inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Harry van den Bergh

Harry Jacob van den Bergh studeerde politieke en sociale wetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam. In het verleden was hij onder andere lid van de Tweede Kamer, lid van de Raad van Europa, lid van de gemeenteraad van Amstelveen, voorzitter van de Raad van Toezicht van Joods Maatschappelijk Werk, bestuursvoorzitter van Vluchtelingenwerk Nederland, lid van het Netherlands Committee van Human Rights Watch en voorzitter van Humanity in Action Nederland. Tegenwoordig is hij zelfstandig ondernemer en bestuurder. Hij is lid van de Raad van Toezicht van de Hebreeuwse Universiteit, van het Truman Institute en de International Board van het Feuerstein Institute, alle in Jeruzalem. Sinds 2013 tot 2018 is Harry opnieuw lid geweest van de gemeenteraad van Amstelveen. Verder is hij voorzitter van de Stichting Hersenonderzoek Sport en van de Stichting Educatief Programma ANNE. In 2018 is hij teruggekeerd in het Nederlandse Committee van Human Rights Watch.

vrijdag 29 november 2013

De Liberaal Joodse Gemeente in Amsterdam is een prachtige gemeente, vaak ondanks en dankzij het dédain van de orthodoxie richting de liberale Joden. De orthodoxie zou inmiddels veel meer reden hebben om jaloers te zijn op de LJG, die prominent geworden is dankzij de prachtige sjoel, de groei van het aantal leden en kennelijk dus door de behoefte waar deze gemeente in voorziet.

Ik denk ook dat de liberalen behoorlijk wat leden (aanhangers!) hebben met een gespleten ziel. Ik denk dat ik één van hen ben. Vandaar dat ik lid ben van de LJG, maar eigenlijk voel ik mij meer thuis in die uitzonderlijke sjoel van het Joodse ziekenhuis en in de kleine sjoel in de Gerard Doustraat. Beide zijn (prettig) orthodox. Zelf vind ik het moeilijk om te geloven in godsdienst en desondanks kan ik als zoveel anderen niet ontkennen dat die merkwaardige Joodse traditie met de grote nadruk op de betekenis van de gemeenschap, en zijn riten en symbolen, veel voor mij betekent. Elke keer dat ik over dit soort zaken nadenk, erken ik de onoplosbare tegenstrijdigheden in houding en denken, vaak vermengd met opvallende emoties. Nog ingewikkelder wordt de kwestie wanneer wij onze verbondenheid met Israël definiëren en nadrukkelijk over de betekenis van de Joodse identiteit filosoferen. Het zou toch zo prettig zijn wanneer deze levensvragen zich in een wat simpeler formaat aan ons zouden voordoen. Voor de goede orde: deze gespleten ziel is desondanks geenszins een reguliere sjoelbezoeker!

De LJG Amsterdam nam enige tijd geleden een voortreffelijk initiatief, dat toen overigens door mij niet is opgemerkt, door zich te beraden op de toekomst van het liberale jodendom en heeft nu op basis van deze nogal intern gerichte discussie een klein boekje gepubliceerd met de (eerste?) resultaten van het debat. De inhoud van dit geschrift doet mij tot mijn spijt meer denken aan een liberale grabbelton dan aan een doorwrochte poging inhoud te geven, vooral in godsdienstige zin, aan het liberale jodendom. Het spijt mij zeer, maar ik kan niet zeggen dat het magere boekje dat nu het resultaat is van vele maanden discussie op mij enige indruk heeft gemaakt. Het veronderstelde denkwerk van de commissie vind ik beperkt en ik kan niet goed inzien welke bijdrage nu is geleverd aan het liberale jodendom van de 21ste eeuw. Want dat was het streven! Daarbij komt dat diverse, kennelijk prominente leden van de commissie, door diverse interviews over elkaar heen rollen en kennelijk verwachten dat de lezer de weg vindt in de liberale grabbelton van Amsterdam.

Het aanvaarde en ook verworpen uitgangspunt van dit werkstukje is een verzinsel dat waarschijnlijk aan de organisatiesociologie is ontleend, namelijk dat van een ellips waarbinnen twee polen strijden om invloed. De ene pool is de traditie en de andere is die van de Verlichting. Natuurlijk niets nieuws onder de zon, want afgezien van de ellipsvorm, is deze strijd tussen traditie en Verlichting de kern geweest van het liberale debat in het vooroorlogse Duitsland. In deze gedachtegang beïnvloedt vooral de Verlichting de traditie en is deze ook de oorzaak van veranderingen in de traditie. Het principe van de gelijkwaardigheid is het belangrijkste element in die Verlichting richting traditie.

