sluiten
×
Mogen wij u om een kleine bijdrage vragen om het werk van Crescas blijvend mogelijk te maken? Alle content op deze website is vrij toegankelijk: de wekelijkse columns, video’s, geluidsbestanden, artikelen, etc. Dat willen wij graag zo houden. U kunt ons daarbij helpen met een kleine, vrijwillige bijdrage. Ieder bedrag is welkom. Met de groene knop hiernaast is dat zó geregeld. Dankuwel.
inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Harry van den Bergh

Harry Jacob van den Bergh studeerde politieke en sociale wetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam. In het verleden was hij onder andere lid van de Tweede Kamer, lid van de Raad van Europa, lid van de gemeenteraad van Amstelveen, voorzitter van de Raad van Toezicht van Joods Maatschappelijk Werk, bestuursvoorzitter van Vluchtelingenwerk Nederland, lid van het Netherlands Committee van Human Rights Watch en voorzitter van Humanity in Action Nederland. Tegenwoordig is hij zelfstandig ondernemer en bestuurder. Hij is lid van de Raad van Toezicht van de Hebreeuwse Universiteit, van het Truman Institute en de International Board van het Feuerstein Institute, alle in Jeruzalem. Sinds 2013 is Harry opnieuw lid van de gemeenteraad van Amstelveen. Verder is hij voorzitter van de Stichting Hersenonderzoek Sport en van de Stichting Educatief Programma ANNE.

vrijdag 7 juli 2017

Kort geleden had ik het geheel onverwachte en tevens grote genoegen door zijn uitgeverij te worden voorgesteld aan David Grossman, de grote Israëlische schrijver. Ik werd er verlegen van! Ook in Nederland wordt hij gewaardeerd en bewonderd om de prachtige en indringende boeken die hij schrijft. Triest genoeg ontleent hij zijn grote bekendheid aan het verlies van zijn zoon, de soldaat, aan het eind van de laatste Libanonoorlog. Door zijn schrijven en spreken over het grootste drama dat een ouder kan overkomen, is hij wereldwijd een bekend man geworden, die ook wordt genoemd voor de Nobelprijs voor Literatuur. Ik hoop dat hij die ooit krijgt, maar zijn vriend Amos Oz wordt ook al vele jaren prominent genoemd. Hem gun ik het ook, maar vraag mij niet een keuze te maken. Ik was niet van plan per se over David Grossman te schrijven, ware het niet dat hij enkele weken geleden aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem een eredoctoraat ontving, bij welke gelegenheid hij een prachtige toespraak hield. Kernthema was de toekomst van de democratie in Israël en wat er moet gebeuren om een verder “verval” van de democratie te voorkomen.

Het debat over de democratie in Israël wordt naar mijn smaak met toenemende passie en intensiteit gevoerd. Het heeft, terecht of niet, vooral te maken met de gepolariseerde politieke verhoudingen in het land, tussen – ruwweg gesproken – een rechts blok waar ook de religieuze partijen zich bij gevoegd hebben en een links blok dat vooral traditionele rechten door rechts bedreigd ziet. Er is nog een soort middenblok, geleid door het Knesset-lid Lapid, die inderdaad een nogal onduidelijke middenpositie inneemt. Opvallend is ook dat men ter linkerzijde grote bedreigingen ziet, terwijl het lijkt of rechts zich vooral bezighoudt met de vraag hoe het het linkse blok stevig aan de ketting kan leggen.

De plek die men inneemt in het politieke spectrum, bepaalt ook de toonzetting van de betrokkene. Links opereert vooral op een toonhoogte waarbij het lijkt of de democratie op het punt van instorten staat. Die opvatting lijkt mij voorlopig sterk overdreven, omdat de democratische instellingen gelukkig nog sterk zijn. Ik geloof dat in het bijzonder de gerechtelijke instellingen: de rechtbanken, de politie en het openbaar bestuur sterke fundamenten zijn van de democratische rechtsstaat, die de strijd aanvoeren tegen bijvoorbeeld de corruptie in Israël. Helaas lijkt het er op dat vooral politici zich hebben laten verleiden door het grote geld van Israëls zeer rijken. De strijd hiertegen kan niet met genoeg kracht worden gevoerd.

