inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eva van Sonderen

Eva van Sonderen (1948) studeerde Engels aan het Nutsseminarium en sociologie/sociale geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Daarnaast verdiepte ze zich in Jungiaanse psychologie en later in het werken aan dromen in droomgroepen (o.l.v.Robert Bosmak). Ze ging aan de slag als vertaalster en free-lance journaliste, publiceerde her en der verhalen en artikelen, o.a. in De Gids, De Groene Amsterdammer en Bres. Eva werkte mee aan het boek 'Israel: een blanco cheque?' (Amphora/Van Gennep 1983). Van 1985 tot 1988 maakte ze deel uit van de vrouwengroep De Nieuwe Wilden in de Poëzie, o.l.v.Elly de Waard. Vanaf 1990 was ze correspondente voor het NIW in Israël. Een aantal jaren heeft ze bijdragen geschreven voor Levend Joods Geloof en het Jonag Bulletin. In 2016 is ze opgehouden met haar werk als sociaal rapporteur in het kader van de WUV. Zo heeft ze nu volop tijd voor andere interesse gebieden, zoals theorie en practijk van traumaverwerking in dromen;alternatieve geneeswijzen, zoals Emotional Freedom Technique (‘Tapping’), Johrei,( Japans) en de door de Nederlandse Mireille Mettes onwikkelde MIR-zelfhelings methode.

vrijdag 11 juli 2014

Donderdagochtend 3 juli moest ik een bloedonderzoek laten doen bij de kliniek van Maccabi in het centrum, vlakbij de Machanee Jehoeda, de markt. Ik had een Arabische verpleegkundige met een degelijke sluier. Ik meldde braaf dat ik ‘be tsom’ (nuchter) was en zei toen: “Oh, maar u bent de hele dag aan het vasten!” Ze lachte, ik wenste haar Ramadan Mubarak, en toen kon het niet meer stuk tussen ons. Mensen buiten Israël hebben misschien geen idee hoeveel gewoon contact er in het dagelijks leven is tussen Israëlische Arabieren en Joden, vooral in ziekenhuizen (veel Arabisch artsen), in winkels en op de markt.

Pas in de middag hoorde ik van de moord op de 16-jarige Mohammad Abu Kheidr, wiens gedeeltelijk verbrande lichaam in het Jeruzalem Bos was gevonden. Op internet las ik dat de Tag Me’ir-groep om half zes een demonstratie tegen anti-Arabisch racisme zou houden op Kikar Zion in het centrum van Jeruzalem. Bij het plein gekomen, zag ik een groepje ultra-orthodoxe jongeren, kinderen eigenlijk, van zo’n twaalf tot vijftien jaar met peijes en gehaakte keppeltjes, die bezig waren een half uitgebrande cirkel van theelichtjes weer aan te steken, lichtjes voor de drie vermoorde Joodse jongens. Dit was duidelijk geen Tag Me’ir-demonstratie, ze lieten zich vijandig uit over Arabieren in het algemeen en riepen: “Kahane had gelijk!” Toen ik ze vroeg of ze niet geleerd hadden ‘ahavta lereach kamocha’ (heb je naaste lief als jezelf), antwoordde een meisje dat ik groot gelijk had, maar dat het niet van toepassing was op Arabieren. Een oudere man met lange zwarte peijes en donkere zonnebril, duidelijk hun madriech, stond er bij te lachen. Ik wilde hem fotograferen, maar dat mocht niet, misschien omdat orthodoxe Joden überhaupt niet op de foto willen. Wel mocht ik de lichtjes fotograferen. Vanaf een afstand kon ik toch nog op hem inzoomen (de journalistieke rat in mij was wakker geworden!). Het brutaalste jongetje kwam tot een paar centimeter op me af en dreigde dat hij mijn camera ging vernielen, maar het bleef bij woorden. Ik had ook met ze te doen, achter hun agressie vermoedde ik veel angst, alleen die volwassen man kon ik niet uitstaan.

