inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Renée Citroen

Renée Citroen (1948) was werkzaam als journalist/redacteur van onder andere: Wordt Vervolgd (Amnesty International), Blanes, NIW, Benjamin, JonagBulletin en Chidushim (Beit Ha'Chidush). Als 'opvolgster van Henriëtte Boas' schrijft ze regelmatig ingezonden brieven in NRC Handelsblad. Renée Citroen is oud-bestuurslid van Beit Ha'Chidush en mede-auteur van de Sidur Ha'Chidush en de Nieuwe Hagada.

vrijdag 28 oktober 2016

In zijn afscheidsspeech als directeur van Crescas citeerde Michel Waterman een artikel van Andrés Spokoiny. Volgens Spokoiny is het woord identiteit niet meer bruikbaar: te vaag, met tegenstrijdige betekenissen en vooral conflictvermijdend.

Dankzij dit begrip konden Amerikaanse Joden integreren in de Verenigde Staten en tegelijk hun ‘Joodsheid’ behouden. Maar daardoor kreeg die steeds minder betekenis. Je hoeft niet te beslissen wat het inhoudt en daardoor krijg je geen discussie, want het omvat alles wat Joods is. De orthodoxie hoeft ook niet te denken dat zij dit probleem niet hebben. Als je alleen de halacha volgt, kan dat leiden tot een jodendom belijden zonder bezinning op de inhoud. Je gaat de confrontatie niet aan met de tegenstellingen van het moderne leven, je vermijdt ze alleen. Zo wordt het lege concept ‘identiteit’ vervangen door een leeg ritueel.

Er moet dus een ander woord komen, een ander begrip. Van identiteit naar inhoud en betekenis, daar moeten nieuwe woorden voor gevonden worden, zegt Spokoiny.
Hij schetst een somber beeld van het Amerikaanse jodendom, er is geen kennis meer van de oude teksten, Joodse talen (ik denk dat hij het Hebreeuws bedoelt, maar dat zegt hij er niet bij) en van de Joodse cultuur in het algemeen.

Ik denk dat dat ook geldt in Nederland. De meeste Joden zijn seculier en weten weinig tot niets van het jodendom. Nu geldt dat ook voor het christendom, mensen zijn gewoon minder religieus, zelfs de meeste moslims hier zijn niet allemaal actief bezig met hun religie.

Ik wil niet pessimistisch zijn, zo van: het gaat slecht met het jodendom, iedereen trouwt maar met niet-Joden en dan verdwijnt het binnenkort. Maar volgens mij los je de problemen niet op met een nieuw woord. Dat is ook helemaal niet nodig. Wij hebben een prachtige definitie van ‘Joodse identiteit’: de ‘schijf van vijf’ van Ido Abram.

Daar valt alles onder, verschillend voor iedereen, maar zeer werkbaar in de praktijk.
Is religie steeds minder belangrijk aan het worden – evenals de Sjoa, gelukkig –, de cultuur en de belangstelling voor geschiedenis bloeien, kijk maar naar alles wat Crescas aanbiedt, naast de vele andere Joodse muziek-, kunst- en theaterevenementen.

Het probleem wie je bent, Nederlander of Joods, is geen kwestie van of/of, maar en/en. En dat kun je voor een groot deel zelf vorm geven. Rabbijn Yehuda Aschkenasy z.l. benadrukte altijd: in het jodendom bestaat er geen of/of. Zo is het ook met het woord ‘identiteit’, dat is voor iedereen verschillend.

Tot zover gekomen met dit verhaal, zie ik Jonathan Safran Foer op tv, en die zegt dat je je identiteit pas echt kent op het moment dat het erom spant. Ja, inderdaad, het is prima om jezelf Nederlands én Joods te noemen, maar de buitenwereld ziet je op dit moment alleen als Jood, en dat is alleen maar negatief. Daar gaat mijn mooie redenering.

Hoe los je dat op? Is het een reden om maar krampachtig te gaan assimileren? Alleen maar je Nederlandse kant benadrukken? Dat zal niet helpen.

Het lijkt me dat we juist nu moeten laten zien dat het jodendom heel veel verschillende facetten heeft. Dat de buitenwereld bij Joden alleen aan mannen met baarden en zwarte hoeden en jassen denkt, ligt aan onszelf. Wij moeten als progressieve Joden, religieus én seculier, veel meer naar buiten treden met al het positieve dat het jodendom biedt, juist om het groeiende antisemitisme te weerspreken en kennis over het jodendom te verspreiden. Heel goed dus, dat Crescas zich opent voor de niet-Joodse wereld, al zul je nooit alle vooroordelen over Joden kunnen bestrijden.