Waarom een man als David Grossman in dit debat vernoemen? Ik denk dat hij in zijn toespraak ter gelegenheid van zijn eredoctoraat volkomen terecht het verband heeft gelegd tussen het koesteren van de democratie en het bezet houden van de Westbank, waar een grote meerderheid wordt gevormd door Palestijnen en een groeiende minderheid van Israëli’s. Grossman gelooft, naar mijn mening zeer terecht, dat de toenemende kolonisering van de Westelijke Jordaanoever, wat een verdere groei van de Joodse bevolking inhoudt, leidt tot een situatie van feitelijke annexatie zonder dat er daar sprake zal zijn van democratie. De toestand van annexatie en onderdrukking maakt dat onmogelijk en het eindresultaat zou kunnen zijn dat in het traditionele Israël (de grenzen van 1967!) een democratische rechtsvorm blijft, die tegelijkertijd de onderdrukker is van dat andere, niet-Joodse deel van de bevolking. Grossman gruwt van deze gedachte. Een vervorming van de huidige democratie ligt dan voor de hand. Het is niet moeilijk voor te stellen wat er van een natie terecht kan komen wanneer de democratie tegelijkertijd een onderdrukker is.

Het is heel boeiend bij Grossman te lezen hoe hij het verband legt tussen de politieke ontwikkeling in Israël en tegelijkertijd in de “provincie Palestina”. Daarbij komt nog dat een heel belangrijk deel van het Amerikaanse jodendom zich dreigt af te keren van een Israël dat grote waarden als die van gelijkheid, vrijheid van meningsuiting en gelijke behandeling van de diverse stromingen binnen het jodendom lijkt te verkwanselen. Grossman is een klokkenluider die niet genoeg kan worden gehoord!

Delen |

vrijdag 30 juni 2017

Het is al een oud verhaal, dat van de uitbarsting van wat men noemt, de cultuurstrijd in Israël. Ik zou niet precies een schatting weten te maken, maar het zou mij niet verbazen wanneer het waarschuwen voor deze ontwikkeling niet zo lang na de stichting van de staat Israël al is begonnen. Ik geloof niet dat er enige definitie bestaat, maar het betekent in elk geval dat er een ‘strijd’ zou ontstaan tussen de verschillende groepen in Israël die een of andere interpretatie van het jodendom voorstaan en dat deze interpretatie gevolgen zou hebben voor de politieke verhoudingen en de staatstructuur. Voor het gemak laat ik de verhoudingen met het jodendom buiten Israël, hoe belangrijk ook, buiten beschouwing. In zijn algemeenheid denk ik dat de onderlinge verhoudingen van de Joden buiten Israël die in Israël weerspiegelen.

De vrees voor die uitbarsting was altijd heel groot en dat is wellicht ook de reden waarom die cultuurstrijd, als grote bedreiging voor de staat, er tot nu toe niet is gekomen. Die strijd zou ondergronds smeulen en op een bepaald onvoorstelbaar moment naar boven komen. Dat leek mij overigens altijd een redelijke verklaring voor de vrees en stilte. Die kan men zich goed indenken wanneer men kijkt naar talloze religieus getinte conflicten, die op generlei wijze tot een grote klap hebben geleid. Voorbeelden te over!

Nu moet ik daar aan toevoegen dat het mij al lange tijd verbaast dat die andere grote helft van het wereldjodendom, dat van de Verenigde Staten van Amerika, zich in al die jaren redelijk kalm heeft gehouden. Ik doel op de invloedrijke leiders van het conservative en het reform jodendom. Dat zij zich wild ergerden, was wél duidelijk. Zeker was het ook zo dat de veiligheidsbelangen van Israël en de hechte politieke relatie tussen Israël en Amerika, hen ervan weerhielden eens flink op de politieke trom te slaan. Is er aan die situatie nu een eind gekomen? Want de politieke temperatuur tussen in het bijzonder Bibi Netanjahoe (kan het anders?) en conservative en reform Joodse leiders is nu toch wel het kookpunt genaderd. De aanleiding is de wijze waarop de premier van Israël omgaat met belangrijke afspraken over de toegestane wijze van het bidden bij de Tempelmuur. Oorzaak is dat het er naar uitziet – wat ik van harte hoop – dat de meer progressieve Joden van Amerika, miljoenen in aantal, de wijze waarop men in Israël omgaat met hun geloofsinterpretatie niet meer accepteren. De maat is vol en de baardmannen moeten nu leren wat hun plaats is.

