winnen dat we verdienen.”

Delen |

vrijdag 19 januari 2018

Iedereen die de bus naar het centraal busstation in Tel Aviv neemt, ziet hoe de omgeving van dit roodbetegelde stationmonster gaandeweg is veranderd. Van een verpauperde buurt met arme Sefardische en Mizrachi Joden is het nu een verpauperd ‘klein-Afrika’ geworden. Asielzoekers uit Afrika die tot 2013 via de Sinaïwoestijn Israël binnenkwamen – dat kan nu niet meer, de grensmuur tussen Egypte en Israël is in 2013 voltooid –, werden opgepikt door het Israëlische leger en vrijgelaten in de buurt van Tel Aviv of Beersjeva, of meteen naar de Saharonim gevangenis gestuurd. Het grootste deel van de vluchtelingen kwam uit Eritrea en Soedan. Vaak hebben ze vreselijke dingen meegemaakt in de Sinaïwoestijn, werden ze ontvoerd door lokale bedoeïenen, die losgeld eisten van hun in Afrika achtergebleven familie en die niet terugdeinsden voor marteling van de mannen en verkrachting van de vrouwen.

Er wonen op het ogenblik naar schatting circa 40.000 Afrikanen in Israël, zo’n 35.000 uit Eritrea en zo’n 5.000 uit Soedan. Een deel van hen, op het ogenblik 970 personen, verblijft in het detentiecentrum Holot, in de woestijn vlakbij de grens met Egypte. Ze hebben daar een bed (in overvolle vertrekken) en krijgen te eten, maar mogen niet werken en moeten zich drie keer per dag melden, zodat ze ook niet kúnnen werken. Verder zitten er 450 personen in de Saharonim gevangenis, een echte bajes. En de rest is aan het integreren: op het strand van Tel Aviv, in eethuisjes, in hotels in Eilat, overal zie je Afrikanen de strandstoelen neerzetten, de kaartjes verkopen en in de keukens werken.

Echter, de Israëlische regering heeft op 1 januari jongst leden aangekondigd dat alle 40.000 Afrikanen het land moeten verlaten. Ze moeten terug naar hun thuisland (waar ze levensgevaar lopen) of naar Rwanda en Oeganda. Ze kunnen kiezen om ‘vrijwillig weg te gaan’, met een oprotpremie van 3.500 dollar plus een vliegticket, of om voor onbepaalde tijd naar de gevangenis te worden gestuurd. Oeganda heeft inmiddels tegengesproken dat er een overeenkomst is gesloten met Israël; Rwanda schijnt bereid te zijn circa 10.000 asielzoekers op te nemen tegen een premie van 5.000 dollar per toegelaten asielzoeker. Enige lichtpunt: vrouwen, kinderen en slachtoffers van mensenhandel zouden voorlopig niet weg hoeven, evenmin als de weinige vluchtelingen die nog geen antwoord op een asielaanvraag hebben gekregen.

Ik kwam in aanraking met de Afrikaanse asielzoekers toen ongeveer anderhalf jaar geleden een groep uit Holot werd geïntroduceerd in onze reform sjoel, Kol Haneshama. Een van de Eritreeërs vertelde dat hij het dagboek van Anne Frank had gelezen, en dat hij er zo van onder de indruk was dat hij bezig was het te vertalen in het Tigrinja (de taal die in Eritrea wordt gesproken). Ik vertelde dat ik als kind op dezelfde Montessorischool had gezeten als Anne, met hetzelfde schoolhoofd, mevrouw Kuperus. Hij reageerde geschokt toen hij hoorde dat Anne tenslotte in Bergen-Belsen was overleden, dat wist hij nog niet.

Verschillende Israëlische ngo’s (onder andere de Hotline for Refugees and Migrants, en Physicians for Human Rights) hebben tegen het besluit tot deportatie geprotesteerd. Ze verklaren eenstemmig dat Rwanda en Oeganda geen veilige bestemmingen zijn. Uit getuigenissen die PHR verzamelde, blijkt dat ‘terugkeerders’ vaak worden beroofd van hun geld en weer verder moeten gaan als vluchtelingen; sommigen vallen opnieuw in handen van mensenhandelaars en kunnen zelfs op de beruchte slavenmarkt in Libië belanden.

