sluiten
×
Mogen wij u om een kleine bijdrage vragen om het werk van Crescas blijvend mogelijk te maken? Alle content op deze website is vrij toegankelijk: de wekelijkse columns, video’s, geluidsbestanden, artikelen, etc. Dat willen wij graag zo houden. U kunt ons daarbij helpen met een kleine, vrijwillige bijdrage. Ieder bedrag is welkom. Met de groene knop hiernaast is dat zó geregeld. Dankuwel.
inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eva van Sonderen

Eva van Sonderen (1948) studeerde Engels aan het Nutsseminarium en sociologie aan de Universiteit van Amsterdam. Ze ging aan de slag als vertaalster en free-lance journaliste, publiceerde her en der verhalen en artikelen, o.a. in De Gids, De Groene Amsterdammer en Bres. Eva werkte mee aan het boek 'Israel: een blanco cheque?' (Amphora/Van Gennep 1983). Van 1985 tot 1988 maakte ze deel uit van de vrouwengroep De Nieuwe Wilden in de Poëzie, onder leiding van Elly de Waard. Vanaf 1990 was ze correspondente voor het NIW in Israël. Verder schrijft ze voor Levend Joods Geloof en het Jonag Bulletin.

zondag 15 oktober 2017

Heb je zin om mee te gaan naar een crazy viering vanavond?, vroeg A. mij op motsae sjabbat. Zij is een aardige Engelse van middelbare leeftijd, woont in Londen, werkt in Joodse educatie en komt zo vaak mogelijk naar Jeruzalem om even “Joods tot leven te komen”. Ze was er nu voor de hele trits feestdagen, van Rosj Hasjana tot en met Simchat Tora. Ze legde uit dat ze naar het gebouw van Nishmat ging, een modern-orthodox Tora en Talmoed studiecentrum voor vrouwen, opgericht in 1990. De viering, Simchat Bet Hasjo’eva, vond plaats in de soeka van Nishmat, er zou worden gezongen en life muziek worden gemaakt. Het publiek is iets meer dati dan jij of ik, zei ze, dus trek een lange rok aan.

We begaven ons te voet op weg en ze vertelde me iets meer over de viering. Die dateert uit de Tempeltijd, zei ze, en het was een vrij extatisch feest, waarbij de knielange broeken die de priesters het hele jaar onder hun gewaad hadden gedragen, alsmede hun gordels, in stukjes werden gescheurd en gebruikt om toortsen aan te steken. (Recycling avant la lettre!) Maar je hoeft niet bang te zijn dat er hier onderbroeken worden verbrand, suste ze, het is alleen een vrolijke muzikale viering.

Op het dak van het Nishmatgebouw was een enorme soeka gebouwd, die in het begin maar voor een vijfde gevuld was met een uiteenlopend publiek, vroom, vrij, jong, oud en alles daartussenin. Vrouwen en mannen door elkaar en veel aanbiddelijke peuters die nog wiebelig op de voetjes stonden. In het centrum van de soeka zaten de musici: allen leden van een modern-orthodox gezin. De vader, een oudere man, dirigeerde het geheel met een enorme johannesbroodpeul als stokje. Om hem heen zaten zijn vijf of zes volwassen zonen en dochters, ieder met een instrument: gitaren, een klarinet, dwarsfluiten, een tamboerijn. En, heel passend voor het feest waarbij er wordt gebeden om regen, een of twee sjamanistische regenmakers, beschilderde houten stammetjes, gevuld met iets dat ruist als het stammetje wordt omgekeerd.

Er werd aan één stuk professioneel gemusiceerd en samen met het publiek gezongen, voornamelijk pijoetim; de teksten werden op papier rondgedeeld. Die gingen soms over de derde Tempel, waar A. en ik beide niet enthousiast voor zijn, dan zongen we maar la-la-la. Op een deel van het balkon stond een grote tafel met koffie en thee, fruit, croissants, rugelach, chocola (en bamba voor de kleintjes). Er kwamen hoe langer hoe meer mensen bij, de sfeer was opgetogen en gezellig rommelig en werd met het later worden meer opgewonden. We kwamen om negen uur binnen en gingen, met enige spijt, weg om half twaalf.

