inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Renée Citroen

Renée Citroen (1948) was werkzaam als journalist/redacteur van onder andere: Wordt Vervolgd (Amnesty International), Blanes, NIW, Benjamin, JonagBulletin en Chidushim (Beit Ha'Chidush). Als 'opvolgster van Henriëtte Boas' schrijft ze regelmatig ingezonden brieven in NRC Handelsblad. Renée Citroen is oud-bestuurslid van Beit Ha'Chidush en mede-auteur van de Sidur Ha'Chidush en de Nieuwe Hagada.

vrijdag 24 maart 2017

Ik las de biografie van Henriette Boas, De waarheidszoekster, geschreven door Pauline Micheels. Ik kende haar als mijn niet al te succesvolle lerares Grieks in de jaren '60; ik kwam haar later tegen bij allerlei Joodse activiteiten, en er waren natuurlijk haar ingezonden brieven. Toen ik regelmatig brieven geplaatst kreeg in NRC voelde ik mij haar opvolgster. Je bemoeien met van alles, zeker op Joods gebied, je zorgen uitspreken over de wereld van vandaag, het antisemitisme aankaarten, ik schrijf het van me af en stuur het op. Lang niet alles wordt geplaatst, maar dat was bij juffrouw Boas (zoals ik haar vroeger noemde) ook niet het geval. Haar productie lag wel veel hoger. Vele brieven per week, naar allerlei kranten en tijdschriften – zónder computer – en dat naast haar leraarsbaan, dat haal ik echt niet. Maar uit het boek blijkt dat zij ook niet veel anders in haar leven had. Geen relatie, nauwelijks vrienden, geen aandacht voor huishouden en koken, dan blijft er veel tijd over.

Ze was een vrouw die een moeilijk leven had, wat voornamelijk aan haarzelf lag. Ze maakte met iedereen ruzie en misdroeg zich als iets haar niet beviel. Een ingeslagen ruit, de toegang tot de Universiteitsbibliotheek geweigerd en dan nog een aantal rechtszaken, het getuigt van bijzonder weinig zelfinzicht. Alle goedbedoelde adviezen van haar familie en de weinige vrienden die ze had, om hulp te zoeken en wat aan haar uiterlijk te doen, legde ze naast zich neer. Ze ontkende dat zij een slachtoffer was, stel je voor, maar ze voelde zich wel altijd miskend en afgewezen. Dat ze niets moest weten van therapie en dat ze naoorlogse generatietrauma's gewoon ontkende, is daarom logisch. Op de Woudschoten-conferenties van JMW in de jaren '90 voor de naoorlogse generatie zeiden we over mensen die ontkenden dat ze slachtoffer waren: “Dat zijn de ergsten.”

De biografe beschrijft het allemaal, maar al lezend bekroop me het gevoel dat er iets niet helemaal klopte. Ja, Jetty Boas was hoogst intelligent en kreeg desondanks geen baan op haar niveau, ze had geen relatie omdat ze te kritisch was, en ze was onhandig in het huishouden. Maar dat wordt niet in het perspectief geplaatst van haar tijd en omgeving.

Ze promoveerde in een tijd dat vrouwen nauwelijks universitair onderwijs genoten. Dat er daarna geen baan was aan de klassieke faculteit, kan naast de weinige arbeidsplaatsen en de vriendjespolitiek, ook gelegen hebben aan het feit dat ze vrouw én Joods was. Een lastige vrouw weliswaar, maar op de universiteit liepen wel meer vreemde vogels rond.
En een relatie was na de oorlog voor een Joodse vrouw van die generatie heel moeilijk. Er waren gewoon te weinig Joodse mannen over. We moeten ook niet vergeten hoe er werd neergekeken op een ongetrouwde vrouw. Dat was een oude vrijster, niet de zelfbewuste single van nu.
Dat ze niet kon koken, valt haar ook niet helemaal kwalijk te nemen. Ze woonde bij haar moeder, die haar tot op hoge leeftijd verzorgde en voor haar kookte. En toen moeder was overleden, ging ze bij haar broer en schoonzus eten. Ze was behoorlijk verwend. Zozeer dat toen ze op zichzelf moest staan ze geregeld ondervoed raakte. Een meisje dat nooit geleerd had voor zichzelf te zorgen in een masculiene en vaak antisemitische wereld, waar Joodse partners zeldzaam waren, ik geef het je te doen.

Desondanks hadden haar slechte eigenschappen een positieve kant: ze duldde geen onrechtvaardigheid en bleef koppig strijden voor wat zij als waarheid zag. In de zaak Weinreb tegen de stroom in en in de zaak Menten als aanjager van zijn vervolging.
De tijden zijn veranderd, je wordt niet meer bespot als oude vrijster. En op YouTube kun je alles opzoeken wat je niet weet op het gebied van koken en huishouden. Misschien was Jetty Boas, als ze later was geboren, nu wel een bekende blogger of zelfs een vlogger geworden, maar zeker columniste bij Crescas. Dan had ze alles wat ze kwijt wilde ongestoord kunnen delen met de wereld.