Er kwamen meer Tag Me’ir-verdoolden en samen vonden we de demonstratie die door de politie wijselijk was doorgestuurd naar het volgende plein. Een enorme menigte, zeker 1.000 mensen, overwegend seculier, met een enorm spandoek: ‘Met een oog voor een oog wordt de hele wereld blind.’

’s Avonds had ik een ‘Jewish-Sufi meditation group’ in mijn tuin, met rabbi Pam Frydman, een vrouwelijke Jewish Renewal rabbijn uit Californië. We waren maar met zijn vijven, allemaal erg bezig met de gespannen situatie; terwijl het langzamerhand donker werd zongen we Joodse en Sufi-gebeden om vrede en leerden we uit de geschriften van verschillende wijze rabbijnen, onder andere de rebbe van Berdischewsk en de Kotsker rebbe. Voor mij was het een goede afsluiting om de gebeurtenissen van de afgelopen weken te verwerken en naar een hoger niveau te tillen, zodat ik ten minste kon slapen.

Die afstand tot een emotionele reactie vanuit de buik is wel nodig bij de berichten die daarna kwamen, over rellen in de Arabische buurten Shuafat en Beit Chanina in Jeruzalem, waarbij voor tientallen miljoenen schade is aangericht aan de Light Rail (de sneltram, die de wijken Beit Chanina, Shuafat en de Joodse wijk Pisgat Ze’ev verbinden met het centrum van de stad). Glazen tramhuisjes zijn vernield, stoplichten uit de grond getrokken, het hele elektrische systeem is vernield en het zal maanden kosten tot die tram weer naar bovengenoemde wijken gaat rijden. De passage in Tora: ‘wie een mens doodt, doodt een hele wereld,’ is hier toepasselijk, want de sneltram bood een van de meest multiculturele ervaringen in Jeruzalem, volgepakt als hij altijd was met Joden, Palestijnen, Christenen, Moslims, buitenlandse toeristen in korte broeken naast gesluierde vrouwen naast Latijnse priesters naast orthodoxe mannen met zwarte hoeden, enzovoorts. Dat stuk co-existentie behoort nu tot het verleden.

Er is een lang etterende wond opengebarsten in Israël, een wond waaruit moord, woede, haat, racisme, antisemitisme vloeien. Toch begint nu een kentering en er zou iets goeds kunnen voortkomen uit deze cyclus van geweld en contrageweld, als we de cyclus ten minste weten te stoppen. Het is alsof veel mensen wakker worden uit een op wanhoop gebaseerde – ‘we kunnen toch niets doen’ – verdoving, nadat de slepende vredesonderhandelingen officieel zijn afgebroken. Er lijkt op groter schaal een gevoel te ontstaan dat er echt iets moet veranderen, aan de bezetting, aan de haat tussen Palestijnen en Israëli’s. De vader van de vermoorde Mohammad Abu Kheidr is op bezoek geweest bij de ouders van de vermoorde Naftali Fraenkel die nog sjiwwe zaten (bemiddeling: burgemeester Barkat van Jeruzalem).

