inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eva van Sonderen

Eva van Sonderen (1948) studeerde Engels aan het Nutsseminarium en sociologie/sociale geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Daarnaast verdiepte ze zich in Jungiaanse psychologie en later in het werken aan dromen in droomgroepen (o.l.v.Robert Bosmak). Ze ging aan de slag als vertaalster en free-lance journaliste, publiceerde her en der verhalen en artikelen, o.a. in De Gids, De Groene Amsterdammer en Bres. Eva werkte mee aan het boek 'Israel: een blanco cheque?' (Amphora/Van Gennep 1983). Van 1985 tot 1988 maakte ze deel uit van de vrouwengroep De Nieuwe Wilden in de Poëzie, o.l.v.Elly de Waard. Vanaf 1990 was ze correspondente voor het NIW in Israël. Een aantal jaren heeft ze bijdragen geschreven voor Levend Joods Geloof en het Jonag Bulletin. In 2016 is ze opgehouden met haar werk als sociaal rapporteur in het kader van de WUV. Zo heeft ze nu volop tijd voor andere interesse gebieden, zoals theorie en practijk van traumaverwerking in dromen;alternatieve geneeswijzen, zoals Emotional Freedom Technique (‘Tapping’), Johrei,( Japans) en de door de Nederlandse Mireille Mettes onwikkelde MIR-zelfhelings methode.

vrijdag 13 mei 2016

Vorige week, dinsdag 3 mei, was ik aanwezig bij het eerste van de reeks interviews met Joodse wetenschappers in Lev, de Crescas-cursusruimte in Beth Shalom. Ronit Palache ondervroeg psychiater René Kahn en wilde vooral van hem weten wat er nou Joods aan hem was. Kahn ontpopte zich als een nuchtere, geestige gesprekspartner met een duidelijk hogere middenklasse achtergrond, vrij geassimileerd, die met talloze grapjes een dieper doordringen in zijn zielenleven behendig afhield. En die een stevig beargumenteerd pleidooi hield voor de ‘biologische psychiatrie’, als effectieve methode voor de genezing van psychiatrisch zieken. In ieder geval veel effectiever dan de psychoanalyse.

Wat zijn Joodse identiteit betreft vertelde hij dat hij zich vóór of gedurende zijn studietijd realiseerde: “je kunt hier in Nederland blijven en assimileren, of je kunt naar Israël gaan.” Hij koos voor Israël, maar de vereisten om daar geneeskunde te gaan studeren, bleken te hoog: je moest een bijzonder hoog gemiddeld rapportcijfer van de middelbare school hebben alsmede een goede beheersing van het Ivriet (te verkrijgen via een oelpan). Hij koos tenslotte toch voor de studie in Nederland.

Kahn vroeg zijn gehoor om een definitie te geven van het verschil tussen een psychiater en een psycholoog – (een psychiater geeft pillen en een psycholoog gaat met je praten, dacht ik kinderlijk) – en hij gaf zelf het antwoord: “een psychiater is een arts, die medicijnen heeft gestudeerd en zich daarna nog heeft gespecialiseerd in de psychiatrie, dus al gauw een opleiding van zo’n tien jaar achter de rug heeft. Een psychiater is er voor zieke mensen, niet voor mensen die een beetje lijden aan het leven.” Ik merkte op dat er ook Nederlandse psychiaters zijn geweest, zoals Joost Mathijsen, die begin jaren zeventig in Amsterdam een praktijk als ‘arts voor psychotherapie’ had. “Dat was dan geen psychiater,” reageerde Kahn kortaf. (Mathijsen, de oudere broer van musicus Huub Mathijsen, was wel degelijk psychiater, zij het een onconventionele, hij deed vooral groepstherapieën en begeleidde naast zijn praktijk als pianist het ‘Koor van Prettig Gestoorde Vrouwen’. Verder schreef hij artikelen over psychiatrie in de Volkskrant, pleidooien voor een psychotherapeutische variant op de psychiatrische hulpverlening. Hij was werkzaam in de periode van de jaren zeventig, toen de ‘anti-psychiatrie’ in reactie op misstanden in psychiatrische inrichtingen, in het spoor van R.D. Laing en David Cooper, populair was in het Westen, en de biologische psychiatrie in een kwade reuk stond).

