inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Renée Citroen

Renée Citroen (1948) was werkzaam als journalist/redacteur van onder andere: Wordt Vervolgd (Amnesty International), Blanes, NIW, Benjamin, JonagBulletin en Chidushim (Beit Ha'Chidush). Als 'opvolgster van Henriëtte Boas' schrijft ze regelmatig ingezonden brieven in NRC Handelsblad. Renée Citroen is oud-bestuurslid van Beit Ha'Chidush en mede-auteur van de Sidur Ha'Chidush en de Nieuwe Hagada.

vrijdag 7 december 2018

Ik zat al een tijd met de discussie over identiteit. Zelf was ik er al lang uit, dankzij de onvolprezen schijf van vijf van Ido Abram. Als je die af en toe raadpleegt, weet je weer hoe het staat met je eigen (Joodse) identiteit. Het is een schuivend geheel van onderdelen, de ene keer is het ene groter, dan weer het andere. Godsdienst, verleden, land (Nederland én Israël), cultuur, Sjoa, je ziet meteen wat er aan de hand is. Ik schreef er al eerder over, maar het blijft actueel.

Toen we begonnen met de praatgroep Tweede Generatie bij JMW (in 1987!), was de Sjoa hét onderwerp, plus onze ouders natuurlijk. Langzaam maar zeker verschoof dat, eerst naar Joodse cultuur, die eindelijk ook leuk en interessant mocht zijn (klezmer! Het Joodse café Naches!) en toen voor mij naar religie, dankzij rabbijn Yehuda Aschkenasy z.l., die in het begin van onze lerngroep van ons absoluut niet over God mocht praten, wat voor hém heel verwarrend was. Pas na een tijd, door zijn voorzichtige aanpak en heel veel midrasjim, begreep ik eindelijk waar het over ging. Emoena, vertrouwen én verbinding. Je hoefde niet te geloven, het gaat om verbinding maken met het Ene, Eeuwige, Onnoembare zonder woorden of uitleg.

Daarom las ik ook altijd met interesse de verhalen over de integratie van de tweede generatie Marokkanen en andere 'nieuwe' Nederlanders. Ik weet dat iedereen een eigen tempo heeft om zich ergens thuis te voelen, maar het zou mooi zijn als de ervaringen van Joodse Nederlanders, die hier al generaties zijn, zouden kunnen dienen als hulpmiddel of voorbeeld.

Het is niet of-of, maar en-en, zoals Yehuda ons steeds maar weer voorhield. We zijn Nederlanders én Joden/Marokkanen, Turken, you name it. Of omgekeerd, net hoe de schijf van vijf op dat moment is verdeeld.

Ja, die schijf kan worden gebruikt voor iedereen; dat gebeurt ook, maar is niet algemeen bekend. Zie de Pieten- en/of hoofddoekjesdiscussie. Daar ontaardt het in het verstarren van één onderdeel van de schijf, al dan niet opgestookt door populisten die de illusie hebben van een wit (blank, zeggen zij) Nederland, zoals in de jaren vijftig van de vorige eeuw. Ach ja, toen werd je uitgescholden omdat je een bril droeg, of je werd gepest met je achternaam. “Citroen, Citroen, zullen we doen wie de meeste pitjes heeft?” Op woensdagmiddag werden we vaak opgebeld door giechelende kinderen die duidelijk alleen thuis waren en gekke namen in het telefoonboek opzochten. Grappig genoeg woonde de familie Sinasappel ook in ons dorp, maar ik heb met hen nooit een wedstrijd gedaan.

Dat was onschuldig vermaak, maar het kon ook veel heftiger, bijvoorbeeld het antisemitisme van vlak na de oorlog, de Kleine Sjoa, maar dat vergeet Wilders voor het gemak.

Een zeer verhelderende uitleg over al die verschillende en veranderende soorten identiteit stond zaterdag 1 december in NRC. Filosoof Kwame Anthony Appiah is geboren in Londen, heeft een Ghanese vader en een Britse moeder, is homo, getrouwd met een Joodse Amerikaan en nu Amerikaans staatsburger. Ja, dan heb je wel een schijf van tien nodig voor al je identiteiten. Hij benadrukt dat je dus niet één vaststaande identiteit hebt, vooral op religieus gebied. Een mooi citaat: “Hoe kun je nu denken dat jouw geloof hetzelfde is als dat van een gelovige die 500 of 1000 jaar geleden leefde?”

