inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Renée Citroen

Renée Citroen (1948) was werkzaam als journalist/redacteur van onder andere: Wordt Vervolgd (Amnesty International), Blanes, NIW, Benjamin, JonagBulletin en Chidushim (Beit Ha'Chidush). Als 'opvolgster van Henriëtte Boas' schrijft ze regelmatig ingezonden brieven in NRC Handelsblad. Renée Citroen is oud-bestuurslid van Beit Ha'Chidush en mede-auteur van de Sidur Ha'Chidush en de Nieuwe Hagada.

vrijdag 8 maart 2019

Er stond een stuk van John Blake op de site van CCN over whitesplaining. De term slaat op het uitleggen van witte mensen aan zwarte mensen wat racisme is. Je hebt ook mansplaining, wanneer mannen vrouwen ongevraagd iets willen uitleggen wat ze allang weten. Sinds ik die term hoorde, valt het me inderdaad op. Want ik zag het eigenlijk altijd als best aardig, al irriteerde het me soms wel. Maar het is betuttelend en in het slechtste geval vernederend. Whitesplaining ook.

Wat me nog meer opviel in het stuk van Blake was dat er zoveel overeenkomsten zijn met antisemitisme. Vul antisemitisme in voor whitesplaining en je ziet het. “Whitesplaining is een ziekelijke eigenschap van witte mensen als ze een zwart iemand horen klagen over racisme. Ze leggen dan op een belerende toon uit dat diegene het mis heeft, ‘te emotioneel wordt’ of ‘overal ras in ziet’. (…) Het is alsof een loodgieter een piloot vertelt hoe hij moet landen, of een man precies weet hoe het is om een kind te krijgen.”
Het is soms zo subtiel dat iemand het goed bedoelt en niet door heeft dat iets racistisch/antisemitisch is. Ik wilde schrijven 'wordt opgevat', maar dat is precies wat je dan te horen krijgt.

Maisha Johnson legt het uit op de site everyday feminism. Die argumenten (ik ben geen racist, jij maakt altijd onderscheid, ik zie geen ras/kleur, we zijn allemaal mensen, jij bent altijd zó emotioneel) getuigen van minachting en superioriteitsgevoel, onbewust of niet. “Als jij me probeert te vertellen dat ik niet emotioneel moet zijn over raciale rechtvaardigheid, dan weet ik al dat je die kwestie niet begrijpt”, schrijft Johnson. “Omdat emotie een natuurlijke reactie is op onderdrukking – en als iemand oordeelt over hoe ik me voel, voel ik me alleen maar erger.”

En: “Als je wordt bekritiseerd omdat je iets racistisch zegt en je vat het op als een persoonlijke aanval op je karakter, dan maak je dat het alleen over jezelf gaat en je zegt eigenlijk dat goede mensen ("Ik ben geen racist") onmogelijk iets verkeerd kunnen doen.”
Ook als je geen racistische bedoelingen hebt, kunnen je woorden nog wel zo worden opgevat. Dat is net zoals die mensen die hard roepen dat ze géén antisemiet zijn, maar intussen …

Betekent dat dan dat zwarte mensen altijd gelijk hebben wat racisme betreft? Nee, natuurlijk. Onderling zijn ze het net zo oneens wat racisme is als Joden over wat antisemitisme is. Maar Johnson zegt dat witte mensen hierover maar eens wat bescheidenheid moeten opbrengen.

Feit is wel dat die onderlinge onenigheid gevaarlijk kan zijn en de tegenstander in de kaart speelt. Zie het stuk van Jaap Hamburger van Een Ander Joods Geluid in NRC. Op de site kunnen abonnees reageren en ze struikelen over elkaar heen om hem gelijk te geven, als hij schrijft dat de antisemitismeverklaring van de International Holocaust Remembrance Alliance (IHRA) een onding is. Ze citeren ook graag het Rights Forum om hun gelijk te halen. Oprichter en erevoorzitter daarvan is Dries van Agt, dan weet je het wel. Het nauwelijks verhulde antisemitisme druipt er van af.

De Franse president Macron heeft eindelijk voorgesteld antizionisme gelijk te stellen aan antisemitisme, waardoor hypocriete antisemieten zich niet meer kunnen verschuilen achter hun smoesjes van 'alleen maar kritiek op de Israëlische politiek'.

De PvdA is ook wijzer geworden en steunt de antisemitismeverklaring, misschien geschrokken van de ophef over het antisemitisme in de zusterpartij Labour in Engeland. GroenLinks gelooft nog wel de propaganda van de BDS-activisten, die het bestaansrecht van Israël ontkennen. Hoe je ook over de Israëlische regering mag denken, het bestaan van Israël in twijfel trekken is puur antisemitisch. Hamburger gooit olie op het oplaaiende vuur van Jodenhaat, en Joden zijn de dupe. Hij uiteindelijk ook.