Deze benaderingswijze leidt in het enige echt concrete voorbeeld van het werkstuk tot de volgende, naar mijn smaak, bizarre conclusie. Die betreft de positie van de vaderjoden in het liberale jodendom. (Ik kan deze denigrerende karakterisering nauwelijks op papier krijgen!) Omdat de Verlichting ons het principe van gelijkheid voorschrijft, behandelen wij vaderjoden niet als alle andere Joden, die Joods zijn op grondslag van de Halacha, op basis van de traditie, maar worden de moederjoden (wat een verschrikkelijk woord!) gelijkgeschakeld aan de vaderjoden. Conclusie: zij gaan allen gezamenlijk gezellig op cursus, zoals dat kennelijk heet in het liberale vormingswerk. Ik begrijp niet dat de enige juiste conclusie had moeten zijn dat de vaderjoden gelijk behandeld worden als diegenen die Joods zijn op grond van de Halacha. Deze misslag brengt het liberale jodendom niet vooruit, maar creëert op deze manier nog meer pijn en verdriet bij al degenen die zich in deze gespleten situatie bevinden. Zo wordt ook een demografische bron van Joodse aanwezigheid om zeep geholpen.

Het werkstuk laat nauwelijks nog enige concrete aanbeveling zien. Ik had graag een wervend betoog gezien met betrekking tot de vele moeilijke vragen waarmee Joden, ook in de liberale traditie, vandaag de dag geconfronteerd worden in een maatschappij waarin de deconfessionalisering sterker lijkt dan de confessionalisering. In een maatschappij ook waarin Joden niet alleen zich moeten beraden over tikkoen olam, maar ook over de inspiratiebron die Israël zou moeten zijn. Ik had een enkele keer de indruk dat het liberale jodendom in Nederland zich in toenemende mate bewust werd van de traditionele Joodse bronnen, waaraan de orthodoxie zo veel ontleent en waaraan ook het liberale jodendom veel meer inspiratie zou kunnen ontlenen. Ik vermoed dat dan het gekunstelde gedoe van de ellips met twee polen (wat zegt de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens ons?) niet actueel zou zijn gemaakt en dat men zich dan primair had laten inspireren door de traditionele Joodse bronnen. Zijn er overigens in het liberale jodendom genoeg chachamiem die ons, het gewone volk, kunnen leiden? Ik durf te zeggen dat ik jarenlang als betrekkelijk onwetende genoten heb van de Gemaralessen bij mijn leraar Yaakow Amouyal en rabbijn Raphael Evers. Wie iets van het jodendom wil begrijpen komt onvermijdelijk terecht bij de traditionele bronnen!

Wat nodig zou zijn geweest in de hier bedoelde studie is een bezinning op de vraag hoe Joodse identiteit en gemeenschapszin, in religieuze en niet-religieuze zin, versterkt konden worden en hoe men daaraan inspiratie kon ontlenen. Zo is er nog een hele trits moeilijke, maar wezenlijke vragen. Ik schrijf dit niet met vreugde, maar het werkstuk van de LJG Denktank PJ21 (progressief jodendom 21ste eeuw) is geen geslaagde exercitie geweest. Een gemiste kans!

Delen |

Reacties

D De Jong

zaterdag 30 november 2013
Bij een ellips denk ik altijd aan een uit elkaar getrokken cirkel. De cirkel met 1 middelpunt is de meest stabiele, raadt wat er in het middelpunt moet staan !