Ook met symbolen moet je oppassen. Als je zegt: ik ben geen racist, dus zwarte Piet* is geen racistisch symbool, zegt Appiah: “De betekenis van symbolen wordt niet bepaald door intenties. Je kunt ook niet met een hakenkruis op je arm door een Duitse stad lopen en zeggen: ik bedoel er niets mee, ik vind het gewoon een mooi Keltisch symbool.”

Voor Appiah gaat het om wederzijds respect, uitleggen wat je bedoelt, bijvoorbeeld als je een vrouw geen hand wilt geven. Zijn verhaal in NRC is een prachtig pleidooi om het begrip van één identiteit los te laten. Zijn laatste boek, The lies that bind: rethinking identity, gaat er helemaal over. Je zou willen dat iedereen, maar vooral mensen als Wilders en Baudet, hier eens goed over gaan nadenken en zich zijn oproep tot respect aantrekken.

Chanoeka sameach!


*Ik zocht op Google-afbeeldingen naar een plaatje van zwarte Piet als illustratie bij een sinterklaasgedicht. Tot mijn schrik waren alle Pieten daar helemaal zwart, met dikke rode lippen en gouden oorringen. Pas als je 'roetveegpiet' googelde kwamen er andere Pieten tevoorschijn. Google, je loopt zwaar achter!

Delen |

vrijdag 30 november 2018

“Als ik het niet doe, doet een ander het wel.” Deze zin googelde ik en las toen over een drugsdealer, die dat aanvoerde als verdediging. De zin komt namelijk ook voor in het boek van Chaja Polak De man die geen hekel had aan Joden (zie mijn vorige column). De vader van Isabel van Boetzelaer zei het om zijn jacht op Joden te rechtvaardigen. Chaja heeft uitgezocht wat deze man en zijn handlanger Krom, die haar ouders oppakte, werkelijk hebben gedaan in de oorlog. Dat is niet mis. Ze beschrijft het zakelijk tussen de herinneringen aan haar kindertijd door. Daardoor is het des te aangrijpender.

Maar in de Google-resultaten kwam vooral naar boven: als ik het niet doe, doet niemand het. Dat is het tegenovergestelde. Verantwoordelijkheidsgevoel tegenover lafheid.

Het boek van Chaja is één grote aanklacht tegen de nivellering, het vergoelijken, het wegkijken. Dat zie je nu steeds meer, vaak onder het mom van vrijheid van meningsuiting, zoals Paul Damen pijnlijk beschrijft in het NIW. Aan de Universiteit van Leiden werd een Hamasvoorman en directeur van Al Haq uitgenodigd door Een Ander Joods Geluid en Van Agts Rights Forum, die sinds kort samenwerken met Oxfam Novib en PAX in het Israël Palestina Platform (IPP). Al Haq ken ik nog uit mijn Amnestytijd in de jaren tachtig van de vorige eeuw, toen een mederedactielid van Wordt Vervolgd, het blad van Amnesty, steeds maar weer probeerde verhalen (lees propaganda) over deze 'mensenrechtenorganisatie' in het blad te krijgen. Daar zat toen al een luchtje aan, zeker omdat deze meneer in opleidingskampen in het Midden-Oosten was geweest. De Al Haq-directeur mocht komen praten in Leiden, want ja: vrijheid van meningsuiting.

Weer zo'n geval van: de andere kant moet ook worden gehoord, alle meningen moeten aan bod komen. Dat vind ik zo'n vreemde redenering, hoezo moet ik ongenuanceerde propaganda vol leugens aanhoren? Thanks, but no, thanks.

Ook het verhaal over de BDS onlangs in het NIW deed mijn oren klapperen. Onder het mom van objectieve verslaggeving wordt bedenkelijke anti-Israëlpropaganda bedreven en wordt het NIW aangevallen. En wie daar allemaal bij zitten: van Van Agt was het natuurlijk bekend en van Jaap Hamburger van Een Ander Joods Geluid ook. Maar van Hedy D'Ancona wist ik het niet en Theo van Boven zit er ook bij, dé mensenrechtenactivist uit de jaren tachtig. En Jan Pronk ook nog. Ze staan allemaal gezellig samen op de site van The Rights Forum, die strijders voor, ja wat eigenlijk? Kritiek op het beleid van Israël, oké, maar zij zijn allemaal alleen maar pro-Palestijns. Dat is geen nivellering meer, dat is gewoon fout.

