sluiten
×
Mogen wij u om een kleine bijdrage vragen om het werk van Crescas blijvend mogelijk te maken? Alle content op deze website is vrij toegankelijk: de wekelijkse columns, video’s, geluidsbestanden, artikelen, etc. Dat willen wij graag zo houden. U kunt ons daarbij helpen met een kleine, vrijwillige bijdrage. Ieder bedrag is welkom. Met de groene knop hiernaast is dat zó geregeld. Dankuwel.
inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Jan Waas

Als er in Nederland één kenner is van Joodse muziek, dan is het wel Jan Waas (1946). Zijn muziekbibliotheek telt inmiddels meer dan 5.500 CD’s en langspeelplaten, waarvan ruim 1.250 ‘Joodse’. Het is een internationale verzameling met Engelstalige, Franse, Jiddisje en Nederlandse muziek en veel muziek uit de Balkan.
Jan Waas deelt zijn kennis graag. Hij schreef recensies en artikelen voor het Nieuw Israëlietisch Weekblad en hij maakte radioprogramma’s, onder andere voor de Joodse Omroep en voor Radio Sefarad in Madrid. In zijn columns voor Crescas schrijft Jan Waas over recent verschenen Joodse muziek.

vrijdag 28 april 2017

Er is al een zeer lange periode verstreken sinds mijn vorige bespreking van een 'Joodse' CD die daartoe belangrijk genoeg was. De meeste producties op 'mijn' terrein zijn niet vanuit Israël in de spaarzame platenzaken hier beland. Ook de onderhavige CD van de zangeres Mara Aranda en de groep Sefarad komt niet uit Israël maar uit Sefarad zelve, ofwel uit Spanje.

Na de dood van Franco hebben vele Spaanse musici zich naast hun eigen folklore ook voor de Spaans-Joodse cultuur geïnteresseerd, daarmee teruggrijpend op het España van de Tres Culturas van de Middeleeuwen: van moslims, Joden en katholieken.

Deze CD, die zich vooral richt op de traditionele, lange oude ballades uit het Spaanse Valencia en Tetouan in Marokko, is tot stand gekomen met de hulp van Shoshana Weikh Shahak, de Israëlische verzamelaarster van liederen, die veel veldwerk heeft gedaan bij oudere sefardische dames in bejaardenhuizen. Je kunt haar vergelijken met Alan Lomax, Ate Doornbosch en Cecil Sharp. Zij heeft er voor gezorgd dat menig, thans bekend Ladino lied weer op het repertoire is gezet, onder andere met haar eigen groep Arboleras en een hele serie opnames op CD, waarop de liederen van Marokko, Turkije en het Griekse eiland Rhodos in originele versie te beluisteren zijn, gezongen door de oude dames zelf, in hun huiskamer.

Het bijgevoegde, onontbeerlijke kleine-letter-boekje bevat niet alleen de Haketia* teksten en vertalingen in het Engels, maar ook drie inleidingen: over de Joodse geschiedenis van Valencia vanaf de Romeinse tijd, over Tetouan en de Joden van Marokko en Weikh Shahak opent met een toelichting op de door Mara Aranda gekozen liederen, die in Spanje veelal verdwenen zijn, maar in de Joodse traditie voortleefden.

De naam Mara Aranda kwam mij vaag bekend voor en even googlen leverde mij de reden op: zij maakte deel uit van de vermaarde groep L’ham de Folc en bracht ook de prachtige CD Aman Aman uit en het Al Andaluz project. Ik denk dat ik haar zelfs op een Joods muziekfestival gezien heb.

Mara Aranda en haar groep Sefarad sluiten aan in de lange rij volgelingen van de Catalaan Jordi Savall en zijn groepen Hesperion XX/XXI. Het ensemble gebruikt dan ook middeleeuwse en renaissance instrumenten naast de Arabische: de theorbe en de viola da gamba naast de ‘oud en de ney. Ook is de zangstijl beïnvloed door die van Monserrat Figueras.

De sublieme opnames gaan vergezeld van een fraai geïllustreerd boekwerkje dat uitermate belangrijk is voor het begrijpen van dit bijna verdwenen materiaal.

  • Haketia is , eenvoudig gezegd, de Marokkaanse variant van het Ladino ofwel Judeo-Español.

En el corazon de Marruecos
Mara Aranda / Sefarad
label SGAE
distributie: Harmonia Mundi, Van Diemenstraat 158, 1013 CN Amsterdam

Delen |

vrijdag 23 december 2016

Het gebeurt de laatste tijd maar zelden dat er een CD wordt uitgebracht die bij mij thuis in de afdeling ‘speciaaltjes’ wordt geplaatst. De CD van de groep met de vreemde naam XVIII-21 Le Baroque Nomade is er echter weer zo eentje.

