sluiten
×
Mogen wij u om een kleine bijdrage vragen om het werk van Crescas blijvend mogelijk te maken? Alle content op deze website is vrij toegankelijk: de wekelijkse columns, video’s, geluidsbestanden, artikelen, etc. Dat willen wij graag zo houden. U kunt ons daarbij helpen met een kleine, vrijwillige bijdrage. Ieder bedrag is welkom. Met de groene knop hiernaast is dat zó geregeld. Dankuwel.
inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Renée Citroen

Renée Citroen (1948) was werkzaam als journalist/redacteur van onder andere: Wordt Vervolgd (Amnesty International), Blanes, NIW, Benjamin, JonagBulletin en Chidushim (Beit Ha'Chidush). Als 'opvolgster van Henriëtte Boas' schrijft ze regelmatig ingezonden brieven in NRC Handelsblad. Renée Citroen is oud-bestuurslid van Beit Ha'Chidush en mede-auteur van de Sidur Ha'Chidush en de Nieuwe Hagada.

vrijdag 5 mei 2017

Afgelopen weekend hield het Egalitären Minjan uit Frankfurt een Europese Sjabbaton, waar we met Joden uit Duitsland, Frankrijk, Zwitserland, Polen en Nederland samen kwamen om te praten over 'pluralisme in het Europese Jodendom'. En ook om ideeën uit te wisselen, gewoon te kletsen, muziek te maken, diensten bij te wonen en vooral veel en lekker te eten.

De gemeente van rabbijn Elisa Klapheck staat bekend om de gastvrijheid en goede organisatie. Het is een progressieve Joodse gemeente, egalitair en inspirerend, met diensten waar het zingen (in up tempo!) voorop staat. Rabbijn Elisa had dit keer weer een 'wandelende' sjacharietdienst georganiseerd, waarbij we door heel Frankfurt liepen en soms per tram of metro verschillende Joodse plaatsen bezochten. De eerste stop was bij het huis van Franz Rosenzweig, de eerste grote Joodse vernieuwer. Daarna bezochten we het nieuwe Museum Judengasse, op de plaats waar vroeger de kleine Joodse wijk was. We hielden de dienst binnen tussen de fundamenten van de oude Joodse huizen, heel indrukwekkend. Toen naar de oude markthallen, een beladen plaats, omdat daar de Joden werden verzameld om naar de kampen te worden gestuurd. Het is ook een herdenkingsplaats, met een pad ernaar toe, waarin op verschillende plaatsen verhalen van overlevenden stonden. Het monument zelf bestond eenvoudig uit twee muren, waarbinnen je naar een glazen wand keek. Daarachter een zwart gat.


Sjoa-monument in Frankfurt

Hier zou je iedereen die niets van de Sjoa weet of wil weten naar toe moeten brengen. Zonder woorden wordt dan de verschrikking zichtbaar. We waren er allemaal stil van.

Gelukkig hielden we daarna een vrolijke kiddoesj aan de oever van de Main. Daar zongen we en dronken een bekertje wijn. Iedereen met keppels op. Zo door de stad te wandelen en in de tram en metro te zitten, zonder dat iemand er van opkeek, dat was mijn eerste verbazing.

Nog groter was mijn verbazing over de verhalen van de verschillende gemeentes in Duitsland. Duitsland kent de Einheitsgemeinde, waar alle stromingen verplicht in zitten en die door de staat wordt gesubsidieerd. Dat wist ik wel, en ook dat de beveiliging van de sjoels (die in Frankfurt in één gebouw zitten) gemeenschappelijk is. Maar het mikwe is ook gemeenschappelijk en open voor iedereen! Daar kon ikzelf dus ook naar toe, wat ik de volgende keer beslist zal doen. In Stuttgart heeft men zelfs de Kiddoesj gemeenschappelijk …

En verder: de chevra kadisja (de groep die de voorbereiding voor het begraven regelt) en de begraafplaats zijn ook gemeenschappelijk, met een familiebegraafplaats voor mensen met een niet-joodse partner. Toe maar, het kan niet op, ik werd er jaloers van.

Aan het begin van het weekend werden we verwelkomd door dr. Josef Schuster (mét titel), de president van de Zentralrat van de Joden in Duitsland en door Harry Schnabel van het bestuur van de Joodse Gemeente in Frankfurt. Beiden waren orthodox en zaten gezellig te midden van ons allemaal in de kleine vergaderruimte naast de Egalitäre sjoel. Ongehoord en ongekend in Nederland! Josef Schuster benadrukte dat men eenheid naar buiten moet uitstralen.