De volgende dag zocht ik op wat ik meer te weten kon komen over Simchat Bet Hasjo’eva. Toen de Tempel nog in Jeruzalem stond, werden er vanaf de tweede nacht van Soekot deze grote vieringen gehouden. Door het jaar heen werd er na het rituele offer een plengoffer met wijn gebracht, (er werd wijn uitgegoten over het altaar). Maar met Soekot werd het altaar zowel met wijn als met fris water overgoten. Dat water werd de avond tevoren door een groep Levieten en Kohaniem met emmers uit de poel van Sjiloach geput en dan in optocht naar de Tempel gebracht. Simchat Bet Hasjo’eva vond alle nachten van Soekot plaats. De priesters staken manshoge gouden kandelaars aan, waarvan het licht in heel Jeruzalem was te zien. De pitten waren gedraaid uit de versleten broeken en gordels van de priesters. Vrome mannen dansten de hele nacht, al dan niet met brandende toortsen, sommige Joodse geleerden waren aan het jongleren, anderen zongen psalmen. De Levieten begeleidden hen op harp, cymbaal en andere instrumenten, terwijl het volk toekeek en genoot. Soekot heet niet voor niets ‘Z’man Simchatenoe’, het Vreugdefeest. In de Talmoed staat: “wie de vreugde van het waterscheppen niet heeft meegemaakt, heeft nog nooit echte vreugde gezien.”

De maandagochtend daarop zat ik met Y. te ontbijten bij Cafit, een leuk café op Emek Refaiem. We gingen maar niet in de soeka op het trottoir zitten, want de hemel was grijs en er was iets van regen voorspeld. Halverwege het luxe ontbijtje ging het heel zachtjes regenen. En daarna harder. Ten slotte een tropische stortbui. Voorbijgangers vluchtten coffee bars en cafés binnen, de meesten liepen nog op sandalen, zonder paraplu. Ons tafeltje stond als een eiland droog op een verder nogal ondergelopen terras. De Soekotgebeden hadden gewerkt (en vergeet de sjamanistische regenstammetjes niet).

Delen |

zondag 1 oktober 2017

’s Ochtends om kwart voor acht hoorde ik al dat er een aanslag was gepleegd bij Har Adar, een kleine nederzetting bij Jeruzalem, net over de Groene Lijn. In de loop van de dag sijpelden er meer details door. Dat er vier doden te betreuren waren, een twintigjarige agent van de grenspolitie, Solomon Gavriya, van Ethiopische afkomst, en twee particuliere bewakers: Or Arish, 25, uit Har Adar en Youssef Ottman, 24, uit Abu Gosh, alsmede de dader, de 37-jarige Nimr Machmoed Jamal.

Abu Gosh is een Arabisch dorp binnen de Groene Lijn, populair bij seculiere Israeli’s die daar op sjabbat, als er in Jeruzalem weinig open is, hummus en lamskebab en andere heerlijkheden gaan eten.

Nimr Jamal, die al elf jaar als schoonmaker bij een gezin in Har Adar werkte, kwam uit Beit Surik, een Arabisch buurdorp van de nederzetting. In de loop van de dag maakte de Shin Beth bekend dat Jamal al enige tijd kampte met persoonlijke en gezinsproblemen. Zijn vrouw was wegens huiselijk geweld enige weken eerder naar Jordanië gevlucht. Hij had op zijn Facebookpagina een bericht voor haar achtergelaten waarin hij schreef dat zij altijd een goede vrouw en een goede moeder was geweest, en dat hij “met mijn stomme jaloezie” de schuldige partij was, maar dat hij nu iets ging doen “voor Allah”. Het is lang niet de eerste keer dat een Palestijn(se), gedreven door persoonlijke frustraties, overgaat tot een terreuraanval. Daarmee is hij (of zij) niet langer een vrouwenmishandelaar (of een vrouw die de familie-eer heeft geschonden), maar een held, een verzetsstrijder.

De bewoners van Har Adar beschouwen zichzelf niet als ideologische settlers; ze wonen er, vlakbij de Groene Lijn, vanwege de mooie vrijstaande huizen en het groen en ze worden als ‘duiven’ beschouwd wat betreft het vredesproces. (Of dat zo blijft, is natuurlijk de vraag. Of je nu diep in het betwiste gebied woont of vlakbij de grens, voor Palestijnen is dat hetzelfde.) Velen van hen hebben Palestijnen als schoonmaker, tuinman of klusjesman. Ze halen hun werknemers op bij de ingang van de nederzetting en brengen hen na het werk weer terug naar dat punt. Omdat de bewakers Nimr Jamal kenden, werden ze zo verrast toen hij plotseling begon te schieten. (Het vuurwapen bleek in 2003 gestolen te zijn.)

In de namiddag liep ik naar Emek Refaïem, voor een demonstratie tegen de aanleg van de Light Rail in de hoofdstraat tussen de buurten Baka’a, de German Colony en de Greek Colony. Het is een straat met veel bomen en nog veel meer coffeeshops, eethuisjes, luxe banketbakkers, bloemenwinkels, sieradenwinkels, opticiens en hier en daar nog een winkel in huishoudelijke artikelen of de (dure) Super Moshava. De gemeente, die Jeruzalem wil opstoten in de vaart der volkeren, vindt dat hier een aftakking van de sneltram moet komen.