Voor dat laatste is ferme politieke moed en vasthoudendheid nodig. Een artikel dat bij Netanjahoe, voortdurend onder politieonderzoek vanwege vermeende onzuivere banden met zo ongeveer alle Joodse miljardairs, niet ruim voor handen is.

Wat is er aan de hand? Al heel wat jaren golden voor het gebed aan de Tempelmuur, ook wel de Klaagmuur genoemd, geen regels die recht doen aan de wensen van conservative en reform Joden: gelijkheid van man en vrouw en het toestaan van het uitspreken van het gebed door vrouwen, inclusief het dragen van gebedsriemen. De Tempelmuur en de gebedsruimte vóór de muur waren en zijn traditioneel in handen van de fanatieke en radicale ultra-orthodoxie, welke geen enkele concessie toeliet richting geloofsgenoten met andere opvattingen daarover. Vier jaar geleden werd er onder leiding van Netanjahoe uiteindelijk een overeenkomst afgesloten die voor eenieder aanvaardbaar was: alles bleef zoals het was, maar met de toevoeging van gebedsruimte voor de ‘andersdenkenden’ naast de bestaande ruimtes, waar men rijkelijk zijn gang kon gaan. In de conservative en reform wereld werd deze regeling terecht als een grote overwinning gezien!

Netanjahoe heeft deze regeling nu eenzijdig opgezegd, geheel onverwacht en met een grote klap. Zelfs zijn partners in de coalitie zijn verbaasd en het motief voor deze handelswijze is voorlopig onduidelijk, behalve dat het volstrekt zeker is dat het gaat om een concessie aan de ultra-orthodoxen. Het Jewish Agency trekt een uitnodiging aan Netanjahoe voor een gezellig diner in. De Joodse leiders in Amerika vragen zich af of hun positie ten opzichte van de politieke leiding in Israël niet kritisch moet worden bekeken. Daar komt bij de grote zorg over de coalitie Netanjahoe en Trump, die door de meerderheid van de Joden in Amerika wordt verafschuwd. Grote zorg heeft men over de opvattingen van de Joodse jeugd met zijn politiek-liberale opvattingen, die zich niet meer herkent in Israël, dat zich in hun ogen ondemocratisch ontwikkelt.

Het is dus echt crisis. Iets waarvoor men vele jaren bang is geweest. Tolerantie en wijsheid is wat nu telt!

Delen |

vrijdag 23 juni 2017

Een van de goden van de politiek in Israël heet Naftali Bennet. Men zegt dat hij zijn fortuin heeft gemaakt in de digitale industrie. Hij ontkent dat niet, maar het fortuin zou veel kleiner zijn dan men denkt. Wel schijnt hij sinds zijn vertrek uit de industrie ook als lid van de Knesset comfortabel te leven, hetgeen hem gegund is. Hij was een commando in het Israëlische leger, hetgeen bij mij altijd met reden respect afdwingt. Ook in de politiek is hij een geslaagd man, want hij is inmiddels leider van zijn orthodoxe partij en minister in het kabinet van Benjamin Netanjahoe. Deze kan niet zonder hem in de regering omwille van de meerderheid, hetgeen van betekenis is, want deze orthodoxe Jood met een zeer kaal hoofd (zijn keppeltje blijft heel moeilijk zitten!) is klip en klaar voor inlijving van de Westelijke Jordaanoever, het traditionele Judea en Samaria. In die situatie zouden Palestijnen wel allerlei rechten krijgen, maar zeker niet het stemrecht. Wanneer dit zou gebeuren, hetgeen ik uit de grond van mijn hart en verstand niet hoop, zou Israël een feitelijke apartheidsstaat worden. Ik gruw bij de gedachte dat de beschaafde wereld en een hele stoet schijnheilige schurkenstaten dag in dag uit over Israël zouden vallen. Het is niet meer zo’n theoretisch toekomstbeeld, want het loslaten van de twee-statenoplossing is zeker niet meer alleen de schim die het lang was. Ook tal van Palestijnen schijnen nu in deze richting te denken.