De Joodse bewoners van de arme wijk rond het busstation in Tel Aviv protesteren al jaren tegen de toestroom van Afrikanen in hun armoedige buurt, het is zelfs tot gewelddadigheden tegen de Afrikanen gekomen en het valt te begrijpen dat de Israëlische regering iets wil doen. Maar Israël heeft net als veel andere beschaafde landen het VN-Vluchtelingenverdrag van 1951 getekend. Waarom kan het geld dat nu wordt gebudgetteerd voor oprotpremies, vliegtickets en gevangenissen, niet worden gebruikt om deze groep Afrikaanse migranten, die al langere tijd in Israël is, te helpen? Met een opvang zoals die ook voor nieuwe immigranten geldt, dus een tijdelijke huisvesting in opvangcentra, cursussen Hebreeuws en misschien een ambachtelijke opleiding, zodat mensen meer kunnen doen dan in de horeca- of schoonmaaksector werken. De hotelsector heeft trouwens geprotesteerd tegen de deporatieplannen, omdat men bij gebrek aan schoonmakers hotelkamers zou moeten sluiten.

Laatste nieuws (Haaretz, 17 januari): Een groep progressieve Israëlische rabbijnen heeft op initiatief van rabbijn Susan Silverman (rechts op de foto), zus van de Amerikaanse comédienne Sarah Silverman, de Anne Frank Home Sanctuary Movement opgericht. Ze roepen Israëli’s op Afrikaanse asielzoekers bij zich te laten onderduiken. Ze willen in eerste instantie kibboetsiem, mosjaviem en synagoges inschakelen.

De enthousiaste Eritreeër die Anne Franks dagboek wilde vertalen, hoort inmiddels tot de weinige gelukkigen die asiel heeft gekregen in Canada.

Delen |

vrijdag 12 januari 2018

De Israel Betenoe (Israel Ons Thuis), partij van minister van Defensie Liberman, wil de doodstraf voor veroordeelde terroristen mogelijk maken. Dat was in 2015 al een punt in de verkiezingscampagne van de partij. Premier Netanjahoe was tot voor kort tegenstander van een doodvonnis voor terroristen, maar veranderde vorig jaar september van mening. Toen vermoordde een Palestijn in de nederzetting Halamish drie leden van een familie die juist de geboorte van een nieuw kleinkind vierde. De grootouders en de vader van het kindje werden met messteken om het leven gebracht, de moeder had zich kunnen redden door zich met haar kinderen op te sluiten in een slaapkamer. De terrorist zou zijn slachtoffers lachend hebben doodgestoken. De foto’s van een met bloed bespatte keukenvloer circuleerden op internet. “Deze laaghartige terrorist moet worden geëxecuteerd, zodat de glimlach van zijn gezicht verdwijnt”, reageerde Netanjahoe tijdens een bezoek aan de rest van de familie die sjiwwe zat. In een onderzoek onder (Joodse) Israëli’s een maand tevoren, vóór deze aanslag, steunde liefst zeventig procent herinvoering van de doodstraf voor terroristen. Ondanks het feit dat de Knesset een dergelijk wetsvoorstel verschillende keren heeft afgewezen.

Formeel bestaat de doodstraf in Israël, maar is die slechts toepasbaar onder zeer strikt omschreven criteria, verbonden met genocide (de Sjoa) of met hoogverraad in tijden van oorlog. Oorlogsmisdadiger Adolf Eichmann, een van de architecten van de Endlösung is in 1962 na een grondige, vier maanden durende procesvoering ter dood veroordeeld en opgehangen. Minder bekend is dat in 1948, kort na het uitroepen van de staat Israël, Meir Tobiansky, een legerofficier, op verdenking van spionage en na een militaire rechtszitting waarbij hij geen verdediger had, is geëxecuteerd. Na zijn dood is hij gerehabiliteerd, maar dat bewijst des te meer hoe er fouten kunnen worden gemaakt bij een doodvonnis dat uit de aard der zaak nooit meer te herroepen is. Dat zijn de enige twee keer dat een gerechtelijk doodvonnis in Israël werd voltrokken.

