inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Nathan Lopes Cardozo

Rabbijn Dr. Nathan Lopes Cardozo (1946) werd geboren in Amsterdam en woont sinds 1977 in Israël. Als kind van een Portugees-Joodse vader en een niet-Joodse moeder heeft hij een lange weg afgelegd. Op zijn 16e is hij ‘uitgekomen’ (Joods geworden) bij Chacham Salomon Rodrigues Pereira. Jaren later haalde hij zijn rabbijnentitel aan de orthodoxe Gateshead Yeshiva. In Jeruzalem richtte hij de David Cardozo Academy op. Rabbijn Lopes Cardozo publiceert regelmatig en neemt daarbij geen blad voor de mond.

vrijdag 11 april 2014


Deze column is uit het Engels vertaald door Marguerite Samama. Voor degenen die de voorkeur geven aan de oorspronkelijke tekst hebben wij de Engelse versie in de vorm van een pdf opgenomen.




Een van de meest mysterieuze rituelen op seideravond is wel het eten van de karpas (1) gedoopt in zout water, helemaal aan het begin van de avond. Ons wordt verteld dat een van de bedoelingen van dit ritueel is om mensen aan het vragen te krijgen, en dan vooral kinderen. Nadat kiddoesj gemaakt is, verwachten we eigenlijk niet anders dan een verzorgde en volledige maaltijd, zoals op vrijdagavond en andere feestdagen de gewoonte is. In plaats daarvan krijgen we een klein stukje groente dat in zout water gedoopt is en blijven we nog een groot deel van de avond met een lege maag zitten. Hier mogen we zeker wel wat vraagtekens bij zetten!

Zonder aan het belang van het bovenstaande af te doen, moeten we eens onderzoeken waarom onze geleerden hebben besloten om juist dit ritueel, en niet een ander, aan te wenden om het stellen van vragen te stimuleren. Wat ligt nu besloten in het ritueel van karpas, dat anders aan ons voorbij zou gaan? Waarom zal juist dit onze kinderen aanzetten tot het stellen van vragen?

In zijn commentaar op de Haggada, Yeriot Shlomo (2), geeft Rav Shlomo Kluger (3) een intrigerende aanwijzing. Het woord karpas, zegt hij, is etymologisch moeilijk te duiden. Het heeft twee betekenissen. Een ervan is 'groen' en 'groente'. Dit sluit aan bij de betekenis in de Haggada; ons wordt immers verteld te nemen van selderij, peterselie, aardappel, lente-ui of andere voorjaarsgroenten. De andere betekenis is 'fijne wol' of 'linnen.'

Die laatste doet ons denken aan Rashi's commentaar op het verhaal van de haat van de tien broers jegens Joseef (4). Zoals bekend werd die vijandigheid veroorzaakt doordat Jaakov zijn zoon Joseef de ketonet passim had gegeven, de veelkleurige mantel. Rashi verklaart dat het woord passim materiaal van fijne wol of linnen betekent. En die bewering onthult ons een geheim achter het ritueel van karpas en het dopen ervan in een vloeistof.

Nadat Joseef de mantel van zijn vader had ontvangen, verkochten zijn broers hem aan de Egyptenaren. Dit zou de voorbode blijken van de ballingschap en de slavernij in Egypte. Wat ook de diepere betekenis van die haat mag zijn, het was ongerechtvaardigd en leidde tot een hoop ellende. Als Jaakov Joseef het kledingstuk niet zou hebben gegeven, zouden de ballingschap en de slavernij in Egypte waarschijnlijk nooit hebben plaatsgevonden.

Het lijkt er dus op dat dit kledingstuk vervaardigd van karpas, de belangrijkste oorzaak was van de slavernij in Egypte.