Delen |

vrijdag 22 februari 2019

Ik schrok toen ik de beelden zag van het Bij1-gemeenteraadslid dat met zijn vrienden Sasha Jacobs op de Dam uitschold. Hij is de broer van Michael Jacobs, die er elke week met een Israëlische vlag om staat om de 'anti-zionistische', zeg maar gewoon antisemitische propaganda en leugens te weerspreken van de pro-Palestijnse activisten Van Norren en Vrouwe*. Waarom schrok ik deze keer nog meer dan de andere keren dat Michael werd uitgescholden? Omdat Sasha er zo rustig stond, zonder vlag, en hij stak zelfs zijn hand uit naar de Bij1-man. Maar bij dat groepje was alleen haat te zien, opgehitst als ze zijn door pro-Palestijnse actiegroepen die ongenuanceerd en eenzijdig Israël aanvallen. En bleef het daar maar bij, nee, het wordt op de man/vrouw gespeeld en mijn achterneven (onze ouders waren neef en nicht) krijgen antisemitische rotzooi over zich heen.

Dit weekend gebeurde dat ook in Parijs bij Alain Finkielkraut. Ook de haat daar spatte van mijn telefoonschermpje. Ik vroeg me wel af of zo'n gek niet extra agressief is, omdat hij weet dat hij wordt gefilmd. Maar dan nog, het is angstaanjagend om te zien, een opgehitste volksmassa met gele hesjes aan, die hun woede over van alles en nog wat koelt op de eeuwige zondebok. Ik zag ook zo'n hysterische volksmassa bij de bijeenkomst van Trump in El Paso. Is er verschil met Duitsland in de jaren dertig? Erg weinig, al moeten we hopen dat de democratie in de VS en bij ons sterker zal zijn.

Wat je ook ziet, is dat het niet alleen antisemitische moslims zijn; de gele hesjes zijn vooral witte mannen die 'hun' Frankrijk verdedigen.

Ik benadruk maar weer even dat kritiek op de politiek van Israël iets heel anders is dan deze hetze, die alleen wordt gebruikt om onvervalst antisemitisme te verspreiden.

Sasha mailde me dat Michael op 27 februari weer voor de rechter staat en hijzelf op 28 februari in de gemeenteraad Bij1 gaat aanspreken op dit gedrag, “volksvertegenwoordigers onwaardig.”

Het is niet de eerste keer dat Michael wordt berecht, zoals Esther Voet ook schrijft in haar column in het NIW. “Daarbij moet worden aangemerkt dat Michael Jacobs met enige regelmaat in een politiecel belandt. Dat is een feit. 'De tegenpartij' gaat consequent vrijuit, de politie grijpt naar 'de andere kant' heel wat minder daadkrachtig in.”

Ze spreekt de burgemeester ook aan: “Beste burgemeester Halsema, u sprak mooie woorden tijdens de Auschwitzherdenking. Maar is het niet tijd om ten minste één simpele daad te stellen? Die heeft maar één handtekening van u nodig. En ja, we weten allemaal dat bestrijding van het gedachtegoed van dit rapaille meer zal vergen. Ook van uw partij, GroenLinks. Kunnen wij op u rekenen?”

Of dat gebeurt, is maar de vraag. Zeker omdat GroenLinks nu openlijk de BDS-beweging steunt. Ook weer zo'n club die officieel misstanden van Israël aankaart, maar antisemieten de kans geeft om hun rotzooi te verspreiden overal in Europa en in de VS.

  • Hypocrisie ten top: de Jewish Telegraphic Agency meldt dat Van Norren een Israëlische scootmobiel berijdt en Vrouwe in de falafelzaak Maoz is gesignaleerd.
Delen |

vrijdag 8 februari 2019

Er stond in NRC een stuk over de verschillende rekenmethodes van de afgelopen tijd. Het 'gewone' rekenen is al heel lang vervangen door 'realistisch' rekenen, waarbij eerst wordt uitgelegd en dan pas geoefend.

Ik denk met nostalgie terug aan mijn lagere school. Een wintermiddag, de lampen zijn al aan, en wij zijn bezig in ons groene werkschrift. Een schrift met voorgedrukte sommen waarop je het antwoord moet geven. Een bladzij per keer en onderaan die pagina staat na het nakijken hoeveel je er goed/fout had.

