inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Renée Citroen

Renée Citroen (1948) was werkzaam als journalist/redacteur van onder andere: Wordt Vervolgd (Amnesty International), Blanes, NIW, Benjamin, JonagBulletin en Chidushim (Beit Ha'Chidush). Als 'opvolgster van Henriëtte Boas' schrijft ze regelmatig ingezonden brieven in NRC Handelsblad. Renée Citroen is oud-bestuurslid van Beit Ha'Chidush en mede-auteur van de Sidur Ha'Chidush en de Nieuwe Hagada.

vrijdag 22 mei 2020

Ik heb laatst het formulier ingevuld voor de tegemoetkoming van de NS voor het transport van mijn grootouders en tante naar Westerbork. Het woord 'tegemoetkoming' alleen al, het is zo zuinig, zo: 'vooruit dan maar, omdat jullie zo zeuren'. De regels zijn ook vreemd en oneerlijk. De middag die het VBV er vorig jaar aan wijdde en waar ik over schreef, liet dat al zien.

De een kreeg geen geld voor zijn zusje; de vader van de ander was net voor de peildatum overleden. Een volstrekt willekeurige datum, gekozen toen de overeenkomst met Salo Muller werd gesloten. Ik verwijt Salo Muller niets, integendeel. Door zijn vasthoudendheid komt de NS er niet mee weg. Maar er wordt mondjesmaat uitgedeeld, niet ruimhartig, zodat het voelt als een gunst en niet als een terechte compensatie.

Maar ik heb het toch aangevraagd, als kleindochter van een 'belanghebbende'. Dat is dus degene die in de trein zat. Ook weer zo vreemd, mijn beide grootouders en tante zijn naar Auschwitz gedeporteerd, maar je kunt maar één familielid invullen. Dus maar voor mijn grootvader gekozen.

Voornaam, achternaam, geboortedatum en plaats, oké. Datum en plaats van overlijden … Ik stok, kan haast niet verder, maar ik moet het toch noteren: 31 augustus 1942 in Auschwitz, Polen.

Nu pas, nu ik het voor het eerst zelf opschrijf, komt het heftig binnen. Ik weet het bijna mijn hele leven en heb er natuurlijk veel over nagedacht. Ook over hoe ze waren en hoe ze klonken. En hoe het zou zijn geweest als ik ze wél had gekend. Of ik op ze leek, en al die andere vragen die ik ze nooit hebt kunnen stellen, en natuurlijk ook niet aan mijn vader, dat sprak vanzelf.

Er stond een artikel over rouwen in NRC: hoe belangrijk dat is en hoeveel vormen rouw kent. Liesbeth Rasker, de maakster van een podcast over rouwen, zei dat er twee soorten verdriet zijn, schoon en vuil verdriet. “Schoon is het als een geliefde overlijdt. Vuil als een geliefde je vrijwillig verlaat.” Helaas kennen wij ook verdriet om iemand die je nooit gekend hebt en dat is helemaal niet schoon, dat is verwarrend. Ik voelde het bij het invullen van het NS-formulier, het is oneindig verdriet, omdat er geen afscheid was en geen begrafenis, dus ook geen rouwritueel.

De Dodenherdenking was dit jaar extra zwaar, met die nadruk op de 75 jaar. Het was het rouwen dat Liesbeth Rasker benoemt. Ze zegt: “álles wat ik toen voelde, viel onder het hoofdstuk rouw.” Ze was vergeetachtig, moe, labiel. Ik ook.

Ik begrijp nu mijn reactie op de interviews met Van der Heijden (zie mijn vorige column), omdat, zegt Rasker, verdriet zich vaak vermomt als woede. Daarom was de timing zo pijnlijk, iets wat de ombudsman van NRC erkende, nadat ik hem had gemaild.

Zou het helpen als het NS-geld wordt uitgekeerd? Er zijn veel aanvragen, Joods Maatschappelijk Werk zei dat het maanden duurt voor je bericht krijgt. Ik wacht af, maar weet dat het geld het gemis niet kan goedmaken. Daar leven we mee. En we blijven alert, want Van der Heijden en consorten blijven doorgaan met goedpraten en zo onze rouw verstoren.

