sluiten
×
Mogen wij u om een kleine bijdrage vragen om het werk van Crescas blijvend mogelijk te maken? Alle content op deze website is vrij toegankelijk: de wekelijkse columns, video’s, geluidsbestanden, artikelen, etc. Dat willen wij graag zo houden. U kunt ons daarbij helpen met een kleine, vrijwillige bijdrage. Ieder bedrag is welkom. Met de groene knop hiernaast is dat zó geregeld. Dankuwel.
inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Renée Citroen

Renée Citroen (1948) was werkzaam als journalist/redacteur van onder andere: Wordt Vervolgd (Amnesty International), Blanes, NIW, Benjamin, JonagBulletin en Chidushim (Beit Ha'Chidush). Als 'opvolgster van Henriëtte Boas' schrijft ze regelmatig ingezonden brieven in NRC Handelsblad. Renée Citroen is oud-bestuurslid van Beit Ha'Chidush en mede-auteur van de Sidur Ha'Chidush en de Nieuwe Hagada.

vrijdag 24 februari 2017

Het is nog geen Poerim, maar ik was geïnteresseerd in de lezing daarover die Michael Kagan hield op 12 februari jongst leden. Hij is de schrijver van The Holistic Haggadah, een soort collega* dus. Een vriendelijke man met een prettige manier van vertellen.

Ik had nooit wat met Poerim. Omdat ik pas later het jodendom binnenkwam en dus geen Joodse opvoeding heb gehad, is verkleden voor mij iets wat je met carnaval doet. En ik vier ook al geen carnaval. Dus om me in een dieren- of clownspak te hijsen, voelde te raar om te doen. Bij Beit Ha'Chidush keek ik vertederd naar de kinderen (en de volwassenen) die het Purimspiel opvoerden. Leuk, maar net zoiets als het kerstspel op mijn vroegere lagere school. En dronken worden kon ook nooit, ik moest altijd nog rijden.

Bij Poerim, zegt Kagan, gaat het om Haman, van wie wij de naam moeten uitwissen, maar die wij elk jaar opnieuw vele malen uitspreken onder het geluid van ratels. Kagan ging daar niet verder op in, maar ik bedacht zelf een verklaring: Haman symboliseert het Kwaad en dat is niet uit te roeien. We moeten ons daar goed van bewust zijn en het verhaal dus elk jaar vertellen.

Maar waar gaat Poerim nu eigenlijk echt over? Kagan vertelde dat het begint wanneer Mordechai niet wil buigen voor Haman. Die neemt vervolgens wraak door te dreigen het hele Joodse volk uit te roeien.

Buigen is niet iets Joods, zegt men altijd, maar je moet volgens de halacha wel buigen voor de koning, en ook in sjoel, op sjabbat en met de Hoge Feestdagen. Dan buig je voor YAH, zelfs tot op de grond. Dus niet voor een gewoon mens. Logisch dat Mordechai niet boog. Maar daardoor bracht hij zichzelf en zijn hele volk in gevaar. Waarom deed hij dat?

We gaan terug in de tijd en letten in het Estherverhaal als altijd op de details. Er staat: Mordechai was een afstammeling van Saul (die weer van Benjamin afstamde) en Haman was een Agagiet, een afstammeling van Amalek. Honderden jaren daarvoor versloeg Saul de Amalekieten en doodde hun koning Agag.

En nog weer honderden jaren eerder had Esav (van wie Amalek de kleinzoon was) zijn tweelingbroer Ja'akov bedrogen, van wie Mordechai, de Benjamiet, afstamde.
Dus toen Mordechai en Haman elkaar tegenkwamen, waren zij geen vreemden voor elkaar, maar afstammelingen van families die elkaar gevangen hielden in een eeuwige opeenvolging van bloedwraak en vergelding. De Jood Mordechai moest met zijn hele volk worden gewroken door de Amalekiet Haman. En andersom. Mordechai wint met behulp van Esther. Hoe? Hij vecht terug, want de Joden mogen zich bewapenen en kunnen daarom overwinnen.
Dit is in het kort de uitleg van Michael Kagan, er zijn natuurlijk vele andere versies. Maar de familieruzies, de rivaliteit tussen kinderen onderling, de wraak en de vergelding, zelfs eeuwen later, zijn dus ook aanwezig in het Estherverhaal, al is het impliciet.