Ik denk dat deze ontwikkeling weg van de twee-statenoplossing deel is van een groter gebeuren dat wijst op een krachtiger streven van de orthodoxie in Israël om meer greep te krijgen op de structuur van de staat en “verjoodsing” te bevorderen, wat dat ook moge zijn. Daar zijn verschillende voorbeelden van in het onderwijs en de cultuur, maar die laat ik nu voor wat zij zijn.

Deze Naftali Bennet, politiek leider van de partij Beth Jehoedi (Het Joodse huis) is nu met een opvallend plan gekomen. Hij stelt voor dat Joodse bezoekers van Israël of andere Israëli’s die thuis of elders geen plek hebben op vrijdagavond op kosten van de staat door Joodse gezinnen worden uitgenodigd om bij hen de vrijdagavond te vieren. Helemaal geen dwaas idee, want ik was zelf een jonge student die voor het eerst Israël bezocht, die in de bus naar Givataim door een vriendelijke dame werd uitgenodigd bij haar en haar gezin de vrijdagavond door te brengen. Dat heb ik ook gedaan en het heeft een prachtig gevolg gehad: ik ben nu meer dan vijftig jaar bevriend met de familie Peretz; de huisvader, een typisch Poolse pionier, is helaas overleden. Op hem was ik erg dol, want deze chaloets was een prachtig mens. Met Dvora, de moeder van de familie, kan ik niet meer spreken door haar dementie. Ook de rest van de familieleden zijn mijn vrienden en vriendinnen geworden. Onlangs heb ik hen allemaal uitgenodigd voor een etentje in een buitenplaats en wij zaten met 25 mensen aan tafel. Zo’n ervaring is typisch Israëlisch, zegt men dan, en ik geloof dat het waar is.

Onze goede vriend Bennet, een fanatieke klassieke zionist, stelt nu ook zoiets voor: nodig voor de vrijdagavond Joden uit voor de maaltijd, want zegt hij: het bevordert “verjoodsing” van land en volk. Daarbij is de man ook nog royaal, want hij stelt voor dat het gastgezin 10 euro ontvangt voor elke gast. Geen vetpot, maar toch een aardig bedragje voor een stukje kip van de plaatselijke markt. Tot mijn grote spijt – echt – zit er een grote adder onder het gras, eentje van een fanatiek Joods karakter, want alleen orthodox Joodse gezinnen komen in aanmerking voor deze indrukwekkende subsidie van de staat. Daarmee is in mijn ogen de op zichzelf mooie gedachte tot een verwerpelijk instrument geworden van orthodox Joods propaganda.

Met verjoodsing wordt dus zonder twijfel bedoeld: orthodox Joodse “verjoodsing”, met uitsluiting van andere stromingen binnen het zeer diverse jodendom. De Israel Religious Action Center (IRAC), gelieerd met het liberale jodendom in Israël, heeft volkomen terecht een luid protest laten horen. Ik sluit mij daar graag bij aan, omdat het om een groot gevaar gaat: een eenzijdige interpretatie van het jodendom door de Israëlische staat en het bevorderen van een splitsing van groepen binnen de staat. Zeker, Israël is nog steeds een volwaardige democratie, maar op de vraag of het echt goed gaat met het democratisch besef, durf ik geen volmondig ja te zeggen.

Delen |

vrijdag 9 juni 2017

Voor mijn gevoel heeft het iets bizars, natuurlijk dankzij mijn leeftijd, om met zo veel herinnering terug te kijken op grote gebeurtenissen die in je leven plaats vonden. Het vreemde dat ik tegenwoordig ervaar, is dat iets vijftig jaar eerder heeft plaatsgevonden, wat toch een verschrikkelijk lange tijd is, maar dat het lijkt of de gebeurtenis niet erg lang geleden speelde. Ik veronderstel dat het te maken heeft met de wijze waarop onze hersenen iets opslaan, waarbij het tijdselement een onzekere factor is.

Ik herinner mij veel van de Zesdaagse Oorlog, die in de week van 5 juni 1967 uitbrak. Die stelling is feitelijk juist, maar men kan met evenveel recht beweren dat de oorlog al in de weken voorafgaand aan 5 juni door het gebruik van het woord ten minste werd aangekondigd en door tal van voorbereidingen al was begonnen. Egypte en Syrië kondigden de vernietiging van de staat Israël aan en Jordanië wachtte opportunistisch af, waar de koning Hoessein later een hoge prijs voor betaalde.

