inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Renée Citroen

Renée Citroen (1948) was werkzaam als journalist/redacteur van onder andere: Wordt Vervolgd (Amnesty International), Blanes, NIW, Benjamin, JonagBulletin en Chidushim (Beit Ha'Chidush). Als 'opvolgster van Henriëtte Boas' schrijft ze regelmatig ingezonden brieven in NRC Handelsblad. Renée Citroen is oud-bestuurslid van Beit Ha'Chidush en mede-auteur van de Sidur Ha'Chidush en de Nieuwe Hagada.

vrijdag 16 maart 2018

Toen ik op bezoek ging in het katholieke ziekenhuis waar mijn zusje was geboren, durfde ik eerst niet naar binnen. Met mijn hoofdje (ik was vier) tegen de jas van mijn vader gedrukt liep ik door de gangen naar mijn moeder en zusje. Maar zelfs in de kamer durfde ik niet te kijken. Want boven elke deur hing een blote man aan een kruis. Zelfs op mijn vierde begreep ik dat dat gruwelijk was.

Toen ik zelf beviel, weer in een katholiek ziekenhuis, kon ik het kruis (gelukkig zonder man) van de muur halen en in de kast leggen.

Ik heb dus een oud trauma, al loop ik tegenwoordig wel een mooie Franse kathedraal binnen om een architectonisch wonder te zien en soms zelfs iets van spiritualiteit te ervaren. Niet in Spanje, daar zijn de kerken donker en zwart en word ik claustrofobisch. Zouden de Citroenen dan toch een Sefardische achtergrond hebben?

Dat kruisbeeld, de nadruk op het lijden, ik heb het nooit begrepen. Een kruisje om je nek, een martelwerktuig, vreemd.

Dat wordt mij in NRC uitgelegd door Marleen Anthonissen, pastoraal medewerker in Jeruzalem. Zij ziet in het hele Midden-Oosten een grote acceptatie voor het lijden. Vreemd genoeg volgens haar dus ook in het Jodendom, waar ze het koppelt aan het vasten. Als je in Jeruzalem woont en je nooit hebt verdiept in het Jodendom, heb je wel erge oogkleppen op.
Het Jodendom legt de nadruk op het leven, niet op de dood. En vasten doe je niet om te lijden, maar om je leeg te maken van wereldse zaken en je op het hogere te richten. Je doet het ook maar een etmaal, niet veertig dagen zoals Marleen zo prachtig vindt. Ze denkt dat wij in het Westen bang zijn voor ziekten en lijden, “we gaan de diepten van het lijden niet bewust aan.” Help, je wentelen in ellende, hoe kom je erop? Als je in zo'n periode zit, heb je meer aan je focussen op wat wel goed gaat, aan vriendelijke woorden en kleine gebaren.

Nooit klonk “Veel sterkte gewenst” prettiger dan na het overlijden van mijn moeder. Ja, dat had ik nodig, geen zwelgen in verdriet om nog meer in de put te raken. Dat merk ik ook bij sommige seculiere crematies of begrafenissen, er is verdriet, de overledene wordt herdacht, er is nog meer verdriet, en dan mag je aan de koffie met cake. Ik word daar erg depri van, een afscheid zonder troost voor de nabestaanden, geen psalm of ander mooi gedicht.
Het ergste dat ik ooit meemaakte was het lied 'Je vole', een Frans chanson, dat niet over de dood gaat, maar in de context van een begrafenis des te harder aankomt:
Mijn lieve ouders, ik vertrek/ Ik houd van jullie, maar ik vertrek/Jullie zullen vanavond geen kind meer hebben/Ik vlucht niet, ik vlieg…

Maar na de dal van het lijden komt de vreugde over de opstanding van Jezus des te dieper in haar hart, zegt Marleen.

Ik vind het nogal masochistisch, behoorlijk calvinistisch, en het leidt volgens mij tot depressie en vluchten in kortstondig genot. De nadruk in het Westen ligt tegenwoordig inderdaad op 'genieten', daar heeft Marleen gelijk in, misschien dat dat inderdaad komt door de christelijke cultuur, waar dat niet mocht.

In het Jodendom gaat het leven vóór alles en geniet je bewust op sjabbat en de feestdagen, met lekker eten en een glas wijn. En gelukkig hebben wij het Kaddisj. Een gebed zonder dood of lijden, dat laat zien dat er meer is dan alleen onze onvolmaakte wereld. Dat vind ik heel wat troostrijker dan de diepten van het lijden opzoeken.

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
okt 2018De zionisten
sep 2018Kijken in de orthodoxe ziel
sep 2018Chesed we-emet
aug 2018Evelien
aug 2018De pijn van het er niet bij horen
jul 2018Nog een Rebbe
jun 2018Het gebeurde wéér
jun 2018Ze lieten me huilend achter
jun 2018Een grijs wereldbeeld
mei 2018Van de Baal Shem Tov tot Susannah Heschel
mei 2018Een reis naar onszelf
apr 2018Waarheid
apr 2018Monument
mrt 2018De beste Pesach ooit
mrt 2018Lijden of genieten
mrt 2018Identiteit, Volendam of de wereld
mrt 2018Zwart/wit of grijs?
feb 2018Carlebach, wat te doen?
jan 2018Besnijdenis 2
jan 2018Een straatnaam
jan 2018Jodendom nu
dec 2017Medemenselijkheid
dec 2017Universele verklaring
nov 2017Dilemma's
nov 2017“Op de achtergrond sluimert het”
okt 2017Raar nieuws
okt 2017JMW toen en nu
okt 2017De brug
sep 2017Tesjoewa
sep 2017Het is altijd erger dan je dacht
sep 2017Westerbork, of all places
aug 2017De schaduw van twijfel
aug 2017Troost en rust
aug 2017Je verzint het niet
jul 2017Een seider voor de vierde juli
jun 2017Psalm 23
jun 2017Besnijden of niet?
mei 2017Geduld en empathie
mei 2017“De kinderen van de vermoorden”?
mei 2017Verbazing en afgunst
apr 2017Culturele toe-eigening
apr 2017Behulpzaam overlappen
apr 2017Tzafun – Wat verborgen is
mrt 2017Morandi
mrt 2017Juffrouw Boas
mrt 2017De flat
mrt 2017Besnijdenis
feb 2017Poerim toen en nu
feb 2017Daar gáán we weer
feb 2017Inburgeren
jan 2017Atheïsme
jan 2017Waarheid
jan 2017Flauw
dec 2016Familieruzie
dec 2016Roofkunst
dec 2016VaderJoden again
nov 2016Sjoelbezoek
nov 2016De mag/moet-cultuur
okt 2016Joodse identiteit – Geen woorden maar daden
okt 2016Vergeven
sep 2016Losers
sep 2016Afscheid
sep 2016Welkom bij de club
sep 2016Sterke vrouwen
aug 2016Terug naar vroeger?
aug 2016Schoonfamilie
aug 2016Antisemitisme 2.0
jun 2016De toon
jun 2016Psalm 81
mei 2016Joods begraven
mei 2016Antisemiet of niet?
mei 2016Vergeven?
apr 2016Altijd weer Pesach
apr 2016Pestjochies
mrt 2016De Vreemdeling
mrt 2016Behoudend
feb 2016Familie als Hotel California?
jan 2016Zondebok
dec 2015Wie is er bang voor Spinoza?
nov 2015Om toch
okt 2015Stilte in Joods Nederland