Vreemd genoeg verveelde het niet, die eindeloze rijtjes optellingen, staartdelingen en breuken. Het had iets van wat je nu 'flow’ noemt, of 'in het moment zijn'. Nu doen kinderen dat van nature, maar als ik er aan terug denk, waren het momenten van een soort veiligheid die er thuis niet altijd was. Het was moeilijk je los te rukken van je schrift en bibberend de kou in te gaan op je fietsje naar huis door de sneeuw.

Ik was later slecht in wiskunde, maar sommen maken kan ik nog altijd; een staartdeling doe ik sneller dan met het rekenmachientje op mijn telefoon. Een kwestie van veel, heel veel oefenen, jarenlang.

En dat gebeurde met wiskunde niet, zodat ik met bijles en niet meer dan een vijf voor algebra mijn eindexamen haalde.

Nu is er onderzoek volgens welk het niet uitmaakt of je rekenen leert door eerst te doen en dan te begrijpen of andersom. Maar als ik de plaatjes in de moderne rekenboeken zie, duizelt het mij. Geen rijtjes sommen meer, met het ezelsbruggetje Meneer Van Dale Wacht Op Antwoord – Machtsverheffen, Vermenigvuldigen, Delen, Worteltrekken, Optellen, Aftrekken – voor de volgorde. Ook dat is veranderd, lees ik nu.

Natuurlijk went een kind ook aan deze manier van rekenen; het weet niet beter. En met beide methodes zijn kinderen in de loop der tijd slechter gaan rekenen. Waarom weten de wetenschappers niet. Ik wel. Ze oefenen vast niet meer zo goed en veel als wij in de jaren vijftig.

Het doet me denken aan de uitspraak van de Joden bij de berg Sinaï, toen Mosjè naar beneden kwam met de Tien Woorden: Na'aseh ve nisjma – “We zullen doen en we zullen horen” (Sjemot 24:3-7).

Er is hier altijd veel discussie over geweest. De site My Jewish Learning legt dat mooi uit. Zelf stribbelde ik eerst ook tegen. Ik wil toch weten waarover het gaat voor ik gehoorzaam?

Maar dat werkt natuurlijk niet bij kinderen. Zie de eindeloze discussies die ouders tegenwoordig vaak hebben met hun peuters, die nee blijven zeggen.

Trouwens, ook niet altijd bij volwassenen; ik denk met schrik aan het plan om een bindend referendum in te stellen. Dan mag iedereen meebeslissen over iets – de Brexit! – waar we toch deskundigen voor hebben aangesteld, onze parlementariërs. Die kunnen fulltime nadenken over ingewikkelde zaken waar wij geen tijd voor hebben en waarvan we de details niet begrijpen. Ik ben geen jurist en dat hoeft ook niet, gelukkig. Ook geen medicus, maar hun autoriteit wordt bij ziekte meestal niet aangevochten. Dan gehoorzaam je ook braaf, als je been gebroken is of erger. Behalve die anti-vaccinatiemensen, die dan wel weer obscure websites zonder enige onderbouwing geloven.

Natuurlijk moet je altijd kritisch blijven, de Haggada hamert steeds weer op onze eigen verantwoordelijkheid en laat je inzien dat je altijd je eigen aandeel moet blijven zien in alles dat je overkomt: “vertrouw op God, maar zet je fiets op slot.”

Het 'gewone' rekenen komt weer een beetje terug, lees ik. Gelukkig maar. Mijn kleinkinderen mogen van mij héél veel sommetjes maken. Ik zal ze met genoegen nakijken, want dat heb ik geleerd.

Delen |

vrijdag 1 februari 2019

Dirk Mulder vertrekt in juli als directeur van Westerbork. Waarom niet meteen? Er was al stennis over de voorgenomen lezing van Isabel van Boetzelaer over haar foute familie. Dat begreep hij niet. Nu komt er een sponsorloop vanuit Kamp Westerbork, voor 'de vluchtelingen'. Ja, Westerbork was eerst een opvangkamp voor Duitse Joden die Hitler-Duitsland ontvluchtten. Dat is tachtig jaar geleden en dat willen ze herdenken. Wéér begrijpt Mulder de ophef niet. “We hebben het op een heel zorgvuldige manier proberen duidelijk te maken.” Dat is dus niet gelukt, want het valt niet te begrijpen.

In zijn reactie in het NIW maakt hij het nog erger: “Wat ik constateer, is dat dé Joodse gemeenschap natuurlijk niet bestaat.” Van de Joodse organisaties vindt namelijk Alleen Een Ander Joods Geluid het een goed plan. Dat zegt genoeg, hun geluid is altijd anders, lees anti-Joods.