Deze groep onder leiding van de fluitist Jean-Christophe Frisch bestaat al zo’n twintig jaar en heeft intussen twintig CD’s geproduceerd. Ik laat ze zelf aan het woord: “Le Baroque Nomade nodigt het publiek uit om mee te reizen door de tijd en de ruimte tijdens haar concerten. Het ensemble herstelt de culturele en historische verbanden tussen het Europese repertoire en muzikale tradities van elders: Chinees, Indisch, Ethiopisch en Turks”.

De CD Or vezahav, D’or et de lumière volgt de feesten tijdens het Joodse jaar van Rosj Hasjana tot Pesach. Naast een aantal reeds lang bekende volksliedjes, voornamelijk in het Ladino, staan er ook stukken op van componisten uit het begin van de 18e eeuw, gevonden in een muziekbundel uit 1733 uit het Italiaanse plaatsje Casale Monferato. Daar is al een deel van uitgevoerd door het Nederlandse Apollo ensemble: ‘Dio, Clemenza e Rigore’. Verder zie ik bij Soekot een ‘Jewes Dance’ van circa1595 en bij Pesach een sonate van Biagio Marini (1597-1665).

De gemengd Oriëntaalse en barokke arrangementen zouden, volgens het boekje, geschreven zijn door Josef Mijnapfel (1553–1821). Die werd dus 268 jaar oud! Foutje: hij stierf in 1621, 68 jaar oud. Veel van de muziekstukken zijn echter van na zijn dood. Nog een foutje!

Het Chanoekaliedje ‘Ocho Kandelikos’ is absoluut niet zo oud, want het werd voor haar kleinkinderen geschreven door de nog levende (bij mijn weten) Flory Jagoda en niet voor de opera.

De CD opent met het ons bekende ‘Awinoe Malkénoe’, dat direct de klank van de productie aangeeft: klassieke zang van de sopraan Cyrille Gerstenhaber, begeleid door de gitarist Rémi Cassaigne en de slagwerker Piere Rigopoulos. Een ruime plaats is er ook voor de viola da gamba.

Van de bronnen van de componisten en de bewerkingen is één ding zeker: niets is zeker! Zo zou de Israëlische componist, van Oekraïense afkomst, Naftali Imber de melodie van het ‘Hatikwa’ hebben afgeleid van een Roemeense melodie, die dan weer een Italiaanse oorsprong had. Het boekje met vijf bladzijden tekst is dus wel het lezen waard; de teksten zijn in het Engels en Frans. Hetzelfde geldt voor de liedteksten, naast Iwriet in otijot en transcriptie.

Zoals al gezegd: een speciaaltje!


Or ve zahav - D’or et de lumière
XVIII-21 Le Baroque Nomade
Evidence EVCD029
distributie: Harmonia Mundi, Van Diemenstraat 158, 1013 CD Amsterdam, tel: 020- 3031362

Delen |

vrijdag 2 december 2016

Keurig op tijd voor Chanoeka ligt de nieuwe CD van The Klezmatics in de steeds schaarser wordende cd-winkels, die ten onder gaan aan de online verkoop. Maar hij is er, zodat u hem over drie weken onder de Chanoeka-bush, danwel de chanoekia kunt klaarleggen.

De titel Apikorsim / Heretics wekt het idee dat The Klezmatics zichzelf beschouwen als afvalligen/ ketters, en dat terwijl zij nu al dertig jaar trouw zijn aan de klezmer-muziek en het Jiddisje repertoire. In die tijd hebben zij maar liefst tien CD’s vol gespeeld of, als u The Well met Chava Alberstein meerekent, minstens elf. Minstens, want er zijn aan de zijlijn een heleboel producties geweest van de individuele leden van de groep, zoals Lorin Sklamberg en Frank London.

In deze tijd, waarin vele klezmer-ensembles hun repertoire verschuiven naar Balkan-jazz, maken The Klezmatics nieuwe Jiddisje nummers door gedichten op muziek te zetten. Maar ook The Klezmatics openen deze CD met een eigen Roemeense dans, “Der geler fink” van Lisa Gutkin.

Apikorsim is de eerste CD in zes jaar, maar er is dan ook twee jaar aan gesleuteld. De leden van de groep zijn keurig honkvast, want zij horen allemaal vanaf de beginjaren tot de vaste bezetting. Naast Sklamberg en London bestaat het sextet uit Matt Dariau, Lisa Gutkin, Paul Morrisettt en sinds een paar jaar de drummer Richie Barshay.