Paaltjes die auto's moeten weren van de stoep worden versierd

Daardoor dreigt het pittoreske karakter van de buurt verloren te gaan; de straat wordt verbreed, een aantal grote oude bomen moet worden gekapt, tuintjes verdwijnen. De smalle zijstraatjes van Emek Refaïem, aangelegd voor ezelvervoer, niet voor auto’s, zullen er onder lijden. Bovendien zal de aanleg jaren duren en veel kleine winkels of coffeeshops zullen het niet overleven, want de gemeente doet niet aan schadevergoedingen. Toen er buurtprotesten uitbraken, werd er zo’n half jaar geleden nog een inspraakavond op het stadhuis belegd. Een deel van de buurtbewoners mocht er niet meer in, want de gereserveerde zaal was te klein.

Kortom, kwaad bloed bij de buurt. Men heeft zich verenigd in een comité, en in samenwerking met stedenbouwkundigen en ingenieurs een aantal alternatieve routes voorgesteld. 1. Zet elektrische bussen in, in plaats van een inflexibele vaste trambaan. 2. Laat de sneltram over de brede snelweg Derech Chewron lopen. 3. Volg de oude treinroute van Jeruzalem naar Tel Aviv. Maar van dat treinspoor is nu een succesvolle wandel- en fietsroute gemaakt, met veel groen en horeca bij het voormalige Treinstation; het is duidelijk dat niemand daar meer van af wil. Dus nu focust de buurt op een vierde alternatief: leg een gedeelte van de sneltramroute aan in een tunnel onder het spoortraject.

Daar stonden we dan, met een grote groep mensen (veel senioren), allen met borden vol schitterend gekalligrafeerde leuzen, met stoplichtborden, met schelle fluitjes en gekleed in zwarte T-shirts met het opschrift dat Emek Refaïem geen Light Rail wenst. Er ontstonden enorme files doordat een aantal oudere demonstranten met looprekjes, moeders met kinderwagens, of jongeren met stoplichtborden, voortdurend langzaam overstak. Intussen klonk door een geluidsinstallatie oorverdovende soul muziek, afgewisseld met vurige toespraken en geluidsfragmenten van bellende trams. Er kwam politie bij, en er stonden een paar soldaten, maar het bleef allemaal rustig; geen tierende bestuurders, dat viel me vooral op.

Na krap twee uur werden de borden langzamerhand neergelegd, de fluitjes zwegen, de geluidsinstallatie hield er ook mee op. We konden naar huis, om op de tv de hartverscheurende begrafenissen van Or Arish (in Har Adar), Youssef Ottman (in Abu Gosh), en Solomon Gavriya (in Be’er Yaacov), te volgen.

Delen |

vrijdag 15 september 2017

In 1980 kwam in de Verenigde Staten het boek The Aquarian Conspiracy uit, geschreven door Marilyn Ferguson, uitgeefster en redacteur van het Brain/Mind Bulletin, een blad over complementaire geneeswijzen, creativiteit, hersenonderzoek, bio-feedback en natuurwetenschappen. Het ging simpel gezegd over de paradigmaverandering die gaande zou zijn in de (westerse) wereld. Een opeenstapeling van nieuwe ideeën en overtuigingen die niet meer overeenkwamen met het ‘oude paradigma’ van de wereld en de heersende wetenschap, zou leiden tot een volgende, meer verlichte fase in de evolutie van de mensheid – (of, als het misging, tot een maatschappelijke ineenstorting).

Dat boek is als het ware de heraut geweest van wat later de new age beweging werd genoemd. Een paraplu voor uiteenlopende, voorheen occulte (verborgen) spirituele stromingen, van theosofen, antroposofen, rozenkruisers, soefi’s, kabbalisten, homeopaten, yogabeoefenaars, (zen)- boeddhisten, macrobioten, vegetariërs, veganisten, en nog een heleboel meer. De positieve uitkomst is dat zo’n 37 jaar later biologisch voedsel, meditatie, yoga, alternatieve geneeswijzen, een nieuw milieubewustzijn en tal van ‘alternatieve geloofsovertuigingen’, niet meer weg te denken zijn uit de (alweer westerse) maatschappij.

Een beweging die zich zozeer op ‘het Licht’ focust, kan echter ook behoorlijke schaduwkanten ontwikkelen. Naast de positieve ‘samenzwering’ die Marilyn Ferguson beschreef, is er langzamerhand een grote stroom van paranoïde samenzweringstheorieën ontstaan, vooral in de Verenigde Staten. Wat ze allemaal gemeen hebben, is een diepgaand wantrouwen tegen het establishment, de overheid, tegenwoordig liever ‘de Elite’ genoemd, plus de overtuiging dat de wereld vanachter de schermen wordt beheerst door een duister, geheim conglomeraat van Reptielen en Illuminati dat bezig is regeringen, het internationale bankwezen en de farmaceutische industrie binnen te dringen, om ten slotte een Nieuwe Wereldorde gaan vormen. (De oorspronkelijke Illuminati vormden een geheime vereniging, in 1776 in Duitsland opgericht door Adam Weishaupt, een professor Filosofie en Rechten aan de Universiteit van Ingelstadt, juist om de gedachten van de Aufklärung te verspreiden. Die club werd na tien jaar alweer verboden en ontbonden.)