Toen onze geleerden de blauwdruk voor de teksten van de Haggada aan het samenstellen waren, zochten ze naar een manier om de aandacht te vestigen op het feit dat het broederhaat was die de Joden in Egypte heeft doen belanden. Toen zij beseften dat dit roemruchte kledingstuk van karpas gemaakt was (wol of linnen volgens een definitie waar Rav Kluger op wijst), besloten ze een ritueel in te stellen waarbij een groente gebruikt wordt (Rav Klugers andere definitie van het woord karpas). Op een diepere laag realiseren we ons dat het dopen van de karpas in zout water dit ritueel nog meer in verband brengt met de haat van de broeders. De broers doopten dit ‘karpas-kledingstuk’ tenslotte in het bloed van een dier voordat ze hun vader tegemoet traden met het vreselijke nieuws dat Joseef was vermoord.

Toch kan men zich afvragen waarom de Haggada daar slechts naar verwijst in de vorm van een mysterieus ritueel. Klaarblijkelijk wilden de samenstellers de informatie verhullen terwijl ze tegelijkertijd hoopten dat de lezers door zouden hebben waar het om gaat. Maar als de veelkleurige mantel inderdaad de belangrijkste oorzaak was van heel de Egyptische ballingschap, waarom dan niet een bont kledingstuk op de seidertafel leggen en dit ronduit benoemen, zodat zeker is dat niemand deze cruciale informatie mist? Wat is de bedoeling ervan dat de seiderdeelnemers hier slechts op onbewust niveau kennis van nemen in plaats van het onderwerp klip en klaar op tafel te leggen?

Naar mijn overtuiging raken we hier direct de kern van de uitleg die het jodendom geeft van de uittocht uit Egypte. Het belangrijkste daarvan is om de voorzienigheid van de Eeuwige hierin te benadrukken: Gods wonderbaarlijke ingrijpen in het leven van miljoenen Joden die waren verzeild in Egyptische ballingschap en slavernij. Dit verhaal kan niet anders dan de locus classicus van de Joodse geschiedenis worden, en feitelijk van de hele wereldgeschiedenis: wat er ook gebeurt is uiteindelijk in Gods handen. Dit is de onvoorwaardelijke, absolute les van het Pesachverhaal. Het is niet het verhaal van de rol van de mens in de geschiedenis, of van tot op welke hoogte de mens de hand heeft gehad in de wijze waarop de geschiedenis zich heeft ontvouwd. Natuurlijk benadrukt de Joodse traditie constant dat een mens de verantwoordelijkheid moet nemen voor de gevolgen van zijn daden, maar het Pesachverhaal speelt zich af op een ander niveau. Het is de triomf van de Eeuwige als Meester van de geschiedenis die gevierd wordt.

Het spanningsveld tussen goddelijk ingrijpen en menselijk handelen is zonder enige twijfel een van de grootste filosofische kwesties waar religieuze denkers altijd mee geworsteld hebben. In hoeverre is de mens verantwoordelijk en in hoeverre is God verantwoordelijk? Deze vraag blijft in de kern onbeantwoord en maakt deel uit van het mysterie van de menselijke geschiedenis.

Dit raakt ook aan een ander, niet minder onoplosbaar probleem. Hoe kunnen we ooit precies weten wat de eigenlijke oorzaak is van een bepaald gevolg? Sterker nog: wanneer is iets daadwerkelijk een oorzaak en niet een gevolg van iets dat eerder heeft plaatsgevonden? Als we het over de Egyptische slavernij hebben, kunnen we dan stellig beweren dat het alleen de haat van de broers van Joseef was die tot de slavernij leidde en dat, als ze Joseef niet zouden hebben verkocht, de Israëlieten niet in Egypte terecht gekomen zouden zijn? Was het Awraham niet al voorspeld dat zijn nazaten tot slaaf gemaakt zouden worden in een land dat het hunne niet was? (5) De ervaring van Egypte wordt op zichzelf beschouwd als sine non qua de voorbereiding van de Joden op het ontvangen van de Tora en hun vorming tot spiritueel volk dat als licht kan dienen voor de andere volken. Dus: in hoeverre waren de broers nu echt verantwoordelijk voor deze ballingschap, en in hoeverre was het besluit om hun broer te verkopen werkelijk een daad uit vrije wil?