Ik voelde me zeer onbehaaglijk, toen ik al die namen zag; wat een netwerk van bobo's, je zou er paranoïde van worden. Dat probeer ik niet te zijn, maar waakzaamheid is geboden. Als ik het niet doe, nee, als wíj het niet doen, doet niemand het …

Delen |

vrijdag 9 november 2018

Afgelopen week gebeurde er veel op Joods gebied. Het nieuwe boek van Chaja Polak werd gepresenteerd, De man die geen hekel had aan Joden, een felle reactie op het boek Oorlogsouders van Isabel van Boetzelaer. Ik heb het nog niet kunnen lezen, maar achterin staan allerlei voorbeelden van verhullend en vergoelijkend taalgebruik in het boek van Van Boetzelaer. Het excuus van haar vader? “Befehl ist Befehl.” Dat schrijft zij dus zonder commentaar in 2018!

Chaja Polak was op de presentatie strijdbaar, het boek moest geschreven worden “ uit noodzaak”, zoals ze in mijn exemplaar schreef. Strijdbaar tegen de onkunde, de onwetendheid en het niet wíllen weten, het verzwijgen en verdraaien en de oprukkende nivellering van goed en kwaad. “Allen een beetje dader, allen een beetje slachtoffer”, zoals ze in het interview met Jannetje Koelewijn in NRC zei. Koelewijn had spijt van het grote interview met Van Boetzelaer, waarin ze klakkeloos háár verhaal had geloofd. Net als Ad van Liempt, die eveneens, al is het aarzelend, afstand heeft genomen, na het boek eerder zeer te hebben aangeprezen. Maar hij wil er nu niets meer mee te maken hebben en reageert niet op vragen om commentaar. “Vrij laf”, aldus Chaja.

Maar wat te doen? Want zo lang stilstaan bij een verwerpelijk boek maakt treurig en somber. Chaja roept op tot kritisch blijven en je stem laten horen als er weer iemand de fout ingaat, zoals de NOS over Soros met zijn ‘tentakels’. En vooral de jeugd vertellen hoe het echt was, met voorlichting op scholen.

Bij de presentatie kwamen vragen waarom Oorlogsouders niet uit de handel was genomen, terwijl dat wel meteen gebeurde met een boek met een nepspeech van Balkenende, wat toch veel onschuldiger is dan de leugens van Van Boetzelaer. Haar uitgever Just Publishers reageerde onbeschoft op kritiek, zei Chaja, en laadt zo de verdenking op zich dat de uitgeverij wil scoren met boeken over de oorlog, waar of niet waar, zonder kennis van zaken.

Maarten van Voorst, die had geholpen met het archiefonderzoek, kreeg het eerste exemplaar aangeboden door Chaja. Hij memoreerde Evelien Gans z.l. als dé strijder tegen de nivellering en riep op haar strijd tegen de onverschilligheid voort te zetten.

Op twitter werd alweer gereageerd: Chaja Polak gebruikt de oorlog om geld te verdienen. De aanwezigen op de presentatie zwegen geschokt. Ook daar is actie nodig om te zorgen dat Facebook en Google strenger optreden tegen het gif van racisme en antisemitisme. Het zal niet verdwijnen, maar door de anonimiteit is het veel te gemakkelijk om te verspreiden.

Afgelopen vrijdag was er ook een sjabbatdienst in een overvolle LJG in Amsterdam om de slachtoffers in Pittsburgh te herdenken. Een indrukwekkende dienst, waar na afloop onder anderen werd gesproken door Dana, die uit Pittsburgh komt en de Tree of Life sjoel heel goed kent, omdat zij er met haar ouders en grootouders kwam. Die waren er warm ontvangen toen ze in de jaren vijftig naar de VS kwamen. Ze vertelde over de slachtoffers die ze goed had gekend. Zo kregen zij een gezicht en een levensverhaal en kwamen ze dichtbij. Het voelde haast of ze misjpoge waren. Wij zaten in een sjoel bewaakt door gewapende ME'ers en vinden dat al jaren ‘gewoon’. Nu hebben ook de Amerikaanse Joden hun illusie van veiligheid moeten opgeven. Wat is het alternatief? Allemaal naar Israël? Ik voel het dilemma dat onze vooroorlogse familie ook had, maar ben te zeer gehecht aan Nederland om in Israël te kunnen aarden. Laten we hopen dat het niet nodig is.

Delen |

vrijdag 26 oktober 2018

Ik word er soms moedeloos van, van de leugens, de onbeschofte taal en de verdachtmakingen. Ze zijn overal, op internet, op tv en bij alle andere media. Trump praat alleen maar in leugens en insinuaties. Dat zijn we gewend van landen als Rusland en Saoedi-Arabië, maar we hadden nog de illusie dat Amerika een 'gewoon' land was. Nee dus. Ook in de Tweede Kamer wordt grove taal gebezigd, en omdat ik niet op Facebook en Twitter zit, gaat er nog heel veel langs mij heen.