Als zeven- of achtjarig meisje liep ik al met mijn vader flyers van de PSP in brievenbussen te stoppen, tegen de stationering van Amerikaanse vliegtuigen op Soesterberg. Ik ben geen pacifist meer, maar ik reageerde nu op Facebook dat invoering van de doodstraf een terugkeer naar de Middeleeuwen betekent, of naar Amerikaanse toestanden, (in mijn ogen ongeveer hetzelfde). Daarop kreeg ik als reactie: lieve Eva, wacht maar met je oordeel totdat ze jouw opa en/of oma, je kinderen, je echtgenoot hebben opgeblazen. (Het was een Nederlander die dat schreef, geen Israëli.) Ik ben enige malen in de buurt van een zelfmoordaanslag geweest en het is logisch dat familieleden van mensen die op een gruwelijke wijze worden vermoord, zo denken en voelen. Maar we leven niet meer in een tribale samenleving, waar doorgaande cycli van moord, wraak en weerwraak aan de orde zijn. De wetgever moet zich door rationele factoren laten leiden, niet door emoties. En dan gaat het er om: helpt de doodstraf tegen terrorisme? En: is de doodstraf moreel aanvaardbaar?

Yoram Cohen, voormalig hoofd van de Shin Bet, de veiligheidsdienst, is op pragmatische gronden tegen de doodstraf voor terroristen: dat zou een golf van ontvoeringen van Joden in de hele wereld kunnen veroorzaken, om ter dood veroordeelden vrij te krijgen en dus absoluut een tegengesteld effect hebben. Anderen reageren nuchter dat de meeste terroristen zich hoe dan ook voorbereiden op de dood en het paradijs, dus dat afschrikking door een eventuele doodstraf een illusie is.

Volgens de Tora en de Talmoed wordt de doodstraf toegestaan voor een aantal ernstige zonden: moord, afgodendienst, ontheiliging van de sjabbat, incest en overspel zijn daar enkele van. Het is echter zelden tot uitvoering van die straf gekomen, doordat er allerlei beperkende voorwaarden aan werden gesteld, zoals dat er twee getuigen moesten zijn van iedere overtreding of misdrijf. Een religieuze rechtbank die eens in de zeventig jaar iemand liet executeren, werd beschouwd als “buitengewoon bloeddorstig”, volgens de Misjna (volgens een andere interpretatie eens in de zeven jaar). Misschien in die lijn heeft de Sefardische opperrabbijn van Israel, Yitzchak Joseef, zich uitgesproken tegen de aanpassing van de wet op de doodstraf. Hij beriep zich ten eerste op de opinie van veiligheidsdiensten; ten tweede maakte hij zich zorgen over het lot van Joodse terroristen (zoals degenen die een Arabisch huis in brand staken waarbij drie mensen om het leven zijn gekomen); en ten slotte zei hij dat de doodstraf, omdat er geen bijbels Sanhedrin meer bestaat, (het uit 71 leden bestaande Hooggerechtshof tijdens het Romeinse bestuur), in de handen van de Eeuwige is.

Het conflict tussen Israël en de Palestijnen stagneert op een schijnbaar hopeloze manier – invoering van de doodstraf voor terroristen gaat daar vast niet bij helpen.

Delen |

vrijdag 15 december 2017

Op de dag dat de president van de Verenigde Staten verklaarde dat Jeruzalem de hoofdstad van Israël is, zat ik in het vliegtuig naar Tel Aviv. Ik had op Schiphol nog even snel een ‘dwarsliggertje’ gekocht, Pim van Lommels Eindeloos Bewustzijn. Ondertitel: “Een wetenschappelijke visie op de bijna-dood ervaring.” Naast me bleef een zitplaats vrij, dus ik kon boekjes, tas, jas breeduit neerleggen, en ik heb nog nooit zo’n prettige vlucht gehad.

Geen enkele gedachte aan Trump of wat voor vervelends dan ook, alleen de fascinerende vergezichten die door de theorie van het ‘non-locale’ (niet aan de hersenen gebonden, van ruimte en tijd losstaande) bewustzijn worden geboden. Zelf ben ik gelukkig nooit klinisch dood geweest, en heb ik ook geen bijna-dood ervaring (BDE) gehad, maar wel had ik als kind een bijzondere ervaring op het tijdstip dat, zoals later bleek, mijn vader was overleden. Middenin het boek klonk er plotseling “Ladies and gentlemen we are preparing for landing”, en ik had zoiets van: nu al?!