Kahn is ervan overtuigd dat psychiatrische ziekten zoals zware depressies, goed te behandelen zijn met de tegenwoordig bestaande psychofarmaca. Als het misgaat, als een patiënt suïcide pleegt, zoals het laatste jaar verschillende Nederlandse schrijvers, zijn ze volgens hem niet adequaat behandeld.

Ronit Palache bleef vasthoudend proberen de mate van joodsheid van Kahn, wiens echtgenote niet Joods is, vast te stellen. Had hij bijvoorbeeld een mezoeza aan de deur? Nee, dat had hij niet, hij vond dat te demonstratief – “waarom kun je die niet aan de binnenkant van je deur bevestigen?” Ook voelde hij weinig verwantschap met orthodoxe Joden (ik heb het idee dat wie dat zegt, meestal ultra-orthodoxe Joden bedoelt). Maar wel bleek hij zijn zoon te hebben laten besnijden. En voelde hij zich op zijn gemak in Joods gezelschap. Dat had onder andere te maken met herkenning, gevoel voor humor en “dat je niets hoefde uit te leggen.” Een intelligente dame uit het publiek vroeg tijdens de vraag- en antwoordsessie aan het einde van het vraaggesprek of Kahn’s vrouw zich nooit buitengesloten voelde. Kahn complimenteerde haar: “een opmerking die van inzicht getuigt.” Hij erkende dat dat soms spanningen had gegeven in zijn huwelijk.

Achteraf dacht ik na over de tegenstellingen binnen de persoon van René Kahn zelf – zijn materialistische visie op mens en psychiatrie, het ging over genetische en epigenetische invloeden op psychiatrische ziekten, het woord ‘ziel’ is de hele avond niet gevallen, laat staan de term ‘Joodse ziel’. Seculier, geassimileerd, geen mezoeza (dat ziet de buitenwereld meteen), maar wel je zoon laten besnijden (dat is minder openbaar) – en in New York, waar René Kahn na zijn studie een periode had doorgebracht, voelde hij zich thuis omdat Joden en de Joodse cultuur daar gewoon deel van de algemene cultuur uitmaken, wat in Nederland sinds de Tweede Wereldoorlog niet langer het geval is. Kahn is tenslotte in Nederland gaan werken, maar, vertelde hij, een van zijn zoons woont in New York en heeft daar een Joodse vriendin. Wat ik heel Joods aan hem vindt, is dat hij de wereld door zijn werk een stukje beter wil achterlaten. En ook zijn houding tegenover euthanasie: “daarvoor moet je niet bij mij zijn,” zei hij duidelijk. (vgl. Dewariem 30:10: “… Ik heb je leven en dood voorgelegd, de zegen en de vloek. Kies dus het leven, opdat je leeft, jij en je nageslacht”).



Ander onderwerp: Me zojuist heftig geërgerd aan het fragment van de uitzending waarin Jeroen Pauw Abou Jahjah ontving. Die Pauw is absoluut niet opgewassen tegen de gladgebekte Jahjah die helemaal de ruimte kreeg om beminnelijk grijnzend, zijn anti-zionistische, antisemitische en vrouwvijandige ideologie uit te dragen (de uitdrukking ‘zionistenpijper’ is niet alleen antisemitisch, ook onsmakelijk seksistisch). In zijn tweets heeft Abou Jahjah het voortdurend over ‘Zionazi’s’ en vergelijkt hij Israël met het Derde Rijk, maar daar vroeg Pauw niet stevig over door.