Het is vanwege deze vragen dat de samenstellers van de Haggada niet bereid waren om openlijk met hun vinger naar de broers te wijzen. Ze konden niet anders dan heimelijk verwijzen naar dit feit door ons te vertellen dat ergens op weg naar Egypte het in bloed gedoopte ‘karpas-kledingstuk’ een rol speelde. We zullen misschien nooit weten hoe groot die rol is, al is het veelzeggend dat de karpas helemaal aan het begin van de seideravond gegeten wordt. We raken er direct van doordrongen dat het verhaal dat besloten ligt binnen het verhaal over wat de ballingschap daadwerkelijk veroorzaakt heeft, voor altijd een mysterie zal blijven. Dat is de alomvattende, onderliggende boodschap die dit ritueel meteen bij aanvang wil overbrengen, voor we verdergaan met het lezen van het verhaal. Het zal inderdaad heel wat vragen oproepen, maar hoe briljant de antwoorden daarop ook mogen zijn, het zal ons achterlaten in het besef dat de echte antwoorden in de handen van God liggen, op een hoger niveau en niet te bevatten voor ons mensen.

Op moreel niveau zou het verhaal echter wel zonneklaar moeten zijn. Het was broederhaat die ons de ballingschap in dreef. Hoe veelzeggend is het dat het de broederliefde tussen Mosjé en Aharon was, die in complete harmonie leefden, die de uiteindelijke verlossing bracht.



1. Hebreeuws voor 'groen' of 'groente'.

2. Gevonden in ‘Siddur Beit Yaakov’ van Rav Yaakov Emden.

3. Rav Shlomo Kluger (1785-1869) was ‘hoofd dayan’ van Brody, Galicië, en een van de meest vooraanstaande halachische autoriteiten van de 19e eeuw. Zijn goede naam en reputatie gelden ook nog vandaag de dag. Hij schreef 375 boeken – (375 is de getalswaarde van zijn naam Shlomo).

