inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Renée Citroen

Renée Citroen (1948) was werkzaam als journalist/redacteur van onder andere: Wordt Vervolgd (Amnesty International), Blanes, NIW, Benjamin, JonagBulletin en Chidushim (Beit Ha'Chidush). Als 'opvolgster van Henriëtte Boas' schrijft ze regelmatig ingezonden brieven in NRC Handelsblad. Renée Citroen is oud-bestuurslid van Beit Ha'Chidush en mede-auteur van de Sidur Ha'Chidush en de Nieuwe Hagada.

vrijdag 1 mei 2020

Ik zag begin dit jaar erg op tegen de viering van de 75-jarige bevrijding. Nederland werd bevrijd, maar voor de weinige teruggekomen Joden viel er weinig te vieren. Zou daar wel aandacht aan worden besteed, of werd het weer een feest in hoerastemming zonder ons? Er is veel bekend over de kleine Sjoa*, maar is het doorgedrongen tot de gemiddelde Nederlander? Of kijkt men net als eind jaren veertig liever de andere kant op, toen men klaagde over de ellende die men zelf had meegemaakt?

Ik lees al jaren nauwelijks meer verhalen over de oorlog, en nu helemaal niet. Ik keek ook niet naar de serie over de bevrijding van de NOS, te pijnlijk.

Ik verbaasde me erover dat ik zoveel verdriet voelde en zelfs meer aan het rouwen was dan vroeger. Dat kwam misschien, omdat mijn vader eind 2019 overleed, net geen honderd geworden, en ik daarom terugkeek op zijn leven. Maar de rouw om mijn vader was het niet alleen, merkte ik. Heel vreemd, ik kon niet verwoorden wat het dan wel was.

Toen werd ik gevraagd om iets te zeggen op Jom HaSjoa bij het Joods monument in Heemstede. Ik had er een hard hoofd in en kreeg eerst niets op papier. Opeens kwam er haast vanzelf een gedicht op mijn scherm te staan. Een nogal larmoyant lied, dat niet eens mijn eigen gevoel weergaf. Ik vond het allemaal te overdreven en besloot iets anders te zeggen in Heemstede. Maar door de coronacrisis ging de herdenking niet door.

Nu wordt het 5 mei en hoewel alle festiviteiten zijn afgelast, is het wel de dag waarop Nederland 75 jaar geleden werd bevrijd. Ik keek nog eens naar dat vreemde rijm en nu zag ik wat ik eerder niet begreep: ik heb verwoord wat mijn vader nooit kon zeggen.

Een kreupel rijm om ons gevoel in deze dagen te beschrijven

We kijken terug en zien zo weinig, alles is in mist gehuld.
We treuren om verloren tijden en zijn van leed en spijt vervuld.
Wie zouden er nu nog bij zijn? Wie vierden met ons samen feest?
We kijken om ons heen en zien haast niemand, die er ooit wel is geweest.

Er zijn zoveel vragen niet beantwoord, er ontbreken er zoveel.
We lopen rond in deze dagen met een dichtgeklemde keel.
Het is al zo lang geleden en velen hebben we niet eens gekend,
Maar de diepe, zwarte leegte is ook nu nog niet gewend.

Is dit bevrijding, is dit vrijheid? Zonder naasten, jong en oud?
En hoe begrijpen onze kinderen dat er nu nog wordt gerouwd?
Als anderen hun vrijheid vieren en de vlaggen gaan in top,
Voelen wij een bittere weemoed naar wat was, dat houdt nooit op.

En ons leven gaat heus verder met onze eigen familie om ons heen.
Kleinkinderen brengen ons veel vreugde, hoewel de schaduw nooit verdween.
En dit houden we ons voor ogen: slachtoffers willen we niet meer zijn.
Ja, wij zijn terneergeslagen, maar we gaan door, ondanks de pijn.