Twee van de beruchtste Engelstalige samenzweringsdenkers zijn Alex Jones en David Icke. Jones, die tientallen apocalyptische films heeft gemaakt en de website InfoWars.com runt, is van mening dat een satanische wereldelite, waarin de Rothschild familie prominent figureert, met behulp van eugenetica van plan is het grootste deel van de mensheid uit te roeien en de rest tot slaven te maken. De gezondheidszorg in de VS wordt volgens hem beheerst door ‘de Joodse maffia’. David Icke, een voormalige Britse voetballer, is de meest invloedrijke bron van het idee dat de wereld achter de schermen wordt geregeerd door een ras van buitenaardse reptielachtigen die de vorm van mensen kunnen aannemen. Het Britse vorstenhuis blijkt onder andere van reptielenafkomst te zijn, wiens leden dankzij occulte praktijken zulke hoge leeftijden kunnen bereiken. Prinses Diana was daar natuurlijk een indringster, die de occulte praktijken had kunnen openbaren en daarom moest worden vermoord.

En zo was 11 september 2001 een inside job van de Amerikaanse regering, die al vóór de vliegtuigen zich in de Twin Towers boorden, binnen de gebouwen explosieven had laten aanbrengen, want anders hadden die gebouwen niet zo kunnen instorten. Naast deze twee ‘denkers’ zijn er tientallen, waarschijnlijk honderden, websites die een dergelijk occult gekleurd gedachtegoed verspreiden; naast al het bovenstaande worden de beruchte Protocollen van de Wijzen van Zion vaak als bewijs voor het wereldwijde complot genoemd.

Tot voor kort dacht ik dat dit gedachtegoed beperkt bleef tot een vrij ondergrondse subcultuur van geïnteresseerden in occulte zaken. Maar sinds de opkomst van ‘alt-right’ (Breitbart, Steve Bannon en Trump zelf) in de VS is het occulte complot denken duidelijk bovengronds gekomen. Voor mensen voor wie de globalisering te hard gaat, die de postmoderne tijd niet meer kunnen bijbenen, die zien dat er een steeds grotere kloof tussen rijk en arm ontstaat, dat er extremere klimaatverschijnselen ontstaan die daardoor bang worden voor hun toekomst, is het kennelijk aantrekkelijker te geloven in een buitenaardse samenzwering dan zich te verdiepen in de, ook bijzonder ingewikkelde, historische, politieke en economische oorzaken.

In dit kader plaats ik de maffe cartoon die Yair Netanjahoe, de oudste zoon van Bibi en Sara, onlangs op zijn Facebookpagina publiceerde. Onder de titel: ‘The food chain’ zien we een foto van de Hongaarse miljardair en filantroop George Soros (die veel geld schenkt aan linkse ngo’s), die als lokaas de wereldbol voorhoudt aan een gigantisch reptiel, dat op zijn beurt met een alchemistisch symbool hengelt naar een karikaturale Jood-met-haakneus die doet denken aan Shakespeares Shylock. De overige figuren in deze voedselketen zijn voormalig minister Ehoed Barak, Eldad Yaniv – die de protesten tegen Netanjahoe leidt – en Meni Naftali, voormalig hoofd huishouding van de Netanjahoe’s, dankzij wiens getuigenis Sara N. nu wordt aangeklaagd op verdenking van financiële onregelmatigheden.

De tekening is met enige wijzigingen overgenomen van de provocatieve Leftist CuckyHomoShit website, een alt-right stroming gericht tegen alles dat zich politiek links noemt. Als Yair hiermee zijn ouders tegen de ‘heksenjacht van links’ wilde verdedigen – en hij is geen 16 maar 26 jaar oud – dan is het effect omgekeerd, zelfs de ADL (Anti Defamation League) keurde de tekening als “schaamteloos antisemitisch” af. Maar de voormalig leider van de Ku Klux Klan, David Duke, reageerde enthousiast: “welkom bij de club Yair, fantastisch, wow.” En de Amerikaanse Daily Stormer, een neo-nazi website, begroette Yair als “a total bro”(ther) in een artikel onder de kop: “Netanyahu’s zoon plaatst geweldige cartoon die de Joden beschuldigt van het ten val brengen van zijn Jood vader.” Yair heeft de tekening inmiddels verwijderd van zijn Facebookpagina, maar een verontschuldiging bleef uit.