Waren de vorige CD’s duidelijk gelieerd aan onderwerpen als Woody Guthrie’s Joodse liedjes of een link naar de Negro spirituals met Joshua Nelson, de CD Apikorsim draait voor een groot deel om de arbeidersstrijd en de vakbondsliederen.
De titel is afkomstig van een gedicht van de in Moskou geboren Amerikaanse academicus en Jiddisjist Yuri Vedenyapin, door Frank London van een traditionele melodie voorzien:
“Dertseyl fun a land vu yeder eyner zingt un lakht
Vu lustike apikorsim tantsn in a rod”
(Vertel van een land waar eenieder zingt en lacht / waar vrolijke apikorsim in een kring rond dansen). Slaat dat op de volksdanscultuur van Israël?

Vedenyapin is ook verantwoordelijk voor de bewerking van een lied van de Catalaanse protestzanger Luis Llach, dat naadloos aansluit bij liederen van de Arbeiter Bund. Der Yokh/ Het juk werd een walsje, dat het goed zal doen op het klezmer-repertoire van vele groepen. Misschien wordt het wel de opvolger van de kraker Ale Brider!

Is mijn smaak nu zo veranderd in die dertig jaar, of zijn The Klezmatics lekkerder gaan klinken? Als ik het vergelijk met de vroege jaren, dan zijn de herrieklanken eruit en is de klank meer “klezmer”, meer Oost-Europees geworden. Een CD die voor iedereen te genieten is.


Apikorsim Heretics
The Klezmatics
World Village Harmonia Mundi 450031

Delen |

vrijdag 13 mei 2016


De Ot Azoj-band heeft een nieuw-oud Oost-Europees land gecreëerd, Molvania, een soort Middel-Aarde, en brengt daar vandaan de muziek uit de grensgebieden tussen Moldavië, Macedonië, Roemenië en Turkije, een land van feesten en modder, zoals ze zelf zeggen.

De groep noemt zich ook niet langer klezmerband. Dat zou ook niet eerlijk zijn, want van vroeger zijn nog slechts twee bemanningsleden over: de saxofoniste Karin Kranenborg en de violist Joris van Beek. Ot azoj geyt dos in die klezmer-mediene. De meeste alt-naye eigen composities, veelal in hinkende ritmes, staan op naam van Radek Fedyk (tuba, trompet en contrabas). Verder tekenden Joris van Beek en de accordeonist Wilco Oomkes voor enkele van de modern-traditioneel klinkende nummers.

Ook al is het geen klezmermuziek meer te noemen, toch valt de CD-productie Dza Dza Dzum op het nieuwe (eigen) label AAC Records van het Amsterdam Artist Collective, best te genieten! En bedenk wel dat veel van de ‘echte’ klezmorim, zoals Abe Schwartz en Dave Tarras, ook niet alleen maar kosjere melodietjes speelden.
Ot Azoj speelt gewoon lekker swingende en goed uitgevoerde Balkan-jazz. Je gaat vanzelf wel dansen. Een optreden zal zeker het bezoeken waard zijn. De hoes-tekening geeft het al aan: de sfeer zit er ingeramd.


De CD is te beluisteren op Spotify.


Dza Dza Dzum
Ot Azoj
AAC Records 99501
Distributeur: Music & Words, Zeist

Delen |

vrijdag 6 mei 2016


In de Verenigde Staten zijn nog veel gezinnen die Jiddisj spreken en waarschijnlijk een aantal Sefardiem die hun kinderen Ladino leren. Voor die gezinnen verzorgde Sarah Aroeste een kinder-CD: Ora de Espertar (Het is tijd om wakker te worden).

Het doet me vooral denken aan de licht-jazzy uitvoering van de Nursery Rhymes, die al een halve eeuw in mijn kast staat, met de bedoeling om hem ooit eens in de klas te gebruiken, ter leeringhe ende vermaeck.

Net als onze Clara Asscher-Pinkhof en Rav Vorst heeft de zangeres Sarah Aroeste het kinderrepertoire willen uitbreiden, maar dan vooral voor de eventuele Sefardische basisschool, indien die ergens bestaat. Ze heeft liedjes geschreven over groeten (saludos) en lichaamsdelen (las manos). Het kind leert de dierennamen in het Ladino via Kuantos animales, een soort Old MacDonald, Dod Moshe, ofwel Ou Oom Klaassie. En dan is er het slaapliedje Nochada buena voor het kind dat juist niet wil slapen.

De bewerkingen zijn niet erg origineel, maar wel leuk genoeg om de liedjes aantrekkelijk te maken. Nu is het aan het onderwijzend personeel om er iets mee te doen. Alle teksten en Engelse vertalingen zijn keurig aanwezig. Via haar website is nog een heleboel materiaal te verkrijgen, tot T-shirts aan toe.


De CD is te beluisteren op Spotify.


Sarah Aroeste
Ora de despertar
Distributeur: Xango Music Distribution, Utrecht

Delen |