De volgende dag, 7 december, bekeek ik tussen het uitpakken van koffers en het boodschappen doen door, de opname van Trumps redevoering. Hij zag er uit als een onnozele schooljongen die van de strak kijkende bovenmeester Pence een boodschap moest voordragen. Of eigenlijk is bovenmeester te vriendelijk voor Pence; hij zag er uit als een evil genius. Het was een zalvende boodschap; ik heb Trump nog nooit zo vaak het woord “peace” horen gebruiken, zonder dat er iets concreets werd gezegd over hoe die valt te bereiken. De term “verenigde en ondeelbare hoofdstad” werd niet gebruikt en ook de grenzen van deze hoofdstad zouden door de beide partijen zelf moeten worden vastgesteld. Een schouwspel voor de bühne dus, vooral bestemd voor de evangelische achterban die de Republikeinen blijvend nodig hebben.

Maar ondertussen. Zo zag niet iedereen het, merkte ik toen ik kranten ging lezen, Nederlandse en Israëlische, en een kijkje nam op Facebook. Alleen Ronny Naftaniel leek dezelfde mening toegedaan. Hoe ver de gewenste vrede weg is, blijkt wel uit de enorme polarisatie van meningen. Emotionele reacties, woede, blijdschap, opluchting, vrees, ook in mijn eigen kring van vrienden en bekenden liepen de reacties sterk uiteen. Van het uitroepen tot Drie Dagen van Woede door de Palestijnen – “wees maar voorzichtig vandaag” raadde een Nederlandse vriendin me aan – tot blijdschap van een Nederlands-Israëlische vriendin dat de wereld na drieduizend jaar zou erkennen dat Jeruzalem Israëls hoofdstad is. Andere Israëlische vrienden waren somberder en vreesden een derde intifada. Ha’aretz schreef dat het vredesproces al lang dood was en dat Trump slechts het overlijden bekend maakte.

Het Nederlandse regeringsbeleid blijft er bij dat er een twee-statenoplossing moet komen. Wat mij altijd opvalt, is de volkomen rationele houding van Nederlandse ministers en diplomaten – ik was bij de bijeenkomst in de LJG Amsterdam met onder meer oud-minister Koenders van Buitenlandse Zaken. Het lijkt of ze er geheel geen rekening mee houden hoe getraumatiseerd de Israëlische bevolking is. Een angsttrauma, niet alleen veroorzaakt door de vele oorlogen hier, maar in de eerste plaats de nagalm van bijna tweeduizend jaar vervolging, vernedering en slachtpartijen, met als dieptepunt natuurlijk de gruwelijke massamoord door de nazi’s. En niet alleen vervolging in West-Europa maar ook in Noord-Afrika en in Aziatische islamitische landen. Van een Irakees-Israëlische vriendin hoorde ik over het Farhoed (pogrom) waar haar familie in Irak mee te maken had gekregen, waarna ze met achterlating van al hun bezittingen naar Israël waren gevlucht. Haar familie is behoorlijk rechts, alleen zij, die in Israël is geboren, voelt zich helemaal op haar gemak met Arabieren. Ze werkt als onderwijzeres op een door Amerikanen opgerichte Palestijnse ‘vredesschool’ in Beth Chanina, waar ze de kleuters met liedjes Hebreeuws leert.

Over het algemeen staan Israëli’s met Mizrachi en Sefardische wortels echter wantrouwender tegenover Arabieren dan Asjkenazische Israëli’s. Of misschien kun je dat niet zeggen – in Nederland sprak ik met de in Israël wonende zoon van een Joodse vriendin, die Israël even was ontvlucht om bij te komen in het rustige Nederland. Hij had met zijn jonge gezin eerst in een van de nieuwe wijken gewoond die buiten de Groene Lijn zijn gebouwd, waar een woning voor een jong gezin nog betaalbaar is. ’s Avonds werd er voortdurend geschoten vanuit het naburige Arabische dorp, en niet alleen op bruiloften, zoals ik veronderstelde. “Iedereen heeft daar wapens”, zei hij. Het gezin vertrok en woont nu in een kleine, armoedige woning in een orthodoxe wijk in het centrum van Jeruzalem.

Vrijdagochtend 8 december had ik een bijeenkomst van mijn johrei-groep, in het huis van een jonge Japanse vrouw in de wijk Aboe Tor, een half Joodse, half Arabische wijk van welgestelden. Johrei is een Japanse healing methode, zoiets als reiki, maar niet zo commercieel. Voor johrei-behandelingen mag je geen geld vragen; johrei is gericht op heling, niet op het opzetten van een winstgevende eigen praktijk. En het doel is bijdragen tot een mensheid die in vrede kan leven. Het was echt wat ik nodig had na een dag vol woedende declaraties en beelden van rellen en vlagverbrandingen.

