Corona

Ook Crescas past het programma aan. De bijeenkomsten worden tot nader bericht geschorst en de langlopende cursussen worden via een online platform verzorgd. Wij blijven u informeren over de overige lezingen en cursussen via de nieuwsbrief en mail. Onze online aanbod blijft natuurlijk beschikbaar!

inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Renée Citroen

Renée Citroen (1948) was werkzaam als journalist/redacteur van onder andere: Wordt Vervolgd (Amnesty International), Blanes, NIW, Benjamin, JonagBulletin en Chidushim (Beit Ha'Chidush). Als 'opvolgster van Henriëtte Boas' schrijft ze regelmatig ingezonden brieven in NRC Handelsblad. Renée Citroen is oud-bestuurslid van Beit Ha'Chidush en mede-auteur van de Sidur Ha'Chidush en de Nieuwe Hagada.

vrijdag 24 januari 2020

In elke generatie wordt het wiel wel eens opnieuw uitgevonden. Dat leidt helaas tot het zogenaamd zelf ontdekken van ideeën die al duizenden jaren bestaan. Zoals de Zweedse filosoof Martin Hägglund (1976) doet in een interview in NRC. Hij is strikt seculier en vindt dat het beste model voor de samenleving. Dat kan, maar de manier waarop is weer eens zó beperkt, dat hij het atheïsme belijdt als dé waarheid. Hij heeft het dus niet op religie, maar zijn argumenten ertegen zijn, zoals zo vaak, geënt op een ouderwets en beperkt idee van religie en dan nog de meest fundamentalistische vorm ervan.

In plaats daarvan bedenkt hij een 'seculiere religie’. Hij zegt: “Ik roep niet naar gelovigen: o jullie zijn gek als jullie dat allemaal voor zoete koek slikken. Mijn kritiek is van binnenuit, ik nodig mensen uit zichzelf (sic) af te vragen waar ze in geloven en wat ze waardevol achten. In mijn overtuiging geeft juist een louter seculier verhaal daar betere antwoorden op.”

Dat is natuurlijk gemakkelijk als je religie aldus definieert: “Religie laat de mensen geloven in een leven ná dit leven, maar het is zaak om in dít leven te geloven”, en: “Godsdienstig ben je wanneer je ervan overtuigd bent dat hoe mooi en bloeiend je leven ook is, er nog altijd iets ontbreekt, omdat je leven eindig is, niet eeuwig. Dan zie je je eindige leven slechts als een voorbereiding op iets anders.”

Als hij de moeite had genomen zich ook maar even te verdiepen in het Jodendom (dat ik als voorbeeld voor religie neem, omdat ik dat het beste ken), zou hij zien dat daar de nadruk juist ligt op het leven, op tikoen olam, het helen van de wereld, hier en nu.

Dus geen voorbereiding op een hiernamaals, waar we ons geen voorstelling van maken. Of het christendom dat wél altijd doet, vraag ik me af. Ik denk dat progressieve christenen ook niet in een hemel, laat staan een hel, geloven.

Hägglund generaliseert dus enorm. Dan gaat zijn verhaal over seculiere religie dus ook niet op. Nog vreemder maakt hij het als hij alles seculier noemt: “Alle zorg die we wijden aan ons tijdelijke en eindige leven beschouw ik als seculier, zelfs als het een religieuze vorm heeft. Ook als je niet ‘gelooft’, kun je dat zo voelen. Maar de eeuwige zaligheid voorbij dit leven, die religies beloven, is helemaal niet aanlokkelijk. Ons gevoel van betrokkenheid komt juist voort uit ons besef dat alles breekbaar en eindig is.”

En dat besef is er dus niet als je religieus bent? Hoe zit het dan met die talloos herhaalde oproepen in de Tora om de vreemdeling goed te behandelen, omdat wij immers zelf vreemdelingen in Mitsrajim waren? Is dat geen betrokkenheid?

En wie noemt hij als voorbeeld van een religieus persoon? Een oude kerkvader: “Augustinus is in zijn jeugd op vluchtige aardse zaken gefixeerd, maar dan leert hij dat hij zich daarvan los moet maken en zich op de eeuwigheid van God moet richten.” Want: “Religie ziet vervulling als een weldadige toestand waarin je ontheven wordt van je verantwoordelijkheid.”

Hoe zat het ook al weer met onze eigen verantwoordelijkheid? Vertrouw op God, maar zet je fiets op slot … Kortom, er klopt niets van zijn idee van moderne religie.

Want wat hij onder 'geloof' verstaat “is de overtuiging dat we ons voortdurend moeten inzetten voor wat we van waarde achten, dat die zaken alleen kunnen bestaan wanneer wij ze zorg en aandacht geven. Daar hoort bij dat je van mening kunt veranderen, een zaak kunt opgeven, of radicaal andere keuzes kunt maken.” Dat kun je dus blijkbaar alleen als seculier gelovige; als je religieus bent, ben je dus iemand die niet van mening verandert en geen keuzes maakt. Ja, als je gelooft dat de aarde in zeven dagen is geschapen, en je de rest van de Bijbel ook helemaal letterlijk neemt, dan klopt het. Maar wat een denigrerende en arrogante opvatting van moderne religie!

Hägglund maakt het nog bonter: “Seculier geloven houdt het besef in dat waar je in gelooft, wat je belangrijk vindt, niet los staat van de manier waarop we ons ervoor inzetten. Dus hangt alles af van wat we daadwerkelijk doen en de manier waarop we dat doen. Dat is het grote verschil met religie. Wanneer je gelooft in filosofie, dan weet je dat filosofie niet kan bestaan zonder mensen die filosofie bedrijven. Als je religieus bent, dan ga je ervan uit dat God en de eeuwigheid niet van jou afhankelijk zijn.”