Thijs ten Raa

zaterdag 30 november 2013
De denktank progressief jodendom 21ste eeuw heeft na jaren broeden zijn rapport afgescheiden, overigens zonder zijn (wisselende) personele samenstelling bekend te maken. Naast het brandpunt van de traditie wordt het brandpunt van de verlichting gepositioneerd. Het is inderdaad gekunsteld om hier de ellips bij te slepen, die immers in een naar de Griekse wiskundige Euclid (drie eeuwen voor de gebruikelijke jaartelling) vernoemde ruimte huist en meetbaarheid veronderstelt, waar geen sprake van is. De ellips is zelfs een misleidend concept. "Naast" het brandpunt van de Joodse traditie, mijns inziens de tien geboden, stelt de commissie dat van de Verlichting, huns inziens de 30 artikelen van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Echter, er is een hiërachie: er zijn lijnen van het Jodendom naar de Verklaring en niet omgekeerd. De tien geboden worden universeel geaccepteerd als grondslag van een rechtvaardige samenleving en dat heeft zijn weerslag gekregen in de Universele Verklaring. De Verklaring is opgesteld in reactie op WO II en zijn grootste verschrikking, de shoah. Terecht wijst Harry van den Bergh erop dat de kern van het liberale debat al voor de oorlog gevoerd werd (ver zelfs).
De ellips is van onnut voor moderne vraagstukken, zoals dat van de vaderjoden. De "gelijkschakeling" van moederjoden met vaderjoden door allen gezamenlijk "op cursus" te laten gaan is een onjuiste weergave van de praktijk van de LJG. Het is wel zo dat de cursus gevolgd wordt door alle nieuwe leden die geen Joodse opvoeding hebben gehad, en daar is niets mis mee. Moederjoden die een Joodse opvoeding hebben gehad worden zonder meer toegelaten. Theoretisch is er het vraagstuk wat te doen met vaderjoden die een Joodse opvoeding hebben genoten, maar over dit mijns inziens overzichtelijke vraagstuk zegt de commissie niets.
De commissie legt in zijn inleidende beschouwingen een vergrootglas op de vermeende verschillen tussen het orthodoxe en liberale Jodendom, maar dat is evenmin nuttig voor het formuleren van een antwoord op de uitdagingen, nog afgezien van het feit dat het grootste praktische verschil is dat de meeste "liberalen" de auto voor de deur van sjoel parkeren terwijl de meeste "orthodoxen" hem om de hoek laten; althans voor zover beiden naar sjoel gaan.

