inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Renée Citroen

Renée Citroen (1948) was werkzaam als journalist/redacteur van onder andere: Wordt Vervolgd (Amnesty International), Blanes, NIW, Benjamin, JonagBulletin en Chidushim (Beit Ha'Chidush). Als 'opvolgster van Henriëtte Boas' schrijft ze regelmatig ingezonden brieven in NRC Handelsblad. Renée Citroen is oud-bestuurslid van Beit Ha'Chidush en mede-auteur van de Sidur Ha'Chidush en de Nieuwe Hagada.

vrijdag 11 december 2015

'Wie is er bang voor Spinoza?' vroeg rabbijn Lopes Cardozo in een vurig pleidooi om de ban op Spinoza op te heffen. Dat was op het symposium afgelopen zondag, dat Crescas had medegeorganiseerd. Veel sprekers (wel alleen mannen helaas, alsof we nog in de 17e eeuw waren) belichtten Spinoza en zijn tijd. Gezien de omstandigheden toen was het logisch dat de Portugees-Joodse autoriteiten zo'n rebel niet konden gedogen in hun midden. Maar nu?
In de pauze sprak ik iemand die het maar onzin vond: Spinoza is dood en het is geschiedenis. Iemand anders beaamde het. Allebei goed opgeleide, moderne vrouwen. Pas achteraf besefte ik waarom ik op dat moment niet kon reageren. Ik was te verbluft. Wat is dat voor een argument, het is geschiedenis? Geldt dat ook voor de slavernij? Dat er vroeger onrecht is gedaan, telt dat dan niet meer? En duurt het onrecht ook niet voort, worden er niet nog steeds voortdurend mensen in de ban gedaan, Joods en niet-Joods?

Want onrecht was het, het in de ban doen van Spinoza. Toen de ban, die voor deze gelegenheid uit het Stadsarchief naar de Rode Hoed was gebracht, werd voorgelezen door Benjamin Moser in prachtig Portugees en in vertaling door Emile Schrijver, kreeg ik letterlijk kippevel. Wat een machteloze woede sprak eruit en vooral: wat een angst. Dat benadrukte Lopes Cardozo ook, vandaar zijn vraag: wie is er bang voor Spinoza?

Maar helaas, die angst heerst nog steeds. Nu vaak verborgen onder rationele argumenten, wat Spinoza deugd zou doen, maar waarom anders die tegenzin om iets uit de 17e eeuw op te heffen? Is het de angst om macht kwijt te raken, zelfbenoemde autoriteit? Als je de ban opheft, ben je dan inderdaad je basis kwijt, wat de orthodoxie denkt? Natuurlijk niet, die basis maak je zelf, zelfs de orthodoxen van nu zijn niet meer die van toen. Alles verandert voortdurend, het is een illusie te denken dat je dat tegen kunt houden. Ja, in een potdicht getto, zonder ramen naar buiten. En dan iedereen die anders denkt buitensluiten. Dat gebeurt nog steeds, zelfs in Nederland.

Lopes Cardozo stelde voor om geleerden uit allerlei geledingen te benoemen om een comité te vormen dat de ban opheft. Dat gaat niet werken. Wie beslist over de leden daarvan en namens wie spreken ze? Over die vragen kunnen we nog weer eeuwen discussiëren. Maar is dat niet juist wat het jodendom kenmerkt? Er bestaat niet één waarheid, niet één autoriteit. Maar het is treurig dat sommigen de elementaire mensenrechten daarbij negeren of ontkennen.

Spinoza geloofde niet in wonderen. Het is jammer dat hij niet op internet kon lezen wat rabbijn Benjamin Blech op aish.com schrijft: Our role on earth is not simply to pray for a miracle, but rather to be a miracle.

Dat had hij vast mooi gevonden. Want is het niet een wonder dat zijn ideeën over vrijheid zoveel eeuwen later in een deel van de wereld gemeengoed zijn geworden? Laten we vooral onze uiterste best doen om dat zo te houden.

Chanuka sameach!

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
okt 2018De zionisten
sep 2018Kijken in de orthodoxe ziel
sep 2018Chesed we-emet
aug 2018Evelien
aug 2018De pijn van het er niet bij horen
jul 2018Nog een Rebbe
jun 2018Het gebeurde wéér
jun 2018Ze lieten me huilend achter
jun 2018Een grijs wereldbeeld
mei 2018Van de Baal Shem Tov tot Susannah Heschel
mei 2018Een reis naar onszelf
apr 2018Waarheid
apr 2018Monument
mrt 2018De beste Pesach ooit
mrt 2018Lijden of genieten
mrt 2018Identiteit, Volendam of de wereld
mrt 2018Zwart/wit of grijs?
feb 2018Carlebach, wat te doen?
jan 2018Besnijdenis 2
jan 2018Een straatnaam
jan 2018Jodendom nu
dec 2017Medemenselijkheid
dec 2017Universele verklaring
nov 2017Dilemma's
nov 2017“Op de achtergrond sluimert het”
okt 2017Raar nieuws
okt 2017JMW toen en nu
okt 2017De brug
sep 2017Tesjoewa
sep 2017Het is altijd erger dan je dacht
sep 2017Westerbork, of all places
aug 2017De schaduw van twijfel
aug 2017Troost en rust
aug 2017Je verzint het niet
jul 2017Een seider voor de vierde juli
jun 2017Psalm 23
jun 2017Besnijden of niet?
mei 2017Geduld en empathie
mei 2017“De kinderen van de vermoorden”?
mei 2017Verbazing en afgunst
apr 2017Culturele toe-eigening
apr 2017Behulpzaam overlappen
apr 2017Tzafun – Wat verborgen is
mrt 2017Morandi
mrt 2017Juffrouw Boas
mrt 2017De flat
mrt 2017Besnijdenis
feb 2017Poerim toen en nu
feb 2017Daar gáán we weer
feb 2017Inburgeren
jan 2017Atheïsme
jan 2017Waarheid
jan 2017Flauw
dec 2016Familieruzie
dec 2016Roofkunst
dec 2016VaderJoden again
nov 2016Sjoelbezoek
nov 2016De mag/moet-cultuur
okt 2016Joodse identiteit – Geen woorden maar daden
okt 2016Vergeven
sep 2016Losers
sep 2016Afscheid
sep 2016Welkom bij de club
sep 2016Sterke vrouwen
aug 2016Terug naar vroeger?
aug 2016Schoonfamilie
aug 2016Antisemitisme 2.0
jun 2016De toon
jun 2016Psalm 81
mei 2016Joods begraven
mei 2016Antisemiet of niet?
mei 2016Vergeven?
apr 2016Altijd weer Pesach
apr 2016Pestjochies
mrt 2016De Vreemdeling
mrt 2016Behoudend
feb 2016Familie als Hotel California?
jan 2016Zondebok
dec 2015Wie is er bang voor Spinoza?
nov 2015Om toch
okt 2015Stilte in Joods Nederland