Natuurlijk zijn er problemen en ruzies (waar niet?), en niet alles is gemeenschappelijk. Maar men accepteert elkaars verschillen en bestaat naast elkaar. Dat werkt het beste.

De andere buitenlanders, vooral uit Frankrijk, waren jaloers op onze Duitse collega's. Geen geldzorgen en een veel gemakkelijker omgang tussen orthodox en liberaal, je vraagt je af waarom het een paar honderd kilometer naar het westen en zuiden zo vreselijk moeilijk is om samen te werken.

In Warschau wordt iedereen met Joodse grootouders wél geaccepteerd en het mikwe is ook gemeenschappelijk. Ook in Zürich kwamen de orthodoxen praten en zei de rabbijn: “het is ok, zolang jullie de Tora accepteren.”

De laatste ochtend kwamen er een paar jongeren hun verhaal doen. Daarin klonken wel klachten over de orthodoxie. Die was uitgangspunt bij hun samenkomsten en diensten. Als een meisje dan toch ging zingen, liepen de orthodoxen de dienst uit. Maar er waren ook diensten met de mannen aan de ene kant, de vrouwen aan de andere en in het midden kon je gemengd zitten. Hoe eenvoudig kan het soms zijn?

De jongere generatie is wel veel conservatiever dan hun ouders uit de hippietijd. Gelukkig niet allemaal, sommigen zijn zeer actief met een nieuw tijdschrift, Jalta geheten (naar de eigenzinnige vrouw van Rabbi Nachman), met indrukwekkende en serieuze bijdragen over het moderne jodendom. Helaas niet op internet, lopen de Duitsers daarmee een beetje achter? Ik moest eerder weg om de trein te halen, anders had ik het kunnen vragen.

Het was een zeer inspirerend weekend, waarin de saamhorigheid voorop stond, het was een warm bad van gelijkgezinden. Maar dat is het bij Elisa Klapheck altijd.

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
jun 2018Het gebeurde wéér
jun 2018Ze lieten me huilend achter
jun 2018Een grijs wereldbeeld
mei 2018Van de Baal Shem Tov tot Susannah Heschel
mei 2018Een reis naar onszelf
apr 2018Waarheid
apr 2018Monument
mrt 2018De beste Pesach ooit
mrt 2018Lijden of genieten
mrt 2018Identiteit, Volendam of de wereld
mrt 2018Zwart/wit of grijs?
feb 2018Carlebach, wat te doen?
jan 2018Besnijdenis 2
jan 2018Een straatnaam
jan 2018Jodendom nu
dec 2017Medemenselijkheid
dec 2017Universele verklaring
nov 2017Dilemma's
nov 2017“Op de achtergrond sluimert het”
okt 2017Raar nieuws
okt 2017JMW toen en nu
okt 2017De brug
sep 2017Tesjoewa
sep 2017Het is altijd erger dan je dacht
sep 2017Westerbork, of all places
aug 2017De schaduw van twijfel
aug 2017Troost en rust
aug 2017Je verzint het niet
jul 2017Een seider voor de vierde juli
jun 2017Psalm 23
jun 2017Besnijden of niet?
mei 2017Geduld en empathie
mei 2017“De kinderen van de vermoorden”?
mei 2017Verbazing en afgunst
apr 2017Culturele toe-eigening
apr 2017Behulpzaam overlappen
apr 2017Tzafun – Wat verborgen is
mrt 2017Morandi
mrt 2017Juffrouw Boas
mrt 2017De flat
mrt 2017Besnijdenis
feb 2017Poerim toen en nu
feb 2017Daar gáán we weer
feb 2017Inburgeren
jan 2017Atheïsme
jan 2017Waarheid
jan 2017Flauw
dec 2016Familieruzie
dec 2016Roofkunst
dec 2016VaderJoden again
nov 2016Sjoelbezoek
nov 2016De mag/moet-cultuur
okt 2016Joodse identiteit – Geen woorden maar daden
okt 2016Vergeven
sep 2016Losers
sep 2016Afscheid
sep 2016Welkom bij de club
sep 2016Sterke vrouwen
aug 2016Terug naar vroeger?
aug 2016Schoonfamilie
aug 2016Antisemitisme 2.0
jun 2016De toon
jun 2016Psalm 81
mei 2016Joods begraven
mei 2016Antisemiet of niet?
mei 2016Vergeven?
apr 2016Altijd weer Pesach
apr 2016Pestjochies
mrt 2016De Vreemdeling
mrt 2016Behoudend
feb 2016Familie als Hotel California?
jan 2016Zondebok
dec 2015Wie is er bang voor Spinoza?
nov 2015Om toch
okt 2015Stilte in Joods Nederland