Ik herinner mij hele heldere beelden van de gebeurtenissen voor en tijdens de Zesdaagse Oorlog. President Nasser van Egypte, de kampioen van de vernietiging van de staat Israël, riep bij mij indertijd het beeld op van de epigoon van Adolf Hitler, die er zorg voor zou dragen dat de staat Israël werd vernietigd, waarmee tegelijkertijd de finale vernietiging van het Joodse volk zou worden gerealiseerd. Israël was Nasser met zijn grote bek veel te slim af door een gewaagde actie van honderden Israëlische vliegtuigen, die de oorlog al goeddeels beëindigden voordat deze was begonnen: de Egyptische luchtmacht werd volledig uitgeschakeld en zo werd de oorlog beperkt tot een grondoorlog in de Sinaï en op de Golanhoogten. Natuurlijk geenszins een pretje, maar de dreiging van de vernietiging van Israël was radicaal afgewend.

Voor altijd? Het lijkt erop, zeg ik in een vlaag van optimisme. Het lijkt mij beter vast te stellen dat een grote oorlog voorbij was, maar dat er wel degelijk de dreiging was van beperkte acties door terroristen, die de staat niet zouden kunnen vernietigen maar wel aanzienlijke menselijke schade konden toebrengen. En zo is het ook lange tijd gegaan! Tegelijk is in de loop van een aantal jaren het optimisme over het bereiken van vrede verdwenen en het is geen verwerpelijke stelling dat de status quo van dit moment tussen Israëli’s en Palestijnen nog zeer veel jaren kan voortduren, omdat er geen politieke krachten zijn die een doorbraak kunnen en willen forceren. Ik hoop u allen weer te ontmoeten over vijftig jaar!

De beelden van Nasser die dreigt en dreigt, zijn nog altijd gemakkelijk terug te halen uit het geheugen. Zo ook de uitbarstingen van vreugde en opluchting dat Israël zou voortbestaan. De beelden van de jonge Israëlische commando’s die Jeruzalem hadden bevrijd en het onvergetelijke beeld van Shlomo Goren, de opperrabbijn van het leger, die zich met een Sefer Tora naar de muur begeeft om de religieuze triomf te vieren. Het zijn beelden die naar ik vermoed ook het zelfbeeld van Joden over de hele wereld fors hebben beïnvloed. Tot vandaag de dag? Ik zou het niet meer durven zeggen.

De gebeurtenissen van die week hebben bij mij blijvend de vraag in het geheugen gelaten of ik over mijn eigen handelen tevreden kan zijn. De dagen van de oorlog waren toevallig ook de dagen van de beëindiging van mijn studie aan de Universiteit van Amsterdam. Zoals zovelen van mijn generatie toen, stelde ik mijzelf de vraag of ik als vrijwilliger naar Israël moest vertrekken en of ik een bijdrage kon leveren aan de verdediging van het land, hoewel ik nooit een wapen heb gedragen. Op het toenmalige hoofdkwartier van de Nederlandse Zionisten Bond in de Johannes Vermeerstraat in Amsterdam, meldden zich velen, maar heel weinigen werden uitgezonden. Voornamelijk artsen en verpleegkundigen. Ik herinner mij niet hoeveel, maar ik denk maximaal enkele tientallen. Zo stond ik die week op een van de perronen van het Centraal Station om de chirurgen Willem van der Sluis en Ernst Gortzak uit te wuiven. Ja zeker, er heerste toch een vreemde en onzekere sfeer. Ik vermoed door de klemmende vraag of wij onze vrienden terug zouden zien. Dat laatste is gelukkig gebeurd!

Ikzelf raadpleegde in mijn twijfel en onzekerheid mijn afstudeerhoogleraar Hans Daudt, een groot vriend van Israël. Hij zei mij dat ik op korte termijn niets nuttigs kon doen en maar beter kon afstuderen. Dat heb ik met goed gevolg gedaan.

