inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Renée Citroen

Renée Citroen (1948) was werkzaam als journalist/redacteur van onder andere: Wordt Vervolgd (Amnesty International), Blanes, NIW, Benjamin, JonagBulletin en Chidushim (Beit Ha'Chidush). Als 'opvolgster van Henriëtte Boas' schrijft ze regelmatig ingezonden brieven in NRC Handelsblad. Renée Citroen is oud-bestuurslid van Beit Ha'Chidush en mede-auteur van de Sidur Ha'Chidush en de Nieuwe Hagada.

vrijdag 19 juli 2019

Ik las het boek over Harry Mulisch, Zijn eigen land van Robbert Ammerlaan. Het is geen echte biografie, maar een verzameling teksten en foto's, die het leven van Mulisch beschrijven aan de hand van brieven van, over en naar hemzelf, en citaten uit zijn oeuvre. Het geeft een mooi beeld van zijn manier van denken, zijn tomeloze ambitie en zijn zoektocht naar zijn afkomst.

Mulisch heeft alles, maar dan ook alles bewaard, schoolrapporten, zelfs van zijn moeder, briefjes en dagboeken en nog veel meer.

Ammerlaan gebruikt dat om een beeld te schetsen van de schrijver. Een veelzijdig beeld, niet altijd even vleiend, maar dat wist Harry zelf als geen ander. Hij wekte haat op, zei hij, op school al. Hij noemde het een 'omgekeerd charisma'. Maar hij had ook een positief charisma, getuige de vele vrouwen die voor hem vielen, al behandelde hij ze slecht; ze waren alleen goed voor het huishouden en in bed. Dat is niet zo heel vreemd, zijn generatie mannen (hij was van 1927) wist nauwelijks anders.

Door de brieven van zijn moeder krijg je een inkijkje in zijn jeugd en jonge jaren. Moeder Alice Schwartz vertrok uit huis toen Harry negen jaar was. Hij bleef achter met zijn afstandelijke Duitse vader die door oorlogstrauma's uit de Eerste Wereldoorlog depressief was geworden. In de Tweede Wereldoorlog koos hij de kant van de nazi's en werkte bij de bank Lippmann-Rosenthal, die de geroofde goederen en gelden van de gedeporteerde Joden beheerde. Fout dus. Maar hoe fout? Hij zorgde er wel voor dat Alice, die Joods was, na een arrestatie snel vrij kwam en de oorlog overleefde. Harry zelf kreeg in 1944 een oproep om zich te melden om naar Duitsland te gaan, maar de soldaat die hem kwam halen, werd door zijn vader zo geïntimideerd dat hij vertrok zonder Harry.

Na de oorlog werd vader Kurt opgepakt en naar een interneringskamp gestuurd, waar hij gebroken uit kwam. Een militair die niet anders kon dan bevelen opvolgen, zo ziet Harry zijn vader. Geen excuus, maar wel een verklaring.

Waarom vertrok moeder Alice vrij snel na de oorlog, al in 1951, naar Amerika, nadat ze eerst op zichzelf in Amsterdam had gewoond? Ammerlaan geeft geen reden, maar die is er natuurlijk wel.

Ze beschrijft het in een brief aan Harry: al haar familie is vermoord en ze wil naar een 'veilig' land, ver van alle ellende. Maar ze neemt Harry niet mee.

Heeft ze daar later spijt van? Ze vraagt zich achteraf wel in een brief aan Harry af waarom ze hem achterliet bij zijn vader en Frieda, het trouwe Duitse dienstmeisje, dat meer moederlijke zorgen voor Harry had dan zijzelf.

Haar eigen kille jeugd geeft ze als reden en ze vergoelijkt het zelfs door te zeggen dat Harry zonder die eenzame jeugd niet de schrijver was geworden die hij nu is. Mooi excuus, maar het toont het onvermogen aan om echte relaties aan te gaan. Als je je hele familie verloren hebt, hecht je je niet meer, zelfs (of juist?) niet aan je kind. De naoorlogse generatie weet daar alles van.

Harry herinnert zich niet dat hij erg leed onder het vertrek van zijn moeder, maar hij is zijn hele leven met haar bezig geweest, heeft altijd haar liefde gezocht, die ze niet kon geven.