4. Beresjiet 37:3

5. Beresjiet 15:13

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
aug 2019The Sweetening of the Divine Word
aug 2019A Command to Cancel the Commandments Tolerating Heresy
jul 2019Life: The Courage to Say 'Li'
jul 2019The Divine Insanity of Halachic Chess
jul 2019Limmud
jun 2019The Embarrassment and Honor of Being Called a Rabbi, and Third-Epoch Halacha
jun 2019The High Priest, the Pope and I
jun 2019My Struggle with Persuasion and the Truth Concerning other Religions
jun 2019Is the Torah Divine? Thoughts for Shavuot on Combustibility
mei 2019A Vote of Confidence
mei 2019To Madonna
mei 2019On Music Baths And Art As Religious Protest
mei 2019Yom Ha’atzmauth The Eternal Marriage
mei 2019My Chareidi and Modern Orthodox Struggles Question 9, Part Two
apr 2019Bread is an Arrogant Matza
apr 2019Question 9 My Chareidi and Modern Orthodox Struggles Part One
apr 2019The Israeli Elections Radical Otherness
mrt 2019Faith and Freedom The Passover Haggadah of Rabbi Dr. Eliezer Berkovits
mrt 2019Thoughts to Reject Purim
mrt 2019My Hardship with Honest Teaching And Its Privilege
mrt 2019My Controversy with the Mainstream Orthodox Community – Part 2
mrt 2019My Controversy with the Mainstream Orthodox Community – Part 1
feb 2019My Fascination with the Chaotic World of the Talmud Ten Questions for Rabbi Lopes Cardozo
feb 2019The Kotzker, Spinoza and I Ten Questions for Rabbi Cardozo
feb 2019The Sanctity of Shabbat Yes to the Ayalon Bridge, No to the Eurovision Song Contest
feb 2019My Search for and Momentary Loss of God
jan 2019Why I (Refuse to) Pray Ten Questions for Rabbi Cardozo
jan 2019Torah Reaches Beyond the Boundaries of Strict Halacha
dec 2018An interview with Rabbi Cardozo: Taking issue
dec 2018Parashat Miketz The Pain of Being a Tzaddik
nov 2018Parashat Vayeshev Divine Emanations, Chanuka and the Future of the State of Israel
nov 2018Parashat Vayishlach Amalek, Jewish Injustice, Converts and a Warning to the Chief Rabbinate
nov 2018Parashat Vayetze Be Fearful of Religion (1)
nov 2018Parashat Toldot Admitting A Mistake: Even God Does
nov 2018Pittsburgh - In Memory of Its Victims Faith, Death and Frontal Encounter (A Short Insight while on the ...
okt 2018The Curse of Religious Boredom
okt 2018Parashat Noach
okt 2018Introduction to Torah Torah: The Unavoidable and Disturbing Text
sep 2018Simchat Torah: The Unapproachable Text
sep 2018Simchat Torah Technology and the Outdated Torah Scroll
sep 2018Rosh HaShana: Fairy Tales and Humor
aug 2018Rosh HaShanah: What Really Counts
aug 2018The Joy of Saying: I am Sorry The Portuguese Spanish Selichot
aug 2018Parashat Shoftim Surround Yourself with Cleanliness
aug 2018Achieving Unity While Remaining Divided
jul 2018Tish'a B'Av – The Ninth of Av Who Needs the Temple?
jul 2018The Controversy Surrounding My Louis Jacobs Memorial Lecture
jun 2018Scandalous Halachic Decisions Ethiopians and Wine
jun 2018Parashat Chukat The Curse of Religious Coercion
jun 2018Conversion An Open Letter to Israel’s Chief Rabbis
jun 2018Parashat Behaalotecha Theocracy, Democracy, and Halacha *
mei 2018Why a Second Day Yom Tov? The Incomparable Greatness of the Land of Israel
mei 2018Atheism: Belief in the Unbelievable I have tried to be an atheist, but skepticism always got in the way
mei 2018Parshat Bechukotai To Have or to Be, That Is the Question
mei 2018Sefirat HaOmer The Secret to Human and Rabbinical Autonomy
apr 2018The Tragedy and the Challenge A Forgotten Mission
apr 2018Seventy Years of an Unyielding 3,330-Year Marriage Yom Ha'atzmaut
apr 2018Yom HaShoa – Jewish Life or Just Israeli Life? Rabbi Yochanan ben Zakkai or A.B. Yehoshua?
mrt 2018The Great Mystery: Why Karpas?
mrt 2018Plato’s Haggada in the “Dialogues”
mrt 2018An Open Letter to Defense Minister Avigdor Liberman and the Charedi Leadership
mrt 2018Collapsed Halacha and Moshe’s Mask
mrt 2018Megillat Esther and the Nervous-Syndrome Chess Game