Maar wanneer ik tot op de dag van vandaag soms nog in een stemming ben waarin ik mij afvraag of ik het advies van Hans Daudt naast mij had moeten neerleggen, kom ik tot de conclusie dat ik misschien de verkeerde beslissing heb genomen. Zo heeft de Zesdaagse Oorlog, naast alle strategische gevolgen van die oorlog, bij een individu in het verre Nederland vijftig jaar lang een blijvende onzekerheid veroorzaakt over een al of niet juiste beslissing. Er valt goed mee te leven, maar toch!

Delen |

vrijdag 26 mei 2017

Een van de belangrijke mannen van de Joodse gemeenschap in Nederland is vorige week overleden: Jacques Senior Coronel, oud-voorzitter en leider van tal van Portugees-Joodse instellingen in Amsterdam. Hij leed aan een verschrikkelijke ziekte en zijn einde kwam toch nog sneller dan verwacht. Wellicht horen overpeinzingen over een overledene niet bij deze rubriek van columnisten, maar er zijn genoeg redenen om de betekenis van Jacques te herinneren en te benadrukken. Ik ben bevooroordeeld, omdat zijn en mijn familie aan elkaar werden verbonden door gemeenschappelijke kleinkinderen. Zoals altijd geven kleinkinderen een dimensie aan relaties en vriendschappen die volkomen uniek is: je bent voor altijd verbonden.

Dat is natuurlijk niet de reden om over Jacques te schrijven. De reden is dat hij tot een generatie behoorde die de verantwoordelijkheid op zich nam om wat na de oorlog resteerde van die fameuze Portugees-Joodse gemeenschap te bewaren, te herbouwen en waar mogelijk weer kracht te geven. Aan die inspanning behoort zijn naam permanent verbonden te blijven en ik twijfel er geen seconde aan dat dit ook zal gebeuren. Daarvoor zijn te velen zich volkomen bewust van het feit welk een belangrijk man Jacques met anderen was voor het herstel van zijn Portugees-Joodse gemeenschap; hij was het hart en de ziel van een verbeten wil en wilskracht om de gemeente te bewaren en de allure te geven die zou kunnen lijken op wat de gemeente voor de Tweede Wereldoorlog was geweest. De “portegiezen” waren inmiddels klein in aantal, maar geenszins gebroken.

Het streven van Jacquel Coronel om daar waar dat nodig was het Joodse leven te helpen herstellen, was een “familieafwijking”, maar dan wel een indrukwekkende afwijking. De pater familias Ab Coronel beschouwde het als een roeping op tal van fronten de naoorlogse Joodse gemeenschap weer dynamiek te geven. Het lot bepaalde dat de oorlog hem een grote familie had gegeven en die tweede naoorlogse generatie beschouwde het als haar plicht te werken aan herstel. Uit die familie kwamen indrukwekkende mensen als Jaap Sajet, Jitschak Moëd, Jacques Coronel en Uri Coronel. Zij allen leven niet meer, maar hun bijdrage aan herstel is onmetelijk geweest en hun namen mogen niet vergeten worden en zoals de joodse traditie zegt: hun namen moeten worden uitgesproken. Zo lang dat het geval is, zijn zij niet dood!

Het overlijden van Jacques en eerder andere familieleden is toch ook een aanleiding stil te staan bij de vraag of de huidige generatie, de jongeren, klaar staan om het werk van de generaties van voor en na de Tweede Wereldoorlog voort te zetten. Zijn er bij de huidige generatie genoeg jongeren om het werk van de al of niet overleden grote mannen en vrouwen voort te zetten? Een aantal jaren geleden was ik daar zeker pessimistisch over, maar ik geloof dat het tij is gekeerd. Wij zien toch dat tal van jongeren met initiatief en denkkracht het als een plicht zien zich in te spannen voor een gedecimeerde gemeenschap en dat doen met overtuiging en initiatief. Voorbeelden zijn er gelukkig te over, los van het feit dat er toch ook talent verloren gaat door vertrek naar Israël. Er is niets tegen om te benadrukken dat ook in Nederland grote uitdagingen aan de orde zijn.

Leiders als Jacques Coronel hebben een nalatenschap achtergelaten. Zij zijn en waren een voorbeeld voor degenen die het stokje over namen. In het bijzonder voor die jongeren die nu voor de uitdaging staan verder te bouwen.