Mijn vader en veel andere survivors wilden niet terugkijken, alleen naar de toekomst. Dat was lastig voor ons, hun kinderen. Maar één ding hebben ze doorgegeven, dat zij ook weer van de generaties voor hen kregen en wij weer doorgeven aan de generaties na ons: een gevoel voor rechtvaardigheid ondanks alles.

Wat het is om in een democratie te leven, nu we al 75 jaar zijn bevrijd,
Dat beseffen we terdege en stemt ons tot dankbaarheid.
Maar wij weten als geen ander wat die vrijheid heeft gekost.
En de angst dat die ook weer kan verdwijnen, daarvan zijn we nooit verlost.

Zeker nu zien we de vrijheid weer scheuren: er is zoveel racisme en haat.
Ik zou het wel uit willen schreeuwen: Pas toch op, straks is het te laat …
Luister niet naar populisten met hun leugens en bedrog,
Kies voor eerlijkheid en waarheid, want nu kan het nog.

Moge hun aandenken tot zegen zijn.

  • In De kleine Sjoa uit 2001 beschrijft Isaac Lipschits z.l. de kille en vijandige houding van Nederlanders ten opzichte van de na de Sjoa teruggekeerde Joden.
   Deel dit bericht: Facebook  Facebook

Reacties

F. Cohen Rapoport

vrijdag 1 mei 2020
Wat heb je dit prachtig verwoord. Sterkte deze periode.

Eva van Sonderen

vrijdag 1 mei 2020
Prachtig verwoord, Renee, alsof je vader door jou heen sprak.
Sterkte, en verder geen leed.

Theovan Praag

zondag 3 mei 2020
Laten al die mensen die zeggen dat er overal altijd erge dingen met mensen gebeuren zich een leven voorstellen waarin iedereen die je kent op enkelen na dood is. En al die mensen zijn niet door een aardbeving of een virus omgekomen maar door mensen moedwillig vermoord. Het blijft onvoorstelbaar dat al die ouders, grootouders, broers, zussen, tantes, ooms, neefjes, nichtjes, klasgenoten, leraren, vrienden, vriendinnen, kennissen, straatgenoten, zijn vermoord terwijl zeer velen slechts wegkeken. Dan weet je inderdaad “als geen ander wat die vrijheid heeft gekost. En de angst dat die ook weer kan verdwijnen, daarvan zijn we nooit verlost.”
Kauf nicht bei Juden, schreven de nazi’s op de ruiten van Joodse winkels in de jaren ’30. Anno 2020 wil de Socialistische Partij (SP) Israëlische bedrijven uitsluiten van deelname aan de ontwikkeling van een app ter bestrijding van het coronavirus. “De angst dat onze vrijheid ook weer kan verdwijnen, daarvan zijn we nooit verlost.”
Dankjewel Renée, blijf gezond!

Annemarie van Tijen

zondag 3 mei 2020
Diep gevoeld en heel indringend geschreven. Het kreupele in het gedicht is de krankzinnigheid van wat er gebeurd is.