Onze jonge gastvrouw vertelde dat ze “in een johrei-gezin was geboren”, zo ongeveer als ik in een Montessori-gezin ben geboren, en dat ze nu voor twee jaar in Jeruzalem zou blijven en hoopte johrei verder te kunnen verspreiden. Ze was werkzaam geweest bij de Japanse ambassade en werkte nu voor de Verenigde Naties. De flat waar ze net was ingetrokken, bood via een schuifraam een overweldigend uitzicht op de Oude Stad en de heiige heuvels daarachter. Het was goed om een paar uur in een harmonieuze omgeving te werken met rustige, kalmerende energie.

Deze werkelijkheid bestond ook, al werden er tezelfdertijd protestdemonstraties gehouden in Ramallah, Hebron, Tulkarem en Nablus, waar met stenen en molotovcocktails werd gegooid en waar het leger terugschoot – met rubberkogels, maar soms ook echte kogels – en traangas gebruikte. Vandaag , 12 december, lees ik over de resultaten van een Palestijnse enquête onder de Palestijnse bevolking: 91 procent van de respondenten ziet Trumps verklaring als een gevaar voor de Palestijnse zaak; 45 procent wil alle contacten met de VS verbreken, een klacht indienen bij het Internationale Gerechtshof en tegelijkertijd een gewapende opstand beginnen.

Delen |

vrijdag 10 november 2017

De auteursrechten op het dagboek van Anne Frank zijn in 2015 verjaard en dat is te merken, de jakhalzen komen los.

Ik had vaag iets gehoord over een nieuwe bewerking getiteld Achter het Huis, maar meer niet. Toen belde E. me ’s middags op om zijn hart te luchten over wat hij had beluisterd bij OVT, het radioprogramma van de VPRO op de zondagochtend. Tekstschrijver Ilja Pfeijffer en regisseur Johan Doesburg hebben een “dramatiserende bewerking” van het dagboek gemaakt. “En ze neutraliseren het totaal, er komt geen Jood of Duitser meer in voor”, zei E. geëmotioneerd. Johan Doesburg? vroeg ik. Dezelfde die destijds zo nodig dat stuk van Fassbinder (Het vuil, de stad en de dood) op de planken moest brengen? Ja, die Doesburg blijkt het te zijn. In OVT discussieerden presentator Jos Palm, oud-NIOD directeur David Barnouw en acteur Hajo Bruins die de rol van Otto Frank speelt, over het nieuwe toneelstuk.

Via Uitzending Gemist heb ik de discussie alsnog beluisterd en al luisterend begon mijn bloed langzamerhand te koken. Ten eerste, wie haalt het in zijn hoofd om te zeggen dat “het dagboek zogezegd wat dramatisering nodig had om opnieuw tot leven te komen”?! (Alsof de bewerking voor een jonger publiek door Leon de Winter en Jessica Durlacher niet bestaat; daar had ik destijds enig bezwaar tegen vanwege de luxueuze catering er omheen, maar die bewerking was integer, niet uit op smakeloze sensatie.) Hajo Bruins vertelt dat Pfeijffers bewerking zich onderscheidt van andere bewerkingen “doordat het ruiger is. Anne schreef natuurlijk vanuit zichzelf en een van de sleutelgedachten is onder andere dat Anne een heleboel dingen niet heeft meegemaakt. En wij laten een aantal dingen zien die zouden kunnen zijn gebeurd in een soortgelijke situatie.” Een van de ‘ruigere toevoegingen’ die Pfeijffer heeft bedacht: Anne’s zus Margot te laten verkrachten door tandarts Pfeffer.

Is dit een voorbeeld van extreme dramatisering van wat er in een onderduik gebeuren kan? Nee zegt Bruins, het is een actualisering om het stuk door te trekken naar wat er in een onderduik in vrachtauto’s vanuit Syrië of boten vanuit Griekenland gebeurd zou kunnen zijn. Verdomme, als je de vluchtelingenstromen vanuit Syrië en Afrika op het toneel wilt zetten, schrijf dan een volledig nieuw toneelstuk, in plaats van je te vergrijpen aan de families Frank, Van Pels en meneer Pfeffer die in het achterhuis – zo goed en zo kwaad als het ging – hebben geprobeerd aan de totale vernietiging te ontkomen. Dit is echt meeliften op de roem van het dagboek.