Delen |

vrijdag 25 augustus 2017

Op 17 augustus jongstleden stonden zon, maan en aarde op één lijn. De daaruit voortkomende zonsverduistering (eclips) trok als een diagonale baan over de Verenigde Staten, het enige continent waar de totale verduistering kon worden waargenomen. De foto’s die op Internet verschenen, lieten een zwarte zonneschijf zien waarvan alleen de corona zichtbaar was, stralen die als een krans naar buiten flitsten. Waarnemers in de Verenigde Staten beschreven hoe het enkele minuten heel donker werd en de vogels stopten met tjilpen. Velen beschreven het als een ontzagwekkende of spirituele ervaring.

De Amerikaanse Indianen, de oorspronkelijke bewoners van de VS, beschouwden een zonsverduistering als een krachtig moment dat een periode van genezing (healing) aankondigt: het oplossen van conflicten, het symbool van de eenwording van de mensheid. Dat lijkt zeker nodig in de gepolariseerde VS, waar voor het eerst sinds tijden blanke suprematisten en neonazi’s zich zwaarbewapend op straat durfden te vertonen.

In veel andere religieuze culturen wordt een zonsverduistering als een negatief teken beschouwd, dat aardbevingen en dergelijke natuurrampen zou voorspellen. Indiase hindoes zien het als een tijd waarin het Kwaad naar boven komt. Zwangere vrouwen kunnen dan beter niet naar buiten gaan en veel gelovigen vasten op de dag van de zonne-eclips.

Een paar dagen na de verduistering van 17 augustus is in de Joodse jaartelling de maand Elloel begonnen. Het woord Elloel is een anagram van een regel uit Sjier Hasjiriem (het Hooglied): “Anie ledodi wedodi li”, en deze maand geldt als de periode “dat de Koning in het veld is”, dat wil zeggen: God is dichterbij, bereikbaarder voor de mensen dan in andere maanden van het jaar. Rosj Chodesj Elloel is het begin van een periode van inkeer (tesjoewa), van nadenken over jezelf en over het afgelopen jaar. Waar sta je in het leven, wat heb je goed gedaan, wat zou beter kunnen, wat heb je geleerd?

Volgens de Joodse traditie beklom Mosjé op de eerste Elloel de berg Sinaï en vroeg hij boven aangekomen of hij God mocht aanschouwen. Nee dat kon niet, antwoordde de Eeuwige, “geen mens kan mij zien en (daarbij) in leven blijven.” Maar Hij/Het zette Mosjé toch in een spleet tussen de rotsen neer, beschermde hem met Zijn hand en kwam voorbij. Toen Hij/Zij eenmaal voorbij was, nam Hij de hand weg, zodat Mosjé Gods rug kon zien. Dit duidelijk allegorische verhaal wordt geïnterpreteerd als een soort eclips, er werd als het ware een scherm opgetrokken, een ‘Godsverduistering’, waarbij toch nog iets kon worden waargenomen.

Het Hebreeuwse woord voor eclips is iloei (gebrek, tekort) en volgens de Talmoed is een totale verduistering, net als in het hindoeïsme, een onheilspellend teken voor de wereld. Vooral voor de locatie waar die verduistering te zien is. De stralen van de corona vormen weer een teken van hoop. Zons- en maansverduisteringen worden in de Talmoed niet gezien als een natuurlijk verschijnsel, maar als een vorm van goddelijke straf voor overtredingen van de mitswot. En dan gaat het om vier specifieke zonden:
1. Voor het hoofd van een rabbinaal gerechtshof is bij zijn begrafenis geen lofrede uitgesproken;
2. Een getrouwde vrouw is verkracht in een stad en niemand is op haar hulpgeroep afgekomen.
3. Homoseksualiteit;
4. Twee broers zijn tegelijkertijd vermoord.

Een bizarre opsomming waar geen dieper innerlijk verband tussen lijkt te bestaan (en die fundamentalistische gelovigen de kans geeft homoseksualiteit er als hoofdovertreding uit te pikken). Zelfs Rasji, de beroemde middeleeuwse commentator (1040-1105) wist zich er geen raad mee. Rabbijn Jehoeda Loew, de Maharal van Praag, (1524-1609) was van mening dat er in een wereld vrij van zonde ook geen verduisteringen zouden voorkomen. Maar aangezien het nu eenmaal onvermijdelijk is dat mensen de geboden overtreden, zijn zonsverduisteringen ook onvermijdelijk. Een interpretatie die weinig verklaart en bovendien een beetje lijkt op de christelijke opvatting van de erfzonde.

Hoopvoller vind ik het verhaal van de – in eerste instantie onwillige – profeet Jona. Er wordt gezegd dat het tijdstip waarop hij de bewoners van de stad Ninevé waarschuwde voor de vernietiging van hun stad vanwege hun slechte daden, plaatsvond op de dag van de zonsverduistering in het jaar 763 voor de gebruikelijke jaartelling. Daarop volgde de collectieve rouw en boetedoening van de inwoners en Ninevé werd niet vernietigd. Jona kreeg nog wel een klein lesje.