Delen |
jul 2017Staat de democratie op het spel in het Heilige Land?
jun 2017Komt de grote klap nu toch echt?
jun 2017Wie wil er een orthodoxe maaltijd?
jun 2017In dezelfde week vijftig jaar later
mei 2017Jacques Senior Coronel z.l.
mei 2017Is Trump nu al verdwaald?
mei 2017Weer feest met de ultra-orthodoxie in Israël
mei 2017Israël na 69 jaar: meer welvaart en meer verdeeldheid
apr 2017Het ontbreekt de VN aan wijsheid!
apr 2017Marwan Bargoeti: terrorist en/of vredesstichter. Moreel dilemma
mrt 2017Mensenrechten doen ook pijn
mrt 2017Vreemdelingen in eigen land?
mrt 2017Israel en de verkiezingen in Nederland
mrt 2017Israël te midden van een nieuwe wereldorde
feb 2017De Sjoa en wat de herinnering waard is
jan 2017Amerikaans jodendom staat op scheuren
jan 2017Wat kan democratie in Israël nog aan?
jan 2017John Kerry, indrukwekkend en te laat
dec 2016Een wereld in verwarring
dec 2016Ontroerende onzin: vreugde en verdriet
dec 2016Is er ook een andere Arabische wereld?
nov 2016Trump, de Israëli's, de Palestijnen
nov 2016Toch Trump!
nov 2016De strijd om de democratie: waar of niet waar?
okt 2016Is er reden voor optimisme en/of pessimisme?
sep 2016Shimon Peres
sep 2016Goodbye Barack Obama!
sep 2016Kraakt de staat?
sep 2016Was Bibi echt hier?
aug 2016Veel dank aan Michel Waterman!
aug 2016De Balfour-verklaring van Mahmoud Abbas
aug 2016Open brief aan mevrouw Sima Vaknin
aug 2016Toch nog een keer Abou Jahjah
jul 2016De wereld zonder Elie Wiesel
jun 2016De AOW-ers van de Westbank
jun 2016Terug naar Sykes-Picot?
jun 2016Wat is er aan de hand in het land Israël?
mei 2016Antizionisme en antisemitisme
mei 2016Welk hart voor het leger van Israël?
apr 2016Pesach en de Joodse identiteit
apr 2016Hoe kapitalistisch is Israël?
mrt 2016Leven met terreur
mrt 2016Ontkerkelijking in de Joodse wereld?
mrt 2016Vliegen met El Al en naast mij …
feb 2016Strategische verandering in en rond Syrië
feb 2016Het drama Olmert
feb 2016Overwinning van grote betekenis
jan 2016Geweld en de rechtsstaat
jan 2016Verkettering van links Israël
jan 2016Wat kan ons nog optimistisch maken in 2016?
dec 2015Efraim Halevy: “Israël is onvernietigbaar”
dec 2015Bij de dood van Jossi Sarid
dec 2015De militairen zijn verstandiger dan de politici
nov 2015Schwarze dwang in het moderne Israël
nov 2015Israël is alweer boos
nov 2015Ja of nee tegen Mohammed Abbas?
okt 2015Twee of één: that's the question
okt 2015Opnieuw de vluchtelingen
okt 2015Het wordt steeds erger
okt 2015Het gevecht om Syrië is begonnen
sep 2015Opnieuw over de vluchtelingen
aug 2015Vluchtelingen, de morele uitdaging van deze tijd
aug 2015Een Namenwand en een Sjoamuseum
aug 2015Woede en verdriet
jul 2015Voor of tegen de Iran-deal?
jul 2015Wordt Israël omsingeld?
jun 2015Amsterdam en Tel Aviv
jun 2015Het Israël van vandaag
mei 2015Op weg naar Jeruzalem
mei 2015Hoe herboren is Duitsland?
mei 2015Welke toekomst voor Israël?
mei 2015Weer een schandaal aan de Klaagmuur
apr 2015Opnieuw Iran
apr 2015Ja of neen tegen Iran
mrt 2015Na het weekend een koude douche
mrt 2015Wanneer het stof optrekt, dan ...?
feb 2015Deze keer had Bibi gelijk
feb 2015Het verschijnsel Bibi
jan 2015Wat nu met onze islam?
jan 2015De dag na Parijs