Dinsdag 8 juli ben ik met een groep van zo’n vierhonderd Israëli’s op rouwbezoek geweest bij de familie Abu Kheidr in Shuafat. We kwamen met zeven afgeladen bussen, vijf uit Jeruzalem, twee uit Tel Aviv. Er hingen enorme posters van het vermoorde jongetje op de muren van gebouwen rond de met blauw plastic afgeschoten rouwtent, een ruimte voor de mannen, een voor de vrouwen. Een oude vrouw gewikkeld in een blauwwit gewaad waar alleen haar handen uitstaken, kwam op me af en vroeg: “mi eefo,” waar vandaan? Omdat ik een beetje bang was, gaf ik geen antwoord maar pakte ik haar hand. Ze sprak verder alleen Arabisch. Gelukkig fungeerde een pittige vrouw uit onze sjoel, Alona, als tolk. De oude vrouw bleek de savta (oma) van Mohammad te zijn, er volgde een heel gesprek in voor mij emotioneel klinkend Arabisch terwijl ik haar hand en haar rug bleef strelen. Ze wilde van ons weten of wij wel geloofden in een staat Palestina. Daarna nam ze me bij de hand en leidde me, voorbij alle wachtende vrouwen, naar de moeder van Mohammad. Ik omhelsde haar, ze huilde, ik huilde, we huilden samen. Na een tijdje kreeg ik een stoel aangeboden en zat tussen een jonge vrouw in het zwart, die vertelde dat Mohammad de vijfde van zeven kinderen was (drie jongens en vier meisjes) en dat hij altijd zo vrolijk was en zijn moeder zo aan het lachen wist te brengen. Ze was een nicht of een tante. Aan de andere kant zat een Arabische vrouw met opvallende porselein-blauwe ogen, met wie ik half Engels - half Hebreeuws kon praten. Voor de kidnapping van Mohammad hadden dezelfde (vermoedelijk) mensen geprobeerd een kind van negen te ontvoeren. Dat was vlak bij haar huis gebeurd, en nu durfde ze haar kinderen niet meer buiten te laten spelen. Achter die eerste rij zat een rij oudere vrouwen, het was een enorm uitgebreide familie van wel veertig of vijftig vrouwen. Toen we weggingen, bedankten ze ons voor ons bezoek, en ik bedankte hen dat ze ons hadden willen ontvangen.

Eenmaal thuis las ik op internet over de enorme escalatie, de 100 of 120 raketten die dinsdag op Israël waren neergekomen en de rellen die ook in Tira en Taibe en andere Arabische steden waren uitgebroken. Ik begon aan een beschrijving van het bezoek aan Shuafat. En opeens klonk het lugubere geloei van het luchtalarm. Bij gebrek aan een ‘safe room’ ben ik maar in de badkamer op de vloer gaan zitten, daar is maar een heel klein raampje en je hebt er tenminste water. Ik hoorde twee doffe knallen en heb keurig tien minuten gewacht en kwam daarna maar weer tevoorschijn. (Er bleken drie raketten te zijn neergekomen). Maar ik heb wel de nacht ergens anders doorgebracht, gezellig met vier andere vrouwen, van wie eentje een meisje uit Zuid-Israël, waar die dag al 70 raketten waren neergekomen, een vluchtelinge zeg maar. ’s Ochtends droomde ik dat mijn netvlies ging loslaten en de helft van mijn gezichtsveld verduisterd werd …

Mijn grote heldin is Rachel Fraenkel, de moeder van Naftali, die bij alles wat er gebeurde zo waardig en beheerst bleef, zelfs nadat ze hoorde dat haar zoon dood was nog haar dank uitsprak aan de regering, het leger, de politie, en iedereen die haar had gesteund met sympathie en gebeden. Die toen ze hoorde van de moord op Muhammad, onmiddellijk een verklaring uitstuurde dat het verschrikkelijk was als deze moord werkelijk uit nationalistische motieven was gepleegd. “Er is geen verschil tussen bloed en bloed, moord en moord. Er is geen rechtvaardiging en geen boetedoening voor moord,” schreef ze.


P.S.
Woensdag 9 juli las ik helaas in de Jerusalem Post dat een familielid in de tent voor de mannen een vurige redevoering had gehouden waarbij de Israëlische regering voor ‘achterlijk’ en ‘Satan’ werd uitgemaakt, en dat Israëlische kolonisten zouden worden ‘geboren met haat in hun hart’. Omdat de rouwbijeenkomst daardoor veranderde in een anti-regeringsbijeenkomst, liep een aantal Israëlische bezoekers gedesillusioneerd weg. “Ik kwam om gezamenlijk te rouwen over de dood van een mens, en om mijn spijt te betuigen, ik kwam niet voor een politieke bijeenkomst,” zei iemand uit Ashdod.