Verschillende rabbijnen hebben de vraag gekregen welke bracha er kan worden uitgesproken bij het zien van een zonsverduistering. Er bestaat geen speciale zegenspreuk voor, anders dan bijvoorbeeld voor het zien van een regenboog – waarschijnlijk omdat de Joodse traditie de eclips als een negatief teken beschouwde –, maar je kunt een psalm lezen, bijvoorbeeld psalm 19. Mij lijkt de zegenspreuk behorend bij bliksem of vallende sterren toepasselijk: Baroech ata Adonaj, Elohénoe Melech Haolam oseh ma’asé beresjiet (… die de maker van het scheppingswerk is).

Mijn eigen gedachten over de betekenis van een zonsverduistering zijn beïnvloed door de Jungiaanse psychologie waar ik me jarenlang in heb verdiept. De zon is daar het symbool voor het bewustzijn, inclusief het ego, het besef van een afgescheiden ‘ik’. De maan symboliseert het onbewuste, de intuïtie, de droomwereld. Wanneer de maan kortstondig het licht van de zon verduistert, kan een heleboel onbewust materiaal naar boven komen, zowel op persoonlijk als op maatschappelijk vlak. Wat bovenkom wordt vaak als ‘slecht’ beschouwd, omdat het onbewust was, verdrongen, de persoonlijkheid of de samenleving er geen verantwoordelijkheid voor heeft genomen. Maar het licht van het bewustzijn kan er nu op schijnen, er kan worden gewerkt aan gevoelens of ideologieën die tot dan toe ondergronds bleven. Het ‘duistere’ kan worden getransformeerd. Een zonsverduistering voorafgaand aan Eloel lijkt daar een uitgelezen kans voor. De invloed strekt zich uit van zo’n tweeënhalve maand voor de eclips, tot zo’n tweeënhalve maand er na, en brengt meestal grote veranderingen.

In ieder geval wens ik iedereen: chodesj tov!

Delen |

vrijdag 7 juli 2017

Deze week kan ik niet goed over iets anders schrijven dan over de Kotel (de Westelijke Tempelmuur) en over het wetsvoorstel dat in Israël het ultra-orthodoxe opperrabbinaat voortaan het monopolie heeft op alle bekeringen tot het jodendom. Vooral dit laatste wetsvoorstel dreigt de toekomstige bevolkingssamenstelling van Israël bepalen. Blijft Israël een land voor alle Joden, ongeacht hun mate van religiositeit of tot welke religieuze stroming zij behoren, of wordt het een ultra-orthodoxe theocratie?

Ga ik vaak naar de Kotel? Niet echt. Heel vroeger wel, vóórdat je door een sluis moest waar je je tassen door een röntgenapparaat moet halen. Dat moet helaas om een eventuele aanslag te voorkomen, maar het doet afbreuk aan de spirituele ervaring. Wel ben ik een keer na een nacht doorlernen op Sjawoeot, meegelopen naar de Kotel. Dat was een indrukwekkende ervaring, (ook door het ijle bewustzijn na een nacht niet slapen) tussen die honderden in het wit geklede mensen die het hele plein voor de Muur vulden. Heb ik deelgenomen aan activiteiten van Women of the Wall, die daar met Rosj Chodesj proberen diensten te houden, met tallitot, gebedsriemen en meegebrachte Torarollen? Ook al niet. Het lukte me nooit er om zes uur ’s ochtends voor op te staan, en ik ben ook niet zo van de polariserende acties. Maar als er na 24 (!) jaar, via bemiddeling door Sjaransky, een compromis wordt bereikt waarbij een apart platform bij de zuidelijke Tempelmuur wordt beloofd, groot genoeg voor ‘egalitaire diensten’, vind ik dat een oplossing die ieder in z’n waarde laat. (We moeten trouwens niet vergeten dat er een klein orthodox groepje Women of the Wall is dat zich door dit compromis in de steek gelaten voelde: zij wilden als vrouwen apart met Tora-rollen en alles kunnen bidden, zonder mannen er bij.)

De (ultra)-orthodoxie is uiteraard opgetogen. Minister van Binnenlandse Zaken Aryeh Deri (heeft in de gevangenis gezeten vanwege corruptie en misbruik van gemeenschapsgelden, maar bekleedt nu weer een ministerspost) zegt op een bijeenkomst van zijn sefardische partij Shas: “we hebben niets tegen welke Joden dan ook. Het zijn allemaal onze broeders. Ons gevecht is tegen hun benadering, hun ideologie die probeert hier een nieuw soort jodendom te brengen.” Over “onze zusters” heeft hij het niet, in de charedi wereld maken mannen de dienst uit. Charedi rabbijn Eisenstein uit de Jeruzalemse wijk Ma’alot Dafna zegt iets dergelijks: “De reform en conservative stromingen dreigen het voortbestaan van het Joodse volk te ondermijnen. De reden dat het jodendom duizenden jaren en alle moordpartijen heeft overleefd, is dat onze religie de enige is die altijd hetzelfde is gebleven, zoals ze aan ons werd gegeven op de berg Sinai. Wie heeft jullie, conservative en reform, het recht gegeven een nieuwe religie te maken?”