jan 2015Ja, een echt verschrikkelijke dreun
jan 2015Lang leve Lieberman?
dec 2014Verkiezingen in Israël: kan het tot iets leiden?
nov 2014Crisis rond nieuwe wet
nov 2014Bezorgdheid alom
okt 2014Wij missen Jitschak Rabin
okt 2014Al weer de emigratie
okt 2014Wie stopt de Joodse extremisten?
okt 2014Dubbelhartig gepraat
sep 2014Intern zielsdebat II
sep 2014Nederland en de Islamitische Staat
sep 2014Gaza en de politiek van Israël
aug 2014Nederland is nu een ander land
aug 2014Keuzes doen pijn
jul 2014Wat de Gaza-oorlog niet allemaal oproept!
jul 2014Wanhoop over vrede
jun 2014Omsingeling van Israël?
jun 2014Is het echte eenheid?
jun 2014Dramatische clash met VS
mei 2014De moord, het antisemitisme en Bibi
mei 2014Vijftig jaar PLO
mei 2014Het Joodse gevecht in Amerika
mei 2014Abbas de bedrieger
apr 2014Anne Frank
apr 2014Crisis en politieke cultuur
mrt 2014Diplomaten die staken
mrt 2014Erkenning van de (Joodse) staat?
mrt 2014Het gevecht van de zeer vromen
feb 2014Ook ruzie met Duitsland
feb 2014Nogmaals het monument van het Auschwitz Comité
jan 2014Nog een Auschwitzmonument?
jan 2014Ariel Sharon
jan 2014Nederlandse regering: treed op!
jan 2014Roulette in 2014?
dec 2013Nederland, Israël, Palestina
nov 2013De uitdaging van de Liberalen
nov 2013Ari Shavit´s Mijn Beloofde Land: een boek om niet te missen
nov 2013Verwarring alom?
nov 2013Wat is anti-Israël?
okt 2013Religie in Israël
okt 2013Heeft het Amerikaanse jodendom toekomst?
okt 2013Peres versus Netanjahoe
sep 2013Shimon Peres
sep 2013Bezinning
aug 2013Syrië, drama en dilemma
aug 2013De vrede: tactiek of doel?
jul 2013Vanwaar de boycott?
jul 2013Frans Timmermans
jun 2013Shimon Peres 90 jaar
jun 2013Er verandert iets ten goede!
mei 2013Yair Lapid: nu al gevallen
mei 2013Advies van de AIV-wijzen
mei 20134 Mei
apr 2013Het geluk in Israël
apr 2013Waarom is Israël zo gelukkig?
mrt 2013Is het antisemitisme terug?
mrt 2013De sprong in het onzekere diepe
mrt 2013De Partij van de Arbeid: vergeten partij?
feb 2013Zijn er tekenen van hoop?
feb 2013Weg met de geestelijke dictatuur!
feb 2013De Joodse gemeente van de toekomst
jan 2013De brief van Eric Yoffie
jan 2013Somber en/of optimistisch?
dec 2012De Arabische wereld kookt
nov 2012Amsterdamse Joden en Moslims
nov 2012 Wie heeft gewonnen?
nov 2012Toekomst van onzekerheid
nov 2012Israël en de Apartheid
okt 2012Israël en de Mensenrechten
okt 2012Joodse identiteit: waar hebben we het over?
aug 2012Het onopvallende Levy-rapport
jul 2012Het gevecht om de dienstplicht
jun 2012Terug in Amsterdam
mei 2012De politieke kleur van de Tora
mei 2012Het debat begint nu pas
mei 2012Die wonderlijke Israëlische politiek
apr 2012De mensenrechten en Israël
apr 2012Hoe betrekkelijk vrijheid is
mrt 2012De Holocaust en Iran
mrt 2012De kunst van Tsedaka
feb 2012De moraal en de Joodse moraal
feb 2012Het geloof in de aanval
feb 2012Welke orthodoxie is aan de winnende hand?
jan 2012Süskindfilm benadert werkelijkheid
dec 2011Het recht heeft gezegevierd
dec 2011Een paar dagen in Israël
nov 2011Een antwoord aan Iran
nov 2011Een reactie
okt 2011Gilad Shalit: recht en onrecht
sep 2011Gemeenschap kraakt in zijn voegen
sep 2011Zionisme opnieuw uitgevonden?
sep 2011Het ‘feest’ kan beginnen
jul 2011Ter kennismaking