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
jun 2020Voorbij wij/zij?
jun 2020Mansplaining en manspreading in coronatijd
mei 2020NS en rouw
mei 2020Ik kan het niet*
mei 2020Bevrijding
apr 2020Afscheid in tijden van corona
apr 2020En weer wordt het Pesach
mrt 2020Nu
mrt 2020Een open wond
feb 2020Ischa again
jan 2020Excuses ook voor ons
jan 2020Een seculiere religie?
jan 2020Afgewezen
dec 2019Vreugdevuren
dec 2019Cartoon
nov 2019Afgoden
nov 2019DOVO of Levenslicht 2
nov 2019Levenslicht voor dode Joden, Roma en Sinti (en de homoseksuelen)
nov 2019Over kritiek: “Doe er je voordeel mee”
okt 2019Vergeven
sep 2019De 'tegemoetkomingen' van de NS
sep 2019Een column over de column
sep 2019Le paradis
aug 2019Van tulband tot keppel
aug 2019Middenjoden
jul 2019Mulisch en zijn ouders
jun 2019Afscheid van Westerbork
jun 2019De 'verwarring' over vaderJoden
jun 2019Een tastbare herinnering?
mei 2019Noodzakelijke woede
mei 2019Het verleden haalt je in
mei 2019De “shit” in Westerbork
apr 2019Duisternis
apr 2019Op reis door zware tijden
mrt 2019Yehuda's woorden
mrt 2019“We zijn allemaal ménsen”
feb 2019Antisemiet op een Israëlische scootmobiel
feb 2019Sommetjes
feb 2019Westerbork again
jan 2019Het 'Oude' Testament
jan 2019Een nieuw jaar met nieuwe inzichten
dec 2018Nivellering door goedbedoelde intentie
dec 2018Identiteit, een citroen met veel pitjes
nov 2018Als ik het niet doe ...
nov 2018Een enerverende week
okt 2018Integriteit
okt 2018De zionisten
sep 2018Kijken in de orthodoxe ziel
sep 2018Chesed we-emet
aug 2018Evelien
aug 2018De pijn van het er niet bij horen
jul 2018Nog een Rebbe
jun 2018Het gebeurde wéér
jun 2018Ze lieten me huilend achter
jun 2018Een grijs wereldbeeld
mei 2018Van de Baal Shem Tov tot Susannah Heschel
mei 2018Een reis naar onszelf
apr 2018Waarheid
apr 2018Monument
mrt 2018De beste Pesach ooit
mrt 2018Lijden of genieten
mrt 2018Identiteit, Volendam of de wereld
mrt 2018Zwart/wit of grijs?
feb 2018Carlebach, wat te doen?
jan 2018Besnijdenis 2
jan 2018Een straatnaam
jan 2018Jodendom nu
dec 2017Medemenselijkheid
dec 2017Universele verklaring
nov 2017Dilemma's
nov 2017“Op de achtergrond sluimert het”
okt 2017Raar nieuws
okt 2017JMW toen en nu
okt 2017De brug
sep 2017Tesjoewa
sep 2017Het is altijd erger dan je dacht
sep 2017Westerbork, of all places
aug 2017De schaduw van twijfel
aug 2017Troost en rust
aug 2017Je verzint het niet
jul 2017Een seider voor de vierde juli
jun 2017Psalm 23
jun 2017Besnijden of niet?
mei 2017Geduld en empathie
mei 2017“De kinderen van de vermoorden”?
mei 2017Verbazing en afgunst
apr 2017Culturele toe-eigening
apr 2017Behulpzaam overlappen
apr 2017Tzafun – Wat verborgen is
mrt 2017Morandi
mrt 2017Juffrouw Boas
mrt 2017De flat
mrt 2017Besnijdenis
feb 2017Poerim toen en nu
feb 2017Daar gáán we weer
feb 2017Inburgeren
jan 2017Atheïsme
jan 2017Waarheid
jan 2017Flauw
dec 2016Familieruzie
dec 2016Roofkunst
dec 2016VaderJoden again
nov 2016Sjoelbezoek
nov 2016De mag/moet-cultuur
okt 2016Joodse identiteit – Geen woorden maar daden
okt 2016Vergeven
sep 2016Losers
sep 2016Afscheid
sep 2016Welkom bij de club
sep 2016Sterke vrouwen
aug 2016Terug naar vroeger?
aug 2016Schoonfamilie
aug 2016Antisemitisme 2.0
jun 2016De toon
jun 2016Psalm 81
mei 2016Joods begraven
mei 2016Antisemiet of niet?
mei 2016Vergeven?
apr 2016Altijd weer Pesach
apr 2016Pestjochies
mrt 2016De Vreemdeling
mrt 2016Behoudend
feb 2016Familie als Hotel California?
jan 2016Zondebok
dec 2015Wie is er bang voor Spinoza?
nov 2015Om toch
okt 2015Stilte in Joods Nederland