Het zijn overigens niet alleen de Joodse auteurs van de Bezige Bij die ontzet zijn over het feit dat hun uitgeverij deze extremist gelegenheid geeft zijn wereldvisie per boek uit te dragen. Ook sociologe Jolande Withuis heeft in een ingezonden brief aan de Volkskrant haar verontwaardiging geuit. Zij schreef: ‘Het is een misverstand dat alleen auteurs van joodse komaf bezwaren zouden koesteren tegen de aanwezigheid van de antisemiet en vrouwenhater Dyad Abou Jahjah, de man bij wie de aanslagen op de Twin Towers een zoet gevoel van wraak opriepen. Ook ik ben teleurgesteld en verontwaardigd dat mijn uitgever De Bezige Bij een platform biedt voor propaganda die bedoelt de vrije democratische samenleving te ondermijnen.’

Delen |

Reacties

Marita Keilson

vrijdag 13 mei 2016
Beste Eva van Sonderen,
bedankt voor uw bericht over het interview met Kahn. Hij zal het waarschijnlijk met grote zorg doen, maar psychiatrie alleen met pillen -- lijkt me toch erg eenzijdig. Zover dat.
Wat het woord "psychiater" betreft heeft hij echter, denk ik, gelijk. Dat is een medische specialisatie. Vroeger had je de "zenuwarts" (zo staat het tot op heden op het bord in onze tuin), inmiddels heb je twee aparte specialisaties: neuroloog en psychiater. Een "psychotherapeut" is volgens mij iets anders, en ik vraag met af of dat wel een bescherm begrip is; ik vermoed, dat er psychotherapeutische opleidingen bestaan, maar dat is dan geen medische specialisatie. Verwarrend? In der daad.
Verder vond ik de opmerking over de huwelijkse spanningen bij de Kahns wel grappig. Mijn echtgenoot (Hans Keilson, 1909-2011, maar dat had u al begrepen, denk ik) trouwde twee keer met niet Joodse vrouwen (ik ben nr. 2), en heb altijd het idee gehad, dat dat niet toevallig zo was: ik denk dat het iemand kan helpen zich "Joods" te voelen. Moet ik dat uitleggen? Dat is niet een manier om het zich makkelijk te maken, maar het is een manier om in een moeilijke wereld een aspect van je identiteit te versterken en te beschermen. Deze rol heb ik zonder morren (of misschien wel eens zachtjes morrend) meer dat veertig jaar vervuld. Nu hij er niet meer is begin ik me in Joodse onderwerpen en Joodse geschiedenis te verdiepen. Daar heeft hij niets meer aan. Maar hij heeft ook geen last meer van een wijsneus die de Joodse geschiedenis beter kent dan hij. Want daarvoor was ik niet aangenomen... :-)
Met hartelijke groeten,
Marita Keilson-Lauritz

Maurits van Zuiden

vrijdag 13 mei 2016
Wat lief gedacht van je, Eva, dat Jeroen Pauw niet tegen zulke onzin opgewassen was - dat het onvermogen van hem is. Lief, maar ook gebaseerd op iets? Jeroen Pauw heeft al zo vaak de microfoon aan anti-Semieten gegeven - waarom zou dat onkunde zijn?

Echter, belangrijker dan ons te ergeren aan anti-Semieten is te denken over wat te antwoorden op zulke haatdragerij. Mijn idee: zeg dat het anti-democratisch is om een platform te geven aan mensen die de democratie gebruiken om hun ideeen te verspreiden om haar af te schaffen. Een bek vol maar dan heb je ook wat.

Sjabbat sjalom!

Joyce Hes

vrijdag 13 mei 2016
Eva,
Hulde voor je weergave van het gesprek met René Kahn! Wat ik bij hem met name miste was nu net iets waar joden, zo je überhaupt iets over ze kan zeggen, door de eeuwen heen zich op hebben toegelegd nl: in dialoog, discussie gaan met de ander (zie ook Levinas: in de ontmoeting met de ander word je iemand), problematiseren, interpreteren en vragen stellen (er is geen enkele eendimensionale waarheid), kritische zelfreflectie, casus opwerpen, op de persoon georienteerd ipv generalisaties debiteren en tenslotte een vorm van menslievendheid die zich uit in het proberen althans je in de ander te verplaatsen (evenals zijn/haar redeneringen)
Joyce