Ik denk dat het goed zou zijn als de filosoof Hägglund eens een boek van Abraham Heschel of Martin Buber las. Daarin zie je mooi verwoord dat God (hoe je je die ook voorstelt) juist de mens nodig heeft om de wereld te vervolmaken.

En wat staat er in Sjemot/Exodus 24:7: “We zullen doen en we zullen horen”, zegt het Joodse volk. Aan het werk dus, en laat Hägglund maar in zijn bekrompen wereldje met dichte luiken zitten. Tenzij hij echte interesse toont in hoe levende religieuze mensen denken in plaats van in een dode kerkvader van eeuwen geleden.


Martin Hägglund, This Life; How Mortality Makes Us Free, Profile Books, (464 pagina’s) prijs € 23,99.

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
apr 2020En weer wordt het Pesach
mrt 2020Nu
mrt 2020Een open wond
feb 2020Ischa again
jan 2020Excuses ook voor ons
jan 2020Een seculiere religie?
jan 2020Afgewezen
dec 2019Vreugdevuren
dec 2019Cartoon
nov 2019Afgoden
nov 2019DOVO of Levenslicht 2
nov 2019Levenslicht voor dode Joden, Roma en Sinti (en de homoseksuelen)
nov 2019Over kritiek: “Doe er je voordeel mee”
okt 2019Vergeven
sep 2019De 'tegemoetkomingen' van de NS
sep 2019Een column over de column
sep 2019Le paradis
aug 2019Van tulband tot keppel
aug 2019Middenjoden
jul 2019Mulisch en zijn ouders
jun 2019Afscheid van Westerbork
jun 2019De 'verwarring' over vaderJoden
jun 2019Een tastbare herinnering?
mei 2019Noodzakelijke woede
mei 2019Het verleden haalt je in
mei 2019De “shit” in Westerbork
apr 2019Duisternis
apr 2019Op reis door zware tijden
mrt 2019Yehuda's woorden
mrt 2019“We zijn allemaal ménsen”
feb 2019Antisemiet op een Israëlische scootmobiel
feb 2019Sommetjes
feb 2019Westerbork again
jan 2019Het 'Oude' Testament
jan 2019Een nieuw jaar met nieuwe inzichten
dec 2018Nivellering door goedbedoelde intentie
dec 2018Identiteit, een citroen met veel pitjes
nov 2018Als ik het niet doe ...
nov 2018Een enerverende week
okt 2018Integriteit
okt 2018De zionisten
sep 2018Kijken in de orthodoxe ziel
sep 2018Chesed we-emet
aug 2018Evelien
aug 2018De pijn van het er niet bij horen
jul 2018Nog een Rebbe
jun 2018Het gebeurde wéér
jun 2018Ze lieten me huilend achter
jun 2018Een grijs wereldbeeld
mei 2018Van de Baal Shem Tov tot Susannah Heschel
mei 2018Een reis naar onszelf
apr 2018Waarheid
apr 2018Monument
mrt 2018De beste Pesach ooit
mrt 2018Lijden of genieten
mrt 2018Identiteit, Volendam of de wereld
mrt 2018Zwart/wit of grijs?
feb 2018Carlebach, wat te doen?
jan 2018Besnijdenis 2
jan 2018Een straatnaam
jan 2018Jodendom nu
dec 2017Medemenselijkheid
dec 2017Universele verklaring
nov 2017Dilemma's
nov 2017“Op de achtergrond sluimert het”
okt 2017Raar nieuws
okt 2017JMW toen en nu
okt 2017De brug
sep 2017Tesjoewa
sep 2017Het is altijd erger dan je dacht
sep 2017Westerbork, of all places
aug 2017De schaduw van twijfel
aug 2017Troost en rust
aug 2017Je verzint het niet
jul 2017Een seider voor de vierde juli
jun 2017Psalm 23
jun 2017Besnijden of niet?
mei 2017Geduld en empathie
mei 2017“De kinderen van de vermoorden”?
mei 2017Verbazing en afgunst
apr 2017Culturele toe-eigening
apr 2017Behulpzaam overlappen
apr 2017Tzafun – Wat verborgen is
mrt 2017Morandi
mrt 2017Juffrouw Boas
mrt 2017De flat
mrt 2017Besnijdenis
feb 2017Poerim toen en nu
feb 2017Daar gáán we weer
feb 2017Inburgeren
jan 2017Atheïsme
jan 2017Waarheid
jan 2017Flauw
dec 2016Familieruzie
dec 2016Roofkunst
dec 2016VaderJoden again
nov 2016Sjoelbezoek
nov 2016De mag/moet-cultuur
okt 2016Joodse identiteit – Geen woorden maar daden
okt 2016Vergeven
sep 2016Losers
sep 2016Afscheid
sep 2016Welkom bij de club
sep 2016Sterke vrouwen
aug 2016Terug naar vroeger?
aug 2016Schoonfamilie
aug 2016Antisemitisme 2.0
jun 2016De toon
jun 2016Psalm 81
mei 2016Joods begraven
mei 2016Antisemiet of niet?
mei 2016Vergeven?
apr 2016Altijd weer Pesach
apr 2016Pestjochies
mrt 2016De Vreemdeling
mrt 2016Behoudend
feb 2016Familie als Hotel California?
jan 2016Zondebok
dec 2015Wie is er bang voor Spinoza?
nov 2015Om toch
okt 2015Stilte in Joods Nederland