   Deel dit bericht: Facebook  Facebook

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
jun 2020Voorbij wij/zij?
jun 2020Mansplaining en manspreading in coronatijd
mei 2020NS en rouw
mei 2020Ik kan het niet*
mei 2020Bevrijding
apr 2020Afscheid in tijden van corona
apr 2020En weer wordt het Pesach
mrt 2020Nu
mrt 2020Een open wond
feb 2020Ischa again
jan 2020Excuses ook voor ons
jan 2020Een seculiere religie?
jan 2020Afgewezen
dec 2019Vreugdevuren
dec 2019Cartoon
nov 2019Afgoden
nov 2019DOVO of Levenslicht 2
nov 2019Levenslicht voor dode Joden, Roma en Sinti (en de homoseksuelen)
nov 2019Over kritiek: “Doe er je voordeel mee”
okt 2019Vergeven
sep 2019De 'tegemoetkomingen' van de NS
sep 2019Een column over de column
sep 2019Le paradis
aug 2019Van tulband tot keppel
aug 2019Middenjoden
jul 2019Mulisch en zijn ouders
jun 2019Afscheid van Westerbork
jun 2019De 'verwarring' over vaderJoden
jun 2019Een tastbare herinnering?
mei 2019Noodzakelijke woede
mei 2019Het verleden haalt je in
mei 2019De “shit” in Westerbork
apr 2019Duisternis
apr 2019Op reis door zware tijden
mrt 2019Yehuda's woorden
mrt 2019“We zijn allemaal ménsen”
feb 2019Antisemiet op een Israëlische scootmobiel
feb 2019Sommetjes
feb 2019Westerbork again
jan 2019Het 'Oude' Testament
jan 2019Een nieuw jaar met nieuwe inzichten
dec 2018Nivellering door goedbedoelde intentie
dec 2018Identiteit, een citroen met veel pitjes
nov 2018Als ik het niet doe ...
nov 2018Een enerverende week
okt 2018Integriteit
okt 2018De zionisten
sep 2018Kijken in de orthodoxe ziel
sep 2018Chesed we-emet
aug 2018Evelien
aug 2018De pijn van het er niet bij horen
jul 2018Nog een Rebbe
jun 2018Het gebeurde wéér
jun 2018Ze lieten me huilend achter
jun 2018Een grijs wereldbeeld
mei 2018Van de Baal Shem Tov tot Susannah Heschel
mei 2018Een reis naar onszelf
apr 2018Waarheid
apr 2018Monument
mrt 2018De beste Pesach ooit
mrt 2018Lijden of genieten
mrt 2018Identiteit, Volendam of de wereld
mrt 2018Zwart/wit of grijs?
feb 2018Carlebach, wat te doen?
jan 2018Besnijdenis 2
jan 2018Een straatnaam
jan 2018Jodendom nu
dec 2017Medemenselijkheid
dec 2017Universele verklaring
nov 2017Dilemma's
nov 2017“Op de achtergrond sluimert het”
okt 2017Raar nieuws
okt 2017JMW toen en nu
okt 2017De brug
sep 2017Tesjoewa
sep 2017Het is altijd erger dan je dacht
sep 2017Westerbork, of all places
aug 2017De schaduw van twijfel
aug 2017Troost en rust
aug 2017Je verzint het niet
jul 2017Een seider voor de vierde juli
jun 2017Psalm 23
jun 2017Besnijden of niet?
mei 2017Geduld en empathie
mei 2017“De kinderen van de vermoorden”?
mei 2017Verbazing en afgunst
apr 2017Culturele toe-eigening
apr 2017Behulpzaam overlappen
apr 2017Tzafun – Wat verborgen is
mrt 2017Morandi
mrt 2017Juffrouw Boas
mrt 2017De flat
mrt 2017Besnijdenis
feb 2017Poerim toen en nu
feb 2017Daar gáán we weer
feb 2017Inburgeren
jan 2017Atheïsme
jan 2017Waarheid
jan 2017Flauw
dec 2016Familieruzie
dec 2016Roofkunst
dec 2016VaderJoden again
nov 2016Sjoelbezoek
nov 2016De mag/moet-cultuur
okt 2016Joodse identiteit – Geen woorden maar daden
okt 2016Vergeven
sep 2016Losers
sep 2016Afscheid
sep 2016Welkom bij de club
sep 2016Sterke vrouwen
aug 2016Terug naar vroeger?
aug 2016Schoonfamilie
aug 2016Antisemitisme 2.0
jun 2016De toon
jun 2016Psalm 81
mei 2016Joods begraven
mei 2016Antisemiet of niet?
mei 2016Vergeven?
apr 2016Altijd weer Pesach
apr 2016Pestjochies
mrt 2016De Vreemdeling
mrt 2016Behoudend
feb 2016Familie als Hotel California?
jan 2016Zondebok
dec 2015Wie is er bang voor Spinoza?
nov 2015Om toch
okt 2015Stilte in Joods Nederland