feb 2018Conversion and the Birth of Amalek A Warning to the Chief Rabbinate
feb 2018Finding One's Neshome (1) Franz Rosenzweig and the Berliner Shtiebel
feb 2018The Enduring Preciousness of the Secular Jew *
feb 2018The Challenge of Yitro Would Yóu Convert?
jan 2018Parshat BeShalach Jewish Self Delusion
jan 2018Circumcision: Why Risk Your Child's Well-Being? A Call to All Israelis.
jan 2018Moses The Successful Failure
jan 2018Jesus, a Warning to Our Rabbis
dec 2017Halacha Means Full Liberty To Be Secular Would Be Hell: Everything Would Be Forbidden
dec 2017Soul Jews and Halachic Jews
dec 2017Codifying Jewish Law is Not Authentic
dec 2017Jewish Law (Halacha) as Rebellion
nov 2017Be Fearful of Religion Parashat VaYetze
nov 2017The Bet Midrash of Avraham Avinu
nov 2017The Bet Midrash of Avraham Avinu
nov 2017The Bet Midrash of Avraham Avinu Lectures and the Academy
okt 2017The Wonder of Judaism The Bet Midrash of Avraham Avinu
okt 2017Freud’s Subconscious Discovery of God
okt 2017Afterthoughts on Simchat Torah: The Unbending Sefer Torah
okt 2017Sukkot Is a State of Mind Nakedness and a Desert Full of Snakes
okt 2017Afterthoughts on Yom Kippur Ultimate Love and the Danger of Religious Exhaustion*
sep 2017An Open Letter to My Synagogue The Curse of Indifference
sep 2017Embryonic Judaism The Bet Midrash of Avraham Avinu
sep 2017The Bet Midrash of Avraham Avinu Tentative Thoughts Toward a Jewish Religious Renaissance
aug 2017The Turmoil in the USA
aug 2017Jewish Law (Halacha) as Rebellion (2)
aug 2017Jewish Law (Halacha) as Rebellion
jul 2017In Defense of Rabbi Dweck and Orthodox Judaism An Open Letter to Rabbi S. F. Zimmerman, Rav of Gateshead, ...
jun 2017The Waters of Strife The Devastation of Religious Coercion Parshat Chukat
jun 2017A Modern Day Inquisition Rabbi Joseph Dweck The Tragic Story of Rabbinical Small-mindedness
jun 2017Speaking Lashon Hara about the World
jun 2017The Holocaust: Divine Retribution?
mei 2017The Desert and the Wandering Divine Word
mei 2017The Ban on Circumcision Blatant Anti-Semitism and Ignorance
mei 2017Kohanim: The Challenge of Educational Dissent
mei 2017Are We Really Living at the Dawn of the Redemption? Afterthoughts on Yom Ha’atzmaut
apr 2017Boredom and the Immature Elderly
apr 2017Pesach: God’s Sporadic Presence and Overwhelming Absence in Human History
mrt 2017Parshat Vayikra The Trouble with Sacrifices Why Spinoza’s Ethics Were Not Given at Sinai
mrt 2017Johann Sebastian Bach and the Tent of Meeting
mrt 2017An open letter to Rabbi Cardozo in response to his article on Rav Soloveitchik Rabbi J.B. Soloveitchik ...
mrt 2017Purim and the Challenge of the Holocaust
mrt 2017Thoughts to reject For the Early Connoisseur Purim
feb 2017Sinai Now!
feb 2017Parashat Yitro Racism and the Wisdom of a Gentile
feb 2017The Genius and Limitations of Rabbi Joseph Ber Soloveitchik z”l
feb 2017The Chief Rabbinate and Its Disgrace Who Is an Exceptionally Great Sage?
jan 2017The Unknowable, Loving and Aggravating God “I am as I shall be” (*Shemot* 3:14)
jan 2017Rabbinical Tyranny and Freedom of Thought
jan 2017Calling for Religious Unity Only Leads to Division The Need for Personal Conscience
jan 2017Syria and the Scandal of our (Orthodox) Synagogues
dec 2016Divine Emanations, Cause and Effect, and Chanukah
dec 2016God is not a “what,” nor a “when”, and not even a “who” God and the Fires
dec 2016God and The Fires “Because of Our Sins, This Has Befallen Us?”
dec 2016The Purpose of Sefer Bereishit The Abuse of Halacha: Keeping Halacha under Control Part 2
nov 2016The Abuse of Halacha: Keeping Halacha Under Control Part 1
nov 2016Walking Mountains, Shabbat and the Buddha
nov 2016The Curse of Religious Boredom
nov 2016Torah: The Unavoidable and Disturbing Text
okt 2016Torah from Heaven The Deliberately Flawed Divine Torah The Theology of the Halachic Loophole
okt 2016Approaching Tragedy with Joy
okt 2016Yom Kippur: Who is Able to Eat?
sep 2016Do We Dare to Blow the Shofar?