Ik zie haar als een mengsel van koppigheid – vaak ten koste van haarzelf, allergisch voor onrechtvaardigheid – en van een wanhopig zoeken naar erkenning. Een extreem, maar typisch voorbeeld van wat wij als Joden allemaal min of meer in ons hebben. Ik herken me er wel een beetje in.

Delen |

Reacties

Salomon Bouman

vrijdag 24 maart 2017
Ik genoot van je artikel. Ik kende Henriëtte goed. Ze verving me eens voor de Avro vanuit Israel en woonde in onze flat. Toen we terugkwamen moesten we er met zeep en water door heen. Hilarisch. De afvoer in de keuken was verstopt door haar lange haren. Brieven schreven deed ze. Tegen mij. in de NRC. Vele malen. Op de read toe stond ze Beke d als de anti-Salomon.
Toch mocht ik haar graag. Ze was een heel bijzondere vrouw, moeilijk te doorgronden maar ten koste van haar zelf heeeel dapper. Shalomgroeten Salomon

Frank Polak

zondag 26 maart 2017
Lieve Renée, jij ziet de problemen die Henriëtte Boas met haar omgeving had vanuit het perspectief dat het vooral neurotisch was. Ik heb de biografie ook gelezen en ik heb haar wel eens gezien bij het Hollands Festival. Ik denk dat er meer aan de hand was met haar. Ik ben benieuwd wat een psychiater er van vindt. Ik denk namelijk dat haar gedrag helaas meer in de psychotische hoek moet worden gezocht. Zij was in mijn ogen behoorlijk ziek.

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
okt 2018De zionisten
sep 2018Kijken in de orthodoxe ziel
sep 2018Chesed we-emet
aug 2018Evelien
aug 2018De pijn van het er niet bij horen
jul 2018Nog een Rebbe
jun 2018Het gebeurde wéér
jun 2018Ze lieten me huilend achter
jun 2018Een grijs wereldbeeld
mei 2018Van de Baal Shem Tov tot Susannah Heschel
mei 2018Een reis naar onszelf
apr 2018Waarheid
apr 2018Monument
mrt 2018De beste Pesach ooit
mrt 2018Lijden of genieten
mrt 2018Identiteit, Volendam of de wereld
mrt 2018Zwart/wit of grijs?
feb 2018Carlebach, wat te doen?
jan 2018Besnijdenis 2
jan 2018Een straatnaam
jan 2018Jodendom nu
dec 2017Medemenselijkheid
dec 2017Universele verklaring
nov 2017Dilemma's
nov 2017“Op de achtergrond sluimert het”
okt 2017Raar nieuws
okt 2017JMW toen en nu
okt 2017De brug
sep 2017Tesjoewa
sep 2017Het is altijd erger dan je dacht
sep 2017Westerbork, of all places
aug 2017De schaduw van twijfel
aug 2017Troost en rust
aug 2017Je verzint het niet
jul 2017Een seider voor de vierde juli
jun 2017Psalm 23
jun 2017Besnijden of niet?
mei 2017Geduld en empathie
mei 2017“De kinderen van de vermoorden”?
mei 2017Verbazing en afgunst
apr 2017Culturele toe-eigening
apr 2017Behulpzaam overlappen
apr 2017Tzafun – Wat verborgen is
mrt 2017Morandi
mrt 2017Juffrouw Boas
mrt 2017De flat
mrt 2017Besnijdenis
feb 2017Poerim toen en nu
feb 2017Daar gáán we weer
feb 2017Inburgeren
jan 2017Atheïsme
jan 2017Waarheid
jan 2017Flauw
dec 2016Familieruzie
dec 2016Roofkunst
dec 2016VaderJoden again
nov 2016Sjoelbezoek
nov 2016De mag/moet-cultuur
okt 2016Joodse identiteit – Geen woorden maar daden
okt 2016Vergeven
sep 2016Losers
sep 2016Afscheid
sep 2016Welkom bij de club
sep 2016Sterke vrouwen
aug 2016Terug naar vroeger?
aug 2016Schoonfamilie
aug 2016Antisemitisme 2.0
jun 2016De toon
jun 2016Psalm 81
mei 2016Joods begraven
mei 2016Antisemiet of niet?
mei 2016Vergeven?
apr 2016Altijd weer Pesach
apr 2016Pestjochies
mrt 2016De Vreemdeling
mrt 2016Behoudend
feb 2016Familie als Hotel California?
jan 2016Zondebok
dec 2015Wie is er bang voor Spinoza?
nov 2015Om toch
okt 2015Stilte in Joods Nederland