“Pfeijffer wilde de situatie van Anne Frank ‘optillen’ naar het algemeen menselijke in plaats van specifiek die situatie in de tweede wereldoorlog”, verklaart Bruins, en daarna volgt de zin: “dus wij zijn allemaal daders en allemaal slachtoffers – ware het niet dat natuurlijk het Joodse volk een heel ander slachtoffer is dan het Nederlandse volk nu”, voegt hij er nog wel voorzichtig aan toe. Zet mensen een tijdlang gedwongen bij elkaar en het wordt een bloedige slachtpartij, daar komt zijn betoog op neer. In werkelijkheid – maar de heren twijfelen ook aan de opmerkingsgave van “een dertienjarig meisje”, haar boek is ook maar fictie wordt er gezegd – beschrijft Anne wel degelijk het gevoel van opgesloten zijn en de kleinzielige ruzies die er steeds uitbreken. Maar zo ruig als Pfeijffer het wil is het niet. Heeft dat misschien met het beschavingsniveau van de onderduikers te maken en met de tijdgeest van toen?

Al googelend stuitte ik in De Groene Amsterdammer van 12 juni 2013 op een recensie van Loek Zonneveld over een andere toneelbewerking van Johan Doesberg, namelijk van Mulisch’ Het Stenen Bruidsbed. “Het eerste terugkerende thema in Doesbergs werk is stellig: wraak”, schrijft Zonneveld. “Mensen die iets verschrikkelijks hebben meegemaakt verzetten zich tegen de gevolgen daarvan, vanuit de begrijpelijke neiging het hun aangedane leed te corrigeren. Dat maakt de relatie tussen slachtoffer en dader, tussen beul en zijn subject, transparant en min of meer inwisselbaar, een tweede belangrijk thema. Gekoppeld aan [Doesburgs] afkeer van individuen die in een of andere vorm van slachtofferschap zijn blijven steken.”

Dat is dus de redenering die Achter het Huis schuilgaat.

Ik ben het helemaal eens met het Anne Frank Fonds in Bazel “dat slachtoffers hier tot daders worden gemaakt”. En wat OVT betreft: een gotspe dat er bij een discussie over deze bewerking geen Joodse deelnemer was. De drie heren houden hun rationele, sarcastische beschouwingen over ‘de toestand’ die is losgebarsten over het stuk, maar ze voelen niets en ze begrijpen ook niets. De Joodse stem ontbreekt geheel.