Delen |

Reacties

dolly hayn

vrijdag 11 juli 2014
Dank je Eva voor dit genuanceerde stuk waarin hart en hoofd evenwichtig deze wrange en bedroevende situatie bekijken, oordeelloos. Ik lees altijd jouw artikelen om hun hoog menselijke waarde, vaak zo uit het leven gegrepen. Toda Raba

Eva van Sonderen

vrijdag 11 juli 2014
Dank je Dolly, voor je hartverwarmende reactie. Sjabbat sjalom!

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
mrt 2019Stress hanteren en trauma’s kwijtraken
mrt 2019Lente in Amsterdam, winter in Jeruzalem
feb 2019Berichten uit de diaspora
jan 2019Overdenkingen na het overlijden van Amos Oz
dec 2018Een bezoek aan Tekoa
nov 2018Da'at Elyon
nov 2018Chaja Polak: ‘De man die geen hekel had aan Joden’
okt 2018Gesprek met Marceline Loridan-Ivens (2003)
sep 2018Ari Fuld z.l. – een sympathieke rechts-radicale settler
sep 2018Rosh Hasjana, goed en slecht nieuws
aug 2018Wel of niet (koosjer) vlees eten
jul 2018Tisja beAv – The joy of our heart has ceased, our dancing has turned into mourning
jul 2018In memoriam – Claude Lanzmann
jun 2018Pluralisme in Jeruzalem en Tel Aviv
mei 2018Pressurecooker Gaza ontploft
mei 2018Onnodige tragedie
apr 2018Israëls zeventigste verjaardag
apr 2018Lange, hete zomer
mrt 2018Een toevallig gevonden boek
mrt 2018Terugblik op Poerim
feb 2018Noodkreet
jan 2018Deportatie en verzet
jan 2018Doodstraf
dec 2017Rust en rumoer
nov 2017Meeliften op het dagboek van Anne Frank
okt 2017Noach, de zondvloed en (seksueel) geweld
okt 2017Vreugde van het water scheppen
okt 2017Een dinsdag in Jeruzalem
sep 2017New age, alt-right en antisemitisme
aug 2017De totale zonsverduistering
jul 2017De Kotel en de wet op bekering
jun 2017Geweld tegen Arabische vrouwen
mei 2017De zakenman en het fotomodel op bezoek in Jeruzalem
mei 2017Jom Hasjoa in Israël
apr 2017De maaltijd van de Moshiach
apr 2017Demonstreren in Jeruzalem
mrt 2017Weapons of the Spirit
mrt 2017Ana B’choach
feb 2017Emoties en de brit mila
jan 2017Een nieuwe koning in Egypte die Jozef niet had gekend
jan 2017Aanslag in Armon Hanatziv
jan 2017De rechtsstaat Israël
dec 2016Ellende en onheil
dec 2016Portefeuille
nov 2016Bosbranden
nov 2016Amerikaanse verkiezingen
okt 2016Sjana tova – van traditioneel tot vernieuwend
sep 2016Afscheid bij Crescas
sep 2016Prayer for the Soul and the Holy City
sep 2016Bariloche
aug 2016Gideon Levy
aug 2016Zomergasten en groene papegaaien
jul 2016Traditie en moderne ontwikkelingen
jun 2016In memoriam: Alegria
mei 2016Donkere wolken boven Zion?
mei 2016René Kahn – Tikoen Olam met behulp van psychofarmaca
apr 2016Overdenking bij de dood van Wim Brands
mrt 2016Denkflarden bij het samenstellen van sjlachmones
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem II – het French Hospice
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem
feb 2016Uitzichtloosheid in Gaza
feb 2016Separate but equal is not equal. Hebben vrouwen gewonnen, of de religieuze stromingen?
jan 2016Aanslagen op de Westoever
jan 2016Van Dis
dec 2015Het verschillende gebruik van messen
dec 2015Chanoeka 2015