Waarom lezen wij die verhalen dan nog steeds? Ze zijn wreed en hebben nooit een happy end, integendeel, duizend jaar na een broedertwist vermoorden mensen elkaar nog steeds. We zijn geïntrigeerd door de spannende avonturen en de moeizame relaties tussen familieleden. We herkennen ze en dat geeft troost als het in je eigen familie ook niet alles is, zeker niet in Joodse families met hun transgenerationele trauma's. Maar het zijn ook waarschuwingen en wijze lessen.
Kagan noemt de essentie van Poerim: het omdraaien van wat de waarheid lijkt. Haman, symbool van het Kwaad, is dus eigenlijk ook een slachtoffer van de geschiedenis, een nazaat die zijn familie wreekt. Niet goed te praten, maar wel een reden om alert te zijn.

Ik ga weer geen Poerim vieren dit jaar, maar ik ben blij met deze les om verder te kijken dan het oude verhaal, om de Hamans van deze tijd te herkennen en te bestrijden.

  • De Nieuwe Hagada, een uitgave van Beit HaChidush.
Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
jun 2018Het gebeurde wéér
jun 2018Ze lieten me huilend achter
jun 2018Een grijs wereldbeeld
mei 2018Van de Baal Shem Tov tot Susannah Heschel
mei 2018Een reis naar onszelf
apr 2018Waarheid
apr 2018Monument
mrt 2018De beste Pesach ooit
mrt 2018Lijden of genieten
mrt 2018Identiteit, Volendam of de wereld
mrt 2018Zwart/wit of grijs?
feb 2018Carlebach, wat te doen?
jan 2018Besnijdenis 2
jan 2018Een straatnaam
jan 2018Jodendom nu
dec 2017Medemenselijkheid
dec 2017Universele verklaring
nov 2017Dilemma's
nov 2017“Op de achtergrond sluimert het”
okt 2017Raar nieuws
okt 2017JMW toen en nu
okt 2017De brug
sep 2017Tesjoewa
sep 2017Het is altijd erger dan je dacht
sep 2017Westerbork, of all places
aug 2017De schaduw van twijfel
aug 2017Troost en rust
aug 2017Je verzint het niet
jul 2017Een seider voor de vierde juli
jun 2017Psalm 23
jun 2017Besnijden of niet?
mei 2017Geduld en empathie
mei 2017“De kinderen van de vermoorden”?
mei 2017Verbazing en afgunst
apr 2017Culturele toe-eigening
apr 2017Behulpzaam overlappen
apr 2017Tzafun – Wat verborgen is
mrt 2017Morandi
mrt 2017Juffrouw Boas
mrt 2017De flat
mrt 2017Besnijdenis
feb 2017Poerim toen en nu
feb 2017Daar gáán we weer
feb 2017Inburgeren
jan 2017Atheïsme
jan 2017Waarheid
jan 2017Flauw
dec 2016Familieruzie
dec 2016Roofkunst
dec 2016VaderJoden again
nov 2016Sjoelbezoek
nov 2016De mag/moet-cultuur
okt 2016Joodse identiteit – Geen woorden maar daden
okt 2016Vergeven
sep 2016Losers
sep 2016Afscheid
sep 2016Welkom bij de club
sep 2016Sterke vrouwen
aug 2016Terug naar vroeger?
aug 2016Schoonfamilie
aug 2016Antisemitisme 2.0
jun 2016De toon
jun 2016Psalm 81
mei 2016Joods begraven
mei 2016Antisemiet of niet?
mei 2016Vergeven?
apr 2016Altijd weer Pesach
apr 2016Pestjochies
mrt 2016De Vreemdeling
mrt 2016Behoudend
feb 2016Familie als Hotel California?
jan 2016Zondebok
dec 2015Wie is er bang voor Spinoza?
nov 2015Om toch
okt 2015Stilte in Joods Nederland