Deze Eisenstein heeft een karikaturaal beeld van niet-orthodoxe Joden: “Het zijn mensen die lid zijn van een reform/conservative tempel en dan één keer per jaar komen opdagen voor de Hoge Feestdagen. Ze gaan naar nachtclubs, mannen en vrouwen samen, en zien daar onbehoorlijk geklede vrouwen.” Chas ve shalom dat dit soort Joden een eigen plek zou krijgen en de heiligheid van de Kotel in gevaar brengt. Hij is duidelijk over het doel van de wet op bekering: die moet een eind maken aan de erkenning van niet-orthodoxe stromingen. Niet dat de ultra-orthodoxen dat nodig hebben, die kunnen heus wel onderscheid maken tussen wie ‘echt Joods’ is en wie niet, zegt hij. Maar seculiere Joden kunnen dat niet, die lopen gevaar iemand te trouwen die niet Joods is (= die geen Joodse moeder heeft). Ofwel, díe seculiere Joden moeten tegen zichzelf worden beschermd.


Zo was de Kotel– Klaagmuur – vroeger, voor 1967. Niks scheiding tussen mannen en vrouwen, foto van Ezra Rehana

Zaterdagavond 2 juli, na afloop van de sjabbat, was er een grote demonstratie, de schattingen lopen uiteen van vijfhonderd tot duizend mensen, bij de ambtswoning van Netanjahoe. Georganiseerd door de conservative en reform beweging plus Women of the Wall. Op de borden twee leuzen: “Bibi, verdeel het Joodse volk niet”; en “Jodendom zonder dwang”. In Haaretz stond de volgende dag dat de strijd tegen de ultra-orthodoxe pogingen tot machtsovername niet door Amerikaanse Joden kan worden gewonnen – Israëlische Joden zullen zich massaal moeten roeren.

De mij het meest aansprekende opinie over dit conflict las ik in de internetkrant The Times of Israel 26 juni jongst leden, van Alon Goshen-Gottstein, directeur van het Elijah Interfaith Instituut. Hij is zelf op vrijdagavond een trouw bezoeker aan de diensten bij de Kotel. En vroeger was hij het oneens met de bekende orthodoxe professor Leibowitz z.l., die het bidden bij de Kotel een vorm van afgodendienst noemde. Nu schrijft hij: “De Kotel symboliseert zowel ‘afwezigheid’ als ‘aanwezigheid’. Hij is een herinnering aan de Tempel die er niet meer is; tegelijkertijd heeft volgens de rabbijnse traditie de Sjechina, de Goddelijke Aanwezigheid, de Muur nooit verlaten. Veel gelovigen hebben daar dan ook spirituele of mystieke ervaringen.”

Het probleem is dat de Kotel ook een nationalistisch symbool is geworden, van de hereniging van Jeruzalem bijvoorbeeld, niet langer alleen een plek voor een innerlijke dialoog met God. Soldaten leggen op het plein hun eed van trouw af. Goshen-Gottstein: “De officiële redenatie spreekt over ‘de heiligheid van de Kotel’. Maar waar het echt om gaat, is de nationale betekenis van de Kotel als symbool van de eenheid van het Joodse volk, het gaat er om iedere erkenning van niet-orthodoxe stromingen de kop in te drukken. Het is een politieke machtsstrijd. En als nationale symbolen belangrijker zijn geworden dan spirituele verbinding – dan is dat inderdaad afgodendienst.”