De uitslag van het Brexit-referendum is een leugen, want gemanipuleerd door fake news en internettrollen. Andere verkiezingen dreigen daar ook de dupe van te worden. De vaccinatieweerstand wordt gevoed door leugens, waar de komende generaties slachtoffer van kunnen worden. De opwarming van de aarde, waar wij allemaal onder te lijden gaan hebben, wordt ontkend, laatst nog door Thierry Baudet, waaruit blijkt dat een opleiding op een keurig gymnasium ook al geen garantie meer is voor integriteit en eerlijkheid.

En hoewel Paul de Leeuw in NRC te kennen geeft te zijn gestopt met zijn misselijkmakend vernederen en kwetsen van mensen die zich niet kunnen verweren, is zijn argument niet dat hij tot inkeer is gekomen, maar: “In de jaren negentig was ik een van de weinigen op tv die heel grof en direct was. Toen was dat verfrissend. Maar nu doet iedereen zo.”

Wat was het woord dat het meest met Wim Kok werd geassocieerd na zijn overlijden? Integriteit. Ik hoorde hem weer praten in de terugblikken en had heimwee naar de tijd dat hij politicus was. Wat een Mensch. Het werd benadrukt alsof dat heel bijzonder was, en niet gewoon de eerste vereiste voor iedere politicus, voor ieder mens, om eerlijk te zijn, de ander niet te kwetsen en te discrimineren.

Het gebeurt allemaal alsof het normaal is, wetten en regels worden misbruikt voor eigen voordeel, zie de schandalen bij de banken en de kieswetten in de VS, waar het zwarten minder mogelijk wordt gemaakt om te kunnen stemmen. Het wordt gelaten geaccepteerd, alsof het een natuurgegeven is. Hoezo moeten Amerikaanse opperrechters voor het leven worden benoemd, hoezo is vaccinatie niet verplicht, ik noem maar wat zaken die ik raar vind.

Maar op straat, in de trein en in de supermarkt doen de meeste mensen wel 'gewoon', ze zijn beleefd, maken een grapje, schelden elkaar niet uit of erger. En Paul de Leeuw zegt ook: “Er zitten veel jonge mensen in de zaal (…) en die vinden grofheid niet zo leuk.”

Gelukkig maar, dat geeft hoop, maar we moeten veel meer laten zien en horen dat dit asociale gedrag niet wordt gepikt. Want ik weet niet of die stille jongen tegenover mij in de trein niet iemand op Facebook belachelijk zit te maken of op een rechts-radicale site antisemitische taal zit uit te slaan. Ongestraft tot nu toe.

Delen |

vrijdag 12 oktober 2018

Ik was de ophef alweer vergeten over de tweet die (ex-)justitieambtenaar Yasmina Haifi verstuurde in augustus 2014: “Isis heeft niets met Islam te maken… is vooropgezet plan van zionisten die bewust Islam willen zwartmaken.” Maar nu vertelt ze erover in NRC: “Ze wordt (…) ontboden op het departement, met een schorsing en een aangekondigd strafontslag als resultaat. (…) Zover komt het niet, dankzij het juridische gevecht dat Haifi de afgelopen jaren in stilte heeft gevoerd. In 2015 wint ze haar zaak bij een commissie onder leiding van oud-PvdA-voorman Job Cohen die oordeelt over de vrijheid van meningsuiting van ambtenaren, en in 2017 ook bij de rechter. Deze zomer vertrekt ze met opgeheven hoofd en een schadevergoeding, omdat het ministerie te snel en te hard heeft geoordeeld over de tweet.”

Dit soort tweets valt dus onder de vrijheid van meningsuiting. Oké, er wordt niet gescholden op Joden; ze worden alleen maar verdacht gemaakt, de oeroude complottheorie dat dé Joden overal achter zitten, 9/11 en dus ook IS. Oh, bedoelde ze dat niet? Zijn zionisten dan geen Joden? Nee hoor, helemaal niet.

Haar verklaring is om te lachen, als het niet om te huilen zou zijn: “Dat komt volgens haar doordat het begrip zionisme in Nederland een andere lading heeft dan elders. ‘De goegemeente dacht dat ik het over joden had die IS hadden bedacht of die met IS meevochten.’ Maar dat is een volstrekt verkeerde interpretatie van haar tweet: 'Ik doelde op regimes die als bondgenoten van het zionistische Israëlische regime IS in stand houden, onder andere Saoedi-Arabië en de VS. En niet op de Joden of de inwoners van Israël.’ ”

Zo hoor je weer eens wat nieuws: zionisme heeft een andere lading hier in Nederland dan elders? Daar zullen de BDS'ers in Engeland van opkijken en de vrienden van Orbán ook, of noem nog maar een paar andere schimmige groepjes die onder het mom van kritiek op de 'zionisten' puur antisemitisme bedrijven. En Saoedi's als zionisten? Interessant.

