inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Gastcolumns

Weblogs disclaimer

Op deze pagina vindt u eenmalige bijdragen over uiteenlopende onderwerpen. Onderwerpen die natuurlijk altijd een link hebben met jodendom. Een gastcolumn bestaat uit een boek- of filmrecensie, een mening of opinie over een (actueel) onderwerp, het verslag van een Joodse-thema-reis, een bijzondere belevenis, etc. De gastcolumn is niet bedoeld voor reacties op eerder verschenen columns. Hiervoor is steeds ruimte ónder de betreffende column. Wilt u een gastcolumn schrijven? Neem dan contact met ons op via blocq@crescas.nl. De directie van Crescas beslist in alle gevallen over plaatsing van een gastcolumn.

vrijdag 3 april 2015

Over de gastcolumnist

Sarai Mock (1996) is al op jonge leeftijd actief in diverse Joodse organisaties. Zij is madriecha (jeugdleidster) bij de orthodox-Joodse jongerenvereniging Tikwatenoe en zij maakt deel uit van de CIZ-sjoelcommissie, de synagoge in het gebouw van Ziekenhuis Amstelland in Amstelveen. Na het behalen van haar gymnasiumdiploma, in juni 2014, studeerde zij een half jaar aan het Pardes Institute of Jewish Studies in Jeruzalem. In het najaar van 2015 begint zij met de studie ‘Internationaal en Europees recht’ aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Gefascineerd door meer exotische vormen van jodendom en gedreven door reislust besloot ik in februari op reis te gaan naar Oost-Europa en daar een kijkje te nemen bij de Joodse gemeenschappen. Voor mijn reis koos ik drie steden: Praag, Krakow en Budapest. Deze steden hebben alle drie een glorieuze Joodse tijd gekend, maar wat is daar nog van over?

Praag. Een prachtige stad die al sinds de elfde eeuw bewoond is door Joden. Een stad met veel geschiedenis en mooie gebouwen, waaronder oude synagogen. Mijn expeditie begint. Vrijdagavond ga ik naar de Alt-Neuschul. Deze synagoge was het fysieke en spirituele huis van rabbijn Jehoeda Löw (de Maharal, circa 1520–1609), waar zich het mystieke verhaal van de Golem zou hebben afgespeeld – de mythische man die rabbijn Löw uit klei maakte om de Joden te helpen, totdat de Golem een ‘zenuwinzinking’ kreeg en daarna nooit meer is gezien. Ik verwachtte het zeer inspirerend te vinden om te dawwenen in een sjoel met zoveel geschiedenis.
De inspiratie kwam echter moeilijk aangezien ik achter een ontzettend dikke muur (de mechietze) moest zitten, met slechts om de paar meter een kijkgat op ooghoogte. De dienst was bovendien moeilijk te verstaan en er werd veel gekletst; kennelijk is stil zijn ook moeilijk voor Joden buiten Amsterdam. Na afloop van de dienst sloop ik stiekem de mannenruimte in om nog eventjes een kijkje te kunnen nemen. Het was prachtig: een intieme, hoge ruimte met vrij weinig verlichting die een wat geheimzinnige sfeer creëerde. Op het plafond stonden Hebreeuwse woorden die ik – ondanks het feit dat ik vloeiend Hebreeuws spreek – niet kon begrijpen.

Tijdens de dienst ontmoet ik een vrouw - klein, maar met grote ogen – en haar dochter: lang, ook met grote ogen. Ze wonen in een dorpje bij Praag en proberen orthodox te leven, dus komen ze om de week naar Praag om naar sjoel te gaan. Sjabbatmorgen kwam ik mevrouw opnieuw tegen, onderweg naar sjoel. Enthousiast spoorde ze mij aan om zeker niets van de dienst te missen. Zij en haar man boden de kidoesj aan voor de verjaardagen van hun zoon (16) en dochter (14). Haar zoon ging de haftara laajnen en er zouden ‘buitengewoon veel mensen’ komen. Later begreep ik dat ‘een buitengewoon drukke dienst’ er in Praag anders uitziet dan in Amstelveen, waar bij een normale dienst al zeker zestig mensen aanwezig zijn. In Praag telde deze ‘zeer drukke dienst’ hoogstens veertig mensen.

Desalniettemin zat de sfeer er bij de kidoesj goed in. De zoon en dochter gaven voordat wij begonnen met eten (ja, ook het begrip ‘kidoesj’ ligt net wat anders: gerookte zalm, eiersalade, tonijnsalade, makreel, crackertjes etc.) een drasja. De drie woorden Tsjechisch die ik spreek (ja/nee/bedankt) kwamen helaas niet van pas, maar hier en daar werden citaten uit de parasja en uit de Talmoed genoemd, dus het klonk goed. Je kon merken dat de gemeenschap trots was op hun twee jonge leden, iedereen was muisstil en luisterde aandachtig. Tijdens de kidoesj heb ik kort gepraat met een rabbijn van de sjoel, totdat hij mij koppelde (lees: shidoechte) met een Tsjechische jongen, die knalrood wegliep en die ik daarna niet meer heb gezien.