Delen |
okt 2017Vreugde van het water scheppen
okt 2017Een dinsdag in Jeruzalem
sep 2017New age, alt-right en antisemitisme
aug 2017De totale zonsverduistering
jul 2017De Kotel en de wet op bekering
jun 2017Geweld tegen Arabische vrouwen
mei 2017De zakenman en het fotomodel op bezoek in Jeruzalem
mei 2017Jom Hasjoa in Israël
apr 2017De maaltijd van de Moshiach
apr 2017Demonstreren in Jeruzalem
mrt 2017Weapons of the Spirit
mrt 2017Ana B’choach
feb 2017Emoties en de brit mila
jan 2017Een nieuwe koning in Egypte die Jozef niet had gekend
jan 2017Aanslag in Armon Hanatziv
jan 2017De rechtsstaat Israël
dec 2016Ellende en onheil
dec 2016Portefeuille
nov 2016Bosbranden
nov 2016Amerikaanse verkiezingen
okt 2016Sjana tova – van traditioneel tot vernieuwend
sep 2016Afscheid bij Crescas
sep 2016Prayer for the Soul and the Holy City
sep 2016Bariloche
aug 2016Gideon Levy
aug 2016Zomergasten en groene papegaaien
jul 2016Traditie en moderne ontwikkelingen
jun 2016In memoriam: Alegria
mei 2016Donkere wolken boven Zion?
mei 2016René Kahn – Tikoen Olam met behulp van psychofarmaca
apr 2016Overdenking bij de dood van Wim Brands
mrt 2016Denkflarden bij het samenstellen van sjlachmones
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem II – het French Hospice
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem
feb 2016Uitzichtloosheid in Gaza
feb 2016Separate but equal is not equal. Hebben vrouwen gewonnen, of de religieuze stromingen?
jan 2016Aanslagen op de Westoever
jan 2016Van Dis
dec 2015Het verschillende gebruik van messen
dec 2015Chanoeka 2015
nov 2015De oorlog van Gog en Magog
nov 2015Herdenking van de moord op Rabin
okt 2015Een bi-nationale staat voor twee volkeren
okt 2015De terreur van de lange messen
sep 2015Is er nog één Joods volk?
aug 2015Profetie
aug 2015Toch nog lichtpuntjes
jul 2015Tisja beAv 2015
jul 2015Een spook waart door Jeruzalem ...
jul 2015Tegengestelde verhalen - wat is waarheid
jun 2015Stedenband
jun 2015Licht en donker in Jeruzalem
mei 2015Catch the Jew! (Vang de Jood)
mei 2015Beth Mozes
apr 2015Tunnel of Hope
mrt 2015Angst en trauma hebben de verkiezingen gewonnen
mrt 2015Poeriem en Iran
feb 2015Nederlandse Joden, hier of daar
feb 2015Ibrahim Abu El-Hawa
jan 2015Verschillen in perceptie na de aanslagen in Parijs
jan 2015Journaal van te verwachten sneeuwstorm
jan 2015Het jaar 2014
dec 2014Chanoeka tussen Rechovot en Jeruzalem
dec 2014Welkom terug
nov 2014Door de Arabische sjoek
nov 2014Olijven plukken (2)
okt 2014Olijven plukken met Rabbis for Human Rights
okt 2014De goede oude tijd
okt 2014Onder de helm
sep 2014Rosj Hasjana 2014
sep 2014Berlijn en Jeruzalem
aug 2014Overwinning
aug 2014Staakt-het-vuren
jul 2014Oorlog en de as van de Rode Koe
jul 2014In Israël gebeurt in drie weken meer dan in Nederland in een jaar
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen - vervolg
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen
jun 2014Sjawoe’ot en de éénstaat oplossing
mei 2014Naar Tekoa
mei 2014Het Achterhuis voor tieners verklaard
mei 2014Anne Frank met luxe verwen-arrangement
apr 2014Jeruzalems begin en einde van Pesach
apr 2014Is er hoop na Kerry?
apr 2014De Holyland affaire
mrt 2014Nu al: pre-Pesachkoorts
mrt 2014Botsende klimaatzones en botsende belangen
feb 2014Diaspora-nieuws
feb 2014Ziekenfonds
jan 2014Landau over Sharon
jan 2014Afrikaanse asielzoekers in Tel Aviv
dec 2013Pre-Kersjt in Jeruzalem
dec 2013Een geurkaarsje voor Mandela
dec 2013Amos Oz, Chanoeka en Friedländer
nov 2013De Hollandsche Schouwburg. Theater, Deportatieplaats, Plek van Herinnering
nov 2013Filipijnen
nov 2013Bethlehem, de film
okt 2013Aviva Zornberg over de akeda
okt 2013De Kabbala van rabbijn Ashlag
sep 2013Wie verdient er nu de Nobelprijs?
aug 2013Scheermes en scheerkwast bij de hand houden
aug 2013Een relatief rustig eiland
aug 2013Gasmasker
jul 2013Tisja Be'Av
jul 2013Dertigste Jeruzalem Filmfestival
jul 2013Tel Aviv, stad van tegenstellingen
jun 2013Hitte
jun 2013Rosj Chodesj Tammoez
jun 2013'De vijand'
mei 2013Een echte seculiere sjabbatsfeer
mei 2013Onderduiken in de apenrots
apr 2013In dienst gaan
apr 2013Zon en zingeving in Israël
mrt 2013Kitniyot
mrt 2013Chamsin
mrt 2013Rabbi Menachem Froman, van Goesj Emoeniem tot Jerusalem Peacemaker
mrt 2013Conflict bereikt tuinhekje
feb 2013David Hartman - zichrono livracha
jan 2013The day after
jan 2013Ontregeld
jan 2013Lemaleh et hachalal
dec 2012Chanoeka in Nachlaot
nov 2012Oorlog met Gaza (2)
nov 2012Oorlog met Gaza
nov 2012New York
okt 2012Noach, de Zondvloed en zonne-energie
okt 2012Op de Machane Yehuda
sep 2012High Times – thuiskweek in Israël