Er kwamen inderdaad mooie boeken uit voort, maar zijn uitspraak: “Ik bén de Tweede Wereldoorlog” is, met zijn foute vader en zijn Joodse moeder, dus nog treuriger dan hij ooit heeft toegegeven.

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
aug 2019Middenjoden
jul 2019Mulisch en zijn ouders
jun 2019Afscheid van Westerbork
jun 2019De 'verwarring' over vaderJoden
jun 2019Een tastbare herinnering?
mei 2019Noodzakelijke woede
mei 2019Het verleden haalt je in
mei 2019De “shit” in Westerbork
apr 2019Duisternis
apr 2019Op reis door zware tijden
mrt 2019Yehuda's woorden
mrt 2019“We zijn allemaal ménsen”
feb 2019Antisemiet op een Israëlische scootmobiel
feb 2019Sommetjes
feb 2019Westerbork again
jan 2019Het 'Oude' Testament
jan 2019Een nieuw jaar met nieuwe inzichten
dec 2018Nivellering door goedbedoelde intentie
dec 2018Identiteit, een citroen met veel pitjes
nov 2018Als ik het niet doe ...
nov 2018Een enerverende week
okt 2018Integriteit
okt 2018De zionisten
sep 2018Kijken in de orthodoxe ziel
sep 2018Chesed we-emet
aug 2018Evelien
aug 2018De pijn van het er niet bij horen
jul 2018Nog een Rebbe
jun 2018Het gebeurde wéér
jun 2018Ze lieten me huilend achter
jun 2018Een grijs wereldbeeld
mei 2018Van de Baal Shem Tov tot Susannah Heschel
mei 2018Een reis naar onszelf
apr 2018Waarheid
apr 2018Monument
mrt 2018De beste Pesach ooit
mrt 2018Lijden of genieten
mrt 2018Identiteit, Volendam of de wereld
mrt 2018Zwart/wit of grijs?
feb 2018Carlebach, wat te doen?
jan 2018Besnijdenis 2
jan 2018Een straatnaam
jan 2018Jodendom nu
dec 2017Medemenselijkheid
dec 2017Universele verklaring
nov 2017Dilemma's
nov 2017“Op de achtergrond sluimert het”
okt 2017Raar nieuws
okt 2017JMW toen en nu
okt 2017De brug
sep 2017Tesjoewa
sep 2017Het is altijd erger dan je dacht
sep 2017Westerbork, of all places
aug 2017De schaduw van twijfel
aug 2017Troost en rust
aug 2017Je verzint het niet
jul 2017Een seider voor de vierde juli
jun 2017Psalm 23
jun 2017Besnijden of niet?
mei 2017Geduld en empathie
mei 2017“De kinderen van de vermoorden”?
mei 2017Verbazing en afgunst
apr 2017Culturele toe-eigening
apr 2017Behulpzaam overlappen
apr 2017Tzafun – Wat verborgen is
mrt 2017Morandi
mrt 2017Juffrouw Boas
mrt 2017De flat
mrt 2017Besnijdenis
feb 2017Poerim toen en nu
feb 2017Daar gáán we weer
feb 2017Inburgeren
jan 2017Atheïsme
jan 2017Waarheid
jan 2017Flauw
dec 2016Familieruzie
dec 2016Roofkunst
dec 2016VaderJoden again
nov 2016Sjoelbezoek
nov 2016De mag/moet-cultuur
okt 2016Joodse identiteit – Geen woorden maar daden
okt 2016Vergeven
sep 2016Losers
sep 2016Afscheid
sep 2016Welkom bij de club
sep 2016Sterke vrouwen
aug 2016Terug naar vroeger?
aug 2016Schoonfamilie
aug 2016Antisemitisme 2.0
jun 2016De toon
jun 2016Psalm 81
mei 2016Joods begraven
mei 2016Antisemiet of niet?
mei 2016Vergeven?
apr 2016Altijd weer Pesach
apr 2016Pestjochies
mrt 2016De Vreemdeling
mrt 2016Behoudend
feb 2016Familie als Hotel California?
jan 2016Zondebok
dec 2015Wie is er bang voor Spinoza?
nov 2015Om toch
okt 2015Stilte in Joods Nederland