nov 2015De oorlog van Gog en Magog
nov 2015Herdenking van de moord op Rabin
okt 2015Een bi-nationale staat voor twee volkeren
okt 2015De terreur van de lange messen
sep 2015Is er nog één Joods volk?
aug 2015Profetie
aug 2015Toch nog lichtpuntjes
jul 2015Tisja beAv 2015
jul 2015Een spook waart door Jeruzalem ...
jul 2015Tegengestelde verhalen - wat is waarheid
jun 2015Stedenband
jun 2015Licht en donker in Jeruzalem
mei 2015Catch the Jew! (Vang de Jood)
mei 2015Beth Mozes
apr 2015Tunnel of Hope
mrt 2015Angst en trauma hebben de verkiezingen gewonnen
mrt 2015Poeriem en Iran
feb 2015Nederlandse Joden, hier of daar
feb 2015Ibrahim Abu El-Hawa
jan 2015Verschillen in perceptie na de aanslagen in Parijs
jan 2015Journaal van te verwachten sneeuwstorm
jan 2015Het jaar 2014
dec 2014Chanoeka tussen Rechovot en Jeruzalem
dec 2014Welkom terug
nov 2014Door de Arabische sjoek
nov 2014Olijven plukken (2)
okt 2014Olijven plukken met Rabbis for Human Rights
okt 2014De goede oude tijd
okt 2014Onder de helm
sep 2014Rosj Hasjana 2014
sep 2014Berlijn en Jeruzalem
aug 2014Overwinning
aug 2014Staakt-het-vuren
jul 2014Oorlog en de as van de Rode Koe
jul 2014In Israël gebeurt in drie weken meer dan in Nederland in een jaar
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen - vervolg
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen
jun 2014Sjawoe’ot en de éénstaat oplossing
mei 2014Naar Tekoa
mei 2014Het Achterhuis voor tieners verklaard
mei 2014Anne Frank met luxe verwen-arrangement
apr 2014Jeruzalems begin en einde van Pesach
apr 2014Is er hoop na Kerry?
apr 2014De Holyland affaire
mrt 2014Nu al: pre-Pesachkoorts
mrt 2014Botsende klimaatzones en botsende belangen
feb 2014Diaspora-nieuws
feb 2014Ziekenfonds
jan 2014Landau over Sharon
jan 2014Afrikaanse asielzoekers in Tel Aviv
dec 2013Pre-Kersjt in Jeruzalem
dec 2013Een geurkaarsje voor Mandela
dec 2013Amos Oz, Chanoeka en Friedländer
nov 2013De Hollandsche Schouwburg. Theater, Deportatieplaats, Plek van Herinnering
nov 2013Filipijnen
nov 2013Bethlehem, de film
okt 2013Aviva Zornberg over de akeda
okt 2013De Kabbala van rabbijn Ashlag
sep 2013Wie verdient er nu de Nobelprijs?
aug 2013Scheermes en scheerkwast bij de hand houden
aug 2013Een relatief rustig eiland
aug 2013Gasmasker
jul 2013Tisja Be'Av
jul 2013Dertigste Jeruzalem Filmfestival
jul 2013Tel Aviv, stad van tegenstellingen
jun 2013Hitte
jun 2013Rosj Chodesj Tammoez
jun 2013'De vijand'
mei 2013Een echte seculiere sjabbatsfeer
mei 2013Onderduiken in de apenrots
apr 2013In dienst gaan
apr 2013Zon en zingeving in Israël
mrt 2013Kitniyot
mrt 2013Chamsin
mrt 2013Rabbi Menachem Froman, van Goesj Emoeniem tot Jerusalem Peacemaker
mrt 2013Conflict bereikt tuinhekje
feb 2013David Hartman - zichrono livracha
jan 2013The day after
jan 2013Ontregeld
jan 2013Lemaleh et hachalal
dec 2012Chanoeka in Nachlaot
nov 2012Oorlog met Gaza (2)
nov 2012Oorlog met Gaza
nov 2012New York
okt 2012Noach, de Zondvloed en zonne-energie
okt 2012Op de Machane Yehuda
sep 2012High Times – thuiskweek in Israël