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
aug 2019Tisja beAv 2019 – “God on Trial”
aug 2019Ervaringen uit de diaspora
jun 2019Nechama Rivlin 1945-2019
mei 2019Bosbranden
mei 2019Songfestival
mei 2019Na de wapenstilstand
apr 2019Dovemansoren
mrt 2019Een ongewoon verhaal
mrt 2019Poerim in beeld
mrt 2019Stress hanteren en trauma’s kwijtraken
mrt 2019Lente in Amsterdam, winter in Jeruzalem
feb 2019Berichten uit de diaspora
jan 2019Overdenkingen na het overlijden van Amos Oz
dec 2018Een bezoek aan Tekoa
nov 2018Da'at Elyon
nov 2018Chaja Polak: ‘De man die geen hekel had aan Joden’
okt 2018Gesprek met Marceline Loridan-Ivens (2003)
sep 2018Ari Fuld z.l. – een sympathieke rechts-radicale settler
sep 2018Rosh Hasjana, goed en slecht nieuws
aug 2018Wel of niet (koosjer) vlees eten
jul 2018Tisja beAv – The joy of our heart has ceased, our dancing has turned into mourning
jul 2018In memoriam – Claude Lanzmann
jun 2018Pluralisme in Jeruzalem en Tel Aviv
mei 2018Pressurecooker Gaza ontploft
mei 2018Onnodige tragedie
apr 2018Israëls zeventigste verjaardag
apr 2018Lange, hete zomer
mrt 2018Een toevallig gevonden boek
mrt 2018Terugblik op Poerim
feb 2018Noodkreet
jan 2018Deportatie en verzet
jan 2018Doodstraf
dec 2017Rust en rumoer
nov 2017Meeliften op het dagboek van Anne Frank
okt 2017Noach, de zondvloed en (seksueel) geweld
okt 2017Vreugde van het water scheppen
okt 2017Een dinsdag in Jeruzalem
sep 2017New age, alt-right en antisemitisme
aug 2017De totale zonsverduistering
jul 2017De Kotel en de wet op bekering
jun 2017Geweld tegen Arabische vrouwen
mei 2017De zakenman en het fotomodel op bezoek in Jeruzalem
mei 2017Jom Hasjoa in Israël
apr 2017De maaltijd van de Moshiach
apr 2017Demonstreren in Jeruzalem
mrt 2017Weapons of the Spirit
mrt 2017Ana B’choach
feb 2017Emoties en de brit mila
jan 2017Een nieuwe koning in Egypte die Jozef niet had gekend
jan 2017Aanslag in Armon Hanatziv
jan 2017De rechtsstaat Israël
dec 2016Ellende en onheil
dec 2016Portefeuille
nov 2016Bosbranden
nov 2016Amerikaanse verkiezingen
okt 2016Sjana tova – van traditioneel tot vernieuwend
sep 2016Afscheid bij Crescas
sep 2016Prayer for the Soul and the Holy City
sep 2016Bariloche
aug 2016Gideon Levy
aug 2016Zomergasten en groene papegaaien
jul 2016Traditie en moderne ontwikkelingen
jun 2016In memoriam: Alegria
mei 2016Donkere wolken boven Zion?
mei 2016René Kahn – Tikoen Olam met behulp van psychofarmaca
apr 2016Overdenking bij de dood van Wim Brands
mrt 2016Denkflarden bij het samenstellen van sjlachmones
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem II – het French Hospice
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem
feb 2016Uitzichtloosheid in Gaza
feb 2016Separate but equal is not equal. Hebben vrouwen gewonnen, of de religieuze stromingen?
jan 2016Aanslagen op de Westoever
jan 2016Van Dis
dec 2015Het verschillende gebruik van messen
dec 2015Chanoeka 2015
nov 2015De oorlog van Gog en Magog
nov 2015Herdenking van de moord op Rabin