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
apr 2019Er is een diepe kloof in Israëlische samenleving
apr 2019Worden de verkiezingen in Israël weer het oude liedje?
mrt 2019Wordt de chaos steeds groter?
mrt 2019Zit Benny Morris er nu echt naast?
mrt 2019De beschamende vertoning die de VN-Mensenrechtenraad is
mrt 2019Hoe paranoïde is Een Ander Joods Geluid?
feb 2019Het drama van de arbeiderspartij in Israël (opnieuw)
feb 2019Het drama van de arbeiderspartij in Israël
feb 2019Ongerustheid over Amerika in het Midden-Oosten
feb 2019Staat de democratie op het spel in Israël?
jan 2019De perikelen gaan huizenhoog in en om Heilige Land
jan 2019Amos Oz: zijn woorden moeten wij koesteren
dec 2018Debat over antisemitisme zwelt zeker aan
dec 2018De minister-president aangeklaagd: hoe erg is dit?
nov 2018De verkiezingsstrijd is al begonnen
nov 2018Opnieuw rampspoed uit Gaza!
nov 2018Wat te denken van deze VS-verkiezingen?
nov 2018Staat de Joodse wereld op ontploffen?
okt 2018Bezoek Angela Merkel aan Israël
okt 2018Klimt het Nederlandse Jodendom uit het dal?
sep 2018Wie begrijpt wat van Syrië?
sep 2018Laat Corbyn nu vooral ophoepelen!
aug 2018Ronald Lauder heeft groot gelijk
aug 2018Nieuwe wet: bron van grote verdeeldheid
aug 2018Macht en moraal in het Saoedische koninkrijk
jul 2018Wordt het verwijt van apartheid nu vaker gehoord?
jul 2018Er is inderdaad reden tot zorg
jun 2018Opzettelijke versimpeling van de kwestie Gaza
jun 2018De wonderlijke wegen van onze Russische vrienden!
mei 2018Het voorspelbare drama in Gaza
mei 2018De wirwar van meningen over Iran
mei 2018De lastige knoop van de Iran-deal
apr 2018Na het feest terug naar de werkelijkheid
apr 2018De warmte van het Joodse ritueel
mrt 2018Verontrustend schouwspel in Rotterdam
mrt 2018Neemt Amsterdam eindelijk de Joodse gemeenschap in bescherming?
mrt 2018Hoe Israël omgaat met zijn vluchtelingen
feb 2018Nogmaals Jeruzalem
feb 2018Iran nadert Israël tijgerend door de woestijn
feb 2018De Polen, Israël en de Sjoa
jan 2018Afgeknapt op Mohammed Abbas en/of de Palestijnen
jan 2018De noodzaak van out of the box denken
jan 2018Wie is er nu bang voor BDS?
jan 2018Op het schaakbord van de grote wereld
dec 2017Chanoeka is weer voorbij en wat nu?
dec 2017Ik had graag meegelopen
dec 2017Wie zijn er nu dom: de Amerikanen of de Israëli’s?
nov 2017Moet Israël in zee gaan met Saoedi-Arabië?
nov 2017Waarom al die drukte over een vage verklaring?
nov 2017Hoe gaat het verder met de Palestijnen?
okt 2017Hoe goed gaat het met Israëls democratie?
okt 2017Wat te verwachten van de Palestijnen?
okt 2017De eenheidsstaat en de twee staten: de grote verwarring
okt 2017Amerikaanse gangsters vierden Jom Kipoer
sep 2017Geen wereld om vrolijk van te worden
sep 2017Corruptie ondermijnt Israël tot op het bot
sep 2017De generaal over het nieuwe Midden-Oosten
aug 2017Moeten wij weer bang zijn voor de antisemieten?
aug 2017De zomer van een angstige wereld
jul 2017Staat de democratie op het spel in het Heilige Land?
jun 2017Komt de grote klap nu toch echt?
jun 2017Wie wil er een orthodoxe maaltijd?
jun 2017In dezelfde week vijftig jaar later
mei 2017Jacques Senior Coronel z.l.
mei 2017Is Trump nu al verdwaald?
mei 2017Weer feest met de ultra-orthodoxie in Israël
mei 2017Israël na 69 jaar: meer welvaart en meer verdeeldheid
apr 2017Het ontbreekt de VN aan wijsheid!
apr 2017Marwan Bargoeti: terrorist en/of vredesstichter. Moreel dilemma
mrt 2017Mensenrechten doen ook pijn
mrt 2017Vreemdelingen in eigen land?
mrt 2017Israel en de verkiezingen in Nederland
mrt 2017Israël te midden van een nieuwe wereldorde
feb 2017De Sjoa en wat de herinnering waard is
jan 2017Amerikaans jodendom staat op scheuren
jan 2017Wat kan democratie in Israël nog aan?
jan 2017John Kerry, indrukwekkend en te laat
dec 2016Een wereld in verwarring
dec 2016Ontroerende onzin: vreugde en verdriet
dec 2016Is er ook een andere Arabische wereld?
nov 2016Trump, de Israëli's, de Palestijnen
nov 2016Toch Trump!
nov 2016De strijd om de democratie: waar of niet waar?
okt 2016Is er reden voor optimisme en/of pessimisme?
sep 2016Shimon Peres
sep 2016Goodbye Barack Obama!
sep 2016Kraakt de staat?
sep 2016Was Bibi echt hier?
aug 2016Veel dank aan Michel Waterman!
aug 2016De Balfour-verklaring van Mahmoud Abbas
aug 2016Open brief aan mevrouw Sima Vaknin
aug 2016Toch nog een keer Abou Jahjah
jul 2016De wereld zonder Elie Wiesel
jun 2016De AOW-ers van de Westbank
jun 2016Terug naar Sykes-Picot?
jun 2016Wat is er aan de hand in het land Israël?
mei 2016Antizionisme en antisemitisme
mei 2016Welk hart voor het leger van Israël?
apr 2016Pesach en de Joodse identiteit
apr 2016Hoe kapitalistisch is Israël?