Maar is er wel een noemer waaronder wij allemaal vallen, wat is ‘Joods’? Behalve het behoren tot een grote familieclan, zijn er de waarden die universeel zijn, maar die oorspronkelijk verwoord werden in het Verbond dat de Eeuwige sloot met het Joodse volk. We moeten terug naar de bron om deze waarden te vertalen naar nu. Zo moeilijk is dat niet, met liefdevolle vriendelijkheid (gemiloet chassadiem) en het streven naar het verbeteren van de wereld (tikoen olam) kom je een heel eind. Om van Hillel met zijn ene been* maar te zwijgen.

Dus, verdwijnt het jodendom en moeten we daar iets aan doen met andere termen? Ik denk het niet. Niet met andere woorden, maar met andere daden kunnen we zorgen voor een toekomst, waarin het Joodse denken nog steeds bestaat.



* De Romein die Hillel vroeg wat het jodendom inhoudt, sprak Latijn en hoorde ‘stante pede’, en dat betekent ‘op staande voet’. Dus ‘meteen’ en niet ‘op een been’ moet je de les van Hillel opvolgen: wat je niet wilt dat een ander jou aandoet, doe dat zelf ook niet. Ga heen en leer!

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
okt 2018De zionisten
sep 2018Kijken in de orthodoxe ziel
sep 2018Chesed we-emet
aug 2018Evelien
aug 2018De pijn van het er niet bij horen
jul 2018Nog een Rebbe
jun 2018Het gebeurde wéér
jun 2018Ze lieten me huilend achter
jun 2018Een grijs wereldbeeld
mei 2018Van de Baal Shem Tov tot Susannah Heschel
mei 2018Een reis naar onszelf
apr 2018Waarheid
apr 2018Monument
mrt 2018De beste Pesach ooit
mrt 2018Lijden of genieten
mrt 2018Identiteit, Volendam of de wereld
mrt 2018Zwart/wit of grijs?
feb 2018Carlebach, wat te doen?
jan 2018Besnijdenis 2
jan 2018Een straatnaam
jan 2018Jodendom nu
dec 2017Medemenselijkheid
dec 2017Universele verklaring
nov 2017Dilemma's
nov 2017“Op de achtergrond sluimert het”
okt 2017Raar nieuws
okt 2017JMW toen en nu
okt 2017De brug
sep 2017Tesjoewa
sep 2017Het is altijd erger dan je dacht
sep 2017Westerbork, of all places
aug 2017De schaduw van twijfel
aug 2017Troost en rust
aug 2017Je verzint het niet
jul 2017Een seider voor de vierde juli
jun 2017Psalm 23
jun 2017Besnijden of niet?
mei 2017Geduld en empathie
mei 2017“De kinderen van de vermoorden”?
mei 2017Verbazing en afgunst
apr 2017Culturele toe-eigening
apr 2017Behulpzaam overlappen
apr 2017Tzafun – Wat verborgen is
mrt 2017Morandi
mrt 2017Juffrouw Boas
mrt 2017De flat
mrt 2017Besnijdenis
feb 2017Poerim toen en nu
feb 2017Daar gáán we weer
feb 2017Inburgeren
jan 2017Atheïsme
jan 2017Waarheid
jan 2017Flauw
dec 2016Familieruzie
dec 2016Roofkunst
dec 2016VaderJoden again
nov 2016Sjoelbezoek
nov 2016De mag/moet-cultuur
okt 2016Joodse identiteit – Geen woorden maar daden
okt 2016Vergeven
sep 2016Losers
sep 2016Afscheid
sep 2016Welkom bij de club
sep 2016Sterke vrouwen
aug 2016Terug naar vroeger?
aug 2016Schoonfamilie
aug 2016Antisemitisme 2.0
jun 2016De toon
jun 2016Psalm 81
mei 2016Joods begraven
mei 2016Antisemiet of niet?
mei 2016Vergeven?
apr 2016Altijd weer Pesach
apr 2016Pestjochies
mrt 2016De Vreemdeling
mrt 2016Behoudend
feb 2016Familie als Hotel California?
jan 2016Zondebok
dec 2015Wie is er bang voor Spinoza?
nov 2015Om toch
okt 2015Stilte in Joods Nederland