sep 2016Against Indifference Prayer for the World
sep 2016God Does Not Exist So Let Us Serve Him! For Poets, Musicians, Artists and Deep Souls
sep 2016For Poets, Musicians, Artists and Deep Souls The Hopelessness of Dogma and the Beauty of faith
sep 2016Let Us Violate Shabbat So As To Sanctify It The Holy Day and the Tel Aviv Railway
aug 2016Wanted: Rabbis with Knives between Their Teeth The Need for a Genuine Upheaval
aug 2016A Slap in the Face to the Holy One Blessed Be He?
aug 2016Rabbinic Despair and Simple Courage
aug 2016The Chaos Theory of Halacha
jul 2016How the Mighty Have Fallen On Joy and Jealousy
jul 2016Faith is the Joy of Religious Doubt and Uncertainty
jun 2016The Kotel Have We Gone Mad? A Call to All Denominations and Other “Holy” Warriors
jun 2016Israel, the American Elections and the Turmoil in Our World A Parable
jun 2016Shavuot Would You Convert? Like Yitro?
jun 2016Orthodox Rabbi Teaching Halakha Beyond the Shulkhan Arukh, Judaism Beyond the Commandments
mei 2016Parshat Bechukotai The Miracle of Satisfaction
mei 2016Sefirat HaOmer: What Really Counts
mei 2016An Unyielding Marriage of 3500+ Years Yom Ha’atzmauth
mei 2016Yom Hashoa The Quest for Authenticity Rembrandt and the Holocaust
apr 2016Blessed Are Those Who Eat Chametz!
apr 2016Plato’s Advice: Do Not Read The Haggada!
apr 2016The True Art of Sport: Game or Torture?
apr 2016Are You Really Eating Kosher? On Camouflage, Hypocrisy and Hiding behind the Kashrut Laws
mrt 2016The Making of an Enemy The Birth of Amalek
mrt 2016Purim, God’s Hidden Face, and the Advantage of a Permanent Job
mrt 2016The Hazard of Fluency
mrt 2016Rabbinical Courage and the Frozen Text
feb 2016Have Some Pity on the Anti-Semite!
feb 2016Shut Down the Kotel!
feb 2016A Remorseless Judaism
feb 2016Milk and Meat: The Dangerous Mixture
jan 2016Halacha as the Art of Playing Chess Divine Insanity
jan 2016Am I Still Orthodox? Answer to a Jerusalem Rabbi
jan 2016The Desecration of Halacha
jan 2016The Threat of Freedom
dec 2015Amsterdam Spinoza Symposium It Is Time to Lift the Ban
dec 2015Arguing Against Oneself: Joseph’s Self-Revenge
dec 2015Needed: Redemptive Halakha How Halakha Must Transcend Itself
dec 2015Chanukah: Hypocrisy or Authenticity
nov 2015A Prophetic View: The Gentile Aliyah Epidemic
nov 2015Oh, that I Could Take Off My Kippah!
nov 2015Admitting A Mistake: Even God Does
nov 2015 How Old Would You Be If You Did Not Know How Old You Are?
okt 2015The Religious Scandal of Akeidat Yitzchak and the Tragic God
okt 2015Israel: The Blessing of Insecurity
okt 2015God, Where are You? An open letter
okt 2015Simchat Torah: Rush or Stagnation
sep 2015The Trouble with Kal Nidrei We Are All Marranos
sep 2015Rosh Hashana Is Judaism Your Supreme Passion? (1)
sep 2015Courage, Rabbis, Courage! The Need For Mass Conversion
aug 2015Conversion and Annie Fischer’s Interpretation of Schumann’s Klavierkonzert in A Minor
aug 2015Conversion Is Not About Halacha
aug 2015The Immortal Highway
aug 2015Marriage: The Courage to Say ‘Li’
jul 2015Torah: Hearing the Divine Voice at Sinai Now
jul 2015The Temple Is of Little Importance, It Is the Eye of the Needle That Counts
jul 2015The Supreme Court of the United States, Same-Sex Marriage and Other Prohibitions
jul 2015Faith Means Joyful Uncertainty
jun 2015Religion is Dangerous; Plato, Halacha and Dreams
jun 2015The Dangling Bridges of Halacha Making rules where rules should not exist
jun 2015Bold Ideas: Take the Bike or Tram, Get a Free Coffee, and Observe Shabbat! (1)
jun 2015Halacha: The Disturbing Search for God
mei 2015Make Anti-Semitism a Source of Jewish Pride
mei 2015Shavuot, The Wonder and Glow of God’s Word
jul 2014De paradox van ‘Wie is een Jood’
mei 2014Joden, Sisyphus en Sport – (Met enige ironie!)
mei 2014God is aan het verhuizen
apr 2014Seideravond: karpas en de veelkleurige mantel
feb 2014Groots denken omtrent het jodendom
dec 2013The Abuse of Halacha
nov 2013Limmoed en het orthodoxe fiasco