Er werd veel gelachen en gekletst en er werden lechajiems gedronken, de mensen straalden blijdschap uit. Toen ik mij echter realiseerde dat deze groep mensen – die qua aantal nog in onze huiskamer zouden passen – het hedendaagse jodendom van Praag representeren, vond ik het nogal triest. Terwijl het jodendom in Praag juist op een bepaalde manier heel aanwezig is: alle synagogen en de Joodse begraafplaats bevinden zich binnen de Joodse buurt, die slechts uit een paar straten bestaat. Bovendien wisten alle Pragenaren mij precies de weg te wijzen naar welke synagoge dan ook. Alleen op mijn eerste dag in Praag liep dit wat stroef, toen ik het gebouw binnenliep waarvan ik meende dat het de Spaanse synagoge was. Het viel mij op dat er geen beveiliging was, dus ik was blij te constateren dat het Joodse leven in Praag kennelijk veilig is. Toen ik echter wat beter keek, zag het er toch niet uit zoals op de foto’s. De mevrouw die naast mij stond wist mij te vertellen dat dit de protestantse kerk was. Oeps. Toen ik een paar meter verderop de synagoge aantrof, zag ik helaas toch heel wat beveiliging staan.

Het binnenkomen van de synagoge tijdens diensten was trouwens een hele opgave. Pas na grondig verhoor werd ik binnen gelaten. Het gekke was dat elke keer dat ik bij een Joodse instantie naar binnen ging, de vragen steeds moeilijker leken te worden. Het begon met “ben je Joods?” en eindigde met: “graag een samenvatting van de parasja van jouw bat mitswa.” Of hij het zelf wist, betwijfel ik, maar toen ik enthousiast mijn drasja van zes jaar geleden begon te vertellen, werd ik nét bij het hoogtepunt afgekapt. Ik probeerde nog snel een paar zinnen erbij te smokkelen maar hij wilde al niet meer luisteren.

De laatste twee dagen heb ik de ‘Jewish Quarter Tour’ gedaan (alle synagogen + de Joodse begraafplaats). Jammer om te zien dat al die oude synagogen niet meer in gebruik zijn en daarom omgetoverd zijn tot musea: een Holocaustmuseum (waarin alle namen van de slachtoffers op de muren geschreven staan), een museum over de Chevra Kedisha – de vereniging die vroeger Joodse begrafenissen regelde – en een museum over Joodse feesten en gebruiken. Natuurlijk, in Amsterdam gebeurt dat ook. Maar hier hebben we tenminste nog andere sjoels waar wél gewoon dienst is op sjabbat, in tegenstelling tot Praag. Toch mogen we blij zijn dat de gebouwen in Praag er tenminste nog staan. Hitler wilde ze behouden als aandenken aan het uitgeroeide ras – een sympathieke gedachte dus …

Na de oorlog waren er slechts 15.000 Joden over van de circa 92.000, waarna er veel zijn weggegaan uit Praag. Tegenwoordig wordt het aantal Joden in Praag op niet meer dan 5.000 geschat, waarvan maar een heel klein deel zich met het jodendom identificeert. Joods Praag stelt dus niet zoveel meer voor. Chabad (dat trouwens in een ex-pub zit, compleet met een bar!) is er wel, maar dat is vaak meer voor toeristen. Er zijn twee kosjere restaurants - waarvan eentje trouwens trots op het raam vermeldt dat Bibi hier ooit heeft gegeten (is dat dan een push- of pullfactor?) En er is één bakkerij met kosjer brood. Heel veel meer is er niet, helaas. Er mag gehoopt worden dat de Golem opnieuw zal verschijnen om de Joden van vandaag te helpen …

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
nov 2018Radicaal genuanceerd herdenken
jul 2018When Harry Meets Zvi
mei 2018Trump triomfeert!
nov 2017Eindelijk
sep 2017In memoriam Rob Boerboom
jun 2017Joodse geschiedenis van Gouda
mrt 2017Midden-Oostenpolitiek uit 1001 nacht
jan 2017Nieuwsbriefredactrice Raya Lichansky 70
jan 2017Oude mannen en een dood paard
aug 2016Klein maar springlevend
jun 2016Henriette Boas, vriendin en huisgast
jan 2016Zondebok
dec 2015Wie is er bang voor Spinoza?
nov 2015Om toch
nov 2015Ahmad Dawabsheh blijft alleen
okt 2015Stilte in Joods Nederland
sep 2015Vluchtelingen: ruimhartig en meedogenloos
sep 2015Godgeklaagd
jul 2015I'm a European Jew - and No, I'm Not Leaving
mei 2015Culturele boycot Israël verzwakt de oppositie
mei 2015Boedapest
apr 2015Krakow
apr 2015Praag
mrt 2015Samen optrekken tegen jodenhaat en islamhaat
dec 2014Han Hollander (1886-1943), sportverslaggever
jul 2014Joden, Moslims, vooroordelen en Maison de Bonneterie
jun 2014De handel en wandel van de boekenjood
mei 2014Biografie van Esther de Boer–van Rijk
apr 2014Anne
apr 2014Inclusief of exclusief
apr 2014Het verrassende Egypte van vóór de Uittocht
feb 2014Op school
feb 2014Nieuw boek van Pauline Micheels: 'Vandaag'
feb 2014Allemaal hadden ze een naam
jan 2014Nooit meer Auschwitz
jan 2014Heruitgave van ‘De Samaritanen’
nov 2013Ariëlla Kornmehls 'Wat ik moest verzwijgen’
nov 2013Dialoog tussen Joden en Marokkanen of Turken
nov 2013Fietsen voor Alyn
nov 2013Limmoed en het orthodoxe fiasco
aug 2013Lemberg
jul 2013Joods Gouda
jul 2013Slavernij
jun 2013Een boek over rechtsherstel na de Tweede Wereldoorlog
jun 2013Lili, een boek dat geschreven mòest worden
mei 2013Hannah heet ik - Hannah Cohen
apr 2013Het kwaad van de banaliteit: Margarethe von Trotta's film Hannah Arendt
apr 2013Toespraak tijdens Jom Hasjoa-herdenking, 7 april 2013