mrt 2016Leven met terreur
mrt 2016Ontkerkelijking in de Joodse wereld?
mrt 2016Vliegen met El Al en naast mij …
feb 2016Strategische verandering in en rond Syrië
feb 2016Het drama Olmert
feb 2016Overwinning van grote betekenis
jan 2016Geweld en de rechtsstaat
jan 2016Verkettering van links Israël
jan 2016Wat kan ons nog optimistisch maken in 2016?
dec 2015Efraim Halevy: “Israël is onvernietigbaar”
dec 2015Bij de dood van Jossi Sarid
dec 2015De militairen zijn verstandiger dan de politici
nov 2015Schwarze dwang in het moderne Israël
nov 2015Israël is alweer boos
nov 2015Ja of nee tegen Mohammed Abbas?
okt 2015Twee of één: that's the question
okt 2015Opnieuw de vluchtelingen
okt 2015Het wordt steeds erger
okt 2015Het gevecht om Syrië is begonnen
sep 2015Opnieuw over de vluchtelingen
aug 2015Vluchtelingen, de morele uitdaging van deze tijd
aug 2015Een Namenwand en een Sjoamuseum
aug 2015Woede en verdriet
jul 2015Voor of tegen de Iran-deal?
jul 2015Wordt Israël omsingeld?
jun 2015Amsterdam en Tel Aviv
jun 2015Het Israël van vandaag
mei 2015Op weg naar Jeruzalem
mei 2015Hoe herboren is Duitsland?
mei 2015Welke toekomst voor Israël?
mei 2015Weer een schandaal aan de Klaagmuur
apr 2015Opnieuw Iran
apr 2015Ja of neen tegen Iran
mrt 2015Na het weekend een koude douche
mrt 2015Wanneer het stof optrekt, dan ...?
feb 2015Deze keer had Bibi gelijk
feb 2015Het verschijnsel Bibi
jan 2015Wat nu met onze islam?
jan 2015De dag na Parijs
jan 2015Ja, een echt verschrikkelijke dreun
jan 2015Lang leve Lieberman?
dec 2014Verkiezingen in Israël: kan het tot iets leiden?
nov 2014Crisis rond nieuwe wet
nov 2014Bezorgdheid alom
okt 2014Wij missen Jitschak Rabin
okt 2014Al weer de emigratie
okt 2014Wie stopt de Joodse extremisten?
okt 2014Dubbelhartig gepraat
sep 2014Intern zielsdebat II
sep 2014Nederland en de Islamitische Staat
sep 2014Gaza en de politiek van Israël
aug 2014Nederland is nu een ander land
aug 2014Keuzes doen pijn
jul 2014Wat de Gaza-oorlog niet allemaal oproept!
jul 2014Wanhoop over vrede
jun 2014Omsingeling van Israël?
jun 2014Is het echte eenheid?
jun 2014Dramatische clash met VS
mei 2014De moord, het antisemitisme en Bibi
mei 2014Vijftig jaar PLO
mei 2014Het Joodse gevecht in Amerika
mei 2014Abbas de bedrieger
apr 2014Anne Frank
apr 2014Crisis en politieke cultuur
mrt 2014Diplomaten die staken
mrt 2014Erkenning van de (Joodse) staat?
mrt 2014Het gevecht van de zeer vromen
feb 2014Ook ruzie met Duitsland
feb 2014Nogmaals het monument van het Auschwitz Comité
jan 2014Nog een Auschwitzmonument?
jan 2014Ariel Sharon
jan 2014Nederlandse regering: treed op!
jan 2014Roulette in 2014?
dec 2013Nederland, Israël, Palestina
nov 2013De uitdaging van de Liberalen
nov 2013Ari Shavit´s Mijn Beloofde Land: een boek om niet te missen
nov 2013Verwarring alom?
nov 2013Wat is anti-Israël?
okt 2013Religie in Israël
okt 2013Heeft het Amerikaanse jodendom toekomst?
okt 2013Peres versus Netanjahoe
sep 2013Shimon Peres
sep 2013Bezinning
aug 2013Syrië, drama en dilemma
aug 2013De vrede: tactiek of doel?
jul 2013Vanwaar de boycott?
jul 2013Frans Timmermans
jun 2013Shimon Peres 90 jaar
jun 2013Er verandert iets ten goede!
mei 2013Yair Lapid: nu al gevallen
mei 2013Advies van de AIV-wijzen
mei 20134 Mei
apr 2013Het geluk in Israël
apr 2013Waarom is Israël zo gelukkig?
mrt 2013Is het antisemitisme terug?
mrt 2013De sprong in het onzekere diepe
mrt 2013De Partij van de Arbeid: vergeten partij?
feb 2013Zijn er tekenen van hoop?
feb 2013Weg met de geestelijke dictatuur!
feb 2013De Joodse gemeente van de toekomst
jan 2013De brief van Eric Yoffie
jan 2013Somber en/of optimistisch?
dec 2012De Arabische wereld kookt
nov 2012Amsterdamse Joden en Moslims
nov 2012 Wie heeft gewonnen?
nov 2012Toekomst van onzekerheid
nov 2012Israël en de Apartheid
okt 2012Israël en de Mensenrechten
okt 2012Joodse identiteit: waar hebben we het over?
aug 2012Het onopvallende Levy-rapport
jul 2012Het gevecht om de dienstplicht
jun 2012Terug in Amsterdam
mei 2012De politieke kleur van de Tora
mei 2012Het debat begint nu pas
mei 2012Die wonderlijke Israëlische politiek
apr 2012De mensenrechten en Israël
apr 2012Hoe betrekkelijk vrijheid is
mrt 2012De Holocaust en Iran
mrt 2012De kunst van Tsedaka
feb 2012De moraal en de Joodse moraal
feb 2012Het geloof in de aanval
feb 2012Welke orthodoxie is aan de winnende hand?
jan 2012Süskindfilm benadert werkelijkheid
dec 2011Het recht heeft gezegevierd
dec 2011Een paar dagen in Israël
nov 2011Een antwoord aan Iran
nov 2011Een reactie
okt 2011Gilad Shalit: recht en onrecht
sep 2011Gemeenschap kraakt in zijn voegen
sep 2011Zionisme opnieuw uitgevonden?
sep 2011Het ‘feest’ kan beginnen
jul 2011Ter kennismaking