Delen |
feb 2018Noodkreet
jan 2018Deportatie en verzet
jan 2018Doodstraf
dec 2017Rust en rumoer
nov 2017Meeliften op het dagboek van Anne Frank
okt 2017Noach, de zondvloed en (seksueel) geweld
okt 2017Vreugde van het water scheppen
okt 2017Een dinsdag in Jeruzalem
sep 2017New age, alt-right en antisemitisme
aug 2017De totale zonsverduistering
jul 2017De Kotel en de wet op bekering
jun 2017Geweld tegen Arabische vrouwen
mei 2017De zakenman en het fotomodel op bezoek in Jeruzalem
mei 2017Jom Hasjoa in Israël
apr 2017De maaltijd van de Moshiach
apr 2017Demonstreren in Jeruzalem
mrt 2017Weapons of the Spirit
mrt 2017Ana B’choach
feb 2017Emoties en de brit mila
jan 2017Een nieuwe koning in Egypte die Jozef niet had gekend
jan 2017Aanslag in Armon Hanatziv
jan 2017De rechtsstaat Israël
dec 2016Ellende en onheil
dec 2016Portefeuille
nov 2016Bosbranden
nov 2016Amerikaanse verkiezingen
okt 2016Sjana tova – van traditioneel tot vernieuwend
sep 2016Afscheid bij Crescas
sep 2016Prayer for the Soul and the Holy City
sep 2016Bariloche
aug 2016Gideon Levy
aug 2016Zomergasten en groene papegaaien
jul 2016Traditie en moderne ontwikkelingen
jun 2016In memoriam: Alegria
mei 2016Donkere wolken boven Zion?
mei 2016René Kahn – Tikoen Olam met behulp van psychofarmaca
apr 2016Overdenking bij de dood van Wim Brands
mrt 2016Denkflarden bij het samenstellen van sjlachmones
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem II – het French Hospice
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem
feb 2016Uitzichtloosheid in Gaza
feb 2016Separate but equal is not equal. Hebben vrouwen gewonnen, of de religieuze stromingen?
jan 2016Aanslagen op de Westoever
jan 2016Van Dis
dec 2015Het verschillende gebruik van messen
dec 2015Chanoeka 2015
nov 2015De oorlog van Gog en Magog
nov 2015Herdenking van de moord op Rabin
okt 2015Een bi-nationale staat voor twee volkeren
okt 2015De terreur van de lange messen
sep 2015Is er nog één Joods volk?
aug 2015Profetie
aug 2015Toch nog lichtpuntjes
jul 2015Tisja beAv 2015
jul 2015Een spook waart door Jeruzalem ...
jul 2015Tegengestelde verhalen - wat is waarheid
jun 2015Stedenband
jun 2015Licht en donker in Jeruzalem
mei 2015Catch the Jew! (Vang de Jood)
mei 2015Beth Mozes
apr 2015Tunnel of Hope
mrt 2015Angst en trauma hebben de verkiezingen gewonnen
mrt 2015Poeriem en Iran
feb 2015Nederlandse Joden, hier of daar
feb 2015Ibrahim Abu El-Hawa
jan 2015Verschillen in perceptie na de aanslagen in Parijs
jan 2015Journaal van te verwachten sneeuwstorm
jan 2015Het jaar 2014
dec 2014Chanoeka tussen Rechovot en Jeruzalem
dec 2014Welkom terug
nov 2014Door de Arabische sjoek
nov 2014Olijven plukken (2)
okt 2014Olijven plukken met Rabbis for Human Rights
okt 2014De goede oude tijd
okt 2014Onder de helm
sep 2014Rosj Hasjana 2014
sep 2014Berlijn en Jeruzalem
aug 2014Overwinning
aug 2014Staakt-het-vuren
jul 2014Oorlog en de as van de Rode Koe
jul 2014In Israël gebeurt in drie weken meer dan in Nederland in een jaar
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen - vervolg
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen
jun 2014Sjawoe’ot en de éénstaat oplossing
mei 2014Naar Tekoa
mei 2014Het Achterhuis voor tieners verklaard
mei 2014Anne Frank met luxe verwen-arrangement
apr 2014Jeruzalems begin en einde van Pesach
apr 2014Is er hoop na Kerry?
apr 2014De Holyland affaire
mrt 2014Nu al: pre-Pesachkoorts
mrt 2014Botsende klimaatzones en botsende belangen
feb 2014Diaspora-nieuws
feb 2014Ziekenfonds
jan 2014Landau over Sharon
jan 2014Afrikaanse asielzoekers in Tel Aviv
dec 2013Pre-Kersjt in Jeruzalem
dec 2013Een geurkaarsje voor Mandela
dec 2013Amos Oz, Chanoeka en Friedländer
nov 2013De Hollandsche Schouwburg. Theater, Deportatieplaats, Plek van Herinnering
nov 2013Filipijnen
nov 2013Bethlehem, de film
okt 2013Aviva Zornberg over de akeda
okt 2013De Kabbala van rabbijn Ashlag
sep 2013Wie verdient er nu de Nobelprijs?
aug 2013Scheermes en scheerkwast bij de hand houden
aug 2013Een relatief rustig eiland
aug 2013Gasmasker
jul 2013Tisja Be'Av
jul 2013Dertigste Jeruzalem Filmfestival
jul 2013Tel Aviv, stad van tegenstellingen
jun 2013Hitte
jun 2013Rosj Chodesj Tammoez
jun 2013'De vijand'
mei 2013Een echte seculiere sjabbatsfeer
mei 2013Onderduiken in de apenrots
apr 2013In dienst gaan
apr 2013Zon en zingeving in Israël
mrt 2013Kitniyot
mrt 2013Chamsin
mrt 2013Rabbi Menachem Froman, van Goesj Emoeniem tot Jerusalem Peacemaker
mrt 2013Conflict bereikt tuinhekje
feb 2013David Hartman - zichrono livracha
jan 2013The day after
jan 2013Ontregeld
jan 2013Lemaleh et hachalal
dec 2012Chanoeka in Nachlaot
nov 2012Oorlog met Gaza (2)
nov 2012Oorlog met Gaza
nov 2012New York
okt 2012Noach, de Zondvloed en zonne-energie
okt 2012Op de Machane Yehuda
sep 2012High Times – thuiskweek in Israël