Voor de duidelijkheid, Ton den Boon schrijft in Trouw “dat het woord zionist in de gewone media misschien nog niet, maar op de sociale media (Twitter) al wel wordt gebruikt als scheldwoord met de betekenis ‘Jood’.”

Haifi heeft wel spijt van haar ongenuanceerde tweet, maar staat nog helemaal achter de inhoud ervan, want er zijn bewijzen voor van “gezaghebbende bronnen.” Wie dat zijn, wordt er helaas niet bij vermeld.

En natuurlijk is zijzelf het grootste slachtoffer. Ambtenaren met een niet-westerse achtergrond worden harder aangepakt dan de autochtone, zegt ze. Dat is natuurlijk vreselijk en haar strijd om eerherstel is voor haar goed afgelopen. Maar dat neemt niet weg dat ze haar tweet blijft vergoelijken. En dat ze nu adviseur voor DENK is, maakt het er niet beter op.

Hoe noemde je toch ook alweer dat verhulde, insinuerende antisemitisme, waar je de vinger niet op kunt leggen, maar waarvan je aan je water voelt dat het niet klopt? Precies. Risjes.

Delen |
dec 2018Identiteit, een citroen met veel pitjes
nov 2018Als ik het niet doe ...
nov 2018Een enerverende week
okt 2018Integriteit
okt 2018De zionisten
sep 2018Kijken in de orthodoxe ziel
sep 2018Chesed we-emet
aug 2018Evelien
aug 2018De pijn van het er niet bij horen
jul 2018Nog een Rebbe
jun 2018Het gebeurde wéér
jun 2018Ze lieten me huilend achter
jun 2018Een grijs wereldbeeld
mei 2018Van de Baal Shem Tov tot Susannah Heschel
mei 2018Een reis naar onszelf
apr 2018Waarheid
apr 2018Monument
mrt 2018De beste Pesach ooit
mrt 2018Lijden of genieten
mrt 2018Identiteit, Volendam of de wereld
mrt 2018Zwart/wit of grijs?
feb 2018Carlebach, wat te doen?
jan 2018Besnijdenis 2
jan 2018Een straatnaam
jan 2018Jodendom nu
dec 2017Medemenselijkheid
dec 2017Universele verklaring
nov 2017Dilemma's
nov 2017“Op de achtergrond sluimert het”
okt 2017Raar nieuws
okt 2017JMW toen en nu
okt 2017De brug
sep 2017Tesjoewa
sep 2017Het is altijd erger dan je dacht
sep 2017Westerbork, of all places
aug 2017De schaduw van twijfel
aug 2017Troost en rust
aug 2017Je verzint het niet
jul 2017Een seider voor de vierde juli
jun 2017Psalm 23
jun 2017Besnijden of niet?
mei 2017Geduld en empathie
mei 2017“De kinderen van de vermoorden”?
mei 2017Verbazing en afgunst
apr 2017Culturele toe-eigening
apr 2017Behulpzaam overlappen
apr 2017Tzafun – Wat verborgen is
mrt 2017Morandi
mrt 2017Juffrouw Boas
mrt 2017De flat
mrt 2017Besnijdenis
feb 2017Poerim toen en nu
feb 2017Daar gáán we weer
feb 2017Inburgeren
jan 2017Atheïsme
jan 2017Waarheid
jan 2017Flauw
dec 2016Familieruzie
dec 2016Roofkunst
dec 2016VaderJoden again
nov 2016Sjoelbezoek
nov 2016De mag/moet-cultuur
okt 2016Joodse identiteit – Geen woorden maar daden
okt 2016Vergeven
sep 2016Losers
sep 2016Afscheid
sep 2016Welkom bij de club
sep 2016Sterke vrouwen
aug 2016Terug naar vroeger?
aug 2016Schoonfamilie
aug 2016Antisemitisme 2.0
jun 2016De toon
jun 2016Psalm 81
mei 2016Joods begraven
mei 2016Antisemiet of niet?
mei 2016Vergeven?
apr 2016Altijd weer Pesach
apr 2016Pestjochies
mrt 2016De Vreemdeling
mrt 2016Behoudend
feb 2016Familie als Hotel California?
jan 2016Zondebok
dec 2015Wie is er bang voor Spinoza?
nov 2015Om toch
okt 2015Stilte in Joods Nederland