okt 2015Een bi-nationale staat voor twee volkeren
okt 2015De terreur van de lange messen
sep 2015Is er nog één Joods volk?
aug 2015Profetie
aug 2015Toch nog lichtpuntjes
jul 2015Tisja beAv 2015
jul 2015Een spook waart door Jeruzalem ...
jul 2015Tegengestelde verhalen - wat is waarheid
jun 2015Stedenband
jun 2015Licht en donker in Jeruzalem
mei 2015Catch the Jew! (Vang de Jood)
mei 2015Beth Mozes
apr 2015Tunnel of Hope
mrt 2015Angst en trauma hebben de verkiezingen gewonnen
mrt 2015Poeriem en Iran
feb 2015Nederlandse Joden, hier of daar
feb 2015Ibrahim Abu El-Hawa
jan 2015Verschillen in perceptie na de aanslagen in Parijs
jan 2015Journaal van te verwachten sneeuwstorm
jan 2015Het jaar 2014
dec 2014Chanoeka tussen Rechovot en Jeruzalem
dec 2014Welkom terug
nov 2014Door de Arabische sjoek
nov 2014Olijven plukken (2)
okt 2014Olijven plukken met Rabbis for Human Rights
okt 2014De goede oude tijd
okt 2014Onder de helm
sep 2014Rosj Hasjana 2014
sep 2014Berlijn en Jeruzalem
aug 2014Overwinning
aug 2014Staakt-het-vuren
jul 2014Oorlog en de as van de Rode Koe
jul 2014In Israël gebeurt in drie weken meer dan in Nederland in een jaar
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen - vervolg
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen
jun 2014Sjawoe’ot en de éénstaat oplossing
mei 2014Naar Tekoa
mei 2014Het Achterhuis voor tieners verklaard
mei 2014Anne Frank met luxe verwen-arrangement
apr 2014Jeruzalems begin en einde van Pesach
apr 2014Is er hoop na Kerry?
apr 2014De Holyland affaire
mrt 2014Nu al: pre-Pesachkoorts
mrt 2014Botsende klimaatzones en botsende belangen
feb 2014Diaspora-nieuws
feb 2014Ziekenfonds
jan 2014Landau over Sharon
jan 2014Afrikaanse asielzoekers in Tel Aviv
dec 2013Pre-Kersjt in Jeruzalem
dec 2013Een geurkaarsje voor Mandela
dec 2013Amos Oz, Chanoeka en Friedländer
nov 2013De Hollandsche Schouwburg. Theater, Deportatieplaats, Plek van Herinnering
nov 2013Filipijnen
nov 2013Bethlehem, de film
okt 2013Aviva Zornberg over de akeda
okt 2013De Kabbala van rabbijn Ashlag
sep 2013Wie verdient er nu de Nobelprijs?
aug 2013Scheermes en scheerkwast bij de hand houden
aug 2013Een relatief rustig eiland
aug 2013Gasmasker
jul 2013Tisja Be'Av
jul 2013Dertigste Jeruzalem Filmfestival
jul 2013Tel Aviv, stad van tegenstellingen
jun 2013Hitte
jun 2013Rosj Chodesj Tammoez
jun 2013'De vijand'
mei 2013Een echte seculiere sjabbatsfeer
mei 2013Onderduiken in de apenrots
apr 2013In dienst gaan
apr 2013Zon en zingeving in Israël
mrt 2013Kitniyot
mrt 2013Chamsin
mrt 2013Rabbi Menachem Froman, van Goesj Emoeniem tot Jerusalem Peacemaker
mrt 2013Conflict bereikt tuinhekje
feb 2013David Hartman - zichrono livracha
jan 2013The day after
jan 2013Ontregeld
jan 2013Lemaleh et hachalal
dec 2012Chanoeka in Nachlaot
nov 2012Oorlog met Gaza (2)
nov 2012Oorlog met Gaza
nov 2012New York
okt 2012Noach, de Zondvloed en zonne-energie
okt 2012Op de Machane Yehuda
sep 2012High Times – thuiskweek in Israël