Mulders irritatie over de kritiek op zijn plan is duidelijk te merken in het interview en hij hangt zelfs op met de mij onbekende uitdrukking "Ik heb er zat van."

Wat doet hij daar dan nog, als je zó ongevoelig bent voor de beladenheid van die onheilsplek, waar Joden, Sinti en Roma gevangen zaten om te worden gedeporteerd naar hun vernietiging?

Laat Westerbork een herinneringscentrum blijven, een plek van stilte en bezinning. Daar past geen heisa van een grote wandelende mensenmassa bij, hoe 'ingetogen' en 'sober' de bedoeling ook is.

Het 'goede' nieuws is dat een aantal Joodse medewerkers, die jarenlang meewerkten aan de lesprogramma’s van Westerbork, hun medewerking hebben opgezegd. Een duidelijk signaal naar Mulder en zijn eventuele opvolger.

Tot nu toe was Westerbork haast geen issue binnen Joods Nederland, men liep er in een grote boog omheen, want te gevoelig. Daar heeft Mulder jarenlang van kunnen profiteren en de boel naar zijn hand kunnen zetten*, onder andere met plannen om aandacht te besteden aan de daders en nu dan aan 'de vluchtelingen'.

De leden van de Raad van Toezicht en de Raad van Advies, onder wie een aantal Joden, hebben hem zijn gang laten gaan toen hij Isabel van Boetzelaer wilde laten spreken. Eerder is Chris van der Heijden er wel geweest, ook een kampioen van de nivellering.

Ik ben blij dat de stemming is omgeslagen en Westerbork weer wordt geclaimd als een plek van 'ons', hoe beladen ook. Want als er zó ongevoelig en kwetsend met de laatste verblijfplaats vóór de vernietigingskampen van onze familie wordt omgegaan, is het hoog nodig dat wij er ons mee bemoeien. Voordat de nivellering uitloopt op ontkenning.

  • Over een andere misser van Mulder heb ik al eens geschreven in mijn column over een ruzie in de familie Asser naar aanleiding van de films van Joosje en Hella Asser, dochters van de net overleden Eli Asser z.l. In de media werd deze week voornamelijk aandacht besteed aan de film van Hella, wat de objectiviteit niet ten goede komt. Alleen Jonet plaatste een evenwichtig artikel.
Delen |

vrijdag 18 januari 2019

Laatst had ik weer eens een gesprek over God. Niet te doen; je praat over iets dat niet benoembaar is. Maar ik liet me weer meeslepen, omdat mijn gesprekspartner de God uit het Oude Testament vooral als de wrekende God zag. Ze was daar tegen, voor haar was God de 'God van de liefde' uit het Nieuwe Testament. Rabbijn Yehuda Aschkenasy z.l. zei altijd: er is geen of-of, alleen en-en, het is er allebei, goed en kwaad. Dus die clichés moeten altijd worden genuanceerd.

Ik probeerde de Tora nog even in de tijd te plaatsen waarin de verhalen zijn ontstaan, duizenden jaren geleden, maar dat hielp niet. Tegen zo iemand valt niet op te redeneren, voor die persoon bestaat alleen de christelijke God van liefde en vergeving. Terwijl tegelijkertijd ook vaak Leviticus/Wajikra 18:22 wordt aangehaald om homoseksualiteit te verbieden. Dan mag je dus in naam van die wrekende God wél onschuldige mensen veroordelen.

Ik probeerde ook nog teksten aan te halen, waarin YAH* wél aardig uit de hoek kwam.
Ik had even geen voorbeelden van de barmhartige, liefdevolle, vergevende YAH paraat, zo bijbelvast ben ik niet en het zijn er vele, maar het idee om die God af te wijzen, omdat er wrede verhalen van afgeslachte volkeren en broedermoorden in de Tora staan, vind ik kortzichtig. Het is ook vaak een poging om indirect het Jodendom af te schrijven, via de vervangingstheologie met als ultieme uitkomst Jezus als de Messias die de Joden niet hebben aanvaard. Dat zei mijn gesprekspartner niet, maar waarom dan toch de nadruk leggen op de verhalen waarin die ouderwetse God in voorkomt?

Het is een eeuwenoude discussie, we komen er niet uit, maar het letterlijk nemen van oeroude teksten is heilloos, vooral omdat het zo selectief wordt gedaan. Niet alleen in het christendom, het orthodoxe Jodendom kan er ook wat van. Om maar niet te spreken van de die-hard atheïsten, die ook willekeurig teksten gebruiken om maar aan te tonen dat God niet bestaat. Dat is dan altijd een mensvormige God, en dat vind ik een belediging van iedereen die YAH wel ervaart, op welke manier dan ook.

Zijn wij dan niet geschapen naar Gods evenbeeld? Ook weer niet letterlijk natuurlijk, maar als aansporing om naar het goede te streven om via tikoen olam onze onvolmaakte wereld te helen en te zorgen dat de Messias ooit komt. En dat is dan ook geen man met een baard en een staf. Want die bestaat, net als Sinterklaas, echt niet.


* YAH, de aanduiding met een vrouwelijke inslag voor God, in plaats van YHVH, komt van Reb Zalman z.l. Ik las het in het bijzonder aardige boek Wisdom from Reb Zalman (Reclaiming Judaism Press, 2018), waarin zijn leerlingen (onder wie Carola de Vries Robles) herinneringen ophalen en verhalen en anekdotes vertellen van Reb Zalman. Het is een prachtige verzameling moderne midrasjim geworden, in de traditie van de klassieke midrasjim, die leerlingen van beroemde rabbijnen optekenden.

Delen |
mrt 2019“We zijn allemaal ménsen”
feb 2019Antisemiet op een Israëlische scootmobiel
feb 2019Sommetjes
feb 2019Westerbork again
jan 2019Het 'Oude' Testament
jan 2019Een nieuw jaar met nieuwe inzichten
dec 2018Nivellering door goedbedoelde intentie
dec 2018Identiteit, een citroen met veel pitjes
nov 2018Als ik het niet doe ...
nov 2018Een enerverende week
okt 2018Integriteit
okt 2018De zionisten
sep 2018Kijken in de orthodoxe ziel
sep 2018Chesed we-emet
aug 2018Evelien
aug 2018De pijn van het er niet bij horen
jul 2018Nog een Rebbe
jun 2018Het gebeurde wéér
jun 2018Ze lieten me huilend achter
jun 2018Een grijs wereldbeeld
mei 2018Van de Baal Shem Tov tot Susannah Heschel
mei 2018Een reis naar onszelf
apr 2018Waarheid
apr 2018Monument
mrt 2018De beste Pesach ooit
mrt 2018Lijden of genieten
mrt 2018Identiteit, Volendam of de wereld
mrt 2018Zwart/wit of grijs?
feb 2018Carlebach, wat te doen?
jan 2018Besnijdenis 2
jan 2018Een straatnaam
jan 2018Jodendom nu
dec 2017Medemenselijkheid
dec 2017Universele verklaring
nov 2017Dilemma's
nov 2017“Op de achtergrond sluimert het”
okt 2017Raar nieuws
okt 2017JMW toen en nu
okt 2017De brug
sep 2017Tesjoewa
sep 2017Het is altijd erger dan je dacht
sep 2017Westerbork, of all places
aug 2017De schaduw van twijfel
aug 2017Troost en rust
aug 2017Je verzint het niet
jul 2017Een seider voor de vierde juli
jun 2017Psalm 23
jun 2017Besnijden of niet?
mei 2017Geduld en empathie
mei 2017“De kinderen van de vermoorden”?
mei 2017Verbazing en afgunst
apr 2017Culturele toe-eigening
apr 2017Behulpzaam overlappen
apr 2017Tzafun – Wat verborgen is
mrt 2017Morandi
mrt 2017Juffrouw Boas
mrt 2017De flat
mrt 2017Besnijdenis
feb 2017Poerim toen en nu
feb 2017Daar gáán we weer
feb 2017Inburgeren
jan 2017Atheïsme
jan 2017Waarheid
jan 2017Flauw
dec 2016Familieruzie
dec 2016Roofkunst
dec 2016VaderJoden again
nov 2016Sjoelbezoek
nov 2016De mag/moet-cultuur
okt 2016Joodse identiteit – Geen woorden maar daden
okt 2016Vergeven
sep 2016Losers
sep 2016Afscheid
sep 2016Welkom bij de club
sep 2016Sterke vrouwen
aug 2016Terug naar vroeger?
aug 2016Schoonfamilie
aug 2016Antisemitisme 2.0
jun 2016De toon
jun 2016Psalm 81
mei 2016Joods begraven
mei 2016Antisemiet of niet?
mei 2016Vergeven?
apr 2016Altijd weer Pesach
apr 2016Pestjochies
mrt 2016De Vreemdeling
mrt 2016Behoudend
feb 2016Familie als Hotel California?
jan 2016Zondebok
dec 2015Wie is er bang voor Spinoza?
nov 2015Om toch
okt 2